II SA/Bk 1200/25

II SA/Bk 1200/25 - Wyrok WSA w Białymstoku
Data orzeczenia
2025-12-17
Data wpływu
2025-06-25
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Sędziowie
Małgorzata Anna Dziemianowicz /przewodniczący/
Marcin Kojło /sprawozdawca/
Paweł Janusz Lewkowicz
Symbol z opisem
6037 Transport drogowy i przewozy
Hasła tematyczne
Kara administracyjna
Skarżony organ
Izba Skarbowa
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 1218
art. 10a ust. 1, art. 12a ust. 1, 2 i 3, art. 22 ust. 1 pkt 3, art. 22 ust. 2a, art. 22 ust. 3
Ustawa z dnia 9 marca 2017 r. o systemie monitorowania drogowego i kolejowego przewozu towarów oraz obrotu paliwami opałowymi (t.j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Małgorzata Anna Dziemianowicz, Sędziowie sędzia WSA Marcin Kojło (spr.), sędzia WSA Paweł Janusz Lewkowicz, Protokolant st. sekretarz sądowy Marta Anna Lawda, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 17 grudnia 2025 r. sprawy ze skargi T. LTD w Bułgarii na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Białymstoku z dnia 23 maja 2025 r. nr 2001-IOA.4823.12.2025 w przedmiocie kary pieniężnej oddala skargę.
Uzasadnienie
Zaskarżoną do sądu decyzją z dnia 8 maja 2025 r. nr 2001-IOA.4823.12.2025, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Białymstoku utrzymał w mocy decyzję Naczelnika Podlaskiego Urzędu Celno-Skarbowego w Białymstoku z 5 lutego 2025 r. nr 318000-CZC4.4823.295.2024.SM nakładającą na firmę T. Ltd. z siedzibą w Bułgarii, karę pieniężną w wysokości 20.000 zł za nieprzedstawienie na wezwanie środka transportu wraz z towarem objętym zgłoszeniem [...] w miejscu: [...] S., [...], oraz karę pieniężną w wysokości 10 000 zł za niewywiązanie się z obowiązku, o którym mowa w art. 10a ust. 1 ustawy z 9 marca 2017 r. o systemie monitorowania drogowego i kolejowego przewozu towarów oraz obrotu paliwami opałowymi
(t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 1218 ze zm.), tj. niezapewnienie przez przewoźnika
w trakcie całej trasy przewozu towaru objętego zgłoszeniem [...] przekazywania aktualnych danych geolokalizacyjnych środka transportu objętego tym zgłoszeniem.
Dyrektor IAS wskazał, że w dniu 10 lipca 2024 r. R. B., działając
w imieniu przewoźnika – skarżącej spółki, przesłał do rejestru monitorowania przewozów zgłoszenie, któremu system nadał numer referencyjny [...], dotyczące przewozu towaru o deklarowanej nazwie "Slancogledovi Semki" (tłumaczenie robocze: nasiona słonecznika), klasyfikowanego do podpozycji CN 120600, w ilości 22 500 kg z terytorium Bułgarii na Litwę za pomocą zespołu pojazdów o numerach rejestracyjnych [...]. Zgłoszono także numer urządzenia/lokalizatora GPS: [...]. Jako miejsce wjazdu na terytorium Polski i przekroczenia granicy wskazano B., natomiast jako miejsce wyjazdu poza terytorium Polski i przekroczenia granicy wskazano B. Przewóz zgodnie ze zgłoszeniem miał rozpocząć się 12 lipca 2024 r., a jako planowaną datę zakończenia przewozu wskazano 15 lipca 2024 r.
Podczas dokonywania zgłoszenia, wraz z numerem referencyjnym [...], do spedytora zostało przekazane wezwanie Naczelnika PUCS w Białymstoku do przedstawienia środka transportu wraz z towarem
w miejscu: [...] S., [...], w celu przeprowadzenia kontroli.
W wezwaniu pouczono zgłaszającego o obowiązku powiadomienia organu
o planowanej dacie i godzinie dostarczenia towaru oraz grożących karach administracyjnych w przypadku niewykonania obowiązku stawiennictwa się do kontroli. Informacje te zostały podane w języku polskim, angielskim i rosyjskim.
Przewoźnik mimo przekazanej informacji nie zgłosił się w wyznaczonym miejscu. Z akt sprawy wynika (odczyty kamer ANPRS - System Automatycznego Rozpoznawania Numerów Rejestracyjnych), że środek transportu o numerach rejestracyjnych [...] wjechał do Polski w B. 15 lipca 2024 r. o godzinie 05:46 i wyjechał z Polski na Litwę w B. 16 lipca 2024 r. o godzinie 07:15. Ponadto, w wyniku analizy systemu monitorowania przewozu, stwierdzono nieprawidłowości w zakresie przesyłania danych geolokalizacyjnych, na całej trasie przejazdu przez terytorium Polski.
Zdaniem organu odwoławczego, Naczelnik PUCS w Białymstoku prawidłowo nałożył na spółkę karę pieniężną za niewykonanie obowiązku, o którym mowa w art. 12a ust. 3 ustawy SENT.
Dyrektor IAS stwierdził, że podniesione przez pełnomocnika okoliczności wystąpienia spedytora, jako pośrednika na etapie dokonania zgłaszania SENT,
w przedmiotowym przewozie oraz braku znajomości po jego stronie języka polskiego, angielskiego i rosyjskiego, w żadnym wypadku nie zdejmuje z przewoźnika odpowiedzialności za prawidłowe przeprowadzenie przewozu objętego zgłoszeniem [...]. Podmiotem bezpośrednio wprowadzającym przewożony towar na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, jest przewoźnik, zatem na nim ciąży obowiązek wywiązania się ze wszystkich prawnie nałożonych obostrzeń z tym związanych. Wystąpienie spedytora w logistycznym łańcuchu dostawy nie zwalnia przewoźnika z obowiązków na niego nałożonych ustawą SENT. Brak prawidłowej komunikacji między spedytorem, przewoźnikiem i kierowcą dowodzi jedynie wystąpienie braków w należytej organizacji przewozu, czego następstwa jednoznacznie spadają na przewoźnika. To przewoźnik winien tak zorganizować przewóz aby mieć pełnie informacji zarówno o ciążących na nim obowiązkach jak
i mieć wiedzę na temat aktualnego przemieszczania się środka transportu wraz
z towarem. Zlekceważenie tych obowiązków nie zdejmuje z przewoźnika odpowiedzialności za prawidłowe przeprowadzenie przewozu.
Jak wynika z akt sprawy przewoźnik już realizował przewóz towarów objętych monitorowaniem i otrzymywał wezwania do przedstawienia środka transportu wraz
z towarem do kontroli. Tak więc strona miała wiedzę na temat funkcjonowania ustawy SENT oraz o wymogach nakładanych na przewoźników w związku
z realizacją przewozów, ponieważ w systemie SENT realizowała przewozy towarów "wrażliwych" podlegających monitoringowi. Tym samym przewoźnik miał wiedzę, jak wygląda informacja generowana przez system SENT zawierająca wezwanie do kontroli. W art. 12a ustawy SENT dyrektywa kontroli jest aktywowana w przypadku zgłoszeń, w przypadku których w wyniku analizy danych w rejestrze stwierdzono, że przewóz towarów wskazany w zgłoszeniu wiąże się ze zwiększonym ryzykiem. Zgłaszający otrzymał wezwanie do stawienia się do kontroli, a mimo to przewoźnik nie zastosował się do niego. Działanie to uniemożliwiło służbom celno-skarbowym skuteczną kontrolę przewozu towarów wrażliwych oraz ustalenie, czy podane
w zgłoszeniu dane są zgodne ze stanem faktycznym tak, aby była zapewniona integralność przepływu towarów jak i towarzyszącej jej dokumentacji. Odczyty
z kamer zlokalizowanych na trasie przewozu przez terytorium Polski potwierdzają, że zgłoszony przewóz został zrealizowany, tj. potwierdzają tylko fakt wjazd i wyjazdu, na i z terytorium RP przedmiotowego środka transportu. Nie można natomiast wyciągnąć z tego jednoznacznego wniosku, że towar został wywieziony z obszaru RP, ponieważ środek transportu wraz z towarem nie został przedstawiony do kontroli.
Dalej organ zauważył, że określona przepisami ustawy SENT odpowiedzialność administracyjna za naruszenie obowiązków związanych
z drogowym przewozem towarów wrażliwych ma charakter obiektywny, a więc jest niezależna od winy, czy dobrej lub złej woli danego podmiotu. Dla wymiaru kary pieniężnej bez znaczenia pozostaje stopień zawinienia przewoźnika, waga uchybienia, itp. Przepisy ustawy nie wyłączają odpowiedzialności przewoźnika nawet za uchybienia, które popełnione zostały wskutek błędów i pomyłek. Strona jako profesjonalny przewoźnik powinna była mieć świadomość istnienia nałożonych ustawą obowiązków i sankcji za ich nieprzestrzeganie. Podstawowym celem ustawy jest zapewnienie skutecznego systemu śledzenia towarów wrażliwych na każdym etapie ich przemieszczania, wychwycenie i wyeliminowanie wszelkich nieprawidłowości spowodowanych nielegalnym obrotem tymi towarami. Mechanizmy dotyczące obowiązku przedstawienia środka transportu wraz z towarem powinny być przedsiębiorcy znane, dlatego w przedmiotowej sprawie nałożenie kary pieniężnej jest wynikiem działań przewoźnika, których konsekwencje mógł przewidzieć, dochowując staranności wymaganej przy prowadzeniu działalności gospodarczej związanej z transportem określonych grup towarów. Powinnością przewoźnika jest zapoznanie się z obowiązującymi przepisami, jak również dołożenie wszelkich starań, aby nie dochodziło do naruszeń obowiązków wynikających z ustawy. Przewoźnik zobowiązany jest do dokonania zgłoszenia przewozu towaru przez terytorium Polski i to on odpowiada za prawidłową realizację przewozu, w tym za bezwzględne zgłaszanie pojazdu do kontroli. W związku z tym, że pojazd wraz z towarem nie został przedstawiony do kontroli w miejscu wskazanym przez Naczelnika PUCS w Białymstoku, przewoźnik naruszył normę określoną w art. 12a ust. 3 ww. ustawy. Zgodnie z art. 22 ust. 1 pkt. 3 ustawy w przypadku, gdy przewoźnik nie wykona obowiązku, o którym mowa w art. 12a ust. 3 i 4 oraz art. 15 ust. 3 - na przewoźnika nakłada się karę pieniężną w wysokości 20.000 zł.
W zakresie nieprawidłowości dotyczącej nieprzekazywania danych geolokalizacyjnych, organ odwoławczy wyjaśnił, że zgodnie art. 10a ust. 1 ustawy SENT przewoźnik, w trakcie całej trasy przewozu towaru objętego zgłoszeniem, jest obowiązany zapewnić przekazywanie aktualnych danych geolokalizacyjnych środka transportu objętego tym zgłoszeniem. W niniejszej sprawie podczas rejestracji zgłoszenia przewoźnik zadeklarował, że do przekazywania danych geolokalizacyjnych będzie używać urządzenia/lokalizatora GPS: M24-AP13RE-8.
Z akt sprawy wynika, że stwierdzono nieprawidłowości w zakresie przesyłania danych geolokalizacyjnych, na całej trasie przejazdu przez terytorium Polski. Organ pierwszej instancji wystąpił do Centrum Informatyki Resortu Finansów o udzielenie informacji o wykorzystaniu lokalizatora GPS o nr [...] w związku
z wykonywaniem przewozu za zgłoszeniem [...]. Pismem z 10 grudnia 2024 r. Centrum Informatyki Resortu Finansów przekazało zestaw koordynat z przedmiotowego urządzenia. W wyniku ich analizy ustalono, iż w okresie przypisania tego lokalizatora do zgłoszenia [...] urządzenie nie przekazywało danych geolokalizacyjnych do systemu SENT GEO (dane dotyczą okresu przypisania jego do zgłoszenia [...]). Jednocześnie Centrum Informatyki Resortu Finansów poinformowało, iż w badanym okresie nie odnotowano awarii systemu SENT GEO. Nie odnotowano również w systemie Help Desk CSD aby przewoźnik zgłaszał problemy w działaniu systemu.
Dyrektor IAS podkreślił, że kierowca jak i przewoźnik mają możliwość weryfikacji prawidłowości działania systemu SENT w zakresie poprawności przesyłania danych geolokalizacyjnych. Przewoźnik w każdym momencie dysponuje możliwością sprawdzenia, poprzez stronę internetową https:/puesc.gov.pl, ważności zgłoszenia przewozu wraz z ostatnią pozycją lokalizatora GPS. Nie jest wystarczającym do wypełnienia wymogów stawianych ustawą SENT jedynie wyposażenie pojazdu w lokalizator oraz dokonanie zgłoszenia przewozu. Koniecznym jest podjęcie działań zmierzających do nieprzerwanego, poprawnego przekazywania danych geolokalizacyjnych na całej trasie przejazdu.
Wobec faktu nieprzekazywania przez przewoźnika aktualnych danych geolokalizacyjnych środka transportu objętego zgłoszeniem [...] naruszona została norma określona w art. 10a ust. 1 ustawy SENT. W związku
z tym, Naczelnik PUCS w Białymstoku prawidłowo nałożył na przewoźnika karę pieniężną w wysokości 10.000 zł za niewykonanie obowiązku o którym mowa
w art. 10a ust. 1 ustawy SENT.
Organ odwoławczy ocenił, że w zaskarżonej decyzji Naczelnik szczegółowo poddał analizie kwestie związane z odstąpieniem od wymierzenia kary zarówno ze względu na interes strony jak i ze względu na interes publiczny. Z oceną tą Dyrektor IAS się zgodził. Wyjaśnił, że dokonano ustaleń w zakresie dotychczasowego wywiązywania się strony z obowiązków wynikających z ustawy SENT. W okresie od dnia 1 stycznia 2019 r. do dnia 23 września 2024 r. (sporządzenia protokołu
z kontroli) strona wystąpiła jako przewoźnik w 8 zgłoszeniach SENT, z czego do 2 zgłoszeń zarejestrowano dyrektywy kontrolne, natomiast nie zarejestrowano przeprowadzenia kontroli do żadnego ze zgłoszeń. Według stanu na koniec kwietnia 2025 r. Naczelnik wydał 2 decyzje nakładające na stronę kary pieniężne za naruszenie obowiązków przewidzianych ustawą SENT. Jedna z nich dotyczy przewozu będącego przedmiotem niniejszego postępowania. Powyższe wskazuje, że nie jest to przypadek jednostkowy naruszenia przepisów ustawy SENT. Skarżąca pomimo posiadanej wiedzy na temat funkcjonowania ustawy SENT dopuściła się naruszenia związanego z brakiem reakcji na wezwanie do kontroli, nieprzedstawienia do kontroli środka transportu wraz z towarem oraz przekazywania danych geolokalizacyjnych pojazdu. Nieprzedstawienie do kontroli środka transportu oraz brak przekazywania aktualnych danych geolokalizacyjnych na całej trasie przewozu objętego zgłoszeniem, to jedne z najcięższych naruszeń ustawy SENT. Spedytor otrzymał wezwanie do stawienia się, a mimo to przewoźnik nie zastosował się do niego. Działanie to uniemożliwiło służbom celno-skarbowym skuteczną kontrolę przewozu towarów wrażliwych oraz ustalenie, czy podane w zgłoszeniu dane są zgodne ze stanem faktycznym tak, aby była zapewniona integralność przepływu towarów jak i towarzyszącej jej dokumentacji. Brak przekazywania danych lokalizacyjnych na trasie przewozu uniemożliwiło służbom celno-skarbowym skuteczne śledzenie trasy przewozu towarów wrażliwych. Tego typu postępowanie przewoźnika godzi w podstawowe cele ustawy (uszczelnienie systemu w handlu towarami wrażliwymi poprzez wyeliminowanie nielegalnego obrotu towarami), a tym samym praktycznie wypacza sens ustawy.
Zdaniem organu, takie zachowania nie mogą być postrzegane jako zgodne
z interesem publicznym. W interesie publicznym leży, by system kontroli był szczelny, skuteczny i bezpieczny, bez możliwości omijania go, a także by podmioty zajmujące się obrotem towarami objętymi systemem monitorowania dochowywały należytej staranności w wypełnianiu swoich obowiązków. Dyrektor IAS stwierdził, że powyższe okoliczności dowodzą, że nałożona kara pieniężna stanowi proporcjonalną reakcję w stosunku do naruszeń strony. Zarówno nieprzedstawienie do kontroli środka transportu wraz z towarem jak i nieprzekazywanie danych geolokalizacyjnych na całej trasie przewozu nie miało charakteru jednorazowego. Powyższe wskazuje, że naruszenia, których dopuściła się strona, są powtarzalne. To zaś świadczy
o niedbałości i nierzetelności firmy, zajmującej się profesjonalnie przewozem towarów w realizacji obowiązków wynikających z ustawy. Fakt, że jest to już kolejna nakładana na stronę kara za takie samo zaniedbanie, nie wpływa łagodząco na ocenę możliwości odstąpienia od nałożenia kary. Przeciwnie wskazuje na to, że nakładane na stronę sankcje nie są wystarczająco dolegliwe, skoro nie determinują jej do zachowania wymaganej przepisami staranności. W ocenie organu odwoławczego nałożone kary pieniężne stanowią adekwatną reakcję w niniejszej sprawie, są one proporcjonalne do wagi naruszeń przepisów prawa oraz w żadnej
z kar nie zaistniały przesłanki do odstąpienia od ich wymierzenia z uwagi na wystąpienie interesu publicznego.
Organ odwoławczy wskazał ponadto, że w toku postępowania strona nie przedstawiła danych pozwalających na stwierdzenie, że nałożenie kary pieniężnej stanowiłoby realne zagrożenie dla jej istnienia jako podmiotu gospodarczego. Jak ustalił organ pierwszej instancji strona funkcjonuje od 2017 roku. W roku 2020 osiągnęła obrót w wysokości 591000 BNG (około 1 290 000 zł), natomiast w roku 2021 w wysokości 708 000 BNG (około 1 547 000 zł). Do roku 2021 zatrudniała
7 pracowników. Zatem zasadnym wydaje się przekonanie, iż uiszczenie kary nie spowoduje utraty możliwości dalszego prowadzenia działalności i zarobkowania.
W tej sytuacji Dyrektor IAS podzielił stanowisko organu pierwszej instancji, że w sprawie nie zachodzi przesłanka ważnego interesu przewoźnika uzasadniająca odstąpienie od wymierzenia kary.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku spółka zaskarżyła w całości decyzję Dyrektora IAS i wniosła o jej uchylenie, jak też uchylenie decyzji ją poprzedzającej, i zasądzenie zwrotu kosztów postępowania,
w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Działający
w imieniu spółki pełnomocnik podniósł zarzuty:
1. naruszenia art. 122, 124, 187 § 1 Ordynacji podatkowej, poprzez nie ustalenie wszystkich istotnych okoliczności istotnych dla zastosowania art. 22 ust. 3 ustawy SENT oraz poczynienie błędnych (dowolnych) ustaleń faktycznych, sprzecznych z zebranym materiałem dowodowym, poprzez:
(-) pominięcie treści listu przewozowego CMR nr 170 załączonego do odwołania, w którym stwierdzono dostarczenie przesyłki o odbiorcy na terytorium Litwy i przez to wadliwe ustalenie na stronie s. 8 uzasadnienia decyzji że nie można jednoznacznie stwierdzić iż " towar została wywieziony z obszaru RP";
(-) nie podjęcie żadnych czynności wyjaśniających co opuszczenia towaru terytorium Polski, w sytuacji powzięcia wątpliwości w tym zakresie i odmówienia wiarygodności treści przedstawionego listu przewozowego. Przy czym kwestia realizacji dostawy na Litwie była brana pod uwagę przy rozważaniu udzielenia zwolnienia z art. 22 ust. 3 ustawy SENT;
(-) błędnego ustalenia, że wskutek braku kontroli przewozu zaistniało zagrożenie dla interesów podatkowych w zakresie podatku VAT, w sytuacji gdy ładunek dotarł na miejsce przeznaczenia na Litwie, co wynika z adnotacji w poz. 24 listu przewozowego (s.14 uzasadnienia decyzji);
(-) uznania, że naruszenie miało charakter powtarzalny (s. 13 i 14 uzasadnienia decyzji), w sytuacji gdy stwierdzone naruszenia zostały stwierdzone podczas jednego przewozu realizowanego oraz owo inne postępowanie, w którym stwierdzono analogiczne naruszenie miało miejsce w sierpniu 2024 r. (w sprawie SENT [...] prowadzonej przez organ za numerem 31800- CZC4.4823.301.2024.SF), a więc przed naruszeniem stwierdzonym w sprawie niniejszej w lipcu 2024 r. i w tym kontekście naruszenie objęte niniejszym postępowaniem było pierwszym popełnionym przez stronę. Przy czym okoliczność liczby naruszeń była przez organ uznawana za istotną do stosowania przepisów
o udzieleniu ulgi (odstąpienia od nałożenia kary);
(-) pominięcie przez organy treści oświadczenia T1. Ltd co do nie przekazania informacji o obowiązku kontroli przez spedytora.
2. naruszenia art. 210 §1 pkt 3) Ordynacji podatkowej poprzez oznaczenie strony w sposób odmienny niż w decyzji organu II instancji, co może budzić wątpliwości co do tożsamości adresata decyzji.
3. niezasadnej, dowolnej, z pominięciem zasad uznania administracyjnego, odmowy zastosowania w sprawie art. 22 ust. 3 ustawy SENT.
Odpowiadając na skargę Dyrektor IAS podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie i wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje.
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Przede wszystkim nie ulega wątpliwości, że ziściły się określone w przepisach ustawy SENT przesłanki do nałożenia kary pieniężnej. W ocenie sądu, organy prawidłowo ustaliły stan faktyczny przypisując stronie skarżącej jako przewoźnikowi niewykonanie dwóch obowiązków wynikających z ustawy, tj. stawienia się
w wyznaczonym miejscu środkiem transportu wraz z towarem w celu przeprowadzenia kontroli w związku z przewozem objętym zgłoszeniem oraz zapewnienia przez przewoźnika w trakcie całej trasy przewozu towaru przekazywania aktualnych danych geolokalizacyjnych środka transportu objętego zgłoszeniem.
Obowiązek przedstawienia środka transportu do kontroli wynika z art. 12a ustawy SENT. Zgodnie z art. 12a ust. 1, jeżeli w wyniku analizy danych w rejestrze stwierdzono, że przewóz towarów wskazany w zgłoszeniu wiąże się ze zwiększonym ryzykiem, odpowiednio podmiot wysyłający, podmiot odbierający lub przewoźnik otrzymują wezwanie do przedstawienia środka transportu w czasie i miejscu,
o których mowa odpowiednio w ust. 3 albo 4, przesłane wraz z numerem referencyjnym albo potwierdzeniem aktualizacji danych w rejestrze. W myśl art. 12a ust. 2, odpowiednio podmiot wysyłający i podmiot odbierający są obowiązani przekazać przewoźnikowi treść wezwania wraz z numerem referencyjnym albo potwierdzeniem aktualizacji danych w rejestrze. Stosownie do treści art. 12a ust. 3,
w przypadku przewozu towarów po drodze publicznej przewoźnik jest obowiązany przedstawić środek transportu, o którym mowa w art. 2 pkt 11 lit. a, w dacie zakończenia przewozu towaru, w miejscu dostarczenia towaru lub w oddziale celnym urzędu celno-skarbowego zlokalizowanym najbliżej miejsca zakończenia przewozu na terytorium kraju w celu przeprowadzenia kontroli.
W przepisie art. 22 ust. 1 pkt 3 ustawy SENT postanowiono, że w przypadku niewykonania obowiązku, o którym mowa w art. 12a ust. 3 i 4 oraz art. 15 ust. 3 - na przewoźnika nakłada się karę pieniężną w wysokości 20 000 zł.
Z kolei w myśl art. 10a ust. 1 ustawy SENT, przewoźnik, w trakcie całej trasy przewozu towaru objętego zgłoszeniem, jest obowiązany zapewnić przekazywanie aktualnych danych geolokalizacyjnych środka transportu objętego tym zgłoszeniem.
Stosownie do art. 22 ust. 2a ustawy SENT, w przypadku niewywiązywania się z obowiązku, o którym mowa w art. 10a ust. 1, na przewoźnika nakłada się karę pieniężną w wysokości 10 000 zł.
Odpowiedzialność za naruszenia ustawy SENT ma obiektywny charakter i jest następstwem zaistnienia stanu niezgodnego z prawem, nie jest przy tym warunkowana jakimikolwiek dodatkowymi okolicznościami natury podmiotowej czy przedmiotowej. Odpowiedzialność ta jest niezależna od winy, czy dobrej lub złej woli danego podmiotu. Pewne okoliczności mogą jednak wpływać na możliwość odstąpienia od wymierzenia kary, co wynika z art. 22 ust. 3 ustawy SENT.
W niniejszej sprawie nie budzi wątpliwości, że przewóz towaru objętego systemem monitorowania został zgłoszony w imieniu przewoźnika do rejestru, zaś system wygenerował numer referencyjny SENT oraz wezwanie do przedstawienia środków transportu w celu przeprowadzenia kontroli. Mimo wezwań przewoźnik nie zgłosił się w wyznaczonym miejscu do kontroli. Istniały zatem podstawy do nałożenia na przewoźnika kary pieniężnej w oparciu o przepis art. 22 ust. 1 pkt 3 ustawy SENT.
Zdaniem sądu, organy prawidłowo zastosowały podstawę prawną ukarania
w zakresie nieprzedstawienia środka transportu do kontroli i właściwie określiły wysokość kary. Podkreślenia wymaga, że wezwanie otrzymane przez spedytora działającego w imieniu przewoźnika wraz z numerem referencyjnym zgłoszenia zawierało wyraźne pouczenie o karach administracyjnych (wezwanie sporządzono
w trzech językach, w tym w j. angielskim i j. rosyjskim). Deficyty w komunikacji między spedytorem i skarżącą spółką obciążają przewoźnika. To na przewoźniku, który wprowadza na terytorium RP towary podlegające monitorowaniu, ciąży obowiązek wywiązania się ze wszystkich prawnie nałożonych obostrzeń z tym związanych. Sąd podziela pogląd organu, że wystąpienie spedytora w logistycznym łańcuchu dostawy nie zwalnia przewoźnika z obowiązków na niego nałożonych ustawą SENT. Brak prawidłowej komunikacji między spedytorem, przewoźnikiem
i kierowcą dowodzi jedynie wystąpienie braków w należytej organizacji przewozu, czego następstwa jednoznacznie spadają na przewoźnika. To przewoźnik winien tak zorganizować przewóz aby mieć pełnie informacji zarówno o ciążących na nim obowiązkach jak i mieć wiedzę na temat aktualnego przemieszczania się środka transportu wraz z towarem. Zlekceważenie tych obowiązków nie zdejmuje
z przewoźnika odpowiedzialności za prawidłowe przeprowadzenie przewozu, tym bardziej, że jak wynika z akt sprawy skarżąca spółka nie pierwszy raz dokonywała przewozu towarów w reżimie ustawy SENT.
Podobnie należy ocenić zaskarżone rozstrzygnięcie w zakresie nieprawidłowości nieprzekazywania danych geolokalizacyjnych. Ustalenia opisane we wstępnej części uzasadnienia, które znajdują oparcie w zgromadzonych w aktach dokumentach, wskazują, że od momentu przekroczenia granicy Polski nie były przekazywane dane geolokalizacyjne do rejestru monitorowania przewozów. Akta sprawy wskazują przy tym, że nie było awarii systemu, która mogłaby zakłócać prawidłowe działanie lokalizatora.
Przy czym dla właściwego monitorowania przewozu towarów nie są wystarczające ustalenia poczynione w oparciu o odczyt kamer z Automatycznego Systemu Rozpoznawania Numerów Rejestracyjnych. Słusznie wskazuje organ, że odczyty z kamer zlokalizowanych na trasie przewozu przez terytorium Polski potwierdzają, że zgłoszony przewóz został zrealizowany, tj. potwierdzają tylko fakt wjazd i wyjazdu, na i z terytorium RP przedmiotowego środka transportu. Dane te nie dają jednak pełnego obrazu - nie można z nich wyciągnąć jednoznacznego wniosku, jaki towar został wywieziony z obszaru RP, ponieważ środek transportu wraz
z towarem nie został przedstawiony do kontroli.
Systemem dedykowanym monitorowaniu przewozu w ramach SENT jest SENT GEO. Przewoźnik wykonujący przewóz drogowy "towarów wrażliwych", których transport odbywa się z uwzględnieniem zaostrzonych wymagań związanych
z systemem monitorowania drogowego przewozu rzeczy, powinien zaś zapoznać się z aktualnie obowiązującymi przepisami prawa w powyższym zakresie i powinien przedsięwziąć takie rozwiązania organizacyjne, w tym przeszkolić osoby za pomocą których prowadzi działalność gospodarczą, m.in. w zakresie konieczności uruchomienia lokalizatora przed wjazdem na teren Polski, jak również konieczności monitorowania jego działania, aby sprostać tym wymaganiom.
W świetle powyższego organ miał również podstawy do nałożenia kary pieniężnej w oparciu o art. 22 ust. 2a ustawy SENT.
Trafne jest stanowisko organów, że w sprawie nie ziściły się przesłanki uzasadniające odstąpienie od nałożenia kar. Jak już wspomniano, przesłanki te wynikają z art. 22 ust. 3 ustawy SENT, zgodnie z którym, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem przewoźnika lub interesem publicznym, na wniosek przewoźnika lub z urzędu, organ może odstąpić od nałożenia kary pieniężnej, o której mowa w ust. 1 -2a. z uwzględnieniem art. 26 ust. 3. Zdaniem sądu, organy właściwe odczytały treść pojęcia ważnego interesu przewoźnika oraz interesu publicznego.
W sprawie nie wystąpiła przesłanka ważnego interesu przewoźnika, przez którą należy rozumieć interes wyjątkowy, obiektywnie istniejący, wskazujący na wystąpienie sytuacji, w której grożąca kara pieniężna mogłaby zachwiać podstawami egzystencji podmiotu prowadzącego firmę przewozową, uniemożliwiłaby prowadzenie dalszej działalności gospodarczej, czy zastopowałaby rozwój firmy. Na wezwanie organu strona nie przedstawiła żadnych danych świadczących o istnieniu zindywidualizowanych okoliczności mogących stanowić podstawę do zastosowania tej instytucji. Prowadząc postępowanie organ ustalił natomiast obroty jakie spółka osiągnęła w 2020 i 2021 r., co w przekonaniu organu nie spowoduje utraty dalszego prowadzenia działalności zarobkowania. Ze zgromadzonych w toku postępowania danych oraz braku aktywności spółki co do wykazywania okoliczności mogących przemawiać za odstąpieniem od nałożenia kary wynika, iż nałożona kara pieniężna nie doprowadzi do skutków niepożądanych z punktu widzenia jej interesu indywidualnego.
Jeśli natomiast chodzi o przesłankę interesu publicznego to należy wyjaśnić, że jest to rodzaj klauzuli generalnej o dużym stopniu niedookreśloności, której treść nie może być wypełniana w sposób dowolny, lecz organ administracji, czy sąd stosujący prawo, mają obowiązek odszukania optymalnych treści wyrażających jej istotę (zob. np. wyrok NSA z 14 października 2021 r. sygn. akt II GSK 885/21). Nadanie właściwej treści pojęciu interesu publicznego, jako przesłanki uzasadniającej odstąpienie od wymierzenia kary, powinno nastąpić
z uwzględnieniem szczególnego znaczenia zasady proporcjonalności, wywodzonej
z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, rozumianej w ten sposób, że nie leży w interesie publicznym nakładanie dolegliwych kar na podmiot odbierający działający legalnie, który dopuścił się pewnych uchybień formalnych o nieistotnym znaczeniu, jeśli nie stanowiły realnego zagrożenia interesów Skarbu Państwa w postaci uszczuplenia dochodów, a nawet nie stwarzały ryzyka takiego uszczuplenia (zob. np. wyrok NSA
z 12 grudnia 2022 r. sygn. akt II GSK 899/22, czy z 7 czerwca 2022 r. sygn. akt
II GSK 182/19 i powołane tam orzecznictwo).
W wyroku z dnia 16 stycznia 2024 r. sygn. akt II GSK 752/23, NSA wskazał, że przy analizie interesu publicznego można rozważać i brać pod uwagę, np.:
- kwestię stosunku kar nałożonych za przewozy dokonywane w tym samym czasie tym samym transportem do dochodu przewoźnika z tych przewozów,
- czy stwierdzone uchybienie stwarza realne zagrożenie uszczuplenia przez dany podmiot dochodów podatkowych budżetu państwa (jest np. często wykorzystywanym schematem działania przestępców), czy jest dokonywane
w ramach oszustwa, czy też innych przestępstw, choć nie jest to wymóg bezwzględny,
- czy nieprawidłowości wystąpiły jednokrotnie (sporadycznie) czy występują często u przewoźnika (brak dbałości),
- czy nałożenie kary pieniężnej na przewoźnika ma charakter prewencyjny czy też dyscyplinujący w odniesieniu do kolejnych przewozów,
- wcześniejsze ukaranie przewoźnika,
- doniosłość uchybienia z punktu widzenia istoty ustawy o SENT, itp.
Uwzględniając potrzebę elastycznej oceny wskazanej przesłanki oraz swoiste przenikanie się okoliczności stanowiących o interesie publicznym i interesie przewoźnika, przy jej analizie wziąć należy pod uwagę okoliczności, w jakich nastąpiło naruszenie, jego przyczyny, postawę przewoźnika w trakcie i po przeprowadzeniu kontroli oraz to, czy w okolicznościach sprawy kara realizuje cel ustawy SENT. Interes publiczny będzie więc mógł wystąpić wówczas, gdy sankcja, którą należałoby nałożyć, uznana będzie za wyjątkowo nadmierną (dolegliwą
w większym stopniu niż jest niezbędny dla osiągnięcia ogólnospołecznego celu ustawy). W takim przypadku przesłanka interesu publicznego rzeczywiście nakazywać będzie odstąpienie od nałożenia kary.
W realiach rozpatrywanego przypadku organy rozważały, czy wymierzona kara pozostaje w proporcji do okoliczności zaistniałego przypadku, przede wszystkim wagi popełnionego czynu. W decyzji wskazano na zróżnicowanie przez ustawodawcę wysokości kar w zależności od rodzaju naruszenia. Zwrócono uwagę, że naruszenie przez przewoźnika przepisów ustawy SENT uniemożliwiło organom sprawdzenie poprawności danych zawartych w zgłoszeniu. Nieprzedstawienie środka transportu wraz z towarem objętym zgłoszeniem SENT w miejscu wyznaczonym przez organ, o czym stanowi art. 12a ust. 3 ustawy SENT - stanowiło poważne naruszenie, uniemożliwiające realizację celów ustawy SENT, czyli wykonania kontroli przewozu. Podobnie rzecz się ma z oceną naruszenia polegającego na niezapewnieniu przez przewoźnika w trakcie całej trasy przewozu przekazywania aktualnych danych geolokalizacyjnych. Oba naruszenia godzą
w sens i cel ustawy SENT i nie mogą być porównywane z uchybieniami formalnymi przy wypełnianiu zgłoszeń SENT. Zaniechanie przez przewoźnika wykonania obydwu obowiązków uniemożliwiło służbom skuteczną kontrolę przewozu towarów wrażliwych oraz ustalenie, czy podane w zgłoszeniu dane są zgodne ze stanem faktycznym, tak aby była zapewniona integralność przepływu towarów jak
i towarzyszącej jej dokumentacji. To zaś stwarza realne zagrożenie interesów fiskalnych Skarbu Państwa poprzez uszczuplenie w kluczowych dla budżetu państwa podatkach (VAT, akcyza). Naruszenie obowiązków, o których mowa w art. 10a ust. 1 i art. 12a ust. 3 ustawy SENT, wypacza zatem cel tej ustawy. Takie zachowania nie może być postrzegane jako zgodne z interesem publicznym. Przyjęte w ustawie SENT rozwiązania służą bowiem prawidłowej realizacji obrotu towarowego i chronią legalny handel towarami "wrażliwymi". Strona jako profesjonalny przedsiębiorca powinna dysponować stosowną wiedzą na temat obowiązków, jakie nakładają na nią przepisy prawa i tak zorganizować działalność przedsiębiorstwa, w tym nadzór nad pracownikami oraz relacje ze spedytorami, aby wypełniać obowiązki przewidziane
w tych przepisach. W interesie publicznym leży, by system kontroli był szczelny, skuteczny i bezpieczny, bez możliwości omijania go, a także by podmioty zajmujące się obrotem towarami objętymi systemem monitorowania dochowywały należytej staranności w wypełnianiu swoich obowiązków. W interesie publicznym nie leży odstępowanie od ukarania w stosunku do przewoźnika, który uniemożliwia organom celno-skarbowym przeprowadzenie kontroli i weryfikację dokumentów przewozowych ze stanem faktycznym tego przewozu. Odstąpienie od ukarania przewoźnika, który zignorował obowiązek przedstawienia do kontroli środka transportu wraz z towarem oraz nie przekazywał aktualnych danych geolokalizacyjnych pojazdu, postawiłoby stronę w pozycji uprzywilejowanej w stosunku do innych podmiotów, które z różnych przyczyn, nierzadko w sposób niezamierzony, dokonują naruszeń przepisów ustawy SENT i ponoszą z tego tytułu odpowiedzialność.
Na uwagę zasługuje ponadto, że przepisy ustawy SENT nie uzależniają nakładania kar pieniężnych od powstania uszczupleń podatkowych. Jak wskazał NSA w wyroku z dnia 13 stycznia 2023 r. II GSK 801/22, okoliczność, że nie doszło do uszczuplenia podatku po stronie skarżącego nie może być decydująca
o wyłączeniu jego odpowiedzialności, zważywszy, że z uzasadnienia projektu ustawy SENT wynikało, że ma ona za zadanie chronić legalny handel towarami uznanymi
w wyniku przeprowadzonych analiz przez krajowego prawodawcę za "wrażliwe", ułatwić walkę z "szarą strefą" oraz ograniczyć poziom uszczupleń w kluczowych dla budżetu państwa podatkach, tj. podatku od towarów i usług oraz podatku akcyzowego, a także zwiększyć skuteczność kontroli w obszarach obarczonych istotnym ryzykiem naruszenia obowiązujących przepisów (druk sejmowy VIII.1244). Nieprawidłowe wypełnienie obowiązku przewoźnika, polegające na nieprzedstawieniu na wezwanie organu środka transportu wraz z towarem objętym zgłoszeniem SENT, może uniemożliwić realizację celów i założeń ustawy SENT. Uzasadnia to stwierdzenie, że uchybienie to może stwarzać ryzyko, a nawet realne zagrożenie interesów Skarbu Państwa. I nie jest tu konieczne stwierdzenie, czy doszło finalnie do uszczuplenia należności publicznoprawnych.
Wobec powyższego bez znaczenia dla oceny sprawy pozostają eksponowane w skardze okoliczności dostarczenia przesyłki do litewskiego odbiorcy, co ma potwierdzać list przewozowy i co zdaniem skarżącej doprowadziło do błędnego ustalenia przez organy, że wskutek braku kontroli przewozu zaistniało zagrożenie dla interesów podatkowych. Stwierdzone nieprawidłowości doprowadziły do uniemożliwienia kontroli przewozu, w istocie zatem nie wiadomo, czy zgłoszony towar w rzeczywistości był przewożony przez terytorium RP, a to stwarza realne zagrożenie interesów fiskalnych.
Wobec powyższego sąd uznał, że organy oparły swoje rozstrzygnięcia na kompletnym materiale dowodowym, który należycie oceniły zgodnie z zasadą prawdy materialnej, prawidłowo ustalając okoliczności faktyczne zaistniałe w sprawie. Uzasadnienia wydanych w sprawie decyzji, odnoszą się do istotnych w sprawie okoliczności i klarownie przedstawiają sposób rozumowania organów dokonujących oceny zaistniałych okoliczności oraz subsumcji. Nie bez znaczenia jest również okoliczność, że od początku funkcjonowania ustawy, w systemie SENT strona zarejestrowała kilka zgłoszeń transportu towarów "wrażliwych" przez terytorium Polski. Oznacza to, że miała wiedzę i świadomość na temat obowiązków wynikających z przepisów ustawy SENT. Rolą profesjonalnego przewoźnika prowadzącego działalność gospodarcza związaną z transportem "towarów wrażliwych" jest natomiast podjęcie takich rozwiązań organizacyjnych, aby uczynić zadość wymogom stawianym przez poszczególne ustawy regulujące przewóz drogowy takich towarów. Okoliczność, że stwierdzone w tej sprawie naruszenia według chronologii były pierwszymi nie może oznaczać, że automatycznie wystąpił interes publiczny w odstąpieniu od wymierzenia kary. W odpowiedzi na skargę organ słusznie zwraca uwagę, że w chwili wydawania decyzji w niniejszej sprawie
w obrocie prawnym była już decyzja wymiarowa organu pierwszej instancji, w której spółka została ukarana karą pieniężną w wysokości 20.000 zł za nieprzedstawienie do kontroli w wyznaczonym miejscu środka przewozowego wraz z towarem, zatem niedopełnienie przez przewoźnika ciążących na nim obowiązków w tym zakresie zostało powtórzone. Świadczy to o tym, że spółka nie wprowadziła wystarczających rozwiązań zapobiegających powstaniu naruszeń prawa. Pamiętać przy tym trzeba, że nie tylko powtarzalność pewnych zaniedbań przekonuje o braku wystąpienia przesłanki interesu publicznego w odstąpieniu od wymierzenia kary, ale też doniosłość stwierdzonych uchybień, które stwarzają realne zagrożenie uszczuplenia dochodów podatkowych budżetu państwa.
Podsumowując należy stwierdzić, że orzekające w sprawie organy prawidłowo ustaliły stan faktyczny wyjaśniając wszystkie istotne okoliczności i dokonały właściwej subsumcji przepisów ustawy SENT oraz szeroko i przekonująco uzasadniły swoje stanowisko w zakresie braku podstaw do odstąpienia od nałożenia kary ze względu na ważny interes przewoźnika lub interes publiczny wskazany w art. 22 ust. 3 ustawy SENT. Na uwzględnienie nie zasługiwały zatem zarzuty naruszenia art. 122, art. 124, art. 187 § 1 Ordynacji podatkowej powiązane przez autora skargi z nieustaleniem wszystkich istotnych okoliczności istotnych dla zastosowania art. 22 ust. 3 oraz poczynieniem błędnych (dowolnych) ustaleń faktycznych, sprzecznych z zebranym materiałem dowodowym. Wbrew oczekiwaniom strony, odmowa zastosowania art. 22 ust. 3 ustawy SENT była zasadna.
Usprawiedliwionych podstaw nie znajduje zarzut naruszenia art. 210 § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej. Jak wskazał organ odwoławczy w odpowiedzi na skargę, decyzje obu instancji dotyczą tego samego podmiotu zdefiniowanego między innymi przez niepowtarzalny numer identyfikacji podatkowej oraz zgłoszenie [...]. Różnice w zapisie nazwy podmiotu przez organ pierwszej instancji oraz organ odwoławczy wynikają ze sposobu dokonanego tłumaczenia
i różnic występujących w alfabecie polskim i bułgarskim. Dyrektor IAS przyjął wersję nazwy firmy zgodną z transkrypcją przyjętą w bułgarskim rejestrze handlowym. Zdaniem sądu nie ma wątpliwości co do tożsamości adresata decyzji.
Jako, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem, sąd skargę oddalił,
o czym orzekł na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo
o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935).