II SA/Bk 12/24

II SA/Bk 12/24 - Wyrok WSA w Białymstoku
Data orzeczenia
2024-02-20
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-01-05
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Sędziowie
Barbara Romanczuk
Elżbieta Trykoszko /przewodniczący sprawozdawca/
Marek Leszczyński
Symbol z opisem
6091 Przywrócenie stosunków wodnych na gruncie lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Elżbieta Trykoszko (spr.), Sędziowie sędzia WSA Marek Leszczyński, sędzia WSA Barbara Romanczuk, Protokolant st. sekretarz sądowy Sylwia Tokajuk, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 20 lutego 2024 r. sprawy ze skargi W. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Białymstoku z dnia 13 listopada 2023 r. nr 408.188/G-6/XV/23 w przedmiocie odmowy nakazania przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą jej wydanie decyzję Burmistrza Wasilkowa z dnia 11 października 2021 r. numer BGGN.6331.8.2019.ŁK; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Białymstoku na rzecz skarżącego W. T. kwotę 300,00 (trzysta) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Skarga została wywiedziona na tle następujących zdarzeń.
Burmistrz Wasilkowa prowadził od 4.12.2019r. postępowanie w sprawie z wniosku W. T. o naruszenie stosunków wodnych na jego nieruchomości oznaczonej jako działka o numerze [...], położonej w obrębie geodezyjnym Wasilków, wskutek działań inwestycyjnych developera Sp. z o.o. Y. , podjętych na nieruchomościach sąsiednich o numerach [...] i [...] tj. podwyższenia poziomu gruntu w związku z przygotowaniem pod budowę budynków wielorodzinnych.
W trakcie pierwszych oględzin przeprowadzonych w terenie dnia 20.01.2020 r. organ stwierdził, że działka o numerze geodezyjnym [...] jest porośnięta drzewami oraz zakrzaczona. Poziom działki znajduje się około 1,5 m niżej od poziomu działek [...] i [...] w Wasilkowie. Na działce można zaobserwować zastoiska wodne oraz ciek wodny płynący w kierunku działki o numerze geodezyjnym [...] naturalnym zagłębieniem terenu. Natomiast obszar działki o numerze geodezyjnym [...] jest w trakcie przygotowywania pod budowę budynków wielorodzinnych z wyraźnie podniesionym poziomem gruntu. Po oględzinach Burmistrz Wasilkowa powołując się na przepis art. 235 par. 1 ustawy Prawo wodne zawiadomił strony postępowania o możliwości załatwienia sprawy w drodze ugody. Wówczas właściciel nieruchomości o numerze [...] stwierdził, że nie widzi podstaw do zawarcia ugody.
W trakcie dalszego rozpoznawania sprawy w dniu 11.02.2020 r. Burmistrz Wasilkowa otrzymał pismo z Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w Białymstoku informujące, że na terenie działek o numerach geodezyjnych [...], [...], [...], [...] w Wasilkowie nie figurują urządzenia melioracji wodnej. Na podstawie Mapy Podziału Hydrograficznego Polski stwierdzono, że na powyższych działkach wprawdzie występują obiekty sieci wodnej, ale nie wyznaczono dla nich zlewni w podziale hydrograficznym i stanowią uzupełnienie obrazu całości sieci wodnej, określanej jako "cieki niewyróżnione", które właściciel działki może modelować w granicy własnej posesji bez konieczności uzyskania pozwolenia wodnoprawnego. Następnie, w trakcie przeprowadzenia ponownych oględzin w terenie dnia 10.03.2020 r. oraz 25.06.2020 r. organ stwierdził, że od poprzedniej wizji w terenie na działkach o numerach geodezyjnych [...] i [...] w Wasilkowie została wykonana droga z odprowadzeniem wody do wpustów ulicznych (studzienek ściekowych). Droga ma swoje zakończenie na granicy działki o numerze geodezyjnym [...] w Wasilkowie. Działka W. T. o numerze geodezyjnym [...] została oczyszczona z krzaków i drzewostanu oraz zostały wykopane dwa rowy: pierwszy od strony działek o numerach geodezyjnych [...], [...] i [...] i drugi po zachodniej stronie działki o numerze geodezyjnym [...]. Oba rowy łączą się przy granicy wybudowanej drogi i jednym strumieniem płyną w kierunku północnym.
W celu określenia czy nastąpiła zmiana stosunków wodnych ze szkodą dla działki skarżącego Burmistrz Wasilkowa dopuścił dowód z opinii biegłego hydrologa M. D. Biegły sporządził opinię. Z tej opinii oraz stanowiska biegłego stanowiącego odpowiedź na uwagi skarżącego wynikało, że właściciel działki o numerze [...] nie stworzył szkód na działce skarżącego. Zdaniem biegłego stosunki wodne na działce W. T. naruszył właściciel stawów istniejących na działkach [...], [...] i [...]. W oparciu o ustalenia biegłego i końcowe jego stanowisko organ wydał w dniu 16.03.2021r. decyzją odmawiającą nakazania właścicielowi działki o numerze [...] przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 15.04.2021 r. uchyliło w całości ww. decyzję i przekazało sprawę organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia. W uzasadnieniu decyzji organ II instancji wskazał, że zadaniem Burmistrza Wasilkowa jest pełna analiza materiału dowodowego poprzez ustalenie kręgu stron postępowania i stosunków własnościowych . Kolegium stwierdziło brak w aktach sprawy wypisów z ewidencji gruntów. Następnie Kolegium zwróciło uwagę na pewne nieścisłości pomiędzy przedłożoną opinią a dalszą korespondencją prowadzoną przez biegłego w sprawie które zaleciło wyjaśnić.
W toku ponownego rozpoznawania sprawy organ I instancji ustalił strony postępowania oraz włączył do akt wypisy z ewidencji gruntów dla działek objętych postępowaniem tj. działki wnioskodawcy oraz działek objętych inwestycją "O.". Zwrócił uwagę, że działka o numerze geodezyjnym [...] jest własnością firmy Y. Sp. z o.o., natomiast działka [...] A. P. - prezesa ww. firmy. W związku z powyższym uznał, że powierzchnię obu tych działek należy rozpatrywać jako teren jednej inwestycji "O.", a odrębne własności nie zmieniają sposobu postrzegania możliwych naruszeń stosunków wodnych, ponieważ zagospodarowywane są w myśl tej samej inwestycji.
Dnia 06.05.2021 r. wezwano M. D. o sprecyzowanie wniosków zawartych w opinii zgodnie z zaleceniami decyzji kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego, który dnia 22.05.2021 r. ustosunkował się do ww. wezwania. Podał, że stwierdzenie zawarte w opinii o przesunięciu przez dewelopera cieku na granicy z ulicą [...] (wówczas działka o numerze [...]) nie stanowi naruszenia art. 234 ustawy Prawo Wodne. Przesunięcie to nie niesie bowiem za sobą skutków w postaci szkody na działce o numerze geodezyjnym [...], a to jest warunkiem ustawowym zastosowania art. 234 Prawa wodnego. Potencjalna szkoda powinna być zgłoszona i oszacowana, a to należy do poszkodowanego, natomiast sama zmiana przebiegu cieku poczyniona na działce developera nie spowodowała szkód na działce wnioskodawcy. Jedyną szkodą na działce o numerze [...] jest zabagnienie północno-wschodniego narożnika działki, wskazywane przez sporządzającego opinię. Ekspertyza hydrologiczna wskazuje, iż winnymi tego stanu rzeczy stanu są właściciele działek ze stawami o numerach. [...], [...] i [...].
Kolejną, drugą decyzją wydaną w dniu 01.07.2021 r. organ I instancji ponownie odmówił nakazania właścicielowi gruntu oznaczonego o numerze geodezyjnym [...] przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 20.07.2021 r. utrzymało w mocy zaskarżoną odwołaniem W. T. decyzję Burmistrza Wasilkowa.
W związku z wniesieniem przez W. T. skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Białymstoku, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku wyrokiem z dnia 30.11.2021 r. o sygnaturze II SA/Bk 673/21 uchylił decyzję organu II i I instancji. W uzasadnieniu wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził, że materiał dowodowy zgromadzony w sprawie nie jest wyczerpujący a wątpliwości nie zostały wyjaśnione.
Sąd podał, że organy przyjęły treść opinii hydrologa za zasadniczy dowód tego, że przesunięcie cieku wodnego przez skarpę ulicy [...] nie jest przyczyną szkody na działce skarżącego lecz przesączanie wody ze stawu znajdującego się na działkach sąsiadujących po stronie wschodniej o numerach [...], [...] i [...]. Według biegłego to powstały staw zmienił bieg koryta cieku, który praktycznie kończy swój bieg w stawie. Sąd stwierdził, że jeśli chodzi o charakter szkody powstałej na działce o numerze [...], to nie można za taką uznać utraty wartości działki czyli szkody hipotetycznej. Jednakże niezgodne ze stanem faktycznym jest stwierdzenie organu, że szkoda nie wystąpiła. Jest nią zastoina wody na działce skarżącego, co stwierdził również biegły hydrolog, utrudniająca użytkowanie działki i która spowodowała konieczność wykopania przez właściciela działki rowu odwadniającego a tym samym pomniejszającego jednocześnie powierzchnię użytkową nieruchomości. Sąd stwierdził, że nie ma potrzeby badania rozmiaru szkody. Wystarczy, że wskutek zmiany stanu wody na gruncie sąsiednim nastąpił szkodliwy wpływ na działkę skarżącego.
Sąd podzielił zarzuty skargi, iż organ I instancji nie dokonał wyczerpującego zebrania materiału dowodowego, co mogło przełożyć się na jego ocenę, jak również na treść i wnioski zawarte w opinii hydrologicznej . Tym samym doszło do naruszenia art. 77 par. 1 i art. 80 k.p.a.. W sprawie - jak stwierdził sąd - nie jest spornym, że doszło do zmiany stosunków wodnych na działce nr [...] (stwierdza to także biegły hydrolog), natomiast sporna pozostaje cały czas przyczyna takiego stanu na gruncie. Zwrócił uwagę, że organ I instancji 2-krotnie przeprowadził oględziny z udziałem stron (bez udziału biegłego) w dniach 20.01.2020 r. i 25.06.2020 r. Z protokołów oględzin wynika, że to wskutek nawiezienia ziemi pod inwestycję mieszkaniową. działka o numerze [...] jest położona niżej - o około od 1,5 metra do 2 metrów - niż działki nr [...] i [...], zakończone drogą oznaczoną jako działka o numerze [...]. Na działce o numerze [...] od strony zachodniej został wykopany rów, którym płynie woda w kierunku działki o numerze [...]. Oba rowy wykopane na działce wnioskodawcy łączą się przy granicy działek o numerach [...] i [...] i dalej płyną jednym strumieniem w kierunku północnym. Skarżący stwierdził, że musiał ten rów wykopać, aby udrożnić naturalny ciek, który został zepchnięty przez nasypanie ziemi na działkach [...] i [...]. Skarżący również twierdzi, że przed nasypaniem ziemi przez właścicieli działek nr [...] i [...] naturalny ciek przepływał przez te działki. Dla zobrazowania sytuacji skarżący dołączył szkic do akt sprawy sądowej.
Natomiast inny stan faktyczny wynika z opinii hydrologicznej. Biegły uważa, że naturalny ciek kończy swój bieg w stawach na działkach o numerach [...], [...] i [...] i następuje jego wypływ na działkę [...]. Sąd zwrócił uwagę, co słusznie podnosił skarżący, że biegły nie ustalił pierwotnego przebiegu cieku, co jest punktem wyjściowym, aby mówić o zmianie jego przebiegu. Nie ustalono, kiedy wybudowano stawy (według skarżącego było to w latach 1978-1994), kiedy wystąpił problem podtapiania działki o numerze [...], czy podwyższenie terenu dość znaczne na działkach inwestora mogło mieć wpływ na zmianę przebiegu strumienia. Państwowe Gospodarstwo Wodne Wody Polskie poinformowało skarżącego pismem z 17.03.2020 r., że nie posiada informacji o piktogramie z przebiegu cieku. Skoro brak jest dokumentu na tę okoliczność, organ winien dopuścić dowód z zeznań świadków. Powinien przesłuchać właściciela stawów, ewentualnie innych wskazanych przez skarżącego, a także strony postępowania ewentualnie sięgnąć do dokumentacji budowlanej inwestycji celem ustalenia, czy w istocie ciek wodny przebiegał przez działki inwestora i został niejako zlikwidowany. Nie ma przy tym znaczenia, czy zmiana naturalnego ukształtowania terenu poprzez nawiezienie ziemi, została wykonana zgodnie z pozwoleniem na budowę czy też nie bowiem art. 234 ust. 1 Prawa wodnego ma na celu doraźną ochronę stanu wód na gruncie sąsiednim.
Wobec braku jednoznacznych ustaleń faktycznych podczas ponownego rozpatrzenia sprawy, organ uwzględnić winien powyższe wskazania, przeprowadzić raz jeszcze oględziny z udziałem stron, świadków (którzy wskażą pierwotny bieg strumienia) w obecności biegłego hydrologa. Następnie organ winien dopuścić dowód z opinii hydrologicznej. Dopiero po ustaleniu, nie budzącego wątpliwości, stanu faktycznego, będzie możliwe orzekanie o nałożeniu (bądź o odmowie nałożenia) obowiązków z art. 234 ust. 3 Prawa wodnego.
W toku dalszego postępowania administracyjnego Burmistrz Wasilkowa dnia 04.03.2022 r. dołączył do sprawy dokumentację budowlaną inwestycji, z której wynikało, że podłoże gruntowe w obrębie terenu inwestycji charakteryzowało się prostą budową. W trakcie budowy były wykonywane wiercenia na danym terenie, w oparciu o które wyodrębniono następujące zespoły gruntowe na danym terenie: powierzchniowe, piaszczyste, gliniaste i morenowe nieskonsolidowane. W trakcie wierceń nie stwierdzono obecności wody gruntowej przypowierzchniowej. Stwierdzono jedynie, że w okresie nasilonych opadów atmosferycznych woda może wystąpić w piaskach zalegających na glinie piaszczystej. W czasie wykonywania badań geotechnicznych zaobserwowano wodę gruntową w podłożu na głębokości od 1,70 - 5,10 m ppt. Następnie, w związku z brakiem możliwości ustalenia dokładnej daty budowy stawów znajdujących się na działkach o numerach geodezyjnych [...], [...], [...] Burmistrz Wasilkowa dnia 07.03.2022r. wystąpił do Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w Białymstoku z prośbą o kontrolę legalności powstania i użytkowania zbiorników wodnych zlokalizowanych na tych działkach, a także podjęcie stosownych działań w przypadku stwierdzenia nieprawidłowości. W związku z powyższym w ww. sprawie toczy się przed organem Wód Polskich oddzielne postępowanie (znak BI.ZUZ.2.4218.11.2022.AT) w którym do dnia dzisiejszego nie została wydana decyzja. Następnie pismem z dnia 07.03.2022 r. W. T. złożył wyjaśnienia informując organ, że przedstawił przebieg pierwotny cieku na mapie dołączonej do pisma. Dodał, że nie może wskazać świadków potwierdzających pierwotny przebieg cieku gdyż owe osoby albo nie żyją albo się wyprowadziły. Stwierdził, że biegły hydrolog dysponował zdjęciami wykonanymi w 2019r. z momentu rozpoczęcia inwestycji deweloperskiej i na podstawie tych zdjęć przyznał w opinii, że deweloper przesunął bieg cieku o kilkanaście metrów na jego nieruchomość.
W toku dalszego postępowania administracyjnego Burmistrz Wasilkowa dnia 03.06.2022 r. przeprowadził ponownie oględziny w terenie z biegłym hydrologiem M. D., w trakcie których uzgodniono, że organ I instancji powoła geodetę do określenia aktualnego przebiegu cieku z określeniem przebiegu w jego dalszej części w kierunku północnym, mapę wraz z wyznaczeniem granicy wspólnej otrzymano 06.07.2022 r. Następnie, Burmistrz Wasilkowa dnia 01.03.2022 r. wysłał wezwanie biegłemu M. D. dotyczące złożenia wyjaśnień w sprawie wątpliwości wskazanych przez Sąd w uzasadnieniu ww. wyroku. Dnia 04.04.2022 r. biegły hydrolog ustosunkował się do wezwania informując, że ciek naturalny przebiega wzdłuż granicy działek o numerach [...] i [...] (granica zachodnia) z działkami nr [...] i [...] (granica wschodnia), tak jak pokazano w załączniku nr 1 do pisma. Jest to ciek naturalny, którego koryto nie uległo zmianie od kilkunastu lat o czym świadczy roślinność porastająca brzegi (krzewy i drzewa).
W dniu 20.09.2022 r. organ I instancji wydał po raz trzeci decyzję (znak. BGGN.6331.8.2019.ŁK) odmawiającą nakazania właścicielowi gruntu oznaczonego jako działka o numerze geodezyjnym [...] przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom. W związku z odwołaniem W. T., Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 18.10.2022 r. uchyliło w całości zaskarżoną decyzję i przekazało po raz kolejny sprawę organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia. W uzasadnieniu decyzji organ II instancji wskazał, że w ocenie kolegium nadal nie ustalono pierwotnego przebiegu cieku wodnego. Organ nie podjął własnych działań w kierunku ustalenia świadków mogących wyjaśnić, czy pierwotny przebieg cieku został zmieniony oraz nie ustalono czy podwyższenie terenu na działkach inwestora mogło mieć wpływ na zmianę przebiegu strumienia.
W toku dalszego postępowania administracyjnego Burmistrz Wasilkowa dnia 25.10.2022 r. wysłał wezwanie M. D. autorowi ekspertyzy hydrologicznej, w celu wskazania pierwotnego przebiegu cieku oraz ustalenia czy podwyższenie terenu na działkach [...], [...] i [...] w Wasilkowie mogło mieć wpływ na zmianę przebiegu strumienia.
Dnia 07.11.2022 r. biegły hydrolog ustosunkował się do wezwania informując, że pierwotny przebieg cieku wodnego na działce o numerze [...] wskazano w załączniku nr 3 uzupełnienia ekspertyzy hydrologicznej, natomiast przebieg ww. cieku przy granicy działek o numerach geodezyjnych [...] i [...] przedstawiono w załączniku nr 1. Dalej biegły podał, że koryto biegnące wzdłuż granicy działek jest korytem pierwotnym, którego przebieg na tym odcinku nie uległ zmianie. Nie można też tu mówić o szkodach w postaci miejsc podmokłych na działce o numerze [...]. Takie miejsca były tam zawsze, zwłaszcza wokół cieku w północno-wschodnim narożniku działki. Natomiast podwyższenie terenu działki dewelopera nie miało wpływu na zmianę i przebieg strumienia i nie naruszyło stosunków wodnych.
Następnie Burmistrz Wasilkowa przeprowadził dowody osobowe. Wystosował wezwanie do osób prowadzących roboty budowlane w 2019 r. na działkach dewelopera. Z zeznań autora projektu, inspektora nadzoru inwestorskiego oraz kierownika budowy wynikało, że nie ma możliwości stwierdzenia dokładnego przebiegu cieku wodnego ale jego bieg nie uległ zasadniczym zmianom przebiegając pierwotnie, jak i obecnie, z działki o numerze [...] na działki kolejno: [...], [...] i [...] a inwestor z pracami ziemnymi nie ingerował w działkę wnioskodawcy. Następnie Burmistrz Wasilkowa pismem z dnia 04.01.2023 r. zwrócił się do Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w Białymstoku z prośbą o informację na jakim etapie znajduje się postępowanie znak BI.ZUZ.2.4218.11.2022.AT w sprawie legalności użytkowania zbiorników wodnych zlokalizowanych na działkach [...], [...] i [...]. Otrzymał 26.01.2023 r. odpowiedź, z której wynikało, że nie zostało w tej sprawie wszczęte postępowanie, trwa natomiast postępowanie przedwstępne mające na celu zebranie materiałów, w tym uzyskanie od właścicieli nieruchomości wyjaśnień, na podstawie których Państwowe Gospodarstwo Wodne Wody Polskie zdecydują o dalszych czynnościach w sprawie.
Następnie pismem z dnia 13.02.2023 r. W. T. stwierdził, że nadal nie został zgromadzony w sprawie pełny materiał dowodowy. Podniósł, iż wszczęta kontrola ze strony Wód Polskich jest w toku. Wobec powyższego zdaniem wnioskodawcy należy poczekać na zakończenie postępowania kontrolnego Wód Polskich i rozszerzyć jego zakres o sprawdzenie zmiany przebiegu cieku, czego dotyczy niniejsze postępowanie. Wytknął organowi brak wykonania zaleceń sądu z wyroku w sprawie II SA/Bk 673/21 dotyczących przesłuchania jego osoby w charakterze strony.
W dniu 27.03.2023 r. organ I instancji wydał po raz czwarty decyzję (znak. BGGN.6331.8.2019.ŁK) odmawiającą nakazania właścicielom działek oznaczonych numerami [...] i [...] przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom na działce o numerze [...]. W związku z odwołaniem W. T., Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 04.05.2023 r. uchyliło w całości zaskarżoną decyzję i przekazało sprawę organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia. Kolegium stwierdziło, że należy ustalić związek przyczynowo – skutkowy pomiędzy działaniem dokonanym na działkach o numerach [...], [...] i [...] a chaotycznym spływem powierzchniowym wód ze z tych stawów na działkę wnioskodawcy. W ocenie Kolegium za wystraczające natomiast należało uznać działania zmierzające w kierunku ustalenia przebiegu cieku wodnego i ewentualnej zmiany jego przebiegu na gruncie. Kolegium wskazało na stanowisko wynikające z opinii hydrologicznej, wykluczające ingerencję w stosunki wodne na działce wnioskodawcy, robotami budowlanymi dewelopera. Kolegium zaleciło wyjaśnienie od kiedy problem podtapiania nieruchomości wnioskodawcy wystąpił oraz ustalenie daty wybudowania stawów.
W toku dalszego postępowania administracyjnego Burmistrz Wasilkowa dnia 27.06.2023 r. wydał postanowienie zawieszające postępowanie do czasu uzyskania rozstrzygnięcia na podstawie przepisów Prawa wodnego przez Regionalny Zarząd Wód Polskich w sprawie "legalności użytkowania zbiorników wodnych zlokalizowanych na działkach nr geod. [...], [...] i [...] w Wasilkowie".
W piśmie z dnia 26.06.2023 r. wnioskodawca W. T. podtrzymał stanowczo, że przyczyny naruszenia stosunków wodnych na swoim gruncie upatruje wyłącznie w przesunięciu biegu cieku przez developera. Stwierdził, że jakiekolwiek uwagi co do podtopień z działek o numerach [...] i [...] są już od dwóch lat nieaktualne i dawno zostały naprawione w sposób polubowny. Po raz kolejny wniósł o formalne przesłuchanie go w charakterze strony celem wykazania błędności ustaleń biegłego co do pierwotnego przebiegu cieku.
W kolejnym piśmie z 17.07.2023r. W. T. wniósł o podjęcie postępowania oraz wyłączenie biegłego hydrologa M. D. Na okoliczność błędności ustaleń biegłego co do pierwotnego biegu cieku, dołączył pismo Wód Polskich z 11.07.2023r. Z pisma tego wynikało, że analiza dostępnych dokumentów wskazała jednoznacznie, że trasa naturalnego cieku prowadziła przez działki [...], [...] i [...] i [...]. Końcowo podpisany pod pismem Dyrektor Zarządu Zlewni w Białymstoku PGW Wody Polskie, stwierdził, że w celu bezspornego potwierdzenia przesunięcia przedmiotowego cieku Regionalny Zarząd Wód Polskich rozważy wszczęcie postępowania administracyjnego mającego na celu wyjaśnienie wątpliwości dotyczących zarówno zmiany trasy cieku na działkach nr geod. [...], [...] i [...], jak i jego likwidacji/zmiany trasy na działce [...] w Wasilkowie.
W związku z pismami W. T. wnoszącymi o podjęcie postępowania, Burmistrz Wasilkowa dnia 19.07.2023 r. podjął je wskazując, że otrzymane przez organ informacje od skarżącego stanowią istotny dla rozstrzygnięcia sprawy materiał dowodowy.
Pismem z 28.08.2023r. W. T. nadal podtrzymał twierdzenie o niepełności materiału dowodowego i stwierdził, ze treść pisma Wód Polskich z 11.07.2023r. zaprzecza tezom postawionym przez biegłego hydrologa i biegły powinien się do pisma odnieść. Podtrzymał stanowisko, że ciek został zepchnięty na jego działkę a skutkiem tego były szkody spowodowane ciągłym zalewaniem terenu. Dodał, że czynności naprawcze pochłonęły kilkadziesiąt tysięcy złotych.
Dnia 01.09.2023 r. biegły hydrolog poinformował organ, że definitywnie podtrzymuje swoją opinię w przedmiotowej sprawie wyrażoną w tekście zasadniczym i wszystkich dodatkowych pismach wyjaśniających.
Dysponując takim materiałem dowodowym organ I instancji piątą decyzją z 11.10.2023r. odmówił nakazania właścicielom działek o numerach geodezyjnych [...] i [...] położonych w Wasilkowie przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom na działce nr [...] położonej w Wasilkowie.
W uzasadnieniu decyzji organ przytoczył brzmienie art. 234 ust. 1 ustawy Prawo wodne i stwierdził, że tylko wystąpienie wszystkich trzech wymienionych w przepisie przesłanek jednocześnie daje podstawę do zastosowania jednego ze środków służących przywróceniu stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom. Natomiast niewystąpienie choćby jednej ze wskazanych przesłanek musi skutkować odmową zastosowania omawianej normy prawnej. Szkodliwe oddziaływanie zmiany stanu wody na grunty sąsiednie może mieć charakter zarówno aktualny, jak i potencjalny, z tym jednak zastrzeżeniem, że potencjalność ta musi wykazywać cechę prawdopodobieństwa realnej (chociaż odroczonej) aktualizacji. Realna możliwość powstania szkody musi więc bazować na odpowiednio wysokim poziomie prawdopodobieństwa wystąpienia konkretnych zdarzeń szkodliwie oddziałujących na grunty sąsiednie (np. podtopień, cyklicznego zalewania, stałego podmakania), które są następstwem naruszenia przepisu.
Zgromadzony w niniejszej sprawie materiał dowodowy pozwala na bezsprzeczne ustalenie, iż;
- w ocenie organu, jakiekolwiek zmiany na gruncie wiążą się z przebiegiem cieku naturalnego niewyszczególnionego w JCWP wypływającego z krawędzi Wysoczyzny Białostockiej, którym zgodnie z pismem znak BI.ZUW.2.48.18.2023.AP z dnia11.07.2023 r. Wody Polskie zajmą się w odrębnym postępowaniu;
- pierwotnie koryto cieku na działce o numerze geodezyjnym [...] w Wasilkowie ,co widać na zdjęciach satelitarnych (materiał zdjęciowy w aktach sprawy), jak również przebieg przedstawiony w ekspertyzie oraz w uzupełnieniu do ekspertyzy (pismo z dnia 17.03.2022 r.) przebiegało przez działkę wnioskodawcy nr geod. [...], następnie przechodziło na działki dewelopera kolejno: [...], [...] i [...] w Wasilkowie zapewniając liniowy przepływ wody;
- wnioskodawca nie był właścicielem działki spornej w czasie pierwotnego przebiegu
niewyróżnionego cieku wodnego (został właścicielem posesji we wrześniu 2019 r.), w tamtej chwili prace budowlane już trwały a ciek miał przebieg podobny do obecnego (dowody zdjęciowe wnioskodawcy z dnia 12.08.2022 r.);
- w stanie faktycznym nie doszło do zepchnięcia cieku wodnego z działek developera ponieważ na chwilę obecną ciek dalej przepływa z działki nr geod. [...] w Wasilkowie na działki developera kolejno: [...], [...] i [...] w Wasilkowie zapewniając swobodny przepływ wody, a jedyna zmiana to miejsce przekroczenia granic tych działek (pismo eksperta z dnia 19.07.2022 r. oraz mapa geodezyjna z dnia 06.07.2022 r.);
- prace na cieku wodnym właściciele mogli wykonać i wykonali bez żadnych pozwoleń zgodnie z Mapą Podziału Hydrograficznego Polski stwierdzającą, że na powyższych działkach występują obiekty sieci wodnej, dla których nie wyznaczono zlewni w podziale hydrograficznym, a stanowiące uzupełnienie obrazu całości sieci wodnej określanej jako "cieki niewyróżnione", których właścicielem jest właściciel danej działki, co pozwala na ingerencje w jego przebieg bez uzyskiwania pozwolenia
wodnoprawnego (pisma Wód Polskich z dna 20.12.2019 oraz 17.02.2020 oraz opinia eksperta);
- nie istnieją dowody wskazujące jakiekolwiek szkody na gruncie skarżącego (posesja jest sucha, zadbana a grunt jest podnoszony i przygotowywany pod inwestycję) a potencjalna szkoda w żadnym stopniu nie wpływa na czynności podejmowane na gruncie;
- organ nie jest w stanie określić daty budowy stawów, w związku z brakiem świadków ww. zamierzenia pomimo wezwań do osobistego stawiennictwa. Wobec powyższego Regionalny Zarząd Gospodarki Wodnej w Białymstoku prowadzi sprawę dotyczącą kontroli legalności powstania i użytkowania zbiorników wodnych zlokalizowanych na działkach [...], [...], [...] (znak BI.ZUZ.2.4218.11.2022.AT), które w dalszym ciągu jest procedowane na etapie przedwstępnym;
- przez cały okres prowadzenia sprawy nie zaobserwowano ani nie udokumentowano podtopień, cyklicznego zalewania lub stałego podmakania terenu, jedynie przy cieku wodnym zaobserwowano na wstępnym etapie prowadzenia postępowania zawilgocenia co jest naturalne w bliskich odległościach wód powierzchniowych (ekspertyza hydrologiczna);.
- należy również zaznaczyć, że organ biorąc pod uwagę pełny materiał dowodowy stwierdził, iż nie nastąpiła żadna szkodliwa zmiana stosunków wodnych, wynikająca z ewentualnych działań niedotyczących oraz niezwiązanych z istniejącym ciekiem wodnym. Wnioskodawca zdaniem organu odnosi się jedynie do cieku wodnego, nie wnosząc dowodów na zmiany stosunków wodnych niezwiązanych z ww. ciekiem wodnym.
Powyższe oznacza, że obie strony sporu dokonały zmiany dotyczącej kierunku odpływu ze źródeł (przesunięcia rowu). Tym odpływem jest ciek naturalny niewyszczególniony w JCWP przepływający przez wymienione wyżej działki (zgodnie z obowiązującym prawem). Sam fakt odpływu cieku z innego miejsca nie stanowi tu żadnego naruszenia zgodnie z jego charakterem. Natomiast wszelkie nieprawidłowości w tej kwestii są wyjaśniane w odrębnym postępowaniu przez Wody Polskie. Te ustalenia prowadzą do wniosku, iż fakt dokonania przez właścicieli działek spornych zmiany na własnym terenie jest niewystarczający do zastosowania art. 234 ust. 1 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne. Konieczny jest bowiem dowód, że dokonana przez właściciela cieku niewyróżnionego zmiana stanu wody na gruncie wpłynęła szkodliwie na działkę sąsiednią bez udziału cieku wodnego, przy czym między zmianą stosunków wodnych na gruncie a jej szkodliwym wpływem na grunty sąsiednie zachodzić musi związek przyczynowy, a szkoda musi być trwała i widoczna gołym okiem co nie nastąpiło biorąc pod uwagę stan działki, która w chwili obecnej, jak i w trakcie trwania sprawy, nie jest w żadnym stopniu niezdatna do użytkowania. Ciek zgodnie z materiałem dowodowym, aktualną mapą geodezyjną oraz skorygowaną mapą eksperta potwierdza, iż ciek nie został zepchnięty z działek developera a jedynie wpływa na nie w innym miejscu co jest dozwolone.
Odwołanie W. T. od tej decyzji nie zostało uwzględnione. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Białymstoku decyzją z 13.11.2023r.orzekło o utrzymaniu w mocy decyzji organu I instancji.
W uzasadnieniu decyzji odwoławczej Kolegium stwierdziło, że kwestia wystąpienia szkody na działce skarżącego została przesądzona stwierdzeniem WSA w Białymstoku zawartym w uzasadnieniu wyroku wydanego w sprawie II SA/Bk 673/21. Kolegium zauważyło jednak, że organ I instancji wyjaśnił, iż nie istnieją dowody wskazujące obecnie na jakiekolwiek szkody na gruncie skarżącego (posesja jest sucha, zadbana a grunt jest podnoszony i przygotowywany pod inwestycję a potencjalna szkoda w żadnym stopniu nie wpływa na czynności podejmowane na gruncie).
Kolegium podało, że w konkluzji wyroku, WSA w Białymstoku nakazał ustalić pierwotny przebieg cieku, co jest punktem wyjściowym, aby mówić o zmianie jego przebiegu oraz ustalić, kiedy wybudowano stawy (według skarżącego było to w latach 1978-1994), kiedy wystąpił problem podtapiania działki oraz czy podwyższenie terenu dość znaczne na działkach inwestora mogło mieć wpływ na zmianę przebiegu strumienia.
W zakresie ustalenia pierwotnego przebiegu cieku wodnego organ I instancji ustalił, że pierwotnie koryto cieku na działce nr geod. [...] w Wasilkowie, co widać na zdjęciach satelitarnych (materiał zdjęciowy w aktach sprawy), jak również przebieg przedstawiony w ekspertyzie oraz w uzupełnieniu do ekspertyzy (pismo z dnia 17.03.2022 r.), przebiegło przez działkę wnioskodawcy nr geod. [...], następnie przechodziło na działki dewelopera kolejno: [...], [...] i [...] w Wasilkowie zapewniając liniowy przepływ wody. Ustalono także, że wnioskodawca nie był właścicielem działki spornej w czasie pierwotnego przebiegu niewyróżnionego cieku wodnego (został właścicielem posesji we wrześniu 2019r.), w tamtej chwili prace budowlane już trwały a ciek miał przebieg podobny do obecnego (dowody zdjęciowe wnioskodawcy z dnia 12.08.2022 r.).
W stanie faktycznym nie doszło do zepchnięcia cieku wodnego z działek developera ponieważ na chwilę obecną ciek dalej przepływa z działki o numerze [...] na działki developera kolejno: [...], [...] i [...] zapewniając swobodny przepływ wody, a jedyna zmiana to miejsce przekroczenia granic tych działek (pismo eksperta z dnia 19.07.2022 r. oraz mapa geodezyjna z dnia 06.07.2022 r.). Prace na cieku wodnym właściciele mogli wykonać i wykonali bez żadnych pozwoleń zgodnie z Mapą Podziału Hydrograficznego Polski stwierdzającą, że na powyższych działkach występują obiekty sieci wodnej, dla których nie wyznaczono zlewni w podziale hydrograficznym, a stanowiące uzupełnienie obrazu całości sieci wodnej określanej jako "cieki niewyróżnione" których właścicielem jest właściciel danej działki co pozwala na ingerencje w jego przebieg bez uzyskiwania pozwolenia wodnoprawnego (pisma Wód Polskich z dna 20.12.2019 oraz 17.02.2020 oraz opinia eksperta). Powyższe ustalenia potwierdza w zasadzie opis zawarty w stanowisku PGW Wody Polskie z 11.07.2023 r. Kolegium przytoczyło szerokie fragmenty stanowiska Wód Polskich.
Następnie Kolegium stwierdziło, że wyprowadziło z analizy stanowisk następujące wnioski:
- ze stanowiska PGW Wody Polskie i organu I instancji wynika, że ciek wodny został
przesunięty z działki skarżącego;
- nastąpiło przesunięcie cieku na działkach dewelopera - organ I instancji wskazuje tu na zmianę miejsca przekroczenia granicy działki, PGW Wody Polskie wskazują na przesunięcie cieku na zachodnią część działki [...], [...] i [...].
- PGW Wody Polskie nie są w stanie jednoznacznie stwierdzić faktu bezspornego przesunięcia przedmiotowego cieku, rozważają wszczęcie odrębnego postępowania w tej sprawie.
W ocenie Kolegium za wystarczające należy uznać działania zmierzające w kierunku ustalenia przebiegu cieku wodnego i ewentualnej zmiany w tym zakresie.
Istotne jest to, że to nie można wykazać bezpośredniego związku przyczynowo skutkowego pomiędzy ewentualnymi (niestwierdzonymi przez organ I instancji) szkodami na gruncie a działaniami związanym z ciekiem wodnym. Nie można wykazać, że ewentualna szkoda na działce skarżącego nastąpiła tylko na skutek działań dewelopera, skoro jedną z bezspornych rzeczy jest ustalenie, że ciek wodny został zepchnięty z działki skarżącego (czyli takie działanie przyczyniło się również do zmiany przepływu wód). Co więcej skarżący sam wyjaśnił, że celem uporządkowania posesji musiał "wykorytować na swojej posesji nowy bieg cieku oraz zniwelować teren aby pozbyć się zastoin wodnych", czyli zastoiny już na chwilę obecną nie występują a zatem brak szkody na nieruchomości skarżącego.
W toku postępowania - zgodnie z wytycznymi WSA w Białymstoku - odniesiono się do momentu wybudowania stawów. Podjęto szereg czynności dowodowych, ale mimo to organ nie był w stanie określić daty budowy stawów, w związku z brakiem świadków ww. zamierzenia pomimo wezwań do osobistego stawiennictwa.
Kolegium zauważyło, że Regionalny Zarząd Gospodarki Wodnej w Białymstoku prowadzi sprawę dotyczącą kontroli legalności powstania i użytkowania zbiornikowa wodnych zlokalizowanych na działkach [...], [...], [...] (znak BI.ZUZ.2.4218.11.2022.AT), które w dalszym ciągu jest procedowane na etapie przedwstępnym.
Kolegium zgodziło się z organem I instancji, że obie strony sporu dokonały zmiany dotyczącej kierunku odpływu ze źródeł (przesunięcia rowu). Tym odpływem jest ciek naturalny niewyszczególniony w JCWP przepływający przez wymienione wyżej działki (zgodnie z obowiązującym prawem). Sam fakt odpływu cieku z innego miejsca nie stanowi naruszenia prawa. Aktualna mapa geodezyjna oraz skorygowana mapa eksperta potwierdza, iż ciek nie został zepchnięty z działek developera a jedynie wpływa na nie w innym miejscu co jest dozwolone.
Kolegium podkreśliło, że w zakresie spornej kwestii wybudowania stawów, skarżący w piśmie z dnia 26.06.2023 r. wskazał, że jakiekolwiek uwagi kierowane do podtopień z działek [...] i [...] są już od dwóch lat nieaktualne i od samego początku były nietrafione. Dawno zostały naprawione w sposób polubowny i na chwilę obecna nie ma żadnych wycieków.
Odnosząc się zaś do stanowiska PGW Wody Polskie z dnia 11.07.2023 r., to w ocenie Kolegium nie wskazuje ono jednoznacznie na przesunięcie cieku wodnego.
W tym zakresie organ PGW Wody Polskie prowadzi w ramach swojej właściwości odrębne postępowanie.
W przedmiotowym postępowaniu nie można było wykazać związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy odpływem cieku z innego miejsca a ewentualnymi szkodami na gruncie, które na chwilę obecną de facto nie występują.
W ocenie Kolegium, w toku postępowania wyjaśniono wszelkie istotne dla sprawy okoliczności, jednocześnie wypełniając wytyczne zawarte w wyroku sądu. Nieuzasadnione są zgłaszane przez skarżącego zarzuty, do których Kolegium odniosło się w uzasadnieniu przedmiotowej decyzji. Przede wszystkim nie można wykazać bezpośredniego związku przyczynowo skutkowego pomiędzy ewentualnymi
(niestwierdzonymi przez organ I instancji i faktycznie obecnie niewystępującymi - o czym pisze sam skarżący) szkodami na gruncie a działaniami związanym z ciekiem wodnym. Nie można wykazać, że ewentualna szkoda na działce skarżącego nastąpiła tylko na skutek działań dewelopera, skoro jedną z bezspornych rzeczy jest ustalenie, że ciek wodny został zepchnięty z działki skarżącego (czyli takie działanie przyczyniło się również do zmiany przepływu wód).
W skardze wniesionej do sądu administracyjnego na powyższą decyzję ostateczną W. T. zarzucił decyzji:
- brak precyzyjnej analizy zmiany stosunków wodnych przez biegłego oraz błędnej przez to interpretacji prawnej przez organ I oraz II instancji;
- naruszenie art. 77 par 1 i art. 80 kpa, a po części zaniechanie zgromadzenia w sprawie wyczerpującego materiału dowodowego;
- brak należytego uzasadnienia decyzji odwoławczej zawiera, co stanowi o naruszeniu art. 107 par 3 kpa.
W dalszej części skargi skarżący doprecyzował błędy organów prowadzących postępowanie podnosząc następujące zastrzeżenia:
1. brak merytorycznych ustaleń względem zaleceń WSA z dnia 20 grudnia 2021 r. II SA/Bk673/21, w tym brak zgromadzenia materiału dowodowego w szczególności nieuwzględnienia pisma z Wód Polskich z 11 lipca 2023, BI.ZUW.2.48.18.2023.AP;
2.organ gminny nie zgromadził w pełni materiału dowodowego, w tym nie zgromadził
dowodów mających znaczenie przy rozpoznawaniu w/w sprawy;
3. nie jest zakończone postępowanie prowadzone przez Regionalny Zarząd Gospodarki Wodnej pod sygnaturą BI.ZUZ.2.4218.11.2022.AT, które to postępowanie i zebrany (zbierany nadal materiał dowodowy, bo nie ma decyzji) materiał dowodowy w tym postępowaniu, niewątpliwie będzie miał wpływ na rozstrzygnięcie niniejszego postępowania, tym bardziej, że RZGW jest niewątpliwie organem wyższego rzędu niż organ I instancji w tym postępowaniu;
4. naruszenie art. 7, 8,9, 75,77,78,80 kpa;
5. brak merytorycznych odniesień do pism skierowanych do gminy w powyższej sprawie z dnia 13.09.2023 roku oraz 28.08.2023 roku;
6.brak odniesienia się do pisma Wód Polskich: BI.ZUW.2.48.18.2023AP z dnia 11.07.2023roku;
7. istnieją dowody, wskazujące na szkody na gruncie, tj, na działce [...], a mianowicie:
- podtapianie terenu działki [...] i
-brak bezpośredniego dostępu do drogi publicznej /działki o numerze [...] / co jest skutkiem prac developera na działkach [...], [...], [...], [...] poprzez ich podniesienie i realizację inwestycji;
Skarżący wniósł o uchylenie decyzji organów obu instancji.
Samorządowe Kolegium Odwoławczej w Białymstoku w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje;
Sądy administracyjne kontrolują legalność zaskarżonych aktów wydanych przez organy administracji publicznej czyli badają ich zgodność z przepisami prawa materialnego oraz kontrolują przestrzeganie procedury administracyjnej w postępowaniu poprzedzającym wydanie aktów. Decyzja ostateczna podlega uchyleniu przez sąd administracyjny w sytuacji gdy sąd stwierdzi:
- naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy;
-naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego;
- inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Powyższe wynika z treści art. 145 par. 1 pkt 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (w skrócie P.p.s.a.) Z przepisu art. 145 par. 1 pkt 2 i pkt 3 P.p.s.a. wynika nadto, że sąd administracyjny stwierdza nieważkość decyzji, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 K.p.a. lub w innych przepisach albo wydanie decyzji z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w K.p.a. lub w innych przepisach.
Z uwagi na to, że zaskarżona decyzja została wydana w warunkach związania oceną prawną wcześniejszego wyroku sądu (tu wyroku wydanego w sprawie o sygn. II SA/Bk 673/21) wskazać należy, że zgodnie z art. 153 P.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania były przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba, że przepisy prawa uległy zmianie.
Skarga podlegała uwzględnieniu z powodu dostrzeżenia błędów proceduralnych nie pozostających bez wpływu na wynik sprawy rozumiany jako decyzja załatwiająca sprawę co do istoty, skierowana do właściwego adresata określonego przepisem art. 234 ust. 1 Prawa wodnego.
Z art. 234 ust. 1 ustawy z dnia 20 lipca 2017r. r. "Prawo wodne" (tj. Dz. U. z 2023r. poz. 1478 ze zm) wynika, iż właściciel gruntów, o ile przepisy ustawy nie stanowią inaczej, nie może zmieniać stanu wód na gruncie, a zwłaszcza kierunku i natężenia odpływu znajdujących się na jego gruncie wód opadowych lub roztopowych ani kierunku odpływu wód ze źródeł – ze szkodą dla gruntów sąsiednich. Art. 234 ust. 3 ustawy z dnia 20.07.2017 r. Prawo wodne stanowi, że jeżeli spowodowane przez właściciela gruntu zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie, wójt, burmistrz lub prezydent miasta, z urzędu lub na wniosek, w drodze decyzji, nakazuje właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom, ustalając termin wykonania tych czynności.
Nakaz zatem przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom, w świetle wskazanego przepisu, zawsze powinien być skierowany do skonkretyzowanego właściciela nieruchomości sąsiedniej w stosunku do nieruchomości dotkniętej skutkami naruszenia stosunków wodnych, aktualnego w dacie orzekania przez organ, niezależnie od tego czy stosunki wodne na gruncie naruszył on, czy jego poprzednik prawny. W przepisie chodzi o to, by nakaz był kierowany do właściciela nieruchomości, na której podjęto działania szkodliwe dla stanu wód na gruncie sąsiednim i który będzie władny naprawić stosunki wodne, wykonując na własnej nieruchomości urządzenia zapobiegające szkodom na nieruchomość sąsiedniej bądź przywrócić stan poprzedni.
W nawiązaniu do okoliczności sprawy zauważyć zatem należy, że w dacie ostatecznego orzekania przez organy obu instancji (październik i listopad 2023r.) właścicielem sąsiedniej tj. graniczącej z działką skarżącego nieruchomości o numerze geodezyjnym [...], nie była już spółka Y., na której w 2019 r. także podjęto działania inwestycyjne w postaci podwyższenia terenu pod budowę budynków na działkach [...] i [...]. Chodzi o działki [...] i [...], które stanowią obecnie drogę publiczną o statusie drogi gminnej – ulicę [...] a które od początku były wskazywane przez skarżącego również jako objęte szkodliwymi działaniami dla stanu wód na jego nieruchomości. Perspektywę zmiany podmiotu właścicielskiego działek [...] i [...] sygnalizował skarżący przed sądem już podczas poprzednio rozpatrywanej sprawy sądowej o sygn. II SA/Bk 673/21. Kontynuując postępowanie administracyjne organ zaniechał zaktualizowania w sposób właściwy kręgu stron postępowania albowiem aktualizował ten krąg w odniesieniu do działek o numerach [...] i [...] bezpośrednio zajętych pod budowę bloków, mieszkania w których zostały zbyte na odrębną własność lokali. Uczynienie adresatem decyzji wydanej w oparciu o art. 234 ust. 3 Prawo wodnego właścicieli nieruchomości nie sąsiadujących z gruntem objętym szkodliwym oddziaływaniem, niezależnie od tego, czy jest to decyzja pozytywna czy negatywna, jest sprzeczne z treścią przepisu. Podkreślić przy tym należy, że utrzymana w mocy decyzja organu I instancji w ogóle nie konkretyzuje jej adresata. Organ I instancji użył bowiem w sentencji decyzji ogólnego określenia "właściciel nieruchomości" nie nazywając go. Adresat decyzji administracyjnej nigdy nie może być adresatem domyślnym. Osoba fizyczna nosi imię i nazwisko, osoba prawna ma swoje oznaczenie udokumentowane we właściwych dokumentach rejestrowych a właścicieli odrębnych własności lokali mieszkalnych reprezentuje na zewnątrz wspólnota mieszkaniowa.
Włączenie do stron postępowania Gminy Wasilków jako właściciela drogi gminnej – ulicy [...] wymagać będzie włączenia do akt aktualnego wypisu z rejestru gruntów w odniesieniu do działek [...] i [...]. Przy ponownym rozpatrywaniu sprawy konieczne będzie także zweryfikowanie aktualności pozostawienia jako strony postępowania spółki Y. a to wobec faktu, że inwestycja realizowana na działkach [...] i [...] została zakończona a lokale w wybudowanych budynkach mieszkalnych zbyte.
Sąd zauważa przy tym, że włączenie do stron postępowania Gminy Wasilków nie będzie pociągało za sobą konieczności wyłączenia organu od rozpoznania sprawy. W aktualnym orzecznictwie sądów administracyjnych dominuje pogląd, że brak jest obecnie w przepisach Kodeksu postępowania administracyjnego, wzorem uchylonego art. 27a K.p.a., normy wyłączającej organ jednostki samorządu terytorialnego od orzekania w sprawie, w której ta jednostka jest stroną. Co do zasady więc, organ jednostki samorządu terytorialnego może wystąpić w charakterze nosiciela imperium w stosunku do własnej jednostki. Wskazuje się w judykaturze, że spór o możliwości orzekania przez organ jednostki samorządu terytorialnego w sprawie dotyczącej mienia tej jednostki ma swoje podłoże w podziale na strefę imperium (wykonywania władztwa administracyjnego) oraz dominium (wykonywania prawa własności i innych praw majątkowych). Przy rozpatrywaniu spraw administracyjnych organ kieruje się zasadą legalizmu oraz prawdy obiektywnej (art. 6 i 7 K.p.a. oraz art. 7 Konstytucji RP). Organ administracji publicznej wykonując kompetencje, do jakich został powołany, nie reprezentuje i nie broni własnego interesu prawnego. Kompetencje organów administracji publicznej do realizacji zadań publicznych należy wiązać z obowiązkiem ich realizacji a nie z ochroną własnego interesu prawnego. To zatem, że decyzja dotyczy praw majątkowych jednostki samorządu terytorialnego, nie może mieć jakiegokolwiek wpływu na treść podejmowanej decyzji. W obecnym stanie prawnym brak jest w K.p.a. odpowiednika uchylonego art. 27a a w przepisach ustawy Prawo wodne nie wyłączono możliwości orzekania przez wójta (burmistrza, prezydenta miasta) o prawach majątkowych gminy wzorem art. 124 ust.8 oraz 142 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Zgodnie z art. 25 par.1 k.p.a. wyłączenie organu może nastąpić tylko, gdy sprawa dotyczy interesów majątkowych osób wymienionych w art. 24 par. 1 pkt 2 i 3 K.p.a.
W kontrolowanym postępowaniu nie zostało przeprowadzone w sposób właściwy postępowanie dowodowe a ocena przeprowadzonych dowodów, przede wszystkim zasadniczego z opinii biegłego hydrologa, nasuwa wątpliwości co do uznania tego dowodu za wiarygodny dowód ustalenia w sposób prawidłowy pierwotnej trasy cieku wodnego a w konsekwencji także ustalenia, czy roboty ziemne prowadzone przez developera w związku z inwestycją na działkach [...], [...], [...] i [...] zmieniły bieg naturalnego cieku i wymusiły na wnioskodawcy podjęcie działań naprawczych w ramach samopomocy.
Podkreślić należy, że wnioskodawca konsekwentnie i wielokrotnie w toku postępowania wnioskował o przeprowadzenie dowodu z jego zeznań tj. z przesłuchania w charakterze strony albowiem z racji zamieszkiwania w pobliżu spornych nieruchomości zna dokładnie ich uksztaltowanie na przestrzeni wielu lat, w tym pierwotną trasę cieku naturalnego. Ostatnio wniosek dowodowy powtórzył w pismach z 13.02.2023r. i 26.06.2023r trafnie przypominając organowi, że przeprowadzenie dowodu z zeznań stron było jednym z zaleceń WSA zawartym w uzasadnieniu wyroku wydanego w sprawie o sygn. II SA/Bk 673/21.
Zignorowanie przez organy obu instancji potrzeby przeprowadzenia dowodu z przesłuchania wnioskodawcy jako strony nie tylko wskazuje na brak wykonania zalecenia sądu ale dowodzi niedostrzegania różnicy waloru dowodowego zwykłych wyjaśnień i formalnych zeznań. Wyjaśnienia strony zawarte w jej pismach nie stanowią formalnego dowodu, którego treść można skutecznie przeciwstawić innym dowodom zgromadzonym w aktach postępowania administracyjnego. Z przepisu art. 86 K.p.a. wynika, że przeprowadzenie dowodu z zeznań strony czyli formalne jej przesłuchanie jak świadka może nastąpić jeżeli po wyczerpaniu środków dowodowych lub z powodu ich braku pozostały niewyjaśnione fakty istotne dla rozstrzygnięcia sprawy. Jak stanowi zaś art. 78 par. 1 K.p.a. żądanie strony dotyczące przeprowadzenia dowodu należy uwzględnić, jeżeli przedmiotem dowodu jest okoliczność mająca znaczenie dla sprawy. Żądanie przeprowadzenia dowodu może nie być uwzględnione, jeżeli nie zostało zgłoszone w toku przeprowadzania dowodów lub w czasie rozprawy, jeżeli dotyczy okoliczności już stwierdzonych innymi dowodami, chyba że mają one znaczenie dla sprawy (vide: art. 78 par. 1 2 K.p.a.)
Treść przedłożonego przez skarżącego pisma Wód Polskich z 11.07.2023r. dowodzi, że zeznania wnioskodawcy co do pierwotnej trasy biegu cieku mogłyby mieć znaczenie w sprawie dla oceny wiarygodności stanowiska biegłego, które tenże biegły podtrzymał w całości w swoim piśmie z 1.09.2023r., przy czym akta administracyjne nie zawierają dowodu przedłożenia biegłemu przed zajęciem przez niego końcowego stanowiska, treści pisma Wód Polskich z 11.07.2023r.
Skład orzekający stoi na stanowisku, że w dalszym ciągu okoliczności sprawy nie zostały wyjaśnione należycie w aspekcie przesłanek materialnonoprawnych z art. 234 ustawy Prawo wodne. W postępowaniu prowadzonym na podstawie art. 234 ust. 3 Prawa wodnego organ ma obowiązek ustalenia: czy właściciel gruntu dokonał zmiany stanu wody na swoim gruncie, czy zmiany te wpływają na grunty sąsiednie i czy pomiędzy zmianą stanu wody i szkodą istnieje związek przyczynowo – skutkowy. Organ orzekający w sprawie powinien zatem jednoznacznie ustalić czy nastąpiło zarzucane od początku przez skarżącego zamknięcie działaniami podjętymi na działkach [...], [...], [...] i [...] trasy pierwotnemu biegowi cieku, czy było to przyczyną powstania zastoisk wody na działce wnioskodawcy a w przypadku potwierdzenia tego faktu zweryfikować aktualność szkodliwego wpływu tych działań na stan wód na gruncie wnioskodawcy tj. działce o numerze [...]. Jak trafnie bowiem zauważył organ I instancji, szkodliwe oddziaływanie zmiany stanu wody na grunty sąsiednie może mieć charakter zarówno aktualny, jak i potencjalny, z tym jednak zastrzeżeniem, że potencjalność ta musi wykazywać cechę prawdopodobieństwa realnej (chociaż odroczonej) aktualizacji. Realna możliwość powstania szkody musi więc bazować na odpowiednio wysokim poziomie prawdopodobieństwa wystąpienia konkretnych zdarzeń szkodliwie oddziałujących na grunty sąsiednie (np. podtopień, cyklicznego zalewania, stałego podmakania), które są następstwem naruszenia przepisu.
Organ prowadząc postępowanie winien przeprowadzić dowody wnioskowane przez strony oraz z urzędu pozyskać z dostępnych źródeł wszelką dokumentację dotyczącą sieci hydrologicznej na spornym terenie przed rozpoczęciem inwestycji na działkach [...], [...], [...] i [...] i po jej zakończeniu. Pismo Wód Polskich z 11.07.2023r. wskazuje, że taka dokumentacja istnieje. Prawdopodobieństwo występowania w przyszłości zdarzeń szkodliwie oddziałujących na nieruchomości skarżącego winno być ocenione po oględzinach przeprowadzonych z udziałem stron, których krąg winien zostać na nowo zaktualizowany. Gdyby zachodziła potrzeba skorzystania z opinii biegłego hydrologa, organ rozważy dopuszczenie dowodu z takiej opinii, mając na uwadze wniosek skarżącego o wyłącznie dotychczasowego biegłego.
Niedopuszczalność wkraczania przez sąd w jurysdykcję administracyjną zastrzeżoną dla organów administracji publicznej nie pozwala sądowi na formułowanie na tym etapie daleko idących ocen. Sąd zauważa jedynie, że dopiero jednoznaczne wykluczenie realności dalszego szkodliwego oddziaływania na stosunki wodne na gruncie skarżącego zdejmie z organu obowiązek wydania decyzji pozytywnej opartej na treści art. 234 Prawa wodnego. Przepis art. 234 ust. 3 Prawa wodnego z 2017r. przewiduje bowiem obowiązek wydania decyzji w przypadku stwierdzenia wystąpienia przesłanek z art. 234 ust. 1 ustawy. Po wejściu w życie nowej ustawy Prawo wodne, decyzje w przedmiocie naruszenia stosunków wodnych na gruncie, stały się decyzjami związanymi (w przeciwieństwie do regulacji zawartej w ustawie Prawo wodne z 2001 r., która przewidywała jedynie możliwość wydania decyzji). Brak aktualności szkody na gruncie skarżącego, wyeliminowanej własnymi działaniami naprawczymi, nie pozwoli na wydanie pozytywnej decyzji administracyjnej ale otworzy skarżącemu drogę do ewentualnego wystąpienia na drogę postępowania cywilnego z roszczeniem odszkodowawczym w stosunku do bezpośredniego sprawcy naruszenia stosunków wodnych na jego gruncie.
Mając powyższe na uwadze sąd orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji (art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 135 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Konsekwencją uwzględnienia skargi mając na uwadze wniosek skarżącego, sąd orzekł o zasądzeniu na rzecz skarżącego od organu kosztów postępowania sądowego (art. 200 w związku z art. 210 par. 1 P.p.s.a.)