II SA/BD 997/24

II SA/Bd 997/24 - Wyrok WSA w Bydgoszczy
Data orzeczenia
2025-03-05
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-11-22
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Sędziowie
Joanna Brzezińska /przewodniczący/
Katarzyna Korycka
Mariusz Pawełczak /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku
stwierdzono nieważność zaskarżonej decyzji
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 421
art. 4 ust. 2
Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 935
art. 145 par. 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 935
art. 145 par. 1 ust. 1 li a i b
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Joanna Brzezińska Sędziowie sędzia WSA Katarzyna Korycka asesor WSA Mariusz Pawełczak (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 5 marca 2025 r. sprawy ze skargi P. we W. na decyzję P. z dnia [...] października 2024 r. nr [...], nr [...] w przedmiocie świadczenia wychowawczego 1. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji; 2. uchyla decyzję P. z dnia [...] października 2024 r. nr [...], nr [...] oraz poprzedzającą ją decyzję Z. z dnia [...] maja 2024 r. nr [...], nr [...]
Uzasadnienie
1. Wnioskiem z dnia [...] kwietnia 2024 r. K. K. (dalej również: "uczestniczka") wystąpiła do organu o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na małoletniego W. L. na okres świadczeniowy 2024/2025.
2. Decyzją z dnia [...] maja 2024 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił skarżącej przyznania świadczenia wychowawczego na W. L. wskazując, że skarżąca nie należy do osób o których mowa w art. 4 ust. 2 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (tj. Dz.U. z 2024 r. poz. 421 ze zm. - dalej "u.p.p.w.d.").
3. Odwołanie od powyższej decyzji wniósł Prokurator Rejonowy [...], który zarzucając naruszenie art. 4 ust. 1 i 2 u.p.p.w.d. poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na uznaniu, że K. K., u której ustalono miejsce pobytu małoletniego W. L. oraz ustanowiono ją kuratorem do zarządu majątkiem małoletniego, w szczególności w zakresie zasiłku rodzinnego, świadczenia wychowawczego i innych świadczeń z zakresu opieki społecznej na mocy postanowienia Sądu Rodzinnego i to ona zajmuje się wychowaniem i utrzymaniem małoletniego, nie jest osobą uprawnioną do otrzymywania świadczenia wychowawczego na rzecz małoletniego, a w konsekwencji pozbawienie małoletniego świadczenia wychowawczego na pokrycie wydatków związanych z jego wychowaniem, wniósł o jej uchylenie i orzeczenie o przyznaniu świadczenia wychowawczego na rzecz małoletniego na okres świadczeniowy.
4. Rozpoznając sprawę w postępowaniu odwoławczym Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS decyzją z dnia [...] października 2024 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ wskazał, że brak było podstaw do uchylenia zaskarżonej decyzji ponieważ wnioskodawczyni nie należy do ustawowego kręgu osób mogących wnioskować o to świadczenie. Wyjaśnił, że Sąd Rejonowy we [...] Wydział III Rodzinny i Nieletnich postanowieniem z dnia [...] lutego 2020 r., sygn. akt [...] ustalił m.in. miejsce pobytu małoletniego w każdorazowym miejscu zamieszkania uczestniczki i D. K.. Jednocześnie K. K. została ustanowiona kuratorem do zarządu majątkiem małoletniego w szczególności w zakresie świadczeń alimentacyjnych, zasiłku rodzinnego, świadczenia wychowawczego i innych świadczeń z opieki społecznej przysługujących małoletniemu.
Zdaniem organu jednak w świetle art. 4 ust. 2 u.p.p.w.d. osoba, która sprawuje opiekę w formie pieczy bieżącej nie należy do kręgu osób uprawnionych do ubiegania się o świadczenie wychowawcze.
Jako podstawę prawną ww. decyzji wskazano: art. 138 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 4 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2024 r. poz. 572 ze zm. – dalej: "k.p.a."), oraz art. 28 ust. 1 u.p.p.w.d.
5. Kolejną decyzją z dnia 10 października 2024 r. wydaną w postępowaniu odwoławczym Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] maja 2024 r. w zakresie odmowy przyznania K. K. świadczenia wychowawczego za okres od [...] czerwca 2024 r. do [...] września 2024 r. oraz umorzył postępowanie odwoławcze w pozostałym zakresie.
W uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia wskazano, że w dniu [...] października 2024 r. wnioskodawczyni złożyła kolejny wniosek na ten sam okres świadczeniowy na małoletniego, dołączając zaświadczenie z Sądu Rejonowego we [...] z dnia [...] października 2024 r., sygn. akt [...] o ustanowieniu jej opiekunem prawnym W. L. wraz ze złożonym przyrzeczeniem w dniu [...] października 2024 r. Informacją z dnia [...] października 2024 r. organ przyznał K. K. świadczenie wychowawcze na małoletniego na okres od [...] października 2024 r. do [...] maja 2025 w kwocie [...]zł miesięcznie.
Jednocześnie organ wskazał, że brak było podstaw do uchylenia zaskarżonej decyzji za okres od [...] czerwca 2024 r. do [...] września 2024 r., ponieważ wnioskodawczyni nie należała w tym okresie do ustawowego kręgu osób mogących wnioskować o to świadczenie. Organ wyjaśnił, że Sąd Rejonowy we [...] Wydział III Rodzinny i Nieletnich postanowieniem z dnia [...] lutego 2020 r., sygn. akt [...] ustalił m.in. miejsce pobytu małoletniego w każdorazowym miejscu zamieszkania uczestniczki i D. K.. Jednocześnie zostali oni ustanowieni kuratorami do zarządu majątkiem małoletniego celem odbioru świadczeń z opieki społecznej, w szczególności zasiłku rodzinnego, świadczenia wychowawczego i innych świadczeń przysługujących z opieki społecznej.
Zdaniem organu jednak w świetle art. 4 ust. 2 u.p.p.w.d. osoba która sprawuje opiekę w formie pieczy bieżącej nie należy do kręgu osób uprawnionych do ubiegania się o świadczenie wychowawcze.
Jako podstawę prawną ww. decyzji wskazano: art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. oraz art. 28 ust. 1 u.p.p.w.d.
5. W skardze skierowanej do tut. Sądu Prokurator Rejonowy [...] wskazał, że zaskarża ww. decyzję z dnia [...] października 2024 r. w części dotyczącej utrzymania w mocy decyzji z dnia [...] maja 2024 r. o odmowie przyznania prawa do świadczenia wychowawczego na rzecz małoletniego na okres od [...] czerwca 2024 r. do [...] września 2024 r. i w tym zakresie wniósł o jej uchylenie oraz o uchylenie decyzji organu I instancji i skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym.
Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie art. 4 ust. 1 i 2 u.p.p.w.d. poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na uznaniu, że wnioskodawczyni u której ustalono miejsce pobytu małoletniego W. L. oraz ustanowiono ją kuratorem do zarządu majątkiem małoletniego na mocy postanowienia Sądu Rodzinnego i to ona zajmuje się wychowaniem i utrzymaniem małoletniego, nie jest osobą uprawnioną do otrzymywania świadczenia wychowawczego na rzecz małoletniego, a w konsekwencji pozbawienie małoletniego świadczenia wychowawczego na pokrycie wydatków związanych z jego wychowaniem.
W uzasadnieniu skargi przedstawioną argumentację wspierającą podniesione zarzuty.
6. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje:
7. Na wstępie wyjaśnienia wymaga, że niniejsza skarga została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym. Zgodnie z art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm. – dalej "p.p.s.a.") sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie spawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażądała przeprowadzenia rozprawy. W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 p.p.s.a.). W niniejszej sprawie spełnione zostały przesłanki, o których mowa w art. 119 pkt 2 p.p.s.a. bowiem Prokurator w skardze wniósł o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym, zaś organ oraz uczestniczka postępowania nie wnieśli o przeprowadzenie rozprawy.
Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r.- Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2022 r., poz. 2492) w zw. z art. 3 § 1 p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Wspomniana kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Ponadto, zgodnie z treścią art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
W myśl art. 145 § 1 p.p.s.a. sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie: 1) uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, jeżeli stwierdzi: naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b), inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c); 2) stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. lub w innych przepisach; 3) stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w k.p.a. lub innych przepisach.
Z przepisów tych wynika, że sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń, co do istoty sprawy, lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Sądy administracyjne nie zastępują organów administracji publicznej i nie przejmują ich kompetencji do końcowego załatwienia sprawy administracyjnej i wydania rozstrzygnięcia. Orzeczenia sądów administracyjnych, w razie uwzględnienia skarg, rozstrzygają o uchyleniu lub stwierdzeniu nieważności zaskarżonego aktu bądź zobowiązują organ administracji publicznej do określonego zachowania się w toku dalszego załatwiania sprawy administracyjnej.
8. Sąd kontrolując w tak zakreślonych granicach legalność zaskarżonego rozstrzygnięcia stwierdził zaistnienie jednej z przesłanek nieważnościowych określonych w art. 156 § 1 k.p.a.
W pierwszej kolejności wskazania wymaga, że zgodnie z art. 147 k.p.a. wznowienie postępowania następuje z urzędu lub na żądanie strony. Formę wszczęcia oraz odmowy wszczęcia postępowania w sprawie wznowienia statuuje art. 149 k.p.a., zgodnie z którym wznowienie postępowania następuje w drodze postanowienia (§ 1), zaś postanowienie stanowi podstawę do przeprowadzenia przez właściwy organ postępowania co do przyczyn wznowienia oraz co do rozstrzygnięcia istoty sprawy (§ 2). Zgodnie z § 3 tego artykułu odmowa wznowienia postępowania następuje w drodze postanowienia, na które na podstawie § 4 służy zażalenie.
Przepisy k.p.a. wyraźnie regulują formę wszczęcia postępowania w sprawie wznowienia. Wszczęcie to następuje w drodze postanowienia, a odmowa w drodze postanowienia, na które służy zażalenie. Jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 23 czerwca 2010 r., sygn. akt II OSK 965/09 skoro art. 149 § 1 k.p.a. formalizuje wznowienie postępowania przez uzależnienie wznowienia od stosownego postanowienia, tzn. że nie można wznowić postępowania per facta concludentia (w sposób dorozumiany na podstawie podjęcia innych czynności przez organ). Taka interpretacja nie jest dopuszczalna w świetle art. 149 § 1. W wyroku z dnia 3 lipca 2000 r., sygn. akt II SA 648/00 Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że zgodnie z art. 149 § 1 wznowienie postępowania, w przeciwieństwie do postępowania zwykłego oraz pozostałych trybów nadzwyczajnych, następuje w drodze postanowienia. Skoro wszczęcie postępowania w sprawie wznowienia może nastąpić wyłącznie w formie postanowienia, to czynności podjęte przed wydaniem postanowienia nie są czynnościami procesowymi postępowania administracyjnego, lecz mają charakter wewnętrzny (por: M. Jaśkowska [w:] M. Wilbrandt-Gotowicz, A. Wróbel, M. Jaśkowska, Komentarz aktualizowany do Kodeksu postępowania administracyjnego, LEX/el. 2023, art. 149). Czynności proceduralne organu nie są podejmowane w ramach postępowania w sprawie wznowienia postępowania aż do wydania postanowienia o wszczęciu postępowania wznowieniowego (art. 149 § 1 k.p.a.).
Postanowienie o wszczęciu postępowania jest zatem aktem procesowym, nie rozstrzyga ono sprawy wznowienia, lecz ją otwiera. Zgodnie z wyrokiem NSA w Warszawie z 13 listopada 1987 r. sygn. akt I SA 1326/86, ONSA 1987/2, poz. 80, postanowienie o wznowieniu postępowania nie może zawierać innych treści poza wskazaniem przesłanek uzasadniających wznowienie postępowania. Stwierdzenie, czy przyczyna wznowienia rzeczywiście wystąpiła w sprawie i jakie z tego wynikają skutki dla rozstrzygnięcia sprawy, może być wyłącznie efektem postępowania przeprowadzonego po wydaniu postanowienia.
Przenosząc powyższe ogólne uwagi na grunt przedmiotowej sprawy stwierdzić należy, że w aktach sprawy nie sposób odnaleźć postanowienia o wszczęciu postępowania wznowieniowego. Powyższe oznacza, że organ nie wszczął postępowania nadzwyczajnego. Co istotne zgodnie z art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a. organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która dotyczy sprawy już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną albo sprawy, którą załatwiono milcząco. Taka sytuacja zaistniała w niniejszej sprawie. Na skutek bowiem złożenia przez Prokuratora odwołania Prezes ZUS wydał dwie decyzje w tej samej sprawie, tj. w dniu [...] października 2024 r. utrzymującą w mocy decyzję z dnia [...] maja 2024 r. o odmowie przyznania świadczenia wychowawczego na okres od [...] czerwca 2024 r. do [...] maja 2025 r. na małoletniego W. L. oraz w dniu [...] października 2024 r. utrzymującą częściowo w mocy decyzję z dnia [...] maja 2024 r. i odmawiającą prawa do świadczenia wychowawczego w okresie od [...] czerwca 2024r. do [...] września 2024 r. na małoletniego W. L. oraz umorzył postępowanie odwoławcze za okres od [...] października 2024 r. do [...] maja 2025 r. Pry czym podkreślenia wymaga, że nie sposób również uznać, że decyzja z dnia [...] października 2024 r. była wydana w trybie wznowieniowym ponieważ, po pierwsze organ nie wszczął postępowania wznowieniowego, o czym była mowa wyżej oraz nie uchylił decyzji z dnia [...] października 2024 r. i nie wydał nowej decyzji rozstrzygającej o istocie sprawy (art. 151 § 1 pkt 2 k.p.a.). Oznacza to, że decyzja z dnia [...] października 2024 r. dotyczyła już sprawy poprzednio rozstrzygniętej inną decyzja ostateczną, a więc w warunkach przewidzianych w art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a.
9. W ocenie Sądu w przedmiotowej sprawie również decyzja Prezesa ZUS z dnia [...] października 2024 r. oraz poprzedzająca ją decyzja z dnia [...] maja 2024 r. podlegają uchyleniu z uwagi na ich wadliwość. Otóż z regulacji zawartej w przepisie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b p.p.s.a. wynika, że podstawą uchylenia decyzji jest również naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Przyczyny wznowienia postępowania zostały wymienione enumeratywnie w art. 145 § 1, art. 145a § 1, art. 145aa § 1 i art. 145b § 1 k.p.a. Sąd administracyjny jest obowiązany uchylić decyzję lub postanowienie w razie wystąpienia jednej z przesłanek wymienionych w powyższych przepisach, chyba że zachodzi przynajmniej jedna z wymienionych w art. 146 § 1 lub 2 k.p.a. negatywnych przesłanek uchylenia decyzji w wyniku wznowienia. W przedmiotowej sprawie przepis art. 146 k.p.a. nie znajduje zastosowania. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 5 podstawa do wznowienia postępowania w sprawie zakończonej decyzją ostateczną istnieje, gdy wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, który wydał decyzję. W przedmiotowej sprawie taka okoliczność zaistniała bowiem po wydaniu przez organ decyzji z dnia [...] października 2024 r. wnioskodawczyni przedłożyła zaświadczenie z Sądu Rejonowego we [...] z dnia [...] października 2024 r., sygn. akt [...] o ustanowieniu jej opiekunem prawnym W. L. wraz ze złożonym przyrzeczeniem w dniu [...] października 2024 r. Ponadto stosownie do regulacji art. 135 p.p.s.a. Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.
Jak wynika z akt sprawy z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na małoletniego W. L. wystąpiła wnioskodawczyni, u której na mocy postanowienia Sądu Rejonowego we [...] z dnia [...] czerwca 2020 r. w sprawie [...] ustalono miejsce pobytu małoletniego, w każdorazowym miejscu zamieszkania wnioskodawczyni i D. K.. Jednocześnie zostali oni ustanowieni kuratorami do zarządu majątkiem małoletniego celem odbioru świadczeń z opieki społecznej, w szczególności zasiłku rodzinnego, świadczenia wychowawczego i innych świadczeń przysługujących z opieki społecznej.
Organ w decyzji z dnia [...] października 2024 r. utrzymując w mocy decyzję z dnia [...] maja 2024 r. odmówił wnioskodawczyni przyznania świadczenia wychowawczego z uwagi na fakt, że nie należy ona do kategorii podmiotów uprawnionych do jego pobierania na podstawie art. 4 ust. 2 u.p.p.w.d.
Zgodnie z art. 4 ust. 2 u.p.p.w.d. świadczenie wychowawcze przysługuje:
1) matce albo ojcu, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu matki albo ojca, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 2a, albo
2) opiekunowi faktycznemu dziecka, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu opiekuna faktycznego, albo
3) opiekunowi prawnemu dziecka, albo
4) dyrektorowi domu pomocy społecznej, albo
5) rodzinie zastępczej, osobie prowadzącej rodzinny dom dziecka, dyrektorowi placówki opiekuńczo-wychowawczej, dyrektorowi regionalnej placówki opiekuńczo-terapeutycznej albo dyrektorowi interwencyjnego ośrodka preadopcyjnego, o których mowa w ustawie z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej.
Ustawodawca w art. 2 pkt 10 u.p.p.w.d. zawarł definicję opiekuna faktycznego dziecka, którym jest osoba faktycznie opiekująca się dzieckiem, jeżeli wystąpiła z wnioskiem do sądu rodzinnego o przysposobienie dziecka.
Zgodnie z art. 4 ust. 1 u.p.p.w.d. celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym związanych z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych. Odwołując się do celu świadczenia wychowawczego, o którym mowa w powyższym przepisie wyjaśnić należy, że świadczenie to zostało wprowadzone, aby częściowo pokryć wydatki związane z wychowaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych. Adresowane jest ono do podmiotów, które rzeczywiście zajmują się dzieckiem, sprawują nad nim pieczę i troszczą się o zaspokajanie jego codziennych potrzeb. W przedmiotowej sprawie wobec ograniczenia władzy rodzicielskiej matce małoletniego, faktyczną opiekę nad nim przejęła jego babcia. Co więcej została ona ustanowiona kuratorem do zarządu majątkiem małoletniego i sprawuje bieżącą pieczę nad nim.
Sąd podziela stanowisko organu, że co do zasady tylko osoby wymienione w katalogu art. 4 ust. 2 u.p.p.w.d. posiadają legitymację do pobierania świadczenia wychowawczego na dziecko. Katalog ten jest ściśle określony. Nie uwzględnia przy tym osób faktycznie sprawujących opiekę nad małoletnimi, które nie wystąpiły do sądu z wnioskiem o przysposobienie dziecka. Zgodnie z przyjętymi poglądami orzecznictwa i doktryny, przy stosowaniu przepisów pierwszeństwo przyznaje się co do zasady wykładni literalnej. Wobec powyższego, wnioskodawczyni faktycznie nie posiadałaby legitymacji do pobierania przedmiotowego świadczenia. Jednakże, w wyjątkowych sytuacjach, w szczególności gdy istnieją ważniejsze niż literalne pojmowanie normy, zasad i wartości, wolno od tej wykładni odstąpić. Wówczas pierwszeństwo mają wykładnie celowościowa, systemowa i prokonstytucyjna. Co więcej, niekiedy odwołanie się wyłącznie do wykładni literalnej narusza konstytucyjne zasady, w tym zasadę równości z art. 32 ust. 1 Konstytucji, a także sprawiedliwości społecznej i dbania przez Państwo o interes i dobro dziecka. Taka sytuacja wystąpiła w przedmiotowej sprawie. Ograniczenie się przez organy jedynie do zastosowania wykładni literalnej, skutkowało odmową przyznania świadczenia wychowawczego na rzecz małoletniego, co godzi w konstytucyjne zasady uregulowane w art. 71 ust. 1 oraz art. 72 ust. 1 i 2 Konstytucji. Pierwszy z nich stanowi, że Państwo w swojej polityce społecznej i gospodarczej uwzględnia dobro rodziny. Rodziny znajdujące się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej, zwłaszcza wielodzietne i niepełne, mają prawo do szczególnej pomocy ze strony władz publicznych. Z kolei art. 72 ust. 1 i 2 Konstytucji gwarantuje ochronę dziecka oraz prawo do opieki i pomocy władz publicznych. Kierując się powyższymi konstytucyjnymi zasadami, Państwo powinno dbać o interesy dziecka, a także chronić jego dobro. Ustawa zasadnicza nakłada również na organy publiczne obowiązki związane z zaspokajaniem bieżących potrzeb dziecka, wychowaniem czy jego utrzymaniem, w szczególności w przypadku dzieci pozbawionych opieki rodzicielskiej. Obowiązki te wykonywane są między innymi poprzez pomoc opiekunom w zaspokajaniu bieżących potrzeb małoletnich, w tym pomoc materialną. Opiekun sprawujący bieżącą pieczę nad dzieckiem ma zatem prawo skutecznie domagać się od instytucji publicznych pomocy przy sprawowaniu tej opieki w postaci przyznania świadczenia pieniężnego. Co więcej, kwestię dbania o dobro dziecka reguluje umowa międzynarodowa, tj. art. 20 ust. 1 Konwencji o Prawach Dziecka. Zgodnie z jego brzmieniem, dziecko pozbawione czasowo lub na stałe swego środowiska rodzinnego lub gdy ze względu na swoje dobro nie może pozostawać w tym środowisku, będzie miało prawo do specjalnej ochrony i pomocy ze strony państwa. Zatem, sprawą nadrzędną powinno być jak najlepsze zabezpieczanie interesów dziecka.
Wobec powyższych ustaleń, odwołanie się przez organ wyłącznie do literalnego brzmienia art. 4 ust. 2 u.p.p.w.d. i odmowę prawa do pobierania świadczenia wychowawczego narusza dobro dziecka, na rzecz którego przyznawane jest przedmiotowe świadczenie. Tym samym godzi w Konstytucyjne zasady i gwarancje mające na celu zapewnienie dziecku ochrony ze strony Państwa i jego instytucji. W przedmiotowej sprawie faktyczny opiekun, tj. wnioskodawczyni, została bowiem pozbawiona środków niezbędnych do jego utrzymania i wychowania. Skoro to wnioskodawczyni faktycznie zajmuje się wychowaniem małoletniego, zaspokaja jego codzienne potrzeby, ponosi odpowiedzialność za jego rozwój, jak i podejmuje decyzje w istotnych sprawach oraz zarządza majątkiem dziecka, tym samym posiada prawo do pobierania świadczenia wychowawczego w celu chociażby częściowego pokrywania ww. potrzeb. Nadto, stosowanie wykładni literalnej w sytuacji, gdy rodzic małoletniego posiada ograniczoną władzę rodzicielską, jest w tym przypadku nieuzasadnione, narusza cel, dla którego przedmiotowe świadczenie zostało wprowadzone przez ustawodawcę.
Stąd też Sąd uznał, że w celu lepszej ochrony interesów małoletniego należy zastosować w sposób bezpośredni celowościową i prokonstytucyjną wykładnię przepisów ustawy o pomocy państwa. W konsekwencji, uzasadnia to możliwość przyznania wnioskodawczyni świadczenia, o którym mowa w cyt. ustawie na rzecz małoletniego. Powyższe stanowisko Sądu znajduje w pełni poparcie w orzecznictwie sądów administracyjnych (por. wyroki WSA w Gliwicach w sprawie II SA/Gl 1720/22, LEX nr 3514380, WSA w Łodzi w sprawie II SA/Łd 960/22, LEX nr 3512422, WSA w Gdańsku w sprawie III SA/Gd 736/21, LEX nr 3282095, WSA w Krakowie w sprawie III SA/Kr 373/18, LEX nr 2520178 oraz powołane tam orzecznictwo).
10. Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art.145 § 2 p.p.s.a. stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji z dnia 10 października 2024 r., zaś na podstawie art. 145 § 1 ust. 1 pkt 1 lit. a i b w zw. z art. 135 p.p.s.a. uchylił decyzję Prezesa ZUS z dnia [...] października 2024 r. oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji.
Wskazania co do dalszego postępowania wynikają z treści uzasadnienia niniejszego wyroku. Rzeczą organu przy ponownym rozpatrywaniu sprawy będzie uwzględnienie przedstawionej oceny prawnej i usunięcie dostrzeżonych naruszeń prawa, zgodnie z dyspozycją art. 153 p.p.s.a. Przy czym ponownie rozpoznając pierwotny wniosek wnioskodawczyni o przyznanie świadczenia wychowawczego organ uwzględni okoliczność, że informacją z dnia [...] października 2024 r. przyznał K. K. świadczenie wychowawcze na małoletniego W. L. na okres od [...] października 2024 r. do [...] maja 2025 w kwocie [...]zł miesięcznie, zatem swoje ponowne rozstrzygnięcie organ ograniczy do rozpatrzenia wniosku za okres od [...] czerwca 2024 r. do [...] września 2024 r. .
Cytowane w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl/cbo/query.