II SA/Bk 14/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w BiałymstokuBiałystok2024-02-29
NSAAdministracyjneŚredniawsa
warunki zabudowywygaśnięcie decyzjiinteres prawnystrona postępowaniaspółdzielnia mieszkaniowanieruchomościprawo administracyjnepostępowanie administracyjnewsabiałystok

Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę właścicielki lokalu na decyzję o umorzeniu postępowania w sprawie stwierdzenia wygaśnięcia decyzji o warunkach zabudowy, uznając, że nie wykazała ona indywidualnego interesu prawnego odrębnego od interesu spółdzielni mieszkaniowej.

Skarżąca, właścicielka lokalu mieszkalnego, wniosła o stwierdzenie wygaśnięcia decyzji o warunkach zabudowy dla sąsiedniej działki, powołując się na potencjalne negatywne oddziaływanie inwestycji na jej prawa, w tym ze względu na niepełnosprawność. Organy administracji umorzyły postępowanie, uznając brak jej interesu prawnego, gdyż interes ten reprezentuje spółdzielnia mieszkaniowa. WSA oddalił skargę, stwierdzając, że skarżąca nie wykazała indywidualnego interesu prawnego odrębnego od interesu spółdzielni, a jej argumenty miały charakter faktyczny, nie prawny.

Sprawa dotyczyła skargi M. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego, która utrzymała w mocy decyzję Prezydenta Miasta o umorzeniu postępowania w sprawie stwierdzenia wygaśnięcia decyzji ustalającej warunki zabudowy dla inwestycji budowy budynku mieszkalnego wielorodzinnego. Skarżąca, właścicielka lokalu mieszkalnego sąsiadującego z terenem inwestycji, domagała się wygaśnięcia decyzji, argumentując, że zmiany stanu faktycznego (podział działki) oraz potencjalne negatywne oddziaływanie inwestycji (hałas, wibracje, ograniczenia komunikacyjne, wpływ na jej niepełnosprawność) naruszają jej prawa. Organy administracji uznały, że skarżąca nie posiada indywidualnego interesu prawnego, gdyż jej interesy w zakresie zarządzania nieruchomością wspólną reprezentuje spółdzielnia mieszkaniowa. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku oddalił skargę, podzielając stanowisko organów. Sąd podkreślił, że postępowanie o stwierdzenie wygaśnięcia decyzji jest odrębne od postępowania o ustalenie warunków zabudowy, a skarżąca nie wykazała interesu prawnego w rozumieniu art. 28 k.p.a., który byłby odrębny od interesu spółdzielni. Argumenty skarżącej dotyczące immisji, służebności czy wpływu na zdrowie uznano za faktyczne, a nie prawne podstawy do żądania wygaśnięcia decyzji. Sąd wskazał również, że decyzja o warunkach zabudowy jest jedynie etapem poprzedzającym pozwolenie na budowę i sama w sobie nie rodzi praw do terenu ani nie przesądza o realizacji inwestycji.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Nie, jeśli nie wykaże szczególnych okoliczności wyróżniających jego sytuację prawną od sytuacji pozostałych właścicieli lokali, a jego argumenty mają charakter faktyczny, a nie prawny.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że skarżąca nie wykazała indywidualnego interesu prawnego, który uzasadniałby jej udział w postępowaniu o wygaśnięcie decyzji o warunkach zabudowy. Argumenty dotyczące potencjalnych immisji, służebności czy wpływu na zdrowie zostały uznane za faktyczne, a nie prawne podstawy do żądania. Interes prawny w takich sprawach, gdy zarząd nieruchomością sprawuje spółdzielnia, powinien być odrębny od interesu reprezentowanego przez spółdzielnię i oparty na konkretnej normie prawa materialnego.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (11)

Główne

k.p.a. art. 162 § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Podstawa do stwierdzenia wygaśnięcia decyzji, gdy stała się bezprzedmiotowa, leży w interesie społecznym lub strony. Wymaga zbadania, czy wnioskodawca jest stroną postępowania.

k.p.a. art. 28

Kodeks postępowania administracyjnego

Definicja strony postępowania administracyjnego – każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek.

Pomocnicze

k.p.a. art. 105 § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Podstawa do umorzenia postępowania w całości lub części, gdy jego przedmiot stał się bezprzedmiotowy.

u.p.z.p. art. 65 § 1

Ustawa o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym

Określa przypadki, w których żądanie stwierdzenia wygaśnięcia decyzji o ustaleniu warunków zabudowy ma oparcie w prawie (np. uzyskanie pozwolenia na budowę, uchwalenie planu miejscowego).

u.s.m. art. 27 § 2

Ustawa o spółdzielniach mieszkaniowych

Reguluje zarząd powierzony nieruchomością wspólną przez spółdzielnię mieszkaniową i reprezentowanie interesów właścicieli lokali.

k.c. art. 140

Kodeks cywilny

Reguluje prawo własności i uprawnienia właściciela.

k.c. art. 144

Kodeks cywilny

Zakaz immisji.

k.c. art. 145

Kodeks cywilny

Instytucja drogi koniecznej.

k.c. art. 294

Kodeks cywilny

Żądanie zniesienia służebności drogowej za wynagrodzeniem.

k.c. art. 295

Kodeks cywilny

Żądanie zniesienia służebności drogowej bez wynagrodzenia.

p.b. art. 5

Ustawa - Prawo budowlane

Ogólna zasada projektowania i budowy obiektów budowlanych zgodnie z przepisami i zasadami wiedzy technicznej.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Skarżąca nie wykazała indywidualnego interesu prawnego odrębnego od interesu spółdzielni mieszkaniowej. Argumenty skarżącej dotyczące wpływu inwestycji na jej prawa miały charakter faktyczny, a nie prawny. Decyzja o warunkach zabudowy sama w sobie nie narusza istoty prawa własności w stopniu uzasadniającym jej wygaśnięcie.

Odrzucone argumenty

Skarżąca posiada indywidualny interes prawny wynikający z prawa własności lokalu i jego specyficznego położenia oraz jej niepełnosprawności. Sprzeczność interesów skarżącej i spółdzielni mieszkaniowej uzasadnia samodzielny udział skarżącej w postępowaniu. Naruszenie przepisów prawa budowlanego i cywilnego (immisje, służebności) uzasadnia wygaśnięcie decyzji o warunkach zabudowy.

Godne uwagi sformułowania

Interes prawny strony postępowania administracyjnego w rozumieniu art. 28 k.p.a. powinien wynikać z konkretnej i zindywidualizowanej normy prawa materialnego. Decyzja o warunkach zabudowy nie tworzy porządku prawnego i nie ma charakteru konstytutywnego. Żądanie stwierdzenia wygaśnięcia decyzji nie jest trybem właściwym dla kwestionowania zasadności wydania decyzji o warunkach zabudowy.

Skład orzekający

Małgorzata Roleder

przewodniczący

Anna Bartłomiejczuk

członek

Elżbieta Lemańska

sprawozdawca

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Średnia

Powoływalne dla: "Ustalanie kręgu stron w postępowaniach dotyczących warunków zabudowy oraz postępowaniach o stwierdzenie wygaśnięcia decyzji, a także rozgraniczenie interesu prawnego od faktycznego w kontekście zarządu nieruchomością przez spółdzielnię mieszkaniową."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji właściciela lokalu w budynku zarządzanym przez spółdzielnię mieszkaniową, który nie jest jej członkiem i domaga się wygaśnięcia decyzji dotyczącej sąsiedniej nieruchomości.

Wartość merytoryczna

Ocena: 5/10

Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia interesu prawnego w postępowaniach administracyjnych, szczególnie w kontekście praw właścicieli lokali w budynkach zarządzanych przez spółdzielnie mieszkaniowe. Jest to istotne dla prawników specjalizujących się w prawie administracyjnym i nieruchomości.

Czy właściciel mieszkania może sam decydować o wygaszeniu decyzji sąsiada? Sąd wyjaśnia granice interesu prawnego.

Sektor

nieruchomości

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II SA/Bk 14/24 - Wyrok WSA w Białymstoku
Data orzeczenia
2024-02-29
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-01-09
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Sędziowie
Anna Bartłomiejczuk
Elżbieta Lemańska /sprawozdawca/
Małgorzata Roleder /przewodniczący/
Symbol z opisem
6153 Warunki zabudowy  terenu
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 775
art. 162 par. 1 pkt 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Małgorzata Roleder, Sędziowie asesor sądowy WSA Anna Bartłomiejczuk, sędzia WSA Elżbieta Lemańska (spr.), Protokolant st. sekretarz sądowy Katarzyna Derewońko, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 29 lutego 2024 r. sprawy ze skargi M. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Białymstoku z dnia 16 listopada 2023 r. nr 409.180/B-17/XV/23 w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie stwierdzenia wygaśnięcia decyzji ustalającej warunki zabudowy oddala skargę
Uzasadnienie
1. Zaskarżoną decyzją z 16 listopada 2023 r. nr 409.180/B-17/XV/23 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Białymstoku (dalej: SKO) utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Białegostoku (dalej: Prezydent Miasta) z 17 października 2023 r. nr DUA-VIII.6732.2.2023 umarzającą w całości postępowanie w sprawie stwierdzenia wygaśnięcia decyzji Prezydenta Miasta Białegostoku z 12 lipca 2013 r. nr 310/2013 ustalającej warunki zabudowy dla inwestycji polegającej na budowie budynku mieszkalnego wielorodzinnego z funkcją handlowo-usługową (handel i usługi nieuciążliwe) z parkingiem podziemnym, parkingami naziemnymi i zagospodarowaniem terenu na działce nr [...] (obręb [...]) położonej przy ulicy [...] i [...] w Białymstoku – ze zjazdem z ulicy [...] na część działki nr [...] i [...] oraz infrastrukturą techniczną. Decyzja z 12 lipca 2013 r. stała się ostateczna 19 sierpnia 2013 r.
Decyzje wydano w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.
2. Wnioskiem z 7 czerwca 2023 r. M. S. (dalej: skarżąca) wystąpiła do Prezydenta Miasta o stwierdzenie wygaśnięcia ww. decyzji tego organu z 12 lipca 2013 r. Wskazała, że działka nr [...] uległa podziałowi, zatem doszło do zmniejszenia powierzchni terenu inwestycji, co ma wpływ na przewidziane w decyzji parametry zabudowy, powierzchnię terenu biologicznie czynnego, układ komunikacyjno-parkingowy, liczbę miejsc parkingowych zewnętrznych, powierzchnię terenu utwardzonego, lokalizację placu zabaw. Stwierdzenie wygaśnięcia decyzji leży też zarówno w interesie społecznym jak i w interesie skarżącej, ponieważ wykluczy możliwość prowadzenia postępowania w przedmiocie pozwolenia na budowę w oparciu o wytyczne, które w chwili obecnej nie mają już racji bytu. Wyeliminuje też niepewność prawną jaką tworzy stan istnienia w obrocie decyzji z 12 lipca 2013 r.
Postanowieniem z 10 lipca 2023 r. Prezydent Miasta odmówił wszczęcia postępowania na podstawie art. 61a § 1 k.p.a. z uwagi na brak interesu prawnego skarżącej w domaganiu się wygaszenia decyzji o warunkach zabudowy. Wskazał, że skarżąca posiada wyłącznie interes faktyczny w tym, by dla sąsiedniej nieruchomości nie zostało wydane pozwolenie na budowę.
Postanowieniem z 16 sierpnia 2023 r. SKO uchyliło orzeczenie organu pierwszej instancji i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia. Stwierdziło, że należy pogłębić zbadanie interesu prawnego skarżącej, w szczególności rozważyć jej prawo do dysponowania nieruchomością lokalową oraz położenie tej nieruchomości względem inwestycji. To z kolei obliguje organ do wszczęcia postępowania, zbadania wszelkich okoliczności faktycznych i prawnych odnoszących się do interesu prawnego skarżącej oraz ewentualnego umorzenia postępowania jeśli organ uzna, że jest ono bezprzedmiotowe i skarżąca takiego interesu prawnego nie posiada.
3. Ponownie procedując wniosek o stwierdzenie wygaśnięcia decyzji o ustaleniu warunków zabudowy Prezydent Miasta zawiadomił strony o wszczęciu postępowania i wezwał wnioskodawczynię do wykazania własnego, indywidualnego interesu prawnego wymagającego ochrony w postępowaniu dotyczącym stwierdzenia wygaśnięcia ww. decyzji - w odniesieniu do posiadanego prawa odrębnej własności lokalu mieszkalnego w budynku mieszkalnym wielorodzinnym przy ul. [...] w Białymstoku sąsiadującym z terenem inwestycji.
W odpowiedzi na wezwanie, w piśmie z 6 września 2023 r. skarżąca wskazała, że swój interes prawny wywodzi z art. 5 ustawy Prawo budowlane (dalej: p.b.) oraz art. 144, 145, 294 i 295 Kodeksu cywilnego (dalej: k.c.), które określają granice dozwolonego oddziaływania na prawa osób trzecich, jednocześnie zapewniając ochronę przez nadmierną ingerencją wynikającą z realizacji prawa przez inne podmioty, w szczególności ochronę przez uciążliwościami powodowanymi przez hałas, wibracje, zakłócenia, a także nadmiernie uciążliwe ograniczone prawo rzeczowe. Wskazała, że inwestycja będzie oddziaływała niekorzystnie na jej sytuację prawną, tj. w sposób szczególny będzie rzutowała na dotychczasowe wykonywanie przez nią prawa własności, powodując zwiększenie natężenia ruchu pieszych i pojazdów, a w konsekwencji hałas i wibracje wpływające na komfort codziennego funkcjonowania w miejscu zamieszkania. Podkreśliła nieaktualność ustaleń decyzji o warunkach zabudowy wobec zmian stanu faktycznego i prawnego, które nastąpiły po wydaniu decyzji (z powodu zmiany powierzchni i kształtu działki inwestycyjnej). Wskazała, że dalsze funkcjonowanie decyzji w obrocie prawnym powoduje istnienie stanu niepewności co do potencjalnej możliwości realizacji inwestycji budowlanej, oddziałującej bezpośrednio na nieruchomość skarżącej w sposób sprzeczny z przepisami prawa budowlanego, w szczególności w zakresie szeroko pojętych wymogów bezpieczeństwa m.in. ochrony przeciwpożarowej. Nadto inwestor planuje zorganizować obsługę komunikacyjną swojej nieruchomości w ramach służebności przejazdu i przechodu ustanowionej na działce nr [...] (wcześniej [...]), co spowoduje nadmierne obciążenie nieruchomości skarżącej i sprawi, że ustanowiona na jej działce służebność stanie się ponadprzeciętnie uciążliwa. Tymczasem skarżąca jest niepełnosprawna w zakresie narządu wzroku, inwestycja zmieni organizację ruchu pieszych i samochodów na terenie bezpośrednio przylegającym do budynku, w którym zamieszkuje, co utrudni, a w najgorszym wypadku uniemożliwi wnioskodawczyni samodzielne poruszanie się po działce. Pozostawanie w obrocie prawnym decyzji wywoła zagrożenie nadmiernymi oddziaływaniami i immisjami, doprowadzi do istotnego ograniczenia możliwości korzystania z nieruchomości przez jej właścicieli m. in. poprzez uniemożliwienie im odgrodzenia się od nieruchomości sąsiadującej barierami akustycznymi czy wysoką roślinnością w celu zmniejszenia hałasu. Inwestycja wpłynie również niekorzystnie na wartość jej nieruchomości i zainteresowanie zniesieniem służebności.
W piśmie z 10 października 2023 r. stanowisko w sprawie przedstawił właściciel działki nr [...] (inwestor). Wyjaśnił, że w jego ocenie wnioskodawczyni ma wyłącznie interes faktyczny w żądaniu stwierdzenia wygaśnięcia decyzji o warunkach zabudowy. Decyzja nie rodzi dla niej żadnych uprawnień ani obowiązków. Podkreślił, że skarżąca jest członkiem spółdzielni mieszkaniowej, a w takiej sytuacji ogół właścicieli lokali reprezentuje spółdzielnia mieszkaniowa. Tylko w wyjątkowych przypadkach właściciel lokalu może samodzielnie występować jako strona postępowania, jeśli wykaże swój indywidualny interes prawny, odrębny od interesu spółdzielni mieszkaniowej, co w wypadku skarżącej nie występuje.
4. Decyzją z 17 października 2023 r. Prezydent Miasta, na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. w związku z art. 28 k.p.a., umorzył w całości postępowanie w sprawie stwierdzenia wygaśnięcia własnej decyzji z 12 lipca 2013 r. ustalającej warunki zabudowy – z uwagi na brak interesu prawnego wnioskodawczyni w przedmiotowej sprawie. Wyjaśnił, że posiada ona co prawda prawo odrębnej własności lokalu mieszkalnego nr [...] w budynku mieszkalnym wielorodzinnym przy ul. [...] w Białymstoku i związany z tym prawem udział 522/83920 części w prawie własności nieruchomości nr [...] położonej w Białymstoku przy ul. [...], która to nieruchomość graniczy bezpośrednio z nieruchomością objętą zakresem ww. decyzji o warunkach zabudowy, jednak nieruchomość ta stanowi współwłasność B. Spółdzielni Mieszkaniowej, której skarżąca jest członkiem. W takiej sytuacji to Spółdzielnia odnośnie nieruchomości wspólnej wykonuje zarząd powierzony i to Spółdzielnia posiada legitymację w postępowaniu administracyjnym do reprezentowania interesów ogółu właścicieli odrębnych lokali (art. 27 ust. 2 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o spółdzielniach mieszkaniowych (Dz. U. z 2023 r. poz. 438). Zdaniem organu, niedopuszczalny jest pogląd, iż każdy członek spółdzielni mieszkaniowej już z samego faktu posiadania prawa odrębnej własności lokalu oraz stosownego udziału w prawie użytkowania wieczystego gruntu ma być uznany za stronę wszystkich postępowań administracyjnych dotyczących inwestycji na nieruchomości wspólnej, czy też na nieruchomości sąsiedniej. O posiadaniu przez stronę interesu prawnego nie świadczą przepisy prawa cywilnego. Istnienie w obrocie prawnym decyzji o warunkach zabudowy nie utrudnia i nie wpływa w żadnym stopniu na dotychczasowy sposób wykonywania przez skarżącą uprawnień właścicielskich do lokalu mieszkalnego. Nie może stanowić podstawy do żądania wygaszenia decyzji o warunkach zabudowy art. 5 p.b, bowiem dotyczy on kolejnego etapu procesu inwestycyjnego, tj. uzyskiwania pozwolenia na budowę. Skarżąca nie wykazała również, aby pozostawanie decyzji o warunkach zabudowy w obrocie prawnym w inny sposób wpływało na posiadane przez nią prawo odrębnej własności lokalu, tj. nie wykazała czy powoduje ograniczenie lub pozbawienie przysługującego jej prawa albo obciąża ją obowiązkiem nieznajdującym podstawy w konkretnej normie prawnej.
5. Odwołanie wniosła M. S. Zarzuciła naruszenie:
1) art. 28 k.p.a. w zw. z art. 28 ust. 2 i art. 5 ust. 1 pkt 9 p.b. wobec błędnego uznania, że nie posiada interesu prawnego w stwierdzeniu wygaśnięcia decyzji z 12 lipca 2013 r. oraz że posiada go wyłącznie spółdzielnia mieszkaniowa wykonująca zarząd powierzony wobec nieruchomości wspólnej, w sytuacji gdy skarżąca wykazała, że w sprawie zachodzi szczególny przypadek uzasadniający dopuszczenie jej do udziału w postępowaniu w charakterze strony, bowiem:
- realizacja inwestycji spowoduje naruszenie dotychczasowych warunków korzystania z lokalu mieszkalnego, chronionych m.in. przez art. 69 Konstytucji RP, a w konsekwencji zostanie naruszony jej własny, zindywidualizowany i skonkretyzowany interes wynikający z tego, że lokal jest przez nią zajmowany na cele mieszkalne od wielu lat, jest osobą niepełnosprawną w zakresie narządu wzroku, a realizacja inwestycji doprowadzi do istotnych ograniczeń komunikacyjnych dotykających skarżącą w sposób niewspółmierny do pozostałych właścicieli odrębnych lokali,
- lokal skarżącej jest położony na parterze budynku, a na skutek realizacji inwestycji wyjście z lokalu (tj. klatki schodowej) będzie prowadziło bezpośrednio na plac manewrowy i drogę dojazdową do budynków i lokali usługowych o dużym natężeniu ruchu różnych pojazdów mechanicznych, a nie jak dotychczas - na wewnętrzną drogę użytkowaną przez mieszkańców bloku przy ul. [...], o nieznacznym natężeniu ruchu, wykorzystywaną głównie na cele parkowania pojazdów przez mieszkańców bloku,
- spółdzielnia mieszkaniowa nie wywiązuje się ze swoich obowiązków jako zarządcy w postępowaniach administracyjnych, w tym w przedmiotowym, bowiem pomimo wielokrotnych próśb o zajęcie się sprawą nie podjęła żadnych realnych działań oraz nie udzieliła odpowiedzi na pisma skarżącej, a nadto
- interes prawny skarżącej i B. Spółdzielni Mieszkaniowej są sprzeczne, bowiem Spółdzielnia dokonała sprzedaży działki, na której ma powstać sporna inwestycja oraz ustanowiła służebność kosztem działki, na której posadowiony jest budynek mieszkalny przy ul. [...];
2) art. 7 k.p.a., art. 7a k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a. przez niepodjęcie z urzędu wszystkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy w zakresie mającym istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie (zgodnie ze wskazaniami organu odwoławczego w postanowieniu z 16 sierpnia 2023 r.), a w szczególności: (-) nieustalenie położenia lokalu mieszkalnego skarżącej względem inwestycji, a także bezpośrednich skutków inwestycji dla sytuacji zdrowotnej strony użytkującej lokal mieszkalny jako osoba niepełnosprawna, (-) nieustalenie, że skarżąca nie jest członkiem B. Spółdzielni Mieszkaniowej, (-) nieustalenie przyczyn samodzielnego wystąpienia przez nią z wnioskiem o stwierdzenie wygaśnięcia decyzji z 12 lipca 2013 r., pomimo że budynek pozostaje w zarządzie Spółdzielni, (-) niezebranie i nierozpatrzenie w sposób wyczerpujący materiału dowodowego w sprawie oraz dowolną a nie swobodną ocenę zebranych dowodów i nieuprawnione uznanie, że to wyłącznie spółdzielni przysługuje legitymacja do reprezentowania interesu prawnego skarżącej;
3) art. 8 k.p.a., art. 11 k.p.a., art. 107 § 3 k.p.a. przez prowadzenie postępowania w sposób niewzbudzający zaufania strony do organów władzy publicznej, przyjmując niejako rolę strony prezentującej interes prawny inwestora, sprzeczny wobec interesu skarżącej oraz wydanie decyzji dotkniętej uchybieniami w zakresie braku właściwego uzasadnienia faktycznego i prawnego odnoszącego się do danej konkretnej sprawy przez nieuwzględnienie okoliczności dotyczących sytuacji skarżącej, w tym położenia i sposobu użytkowania przez nią jej lokalu mieszkalnego, a także jej sytuacji zdrowotnej i wpływu potencjalnej inwestycji na ten konkretny lokal, a w konsekwencji sprowadzenie uzasadnienia skarżonej decyzji wyłącznie do przytoczenia poglądów judykatury i sformułowania argumentacji prawnej niekorzystnej dla skarżącej w sposób oderwany od konkretnego przypadku;
4) art. 105 § 1 k.p.a. przez jego zastosowanie w sytuacji braku podstaw do umorzenia postępowania, mimo że skarżąca w sposób dostateczny wykazała swój interes prawny (wskazała przepisy prawa materialnego, w których znajduje on oparcie, tj. art. 5 p.b. oraz art. 144, 145, 294 i 295 k.c., zwróciła uwagę na swoją szczególną sytuację wynikającą z niepełnosprawności, co uzasadniało udzielenie jej pomocy przez organy administracji publicznej w komunikacji społecznej.;
6. Zaskarżoną decyzją z 16 listopada 2023 r. SKO utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Wskazało na przesłanki stwierdzenia wygaśnięcia decyzji wynikające z art. 162 § 1 pkt 1 k.p.a. i wyjaśniło, że należy ustalić czy skarżąca faktycznie może być uznana za stronę postępowania w zakresie wygaśnięcia decyzji. Odniosło się do pojęcia strony w postępowaniu o ustalenie warunków zabudowy wywodząc, że interes prawny w takim postępowaniu jest ustalany na podstawie art. 28 k.p.a., a stroną jest wnioskodawca (inwestor) oraz podmioty legitymujące się tytułem prawnym do nieruchomości, dla której mają zostać ustalone warunki zabudowy. Dodało, że za stronę postępowania o ustalenie warunków zabudowy mogą być również uznani właściciele (użytkownicy wieczyści) działek sąsiadujących bezpośrednio z terenem inwestycji, a także i dalej położonych nieruchomości - z uwagi na położenie działek w obszarze oddziaływania inwestycji. Zastosowanie znajduje przepis art. 28 k.p.a. Interes prawny skarżącej w przedmiotowym postępowaniu należy rozpatrywać przez pryzmat jej interesu w postępowaniu w zakresie ustalenia warunków zabudowy.
Zdaniem SKO skarżąca nie wykazała, że posiada tak rozumiany indywidualny interes prawny odrębny od interesu prawnego spółdzielni mieszkaniowej. Okoliczności przywołane przez skarżącą oraz wskazane przepisy k.c. mogą być co prawda źródłem interesu prawnego w postępowaniu administracyjnym dotyczącym warunków zabudowy, ale z uwzględnieniem okoliczności konkretnej sprawy. W wyjątkowych przypadkach właściciel lokalu może samodzielnie, niezależnie od spółdzielni mieszkaniowej, występować jako strona postępowania. Kolegium takich wyjątkowych okoliczności w przedmiotowej sprawie jednak nie stwierdziło. Wskazało, że za stronę postępowania zakończonego ostateczną decyzją organu pierwszej instancji ustalającą warunki zabudowy została uznana m.in. spółdzielnia mieszkaniowa. Skarżąca nie jest członkiem B. Spółdzielni Mieszkaniowej, która reprezentuje skarżącą w zakresie spraw dotyczących zarządzania nieruchomością wspólną, jednak nie ma to bezpośredniego wpływu na interes prawny skarżącej. Argumenty odwołujące się do immisji, służebności drogi koniecznej i jej zniesienia dotyczą wszystkich użytkowników lokali w ramach spółdzielni mieszkaniowej, problematyka ustanowienia służebności jak najbardziej pozostaje w obszarze zainteresowania spółdzielni nie zaś właścicieli poszczególnych (nawet wyodrębnionych) lokali. Skarżąca nie wskazała na okoliczności wynikające np. z umiejscowienia lokalu mieszkalnego w budynku, które powodowałyby, że po zrealizowaniu zabudowy dopuszczonej decyzją z 12 lipca 2013 r. lokal ten znalazłby się w szczególnej sytuacji na tle wszystkich mieszkań w budynku, a skarżąca zostałaby narażona na naruszenia jej prawa do korzystania z nieruchomości w większym stopniu aniżeli pozostali właściciele lokali w budynku. Tymczasem nie jedynie skarżąca korzysta z ciągu pieszo-jednego na działce nr [...] (aktualnie nr [...]). Sama skarżąca wyraźnie odnosi się do uciążliwości związanych z wykorzystaniem np. parkingu przeznczonego dla mieszkańców bloku przy ulicy [...] a nie jedynie do uciążliwości dla samej skarżącej. W ocenie Kolegium okolicznością taką nie jest umiejscowienie lokalu mieszkalnego na parterze.
Organ odwoławczy nie zgodził się też, że interes prawny skarżącej należy wywodzić z przepisów praw budowlanego. Podkreślił, że postępowanie w przedmiocie warunków zabudowy jest pierwszym etapem procesu inwestycyjnego - kolejnym jest wydanie decyzji o pozwoleniu na budowę. W każdym z tych etapów organ jest prawnie zobligowany do zapewnienia ochrony uzasadnionych interesów osób trzecich, aczkolwiek zakres tej ochrony jest różny w obu tych sprawach. Decyzja w przedmiocie warunków zabudowy stanowi niezbędny element postępowania zmierzającego do uzyskania pozwolenia na budowę, ale samodzielnie nie uprawnia do podjęcia jakichkolwiek robót budowlanych, nie rozstrzyga kwestii usytuowania obiektu na terenie nieruchomości ani zagadnień techniczno-budowlanych podlegających ocenie organów administracji architektoniczno-budowlanej w odrębnym postępowaniu w przedmiocie udzielenia pozwolenia na budowę. Kwestie naruszenia przepisów przeciwpożarowych oraz immisji związane są ze zgodnością planowanej inwestycji z przepisami prawa budowlanego. Z tego względu powyższe okoliczności, niemieszczące się w granicach postępowania dotyczącego ustalenia warunków zabudowy, nie mogą uzasadniać udziału skarżącej jako strony w postępowaniu o wygaśnięcie takiej decyzji. Zdaniem też Kolegium interesu prawnego skarżącej nie można wywodzić tylko z tej okoliczności, że organ uznał ją za stronę postępowania w zakresie ustalenia warunków zabudowy. Oba postępowania są od siebie odrębne.
7. Skargę do sądu administracyjnego wywiodła M. S. Zarzuciła naruszenie:
1) art. 28 k.p.a. w zw. z art. 140, 144, 145 294 i 295 k.c. przez odmówienie jej przymiotu strony postępowania w sprawie stwierdzenia wygaśnięcia decyzji ustalającej warunki zabudowy dla działki nr [...], w sytuacji gdy jako właścicielka odrębnego lokalu mieszkalnego, niebędąca członkiem spółdzielni mieszkaniowej, posiada własny, indywidualny, odrębny od spółdzielni mieszkaniowej interes prawny uzasadniający jej udział w postępowaniu, bowiem pozostawanie w obrocie prawnym ww. decyzji prowadzi do naruszenia jej uprawnień wynikających z prawa własności lokalu położonego przy ul. [...] w Białymstoku - w znacznie większym stopniu niż w przypadku pozostałych właścicieli lokali reprezentowanych przez spółdzielnię mieszkaniową - ze względu na usytuowanie tego lokalu oraz niepełnosprawność skarżącej, a nadto wobec sprzeczności interesu prawnego spółdzielni mieszkaniowej i skarżącej skutkującej brakiem możliwości reprezentowania jej interesu prawnego w postępowaniu administracyjnym;
2) art. 80 k.p.a. przez wadliwą, dowolną ocenę materiału dowodowego polegającą na przyjęciu, że:
a) w sytuacji skarżącej brak jest okoliczności, które powodowałby, że po zrealizowaniu spornej inwestycji budowlanej skarżąca zostałaby narażona na naruszenie jej prawa do korzystania z nieruchomości w większym stopniu aniżeli pozostali właściciele lokali w budynku, w sytuacji gdy realizacja inwestycji spowoduje istotne ograniczenia komunikacyjne i uniemożliwi swobodne, samodzielne poruszanie się w miejscu stałego zamieszkania skarżącej, bowiem jest ona osobą niepełnosprawną w zakresie narządu wzroku, a na skutek realizacji inwestycji budowlanej zgodnie z jej założeniami wyjście z lokalu (tj. klatki schodowej) będzie prowadziło bezpośrednio na plac manewrowy i drogę dojazdową do budynków i lokali usługowych o dużym natężeniu ruchu różnych pojazdów mechanicznych, a nie jak dotychczas - na wewnętrzną drogę o nieznacznym natężeniu ruchu, wykorzystywaną głównie w celu parkowania pojazdów przez ograniczoną liczbę mieszkańców;
b) legitymację do reprezentowania skarżącej jako strony postępowania w sprawie stwierdzenia wygaśnięcia decyzji ustalającej warunki zabudowy działki nr [...] ma wyłącznie spółdzielnia mieszkaniowa, wobec braku po stronie skarżącej własnego, indywidualnego, odrębnego od spółdzielni interesu prawnego, w sytuacji gdy prawidłowa ocena materiału dowodowego prowadziła do wniosku, że w sprawie występują wyjątkowe okoliczności uzasadniające występowanie skarżącej samodzielnie, niezależnie od spółdzielni mieszkaniowej jako strona postępowania wygaszającego, bowiem:
- interes prawny skarżącej oraz spółdzielni mieszkaniowej pozostają sprzeczne wobec dokonania przez Spółdzielnię sprzedaży działki, na której ma powstać inwestycja budowlana naruszająca interes prawny skarżącej, w przedmiocie której została wydana decyzja, a której wygaszenia domaga się skarżąca oraz ustanowienia odpłatnej służebności na rzecz sprzedanej nieruchomości kosztem działki, na której posadowiony jest budynek mieszkalny nr [...] przy ul. [...], w szczególności że skarżąca nie jest członkiem B. Spółdzielni Mieszkaniowej,
- Spółdzielnia Mieszkaniowa nie wywiązuje się ze swoich obowiązków w zakresie posiadanej legitymacji do występowania w imieniu ogółu właścicieli mieszkań w postępowaniu administracyjnym, pomimo wielokrotnych próśb skarżącej (oraz pozostałych właścicieli odrębnych lokali położonych w budynku przy ul. [...] długotrwale uchyla się od reprezentowania interesu prawnego skarżącej w postępowaniu administracyjnym w przedmiotowej sprawie, przez co nie zapewnia ochrony jej słusznych praw jako właścicielki,
- skarżąca nie będąc członkiem Spółdzielni Mieszkaniowej ma ograniczoną możliwość wpływania na organy Spółdzielni w celu podejmowania działań zmierzających do zapewnienia skarżącej ochrony jej słusznych praw wynikających z prawa własności odrębnego lokalu mieszkalnego;
3) art. 7, art. 77 § 1 i art. 8 k.p.a. przez naruszenie zasady prawdy obiektywnej, brak wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego i niepodjęcie wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy, a także nierozpatrzenie zebranego już materiału dowodowego i niedokonanie jego wszechstronnej oceny, a w szczególności:
a) niewyjaśnienie okoliczności mających istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy a dotyczących sprzeczności interesu prawnego Spółdzielni Mieszkaniowej i skarżącej, rzeczywistych przyczyn samodzielnego wystąpienia przez skarżącą z wnioskiem o stwierdzenie wygaśnięcia decyzji ustalającej warunki zabudowy, pomimo że budynek pozostaje w zarządzie Spółdzielni, wynikających z uchylania się przez Spółdzielnię od reprezentowania interesu prawnego ogółu właścicieli odrębnych lokali w postępowaniu administracyjnym, pomimo składanych zapewnień i pozorowania działań zmierzających do ochrony ich słusznych praw (faktycznie bezskutecznych);
b) całkowite pominięcie i nieodniesienie się do dokumentów przedstawionych przez skarżącą, a potwierdzających, że w okolicznościach sprawy z uwagi na sprzeczność interesu prawnego zarządcy budynku przy ul. [...] oraz skarżącej, niemożliwe jest zapewnienie przez Spółdzielnię na mocy art. 27 ust. 2 ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych reprezentacji jej jako strony postępowania administracyjnego w przedmiotowej sprawie;
4) art. 105 § 1 k.p.a. przez jego niewłaściwe (bezpodstawne) zastosowanie w niniejszej sprawie, w sytuacji gdy wniosek o stwierdzenie wygaśnięcia decyzji został złożony przez właścicielkę odrębnego lokalu mieszkalnego posiadającą indywidualny i odrębny od Spółdzielni interes prawny we wszczęciu postępowania administracyjnego, a tym samym brak było podstaw do umorzenia postępowania;
5) art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. przez jego niewłaściwe zastosowanie wyrażające się w utrzymaniu w mocy decyzji organu pierwszej instancji umarzającej postępowanie w sprawie stwierdzenia wygaśnięcia decyzji ustalającej warunki zabudowy, w sytuacji gdy istniały przesłanki do jej uchylenia;
6) art. 107 § 3 k.p.a. przez wydanie decyzji dotkniętej uchybieniami w zakresie braku właściwego uzasadnienia faktycznego i prawnego odnoszącego się do danej konkretnej, indywidualnej sprawy przez nieuwzględnienie okoliczności dotyczących sprzedaży działki nr [...] przez Spółdzielnię Mieszkaniową, ustanowienia na niej odpłatnej służebności kosztem działki skarżącej, na której posadowiony jest budynek mieszkalny nr [...] przy ul. [...], a w konsekwencji sprowadzenie uzasadnienia skarżonej decyzji wyłącznie do przedstawienia argumentacji prawnej w sposób abstrakcyjny - oderwany od konkretnego i indywidualnego przypadku.
Zdaniem skarżącej Kolegium mylnie uznało za decydujące ustalenie "czy w przypadku realizacji zamierzenia budowlanego na działce nr [...] lokal skarżącej znalazłby się w szczególnej sytuacji na tle wszystkich mieszkań w budynku, a skarżąca zostałaby narażona na naruszenie jej prawa do korzystania z nieruchomości w większym stopniu aniżeli pozostali właściciele lokali w budynku". Tymczasem organ odwoławczy pominął istotne okoliczności stanu faktycznego sprawy i nie pochylił się nad oceną interesu prawnego spółdzielni mieszkaniowej oraz tego, czy w rzeczywistości pozostaje on tożsamy z interesem skarżącej (która nie jest członkiem spółdzielni), a które rzutowały na ocenę prawną jej sytuacji. Istotnym było zaś to, że spółdzielnia mieszkaniowa, powołana do reprezentacji interesu prawnego skarżącej jako właścicielki odrębnego lokalu, sprzedała działkę nr [...] umową z 2 grudnia 1988 r. W umowie sprzedaży Spółdzielnia ustanowiła za wynagrodzeniem na czas nieokreślony na działce nr [...] na rzecz każdoczesnego właściciela działki nr [...] odpłatną służebność drogową. Utrzymanie ustanowionej w umowie odpłatnej służebności drogowej jest z punktu widzenia spółdzielni mieszkaniowej korzystne, z uwagi na otrzymywane z tego tytułu wynagrodzenie. Ponadto zdaniem skarżącej, planowana inwestycja, która wpłynie na zakres korzystania ze służebności przez inwestora, powodując znaczne zwiększenie jej uciążliwości, umożliwi spółdzielni mieszkaniowej wystąpienie z żądaniem odpowiednio wyższego wynagrodzenia, co wiąże się z uzyskaniem przez spółdzielnię wymiernych korzyści finansowych.
Skarżąca wskazała, że w ciągu ostatnich 6 lat wielokrotnie występowała do Prezesa Spółdzielni o podjęcie działań w sprawie dotyczącej nierealizowanego od wielu lat przedsięwzięcia budowlanego na działce nr [...] oraz istniejącej w obrocie prawnym decyzji z 12 lipca 2013 r. Ostatecznie w 2022 r. Spółdzielnia wystąpiła do sądu z powództwem o zniesienie służebności (sprawa sygn. akt I C 1061/22), jednak było to działanie wyłącznie pozorne. Spółdzielnia nie wykazywała bowiem należytej aktywności procesowej, czego efektem było umorzenie postępowania. Dowodzi to, że interesy Spółdzielni i skarżącej są sprzeczne.
Skarżąca na poparcie swoich twierdzeń powołała orzecznictwo NSA wskazując, że właściciele odrębnych lokali mieszkalnych, pomimo ograniczeń wynikających z przepisów prawa oraz ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych, powinni mieć status strony w postępowaniu administracyjnym w sprawach z zakresu prawa budowlanego, a wątpliwości co do ich legitymacji do udziału w postępowaniu w charakterze strony należy rozstrzygać na ich korzyść (wyrok NSA z 29 września 2010 r. sygn. akt II OSK 1481/09).
Skarżąca nie zgodziła się ze stanowiskiem organu, że po zrealizowaniu inwestycji budowlanej skarżąca nie zostałaby narażona na naruszenie jej prawa do korzystania z nieruchomości w większym stopniu aniżeli pozostali właściciele lokali w budynku. Mimo że nie jedynie skarżąca korzysta z ciągu pieszo-jezdnego na działce [...] (aktualnie [...]), to w sytuacji skarżącej doszłoby do istotnych ograniczeń komunikacyjnych z racji posiadanej niepełnosprawności, a także wynikających bezpośrednio z usytuowania jej lokalu mieszkalnego.
8. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.
9. Na rozprawie w dniu 29 lutego 2024 r. pełnomocnik uczestnika postępowania (inwestora) wniósł o oddalenie skargi. Wskazał, że na terenie inwestycji nie obowiązuje miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego ani też inny inwestor nie uzyskał pozwolenia na budowę na ten teren.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje.
10. Skarga podlega oddaleniu.
Podstawą wniosku skarżącej jest art. 162 § 1 pkt 1 k.p.a., zgodnie z którym organ administracji publicznej, który wydał decyzję w pierwszej instancji, stwierdza jej wygaśnięcie, jeżeli decyzja stała się bezprzedmiotowa, a stwierdzenie wygaśnięcia takiej decyzji nakazuje przepis prawa albo gdy leży to w interesie społecznym lub w interesie strony. Przepis ten nie reguluje sposobu wszczęcia postępowania o stwierdzenie wygaśnięcia decyzji. Zastosowanie znajdzie więc ogólny przepis art. 61 § 1 k.p.a. stanowiący o wszczęciu postępowania na żądanie strony lub z urzędu. Skoro zaś postępowanie w sprawie niniejszej zainicjowane zostało wnioskiem skarżącej, a postępowanie administracyjne wszczyna się "na żądanie strony", to obowiązkiem organu w pierwszej kolejności było zbadanie, czy wniosek skarżącej pochodzi od strony postępowania. Skutecznie zainicjować postępowanie administracyjne według reguł k.p.a. może bowiem tylko strona postępowania.
Stosownie do treści art. 28 k.p.a. stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Mieć interes prawny w postępowaniu administracyjnym znaczy więc to samo, co ustalić przepis prawa materialnego, na podstawie którego można skutecznie żądać czynności organu z zamiarem zaspokojenia jakiejś własnej potrzeby albo żądać zaniechania lub ograniczenia czynności organu sprzecznych z potrzebami danego podmiotu - strony postępowania. Interes prawny strony postępowania administracyjnego w rozumieniu art. 28 k.p.a. powinien wynikać z konkretnej i zindywidualizowanej normy prawa materialnego wpływającej na sytuację prawną wnoszącego wniosek, żądanie czy środek zaskarżenia, tj. na jego uprawnienia lub obowiązki. Nie wystarczy wykazać jakikolwiek interes, ale musi mieć on charakter prawny, a więc musi istnieć norma prawna przewidująca w określonym stanie faktycznym i w odniesieniu do określonego podmiotu możliwości wydania określonej decyzji lub podjęcia czynności.
11. Zaskarżona decyzja została wydana w postępowaniu o stwierdzenie wygaśnięcia decyzji o ustaleniu warunków zabudowy. Jest to postępowanie odrębne od postępowania o ustalenie warunków zabudowy. Dlatego interes prawny w żądaniu wygaśnięcia decyzji powinien być ustalany odrębnie a nie wyłącznie na podstawie tego, kto może być (lub był) stroną postępowania o ustalenie warunków zabudowy.
Kolegium wskazało, że interes prawny w żądaniu wygaśnięcia decyzji o warunkach zabudowy należy ustalać "przez pryzmat interesu prawnego w postępowaniu o ustalenie warunków zabudowy", ten zaś przypisuje się właścicielom nieruchomości bezpośrednio sąsiadujących z terenem inwestycji ale i położonych dalej, które znajdują się "w obszarze oddziaływania inwestycji". Doprecyzować należy, że decyzja o ustaleniu warunków zabudowy nie tworzy porządku prawnego i nie ma charakteru konstytutywnego, stanowi jedynie szczegółową urzędową informację o tym, jaki obiekt i pod jakimi warunkami - jeśli chodzi o ład przestrzenny - inwestor może na danym terenie wybudować bez obrazy przepisów prawa. Jest promesą wydania pozwolenia na budowę przy spełnieniu przez inwestora określonych w niej warunków. Dlatego stroną postępowania o ustalenie warunków zabudowy w rozumieniu art. 28 k.p.a. jest ten, na którego prawa inwestycja może oddziaływać ale wyłącznie w zakresie jej wpływu na kształtowanie ładu przestrzennego a nie jakichkolwiek zastrzeżeń właścicieli nieruchomości sąsiednich o możliwym wpływie inwestycji na ich prawa właścicielskie do nieruchomości (por. np. wyrok NSA z 5 kwietnia 2022 r. w sprawie II OSK 343/21, orzeczenia.nsa.gov.pl).
Natomiast postępowanie o stwierdzenie wygaśnięcia decyzji z powodu jej bezprzedmiotowości (art. 162 § 1 pkt 1 k.p.a.), w tym decyzji o ustaleniu warunków zabudowy, zmierza do wyeliminowania takiej decyzji z obrotu prawnego z uwagi na utratę przez nią przymiotu "przedmiotowości". Chodzi więc o sytuację, w której ustał byt prawny elementu stosunku materialnoprawnego nawiązanego na podstawie decyzji administracyjnej (w tym o ustaleniu warunków zabudowy) na skutek zniszczenia rzeczy lub jej przekształcenia, rezygnacji z uprawnień przez stronę czy to na skutek zmiany stanu faktycznego uniemożliwiającego wydanie decyzji, bądź także zmianę stanu prawnego ale tylko w przypadku, gdy przewiduje on taki skutek (vide np. J. Borkowski [w:] B. Adamiak, J. Borkowski Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, wyd. 11, Warszawa 2011, s. 662). Jest to sytuacja, w której rozstrzygnięcie decyzji, a więc jej materialnoprawny skutek, traci rację bytu.
Powyższe oznacza, że skoro stroną postępowania administracyjnego może być wyłącznie podmiot posiadający interes prawny (nie wyłącznie faktyczny) w rozumieniu art. 28 k.p.a., a żądanie stwierdzenia wygaśnięcia decyzji może być oparte na utracie przez decyzję elementu "przedmiotowości", to żądać stwierdzenia wygaśnięcia decyzji o ustaleniu warunków zabudowy może wyłącznie ten, na kogo sytuację prawną wpływa zaistnienie stanu bezprzedmiotowości decyzji. Żądanie pozbawienia mocy prawnej decyzji o warunkach zabudowy w trybie stwierdzenia wygaśnięcia powinno więc mieć oparcie w prawie (interes prawny) a nie wyłącznie w intencji wnioskodawcy (interes faktyczny). Dlatego stroną postępowania o stwierdzenie wygaśnięcia decyzji o warunkach zabudowy może być przede wszystkim adresat decyzji, której wygaśnięcie się stwierdza oraz każdy, to ma w pozbawieniu mocy prawnej tej decyzji interes prawny w rozumieniu art. 28 k.p.a. Nie ma więc przesądzającego znaczenia to, czy żądający rozstrzygnięcia na podstawie art. 162 § 1 pkt 1 k.p.a. był stroną postępowania o wydanie decyzji o ustaleniu warunków zabudowy (skarżąca taką strona akurat była, co wynika z rozdzielnika do decyzji o warunkach zabudowy z 2013 r.), ale to, czy w pozbawieniu mocy prawnej tej decyzji z uwagi na jej bezprzedmiotowość ma interes oparty na prawie a nie wyłącznie na subiektywnym przekonaniu.
12. Mając powyższe na uwadze wskazać trzeba, że w art. 65 ust. 1 ustawy z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (dalej: u.p.z.p.) wskazano przypadki, w których żądanie stwierdzenia wygaśnięcia decyzji o ustaleniu warunków zabudowy ma oparcie w prawie. Są to sytuacje, gdy: dla terenu inwestycji inny wnioskodawca uzyskał pozwolenie na budowę (od 24 września 2023r. – też, gdy nie wniesiono sprzeciwu do zgłoszenia zamiaru wykonania robót budowlanych bądź gdy zgłoszono budowę, o której mowa w art. 29 ust. 1 pkt 1a ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane); gdy dla tego terenu uchwalono plan miejscowy, którego ustalenia są inne niż w wydanej decyzji. Z takimi przypadkami nie mamy jednak do czynienia w sprawie niniejszej (vide oświadczenie pełnomocnika uczestnika postępowania – inwestora na rozprawie przed sądem).
Regulacja art. 65 ust. 1 u.p.z.p. nie wyczerpuje jednak wszystkich przypadków oparcia na prawie stwierdzenia wygaśnięcia decyzji o ustaleniu warunków zabudowy. Zdaniem sądu, żądanie w tym zakresie można też oprzeć bezpośrednio na przepisie art. 162 § 1 pkt 1 k.p.a., który ze swej istoty ma charakter dwoisty: normy procesowej: - regulującej tryb wydania decyzji o stwierdzeniu wygaśnięcia innej decyzji) i normy materialnej - wskazującej bezprzedmiotowość jako przesłankę materialnoprawną stwierdzenia wygaśnięcia decyzji (por. np. wyrok NSA z 30 kwietnia 2009 r., II OSK 659/08).
Skarżąca nie wykazała jednak, aby w jej przypadku zachodził inny niż wymieniony w art. 65 u.p.z.p. i mający podstawę w bezprzedmiotowości decyzji o ustaleniu warunków zabudowy z 12 lipca 20313 r. przypadek uzasadniający stwierdzenie, że posiada ona interes prawny w żądaniu pozbawienia jej mocy prawnej w trybie art. 162 § 1 pkt 1 k.p.a.
13. Interes prawny w kontrolowanym postępowaniu skarżąca wywodzi z prawa własności do lokalu mieszkalnego usytuowanego w budynku mieszkalnym wielorodzinnym na działce obciążonej służebnością drogową na rzecz działki inwestycyjnej, dla której wydano warunki zabudowy oraz ze sprzeczności jej interesu prawnego z interesem prawnym Spółdzielni Mieszkaniowej będącej współwłaścicielem budynku mieszkalnego wielorodzinnego, sprawującej zarząd powierzony w imieniu ogółu współwłaścicieli. Tak scharakteryzowany interes nie jest jednak interesem prawnym ale faktycznym skarżącej.
Wywodząc interes prawny z prawa własności skarżąca wskazuje na: art. 5 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (jest to ogólna reguła, w myśl której obiekt budowlany i związane z nim urządzenia budowlane mają być projektowane i budowane w sposób, który został określony w przepisach, w tym techniczno-budowlanych, oraz zgodnie z zasadami wiedzy technicznej; z uwzględnieniem przewidywanego okresu jego użytkowania); art. 140 (który reguluje uprawnienia właściciela do korzystania z rzeczy zgodnie ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem swego prawa, w szczególności do pobierania pożytków i innych dochodów z rzeczy, rozporządzania rzeczą - w granicach określonych przez ustawy i zasady współżycia społecznego, z wyłączeniem innych osób); art. 144 (zakaz immisji); art. 145 k.c. (instytucja drogi koniecznej); art. 294-295 k.c. (instytucja żądania zniesienia służebności drogowej za wynagrodzeniem i bez wynagrodzenia). Na tej podstawie skarżąca wskazuje, że w wyniku realizacji inwestycji wskazanej w decyzji o warunkach zabudowy ograniczone zostanie jej prawo jako właściciela do niezakłóconego, dotychczasowego korzystania z nieruchomości lokalowej położonej na parterze budynku wielorodzinnego (kwestia wykonywania służebności drogi koniecznej w sposób uciążliwy dla skarżącej z uwagi na stan jej zdrowia oraz w sposób uciążliwy dla pozostałych mieszkańców, tak w zakresie komunikacji jak i w zakresie ewentualnej możliwości odgrodzenia się).
Sąd jednak zwraca uwagę, że aby oprzeć żądanie na naruszeniu prawa własności należy wykazać, że dochodzi od naruszenia istoty prawa własności, tzn. że na skutek naruszenia niemożliwe staje się wykonywanie wszystkich uprawnień składających się na możliwość korzystania z rzeczy albo wszystkich uprawnień składających się na możliwość rozporządzania rzeczą, przy czym pozbawienie właściciela części – nawet znacznej – atrybutów korzystania lub (i) rozporządzania rzeczą – nie musi oznaczać ingerencji w istotę prawa własności (vide np. wyroki Trybunału Konstytucyjnego w sprawach SK 9/98, P 2/98 – trybunal.gov.pl).
Tymczasem żądanie stwierdzenia wygaśnięcia dotyczy decyzji o ustaleniu warunków zabudowy, która ze swej istoty nie przekreśla możliwości korzystania bądź rozporządzania przez skarżącą należącą do niej nieruchomością lokalową, a nawet jeśli wpływa w odczuciu skarżącej na sposób jej wykorzystywania do celów mieszkalnych – nie stanowi o tym, że żądanie stwierdzenia wygaśnięcia decyzji jest oparte na normie prawnej uzasadniającej pozbawienie decyzji bytu prawnego. Decyzja o warunkach zabudowy nie rodzi bowiem praw do terenu, nie pozwala inwestorowi na rozpoczęcie robót budowlanych, a nawet nie przesądza, że inwestycja w ogóle powstanie. Jeśli zaś, jak wskazuje skarżąca, zmienił się stan faktyczny sprawy o ustalenie warunków zabudowy w takim zakresie, że inwestor na podstawie funkcjonującej w obrocie prawnym decyzji o warunkach zabudowy nie będzie mógł zrealizować pozwolenia na budowę (zdaniem strony wskutek podziału działki zmieniły się np. wskazane w decyzji parametry powierzchni biologicznie czynnej) – jest to kwestia dotykająca bezpośrednio istoty bądź zakresu uprawnień inwestora wynikających z takiej decyzji a nie interesu prawnego skarżącej. Skarżąca nie wykazała, że zmiana stanu faktycznego i prawnego jest tego rodzaju, że wpływa na byt prawny decyzji o warunkach zabudowy w ten sposób, że niestwierdzenie jej wygaśnięcia aktualizuje interes prawny skarżącej, bądź go w jakikolwiek sposób narusza.
Dodać też należy, że stwierdzenie wygaśnięcia decyzji nie jest trybem właściwym dla kwestionowania zasadności wydania decyzji o warunkach zabudowy, a takie stanowisko również pośrednio wynika z wypowiedzi skarżącej.
14. Rację ma również Kolegium, że w sytuacji, gdy zarząd nieruchomością wspólną sprawuje spółdzielnia mieszkaniowa na zasadzie art. 27 ust. 2 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o spółdzielniach mieszkaniowych (Dz. U. z 2023 r., poz. 438 z późn. zm.), dalej: u.s.m., a z taką sytuacją mamy do czynienia w sprawie niniejszej (fakt bezsporny) - własny, indywidualny, odrębny od spółdzielni mieszkaniowej interes prawny skarżącej, chroniony konkretnym przepisem prawa materialnego, powinien odnosić się do takich okoliczności, które wyróżniają jej sytuację prawną od sytuacji prawnej pozostałych właścicieli lokali, a których interesy prawne są chronione przez zapewnienie udziału w postępowaniu spółdzielni mieszkaniowej. Skarżąca swojego żądania na takim odrębnym, indywidualnym interesie prawnym nie oparła. Jak bez naruszenia prawa wskazało Kolegium "nie jedynie skarżąca korzysta z ciągu pieszo jezdnego na działce [...] (aktualnie [...])", a uciążliwości związane z wykorzystaniem np. parkingu przeznczonego dla mieszkańców bloku przy ulicy [...] dotyczą również nie wyłącznie samej skarżącej, nawet przy uwzględnieniu umiejscowienia jej lokalu na parterze budynku, bowiem faktycznie dotyczą wszystkich mieszkańców budynku niezależnie od tego czy są, czy też nie członkami Spółdzielni Mieszkaniowej. Przepis art. 27 ust. 2 u.s.m. ma bowiem zastosowanie niezależnie od członkostwa w spółdzielni mieszkaniowej.
Nie wykazała więc skarżąca, że okoliczności związane z umiejscowieniem jej lokalu w budynku powodowałyby, iż po zrealizowaniu zabudowy dopuszczonej decyzją z 12 lipca 2013 r. lokal ten znalazłby się w szczególnej sytuacji na tle wszystkich mieszkań w budynku, a skarżąca zostałaby narażona na naruszenia jej prawa do korzystania z nieruchomości (w sposób godzący w istotę jej prawa własności) w większym stopniu aniżeli pozostali właściciele lokali w budynku. Zgodzić się należy z Kolegium i powtórzyć za tym organem, że kwestia immisji odnosi się do wszystkich użytkowników lokali w ramach spółdzielni mieszkaniowej, podobnie jak problematyka ustanowienia służebności pozostaje w obszarze zainteresowania prawnego Spółdzielni Mieszkaniowej jako zarządcy budynku nie zaś właścicieli poszczególnych (nawet wyodrębnionych) lokali.
Kwestie zaś zdrowotne, choć z oczywistych względów istotne dla strony, czego organy ani sąd nie kwestionują, nie miały w sprawie znaczenia przesądzającego o przyznaniu skarżącej interesu prawnego.
15. Nie świadczy o interesie prawnym skarżącej deklarowana sprzeczność jej sytuacji prawnej z zaniechaniem Spółdzielni polegającym na niepopieraniu wniosku o zniesienie służebności drogowej przed sądem cywilnym i niepopierania wniosku o stwierdzenie wygaśnięcia decyzji o warunkach zabudowy z 12 lipca 2013 r. na zasadzie art. 162 § 1 pkt 1 k.p.a. Wskazać trzeba, że jeżeli skarżąca nie jest w stanie wywieść swojego własnego, indywidualnego interesu prawnego przypisanego tylko jej a nie wspólnego z pozostałymi osobami posiadającymi tytuł prawny do lokalu mieszkalnego w budynku zarządzanym przez Spółdzielnię i przez nią reprezentowanych - to trudno dowieść, że brak aktywności Spółdzielni Mieszkaniowej w wyżej opisanych obszarach narusza interes prawny skarżącej i powoduje powstanie po jej stronie sui generis interesu prawnego uzasadniającego legitymację do wystąpienia z żądaniem na zasadzie art. 162 § 1 pkt 1 k.p.a.
Z pewnością zaś nie może być źródłem interesu prawnego deklarowana przez skarżącą niepewność sytuacji prawnej w zakresie tego, czy i w jakim kształcie inwestycja wymieniona w decyzji z 12 lipca 2013 r. zostanie zrealizowana.
Dodać też trzeba, że powoływane przez skarżącą orzecznictwo dotyczy interesu prawnego właścicieli odrębnych lokali w sprawach toczących się na gruncie ustawy Prawo budowlane. W sprawie niniejszej mamy do czynienia z wcześniejszym niż pozwolenie na budowę etapem inwestycyjnym (decyzją o ustaleniu warunków zabudowy) i inaczej niż w sprawach budowlanych uregulowanym kształtem interesu prawnego w zakresie tak wydania decyzji o warunkach zabudowy jak i w sprawach o stwierdzenie jej wygaśnięcia, co wyżej wyjaśniono.
16. Wobec braku interesu prawnego skarżącej w żądaniu pozbawienia mocy prawnej decyzji o ustaleniu warunków zabudowy w trybie stwierdzenia jej wygaśnięcia oraz wobec oparcia decyzji organów obydwu instancji na dostatecznie zebranym i rozważonym materiale dowodowym – postępowanie wszczęte i prowadzone na podstawie art. 162 § 1 pkt 1 k.p.a. nie mogło zakończyć się inaczej jak tylko decyzją o umorzeniu postępowania na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. Brak interesu prawnego po stronie podmiotu żądającego wszczęcia postępowania powinien bowiem prowadzić do odmowy wszczęcia postępowania administracyjnego jako niedopuszczalnego z przyczyn podmiotowych (art. 61a § 1 k.p.a.), a w sytuacji, gdy postępowanie zostało wszczęte i było prowadzone, decyzją o umorzeniu postępowania na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. Z tą drugą sytuacją mamy do czynienia w sprawie niniejszej. Sąd nie stwierdza w tym zakresie naruszeń prawa zarzuconych w skardze oraz takich, które powinien był wziąć pod uwagę z urzędu, a które miałyby wpływ na wynik sprawy.
Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 151 p.p.s.a. sąd orzekł o oddaleniu skargi.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI