II SA/BK 1318/25

II SA/Bk 1318/25 - Wyrok WSA w Białymstoku
Data orzeczenia
2025-10-16
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2025-07-28
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Sędziowie
Anna Bartłomiejczuk
Barbara Romanczuk /przewodniczący sprawozdawca/
Elżbieta Trykoszko
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1429
art. 63 ust. 11
Ustawa z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Barbara Romanczuk (spr.), Sędziowie asesor sądowy WSA Anna Bartłomiejczuk,, sędzia NSA Elżbieta Trykoszko, Protokolant referent stażysta Emilia Jarząbska, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 16 października 2025 r. sprawy ze skargi E. M. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łomży z dnia 16 lipca 2025 r. nr SKO.441/73/2025 w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą jej wydanie decyzję Burmistrza Miasta Zambrów z dnia 3 lipca 2025 r. numer SR.5211.1.161.2025.PG.
Uzasadnienie
Decyzją z 16 lipca 2025 r., nr SKO.441/73/2025, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łomży (dalej: "SKO", "Kolegium") utrzymało w mocy decyzję z 3 lipca 2025 r., nr SR.5211.1.161.2025.PG, wydaną przez działającego z upoważnienia Burmistrza Miasta Zambrów, Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Zambrowie (dalej: "organ I instancji", "MOPR"). Na mocy tej decyzji ustalono M.G. (dalej: "Skarżąca") wysokość nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego przyznanego na matkę Z.G. w łącznej kwocie 25.897,40 zł i zobowiązano ją do jego zwrotu wraz z ustawowymi odsetkami.
Decyzje zapadły w następującym stanie faktycznym i prawnym.
Opisaną na wstępie decyzją z 3 lipca 2025 r. organ I instancji w pkt 1 ustalił Skarżącej wysokość nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego za okres od 26.09.2024 r. do 31 maja 2025 r. w kwocie 25.897,40 zł. W pkt 2 zobowiązał ją do zwrotu kwoty nienależnie pobranego świadczenia wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie. Natomiast w pkt 3 wskazał, na jakie konta należy dokonać zwrotu tych należności.
Organ I instancji uzasadniając zaskarżoną decyzję przytoczył treść przepisów ustawy o świadczeniu wspierającym, stanowiącą podstawę rozstrzygnięcia oraz art. 30 ustawy o świadczeniach rodzinnych, a następnie wskazał, że strona w dniu 28 maja 2025 r. złożyła wniosek o zmianę decyzji w zakresie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na zmianę sytuacji życiowej, polegającej na uzyskaniu świadczenia wspierającego przez matkę Z.G. od dnia 26 września 2024 r. Organ podkreślił, że w związku z tym, iż od 26 września 2024r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych przyznał Pani Z.G. świadczenie wspierające, Pani E.G. nie była osobą uprawnioną do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego przysługującego w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką Z.G., a świadczenie pielęgnacyjne za okres 26.09.2024r. do 31.05.2025 r. było nienależnie pobranym.
Od powyższej decyzji odwołanie wniosła skarżąca. W uzasadnieniu podała, że wniosek o świadczenie wspierające został złożony w maju 2025r. i nie miała świadomości, że świadczenie to zostanie przyznane od 26 września 2024r. Wyjaśniła, że zaraz po otrzymaniu informacji z ZUS o przyznaniu mamie świadczenia wspierającego poinformowała o tym MOPS w Zambrowie i złożyła wniosek o ograniczenie jej świadczenia pielęgnacyjnego. Świadczenie pielęgnacyjne w okresie od września 2024r. do maja 2025r. nie było przez nią pobierane w złej wierze i zgodnie z obowiązującymi przepisami. Nie ukrywała żadnych okoliczności, które miały wpływ na jej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Pobierała je ponieważ ciągle opiekowała się mamą, nie podejmowała zatrudnienia bo opieka nad mamą nawet nie dawała jej takiej możliwości. Podała, że świadczenie pielęgnacyjne pobierała w dobrej wierze. Wskazała, że nie jest w stanie w chwili obecnej zwrócić tak dużej kwoty ze względu na trudną sytuację finansową, a poza tym uważała, że z jej strony nie doszło do żadnych zaniechań wobec MOPS w Zambrowie, które spowodowałyby, że pobrane przez nią świadczenia były świadczeniami nienależnie pobranymi.
Kolegium opisaną na wstępie decyzją z 16 lipca 2025 r. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.
SKO podkreśliło, że z dniem 1 stycznia 2024 r. weszła w życie ustawa z 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz.U. z 2023 r., poz. 1429, dalej: "u.ś.w."), która wprowadziła możliwość udzielenia osobom niepełnosprawnym mającym potrzebę wsparcia pomocy służącej częściowemu pokryciu wydatków związanych z zaspokojeniem szczególnych potrzeb życiowych tych osób. Organ odwoławczy zacytował treść regulacji mających zastosowanie w sprawie, a także treść art. 61 ust. 11 u.ś.w., który wskazuje, że za nienależnie pobrane świadczenie pielęgnacyjne albo specjalny zasiłek opiekuńczy (...), uważa się świadczenie lub zasiłek wypłacone za okres, za który osoba wymagająca opieki otrzymała świadczenie wspierające. Na tej podstawie Kolegium podkreśliło, że z wykładni powyższych przepisów wynika, że świadczenie wspierające oraz świadczenie pielęgnacyjne są świadczeniami konkurencyjnymi. Ustawodawca wprowadził bowiem regulację, zgodnie z którą opiekun osoby niepełnosprawnej traci prawo do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego w czasie, gdy osoba z niepełnosprawnością pobiera świadczenie wspierające.
Zdaniem SKO, opiekun osoby z niepełnosprawnością będzie zatem zobowiązany do zwrotu świadczenia pielęgnacyjnego jeżeli otrzymywał świadczenie pielęgnacyjne za okres, za który przyznano osobie z niepełnosprawnością świadczenie wspierające. Na definicję bowiem nienależnie pobranego świadczenia określoną w art. 63 ust. 11 u.ś.w. składa się wyłącznie element obiektywny w postaci pobrania przez opiekuna świadczenia pielęgnacyjnego w tym samym okresie, za który jego podopieczny otrzymał świadczenie wspierające, z kolei element subiektywny, czyli stan świadomości (woli) osoby pobierającej świadczenie pielęgnacyjne pozostaje zasadniczo bez znaczenia (wyrok WSA w Gliwicach z 23.05.2025 r., II SA/Gl 1671/24, LEX nr 3888617).
Mając powyższe na uwadze organ wskazał, że zgodnie z informacją nr 010070/673/4470159/2025 z dnia 12 maja 2025r. ZUS na wniosek z dnia 7 maja 2025r. przyznał świadczenie wspierające Pani Z.G. na okres od dnia 26 września 2024r. do dnia 30 września 2031r. W aktach sprawy znajduje się informacja Dyrektora MOPS w Zambrowie z dnia 26 września 2023r. skierowana do Pani M.G., dotycząca zmian od 1 stycznia 2024r. w przyznawaniu świadczenia pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego, zasiłku dla opiekuna oraz świadczenia wspierającego, w której udzielono informacji, iż osoba z niepełnosprawnościami składając w ZUS w wniosek o świadczenie wspierające będzie mogła zdecydować od jakiego miesiąca chce mieć przyznane przez ZUS świadczenie wspierające, dzięki czemu może nie dopuścić do sytuacji otrzymania świadczenia wspierającego za ten sam okres, za który jej opiekun otrzymał w gminie świadczenie pielęgnacyjne, specjalny zasiłek opiekuńczy lub zasiłek dla opiekuna i tym samym uniknąć sytuacji powstania nienależnie pobranych świadczeni po stronie jej opiekuna.
Świadczenie pielęgnacyjne wypłacone zatem za okres od 26 września 2024r. do dnia 31 maja 2025r. miało charakter świadczenia pobranego nienależnie, stosownie do treści art. 63 ust. 11 u.ś.w. Ponadto organ wyjaśnił, że ZUS przyznał matce odwołującej świadczenie wspierające od 26 września 2024 r., albowiem był do tego zobligowany na podstawie art. 26 ust. 2 u.ś.w. Przepis art. 26 ust. 1 u.ś.w. przewiduje, że prawo do świadczenia wspierającego ustala się od miesiąca, w którym wpłynął wniosek. W niniejszej sprawie kluczowy jest jednak ust. 2, który wskazuje, że jeżeli w okresie 3 miesięcy, licząc od dnia wydania decyzji ustalającej poziom potrzeby wsparcia [przez WZON], zostanie złożony wniosek (o ustalenie prawa do świadczenia wspierającego], prawo do świadczenia wspierającego ustala się od miesiąca, w którym złożono wniosek o wydanie decyzji ustalającej poziom potrzeby wsparcia (ust. 2). Możliwa jest zatem sytuacja, w której świadczenie wspierające zostanie przyznane z datą wcześniejszą niż miesiąc złożenia o wniosku o to świadczenie, tj. z datą złożenia wniosku o ustalenie poziomu potrzeby wsparcia. Tak też się stało w niniejszej sprawie. Bez znaczenia pozostaje zatem fakt, że świadczenie wspierające zostało wypłacone z wyrównaniem dopiero z końcem maja 2025 r. Co istotne, Odwołująca pismem z dnia 26 września 2023 r. została pouczona o warunkach przyznania prawa do świadczenia i okolicznościach, w następstwie których prawo to ustanie, a wypłacone świadczenie podlegać będzie zwrotowi.
Końcowo Kolegium podkreśliło, że dostrzega problem wielomiesięcznego oczekiwania na decyzję WZON w przedmiocie ustalenia poziomu potrzeby wsparcia i związanego z tym ryzyka zwrotu świadczenia pielęgnacyjnego w razie pokrycia się okresów pobierania tego świadczenia oraz prawa do świadczenia wspierającego. Niemniej jednak przepisy zostały skonstruowane w taki a nie inny sposób, a organy mają obowiązek się do nich stosować (art. 6 k.p.a.). W tej kwestii istotny jest fakt, iż wypełniając elektroniczny wniosek o świadczenie wspierające (zob. art. 11 u.ś.w.) jest możliwość wyboru daty przyznania tego świadczenia. Odwołująca mogła zatem
na tym etapie zdecydować, aby świadczenie wspierające było przyznane od bieżącego miesiąca. Wówczas nie nastąpiłoby wyrównanie od 26 sierpnia 2024 r. i tym samym nie powstałby obowiązek zwrotu nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego.
W ocenie organu odwoławczego, nie zasługują zatem na uwzględnienie twierdzenia Odwołującej o tym, iż nie została pouczona o braku prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z przyznaniem prawa do świadczenia wspierającego. Informacja tak nie mogła zostać udzielona w momencie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż wówczas nie obowiązywały jeszcze przepisy o świadczeniu wspierającym.
Kolegium podkreśliło również, że okoliczności podniesione w odwołaniu mogą być wzięte pod uwagę w ewentualnym postępowaniu o umorzenie nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego, ale w tym celu skarżąca musi wystąpić ze stosownym wnioskiem.
Nie zgadzając się z powyższą decyzją skarżąca wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku.
W uzasadnieniu skargi podniosła okoliczności przytoczone w odwołaniu i wskazała także, że faktycznie otrzymała pismo z dnia 26 września 2023r. informujące o konieczności zwrotu nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego w przypadku otrzymania za te okres świadczenia wspierającego, jednakże zapomniała o nim. Podała, że nie przypuszczała, że świadczenie wspierające zostanie przyznane mamie od 26 września 2024r. Podała, że zgodnie ze stanowiskiem Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej oraz Regionalnej Izby Obrachunkowej w Łodzi nie powinny zostać naliczone odsetki od nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko zawarte w decyzji. Odnosząc się do kwestii żądania zwrotu również odsetek od nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego oraz wskazał, że w myśl art. 6 k.p.a. organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa. Pismo z Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej stanowi tzw. okólnik, tzn. wskazówki, zalecania wydane przez organ administracyjny. Wymieniony dokument nie jest źródłem prawa. To na organie właściwym spoczywa obowiązek samodzielnej interpretacji normy prawnej i jej zastosowanie. Podstawa prawna do naliczania odsetek ustawowych za opóźnienie – zdaniem organu - wynika z brzmienia art. 30 ust. 2b ustawy o świadczeniach rodzinnych, zgodnie z którym od kwot nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, o których mowa w ust. 2 pkt 1-3 i 5, naliczane są odsetki ustawowe za opóźnienie. Obowiązek zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, wynikający z art. 30 ust. 1 u.ś.r. - jest konkretyzowany w stosunku do danej osoby w drodze decyzji administracyjnej (będącej związanym aktem administracyjnym), której przedmiotem są dwie kwestie. Po pierwsze chodzi o ustalenie, czy określone (wypłacone) świadczenia rodzinne są świadczeniami nienależnie pobranymi w rozumieniu któregoś z przepisów art. 30 ust. 2 u.ś.r. Jeśli doszło do takiej sytuacji (co uzasadnia ustalenie kwoty nienależnie pobranych świadczeń), to po drugie - decyzja zobowiązuje również do ich zwrotu (w rozstrzygnięciu należy podać kwotę świadczenia nienależnie pobranego przypadającą do zwrotu i okres, za który została ona wypłacona) wraz co do zasady - z odsetkami ustawowymi za opóźnienie. W związku z powyższym – organ odwoławczy – podkreślił, że zaskarżona decyzja jest prawidłowa.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje.
Na wstępie należy podkreślić, że istota sądowej kontroli administracji publicznej sprowadza się do ustalenia czy w określonym przypadku, jej organy dopuściły się kwalifikowanych naruszeń prawa. Sąd administracyjny sprawuje swą kontrolę pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej - art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2024 r. poz. 1267 ze zm.). Zakres tej kontroli wyznacza przepis art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024r. poz. 935 ze zm.; zwana dalej p.p.s.a.) stanowiąc, że Sąd rozstrzyga w granicach sprawy nie będąc przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Ponadto w myśl art. 135 p.p.s.a. Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.
Mając powyższe na uwadze wskazać należy, że skarga należało uwzględnić, choć nie wszystkie zarzuty skargi są zasadne.
Przedmiotem sporu jest ustalenie wysokości nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego za okres od 26 września 2024 r. do 31 maja 2025 r. w kwocie 25.897 zł i zobowiązanie skarżącej do jego zwrotu wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie.
Zakreślając ramy prawne niniejszej sprawy wskazać należy, że z dniem 1 stycznia 2024 r. weszła w życie ustawa z 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz.U. z 2023 r., poz. 1429, dalej: "u.ś.w."). Jak stanowi art. 3 ust. 1, celem świadczenia wspierającego jest udzielenie osobom niepełnosprawnym mającym potrzebę wsparcia pomocy służącej częściowemu pokryciu wydatków związanych z zaspokojeniem szczególnych potrzeb życiowych tych osób. Według art. 3 ust. 2, świadczenie wspierające przysługuje osobie w wieku od ukończenia 18. roku życia posiadającej decyzję ustalającą poziom potrzeby wsparcia, o której mowa w art. 6b3 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 100, 173, 240, 852, 1234 i 1429), w której potrzebę wsparcia określono na poziomie od 70 do 100 punktów w skali potrzeby wsparcia, o której mowa w art. 4b ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (dalej: "u.r.z.s.z.o.n.").
Z treści art. 4 ust. 1 u.ś.w. wynika, że świadczenie wspierające wynosi od 40 do 220 proc. aktualnej wysokości renty socjalnej. Wysokość świadczenia jest uzależniona od poziomu potrzeby wsparcia, określanego w wartościach punktowych w skali potrzeby wsparcia, o której mowa w art. 4b ust. 1 u.r.z.s.z.o.n.
Decyzję ustalającą poziom potrzeby wsparcia wydaje wojewódzki zespół o spraw orzekania o niepełnosprawności (dalej: "WZON") na wniosek osoby, o której mowa w art. 4b ust. 2, albo na wniosek podmiotu, o którym mowa w art. 6b ust. 1 i 2, dotyczący osoby, o której mowa w art. 4b ust. 2 (art. 6b3 ust. 1 u.r.z.s.z.o.n.).
Przepis art. 65 ust. 1 u.ś.w. precyzuje, że wnioski o wydanie decyzji ustalającej poziom potrzeby wsparcia, o których mowa w art. 6b3 ust. 1 ustawy zmienianej w art. 39 (u.r.z.s.z.o.n.), w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, składa się od dnia 1 stycznia 2024 r. Decyzje ustalające poziom potrzeby wsparcia (...) wydaje się od dnia 1 stycznia 2024 r. (ust. 2). W decyzjach (...) wydanych w wyniku rozpatrzenia wniosków złożonych w okresie od dnia 1 stycznia 2024 r. do dnia 31 grudnia 2024 r., poziom potrzeby wsparcia, o którym mowa w art. 4b ust. 3 ustawy zmienianej w art. 39 (u.r.z.s.z.o.n.), ustala się od dnia złożenia wniosku (ust. 3).
Ustalenie prawa do świadczenia wspierającego oraz jego wypłata następują na wniosek osoby, o której mowa w art. 3 ust. 2, lub osoby upoważnionej do jej reprezentowania. Wniosek składa się nie wcześniej niż w miesiącu, w którym decyzja ustalająca poziom potrzeby wsparcia stała się ostateczna. Wniosek składa się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (art. 9 ust. 1-3 u.ś.w.). Przyznanie przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych świadczenia wspierającego nie wymaga wydania decyzji. ZUS wydaje decyzję w sprawach odmowy przyznania świadczenia wspierającego, uchylenia lub zmiany prawa do świadczenia wspierającego oraz nienależnie pobranego świadczenia wspierającego (art. 13 ust. 1 i 4).
Rozdział 7 u.ś.w. reguluje przepisy przejściowe, dostosowujące i przepis końcowy. Stosownie do art. 63 ust. 1 u.ś.w., w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym (u.ś.r.), do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe. Ustęp 2 stanowi, że osoby, którym przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, albo od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy, na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r., przyznane zostało co najmniej do dnia 31 grudnia 2023 r. prawo do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym (u.ś.r.), zachowują, na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r., prawo odpowiednio do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego nie dłużej jednak niż do końca okresu, na który prawo zostało przyznane, z uwzględnieniem ust. 3 i 4.
Co istotne, świadczenie pielęgnacyjne albo specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym (u.ś.r.), albo zasiłek dla opiekuna, o którym mowa w ustawie zmienianej w art. 51, nie przysługują jeżeli osoba wymagająca opieki ma przyznane prawo do świadczenia wspierającego (art. 63 ust. 6 u.ś.w.). Wypłata świadczenia pielęgnacyjnego lub specjalnego zasiłku opiekuńczego, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie zmienianej w art. 51, podlega wstrzymaniu, jeżeli osoba wymagająca opieki lub osoba uprawniona do jej reprezentowania złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wspierającego (ust. 9).
Zgodnie z brzmieniem art. 63 ust. 11 u.ś.w., za nienależnie pobrane świadczenie pielęgnacyjne albo specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, albo zasiłek dla opiekuna, o którym mowa w ustawie zmienianej w art. 51, uważa się świadczenie lub zasiłek wypłacone za okres, za który osoba wymagająca opieki otrzymała świadczenie wspierające.
Z wykładni powyższych przepisów wynika, że świadczenie wspierające oraz świadczenie pielęgnacyjne są świadczeniami konkurencyjnymi. Ustawodawca wprowadził bowiem regulację, zgodnie z którą opiekun osoby niepełnosprawnej traci prawo do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego w czasie, gdy osoba z niepełnosprawnością pobiera świadczenie wspierające. Innymi słowy, skorzystanie przez osobę z niepełnosprawnością z prawa do świadczenia wspierającego wiąże się z tym, że jej opiekun traci prawo do dotychczas pobieranego świadczenia pielęgnacyjnego.
Należy zaznaczyć, że wypłata opiekunowi osoby z niepełnosprawnością świadczenia pielęgnacyjnego powinna zostać wstrzymana z chwilą złożenia przez osobę z niepełnosprawnością wniosku o przyznanie świadczenia wspierającego. Jak już wskazano, taki wniosek może zostać złożony do ZUS dopiero po wydaniu przez WZON ostatecznej decyzji ustalającej poziom potrzeby wsparcia. Ponadto, z cyt. przepisów wynika, że świadczenie pielęgnacyjne powinno zostać uchylone po przyznaniu osobie z niepełnosprawnością świadczenia wspierającego – od dnia, od którego ZUS przyznał tej osobie świadczenie wspierające.
Z przepisu art. 63 ust. 11 u.ś.w. jednoznacznie zaś wynika, że świadczeniem pielęgnacyjnym nienależnie pobranym jest świadczenie pielęgnacyjne wypłacone za okres przyznanego osobie z niepełnosprawnością świadczenia wspierającego. Opiekun osoby z niepełnosprawnością będzie zatem zobowiązany do zwrotu świadczenia pielęgnacyjnego, jeżeli otrzymywał świadczenie pielęgnacyjne za okres, za który przyznano osobie z niepełnosprawnością świadczenie wspierające.
Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy przypomnieć należy, że Kolegium decyzją z dnia 3 sierpnia 2000 r. przyznało Skarżącej świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaną opieką nad matką od dnia 1 czerwca 2020 r. na czas nieokreślony. Kwota świadczenia była corocznie waloryzowana. Co istotne, Zakład Ubezpieczeń Społecznych przyznał niepełnosprawnej matce Skarżącej świadczenie wspierające na okres od 26 września 2024 r. do 30 września 2031 r., oraz wypłacił to świadczenie za okres od 26 września 2024 r. do 31 maja 2025 r. (pismo ZUS z 12 maja 2025 r., k. 53 akt admin.). Tymczasem skarżąca w dniu 28 maja 2025 r. poinformowała organ o zmianie okoliczności faktycznych sprawy, to jest przyznaniu świadczenia wspierającego na matkę Z.G. z dniem 26 września 2024 r. (k. 54 akt admin.). Nie budzi zatem wątpliwości Sądu, że w okresie od 26 września 2024 r. do 31 maja 2025 r. Skarżąca otrzymywała świadczenie pielęgnacyjne. Doszło przy tym do jednoczesnego wypłacenia świadczenia pielęgnacyjnego na rzecz Skarżącej oraz świadczenia wspierającego na rzecz jej matki.
Podzielić zatem należy stanowisko organu, że świadczenie pielęgnacyjne wypłacone za ten ww. okres miało charakter świadczenia pobranego nienależnie, stosownie do treści art. 63 ust. 11 u.ś.w.
Wyjaśnić należy przy tym, że ZUS przyznał matce Skarżącej świadczenie wspierające od 26 września 2024 r., albowiem był do tego zobligowany na podstawie art. 26 ust. 2 u.ś.w. Przepis art. 26 ust. 1 u.ś.w. przewiduje, że prawo do świadczenia wspierającego ustala się od miesiąca, w którym wpłynął wniosek. W niniejszej sprawie kluczowy jest jednak ust. 2, który wskazuje, że jeżeli w okresie 3 miesięcy, licząc od dnia wydania decyzji ustalającej poziom potrzeby wsparcia [przez WZON], zostanie złożony wniosek [o ustalenie prawa do świadczenia wspierającego], prawo do świadczenia wspierającego ustala się od miesiąca, w którym złożono wniosek o wydanie decyzji ustalającej poziom potrzeby wsparcia (ust. 2). Możliwa jest zatem sytuacja, w której świadczenie wspierające zostanie przyznane z datą wcześniejszą niż miesiąc złożenia o wniosku o to świadczenie, tj. z datą złożenia wniosku o ustalenie poziomu potrzeby wsparcia. Bez znaczenia zatem pozostaje to, że świadczenie wspierające zostało wypłacone z wyrównaniem dopiero w maju 2025 r.
Tak też się stało w niniejszej sprawie. Jak bowiem wynika z decyzji WZON ustalającej Z.G. potrzebę wsparcia na poziomie 87 pkt (k. 53 akt admin.), wniosek w tej sprawie został złożony w dniu 26 września 2024 r. WZON ustalił poziom potrzeby wsparcia "od dnia złożenia wniosku", co pozostaje w zgodzie z treścią art. 65 ust. 3 u.ś.w. Co istotne, powyższa decyzja została wydana w dniu 12 lutego 2025 r., zaś wniosek o świadczenie wspierające został złożony w dniu 7 maja 2025 r., o czym wspomina Skarżąca w odwołaniu. Nie budzi zatem wątpliwości, że wniosek o świadczenie wspierające został wniesiony w okresie 3 miesięcy od dnia wydania decyzji ustalającej poziom potrzeby wsparcia. Z tego względu świadczenie wspierające zostało wypłacone przez ZUS w maju 2025 r. Bez znaczenia pozostaje podnoszony przez Skarżącą fakt, iż świadczenie wspierające zostało wypłacone z wyrównaniem dopiero w maju 2025 r.
Co istotne, Skarżąca została pouczona o warunkach przyznania prawa do świadczenia i okolicznościach, w następstwie których prawo to ustanie, a wypłacone świadczenie podlegać będzie zwrotowi. Jest to istotne z uwagi na określony w art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz.U z 2025 r. poz. 1208, dalej u.ś.r.) wymóg, aby osoba, która otrzymała nienależne świadczenie, została prawidłowo pouczona o braku prawa do pobierania konkretnego świadczenia (por. m. in. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 18 czerwca 2020 r., I OSK 2465/19, czy z 8 września 2017 r., I OSK 3175/15 – przytaczane orzeczenia dostępne są w bazie CBOSA, orzeczenia.nsa.gov.pl). Wprawdzie przepis ten nie ma bezpośredniego przełożenia na sprawę niniejszej, jednakże przez analogię może mieć zastosowanie. Natomiast NSA wyjaśniając cel regulacji art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. stwierdził, że wprowadzając powyższy warunek ustawodawca zmierzał do tego, aby obowiązek zwrotu świadczenia nienależnie pobranego ciążył wyłącznie na osobach, które pobierały dane świadczenie w sposób w pełni świadomy w tym znaczeniu, że zdawały sobie sprawę, iż świadczenie im nie przysługuje. W sprawie niniejszej Skarżąca pismem z 26 września 2023 r. została poinformowana o zmianie w zasadach dotyczących uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego. Informacja ta, udzielona na podstawie art. 63 ust. 16 u.ś.w., została doręczona Skarżącej 9 października 2023 r. Skarżąca miała zatem świadomość pobierania nienależnego świadczenia pielęgnacyjnego w okresie od 26 września do 31 maja 2025 r.
Jednocześnie mając na uwadze zarzut skargi dotyczący żądania zwrotu odsetek ustawowych od kwoty nienależnie pobranych świadczeń pielęgnacyjnych należy zauważyć, że co do zasady problematyka nienależnie pobranego świadczenia rodzinnego została uregulowana w przepisach u.ś.r. I tak, zgodnie zaś z art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie, zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych lub zmniejszenie wysokości przysługujących świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania. Osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu (art. 30 ust. 1 u.ś.r.).
Na tle powyższych regulacji istotna jest jednak ocena charakteru i wzajemnej relacji art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. i art. 63 ust. 11 u.ś.w., a więc przesłanek uznania świadczenia pielęgnacyjnego za nienależnie pobrane, a w dalszej kolejności orzeczenia o jego zwrocie. Powyższa kwestia przekłada się również na ewentualną możliwość bądź nie w zakresie żądania odsetek. Problematyka ta – mimo stosunkowo krótkiego okresu obowiązywania przepisów u.ś.w.– wywołała już rozbieżności w orzecznictwie sądów administracyjnych.
Należy bowiem zauważyć, że w dotychczasowym orzecznictwie na tle przepisów ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych przyjęto rozróżnienie pomiędzy zwrotem "świadczenie nienależne", które jest pojęciem obiektywnym od "świadczenia nienależnie pobranego" czyli wypłaconego osobie, której można przypisać określone cechy dotyczące świadomości (woli) lub określone działania (zaniechania).
W przedmiotowej sprawie należy jednak uznać, że art. 63 ust. 11 u.ś.w. jest przepisem szczególnym i niezależnym od regulacji ustawy o świadczeniach rodzinnych (art. 30 ust. 2 u.ś.r.) co oznacza, że poza przesłanką jednoczesnego pobierania dwóch świadczeń (pielęgnacyjnego i wspierającego) nie wymaga spełnienia innych warunków dla uznania, że świadczenie pielęgnacyjne zostało nienależnie pobrane. Tym samym – w realiach niniejszej sprawy – podkreślić trzeba, że nawet gdyby przyjąć, iż w okresie od 26 września 2024 r. do 31 maja 2025 r. skarżąca nie była świadoma tego, że świadczenie pielęgnacyjne jej się nie należy, nie ma to wpływu na uznanie świadczenia pielęgnacyjnego za nienależnie pobrane (por. Wyrok WSA w Gliwicach z 23.05.2025 r., II SA/Gl 1671/24). Znaczenie dla uznania świadczenia pielęgnacyjnego za nienależnie pobrane ma bowiem wyłącznie wskazany wyżej fakt jednoczesnego pobierania obu świadczeń. W powyższym zakresie brak więc podstaw do kwestionowania wydanych w sprawie przez organy decyzji. Organy słusznie zatem przyjęły, że stosownie do art. 63 ust. 6 i ust 11 u.ś.w. świadczenie pielęgnacyjne zostało nienależnie pobrane.
Zdaniem jednak Sądu, organy błędnie przyjęły natomiast możliwość naliczania odsetek ustawowych za opóźnienie od nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego przez skarżącą. Warto zaznaczyć, że przepis art. 30 ust. 2b u.ś.r. jasno określa, że od nienależnie pobranych świadczeń, o których mowa w ust. 2 pkt 1-3 i 5, naliczane są odsetki ustawowe za opóźnienie. Co istotne, ww. regulacje nie obejmują sytuacji, gdy świadczenie pielęgnacyjne pobierane jest równolegle ze świadczeniem wspierającym przyznanym osobie wymagającej opieki. Nie budzi bowiem żadnych wątpliwości, że odsetki należą się tylko wtedy, gdy to wynika z czynności prawnej albo z ustawy, z orzeczenia sądu lub też z decyzji właściwego organu. W konsekwencji Sąd stwierdził – biorąc pod uwagę również poczynione wyżej rozważania, że art. 63 ust. 11 u.ś.w. jest przepisem odrębnym od art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. – a to oznacza, że w opisanym przypadku nie ma podstaw prawnych do naliczania ustawowych odsetek od kwoty pobranego nienależnie świadczenia pielęgnacyjnego, brak bowiem przepisu, który dawałby organowi możliwość orzeczenia w drodze decyzji o obowiązku uiszczenia odsetek (podobnie: wyrok WSA w Łodzi z dnia 11 lipca 2025 r. sygn. akt II SA/Łd 243/25, wyrok WSA w Lublinie z 10.06.2025 r., sygn. II SA/Lu 159/25; z 8.05.2025 r., II SA/Lu 74/25, CBOSA).
Reasumując należy zatem wskazać, że konstrukcja art. 63 ust. 11 u.ś.w. wskazuje na to, że jest lex specialis do ustawy o świadczeniach rodzinnych, w tym art. 30 u.ś.r. Art. 63 ust. 11 u.ś.w. jako przepis szczególny do ustawy o świadczeniach rodzinnych wprowadza dodatkową kategorię nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych podlegających zwrotowi jednak w tym przypadku wyjątkowo bez odsetek. Podstawą zatem prawną żądania zwrotu nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego w tego typu sprawach jest art. 63 ust. 11 u.ś.w., a nie jedna z okoliczności, o których mowa w art. 30 ust. 2 pkt 1-5 ustawy o świadczeniach
rodzinnych. Ustawa o świadczeniu wspierającym w kwestii zwrotu nienależnie pobranych świadczeń nie nawiązuje do zwrotu łącznie z odsetkami. Tym samym nie należy normy prawnej wynikającej z art. 30 ust. 2 pkt 1- 5 u.ś.r. ujmować jednocześnie z przepisem prawnym art. 63 ust. 11 u.ś.w. W ocenie Sądu brak jest tym samym podstawy prawnej do żądania zwrotu nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego wraz z ustawowymi odsetkami, a tym samym stanowiska zaprezentowane w dołączonych do skargi stanowiskach Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej oraz Regionalnej Izby Obrachunkowej w Łodzi są trafne.
Mając powyższe na uwadze, sąd stwierdził, że w przedmiotowej sprawie organy obu instancji dopuściły się naruszenia art. 30 ust. 2b i 8 u.ś.r. w zw. art. 6 k.p.a., które miało wpływ na wynik sprawy. Jak wskazano wyżej organy administracji mogą natomiast nakładać na obywateli obowiązki wówczas, gdy kompetencja taka wynika z normy ustawowej. Jak wskazano wyżej ani przepisy u.ś.w., ani u.ś.r. nie przewidują, aby od nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego pobranego w okresie otrzymywania przez osobę niepełnosprawną świadczenia wspierającego możliwe było naliczanie odsetek.
Ponownie rozpoznając sprawę, organy uwzględnią – stosownie do art. 153 p.p.s.a. - stanowisko Sądu zawarte w niniejszym uzasadnieniu oraz wydadzą decyzję z pominięciem zobowiązania do zwrotu odsetek za opóźnienie.
Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.