II SA/Bd 993/23

II SA/Bd 993/23 - Wyrok WSA w Bydgoszczy
Data orzeczenia
2024-01-09
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-08-14
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Sędziowie
Grzegorz Saniewski
Joanna Brzezińska /przewodniczący sprawozdawca/
Renata Owczarzak
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Skarżony organ
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku
uchylono decyzję I i II instancji
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Joanna Brzezińska (spr.) Sędziowie sędzia WSA Renata Owczarzak sędzia WSA Grzegorz Saniewski po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 9 stycznia 2024 r. sprawy ze skargi P. W. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS z dnia [...] lipca 2023 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia wychowawczego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] kwietnia 2023 r. nr [...].
Uzasadnienie
Decyzją z 7 lipca 2023 r. znak 010070/680/2811949/2023 Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 18 kwietnia 2023 r. o tym samym numerze o odmowie przyznania A. U. (dalej również: strona, wnioskująca), prawa do świadczenia wychowawczego dla opiekuna faktycznego na dziecko K. G.. Powyższe decyzje zostały wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym.
Skarżąca 28 lutego 2023 r. złożyła wniosek o świadczenie wychowawcze na okres od 1 czerwca 2022 r. do 31 maja 2023 r. na wnuczkę K. G.. Do wniosku skarżąca dołączyła odpis postanowienia Sądu Rejonowego we Włocławku z dnia 25 października 2022 r., sygn. akt III Nsm 840/21 w przedmiocie ograniczenia władzy rodzicielskiej P. G. i M. K. nad małoletnią K. G. poprzez poddanie wykonywania tej władzy stałemu nadzorowi kuratora oraz sprawy z wniosku A. U. o ustalenie miejsca pobytu małoletniej K. G., w którym Sąd postanowił ograniczyć władze rodzicielską P. G. oraz M. K. nad małoletnią K. G. ur. 2.08.202 r. poprzez poddanie wykonywania tej władzy stałemu nadzorowi kuratora sądowego oraz ustalić miejsce pobytu małoletniej K. G. w każdorazowym miejscu zamieszkania babki A. U. (pkt 1). Strona złożyła również zaświadczenie dyrektora Placówki Opiekuńczo-Wychowawczej nr [...] [...] we [...], zgodnie z którym w dniu 28 lipca 2022 r, małoletnia K. G. została zwolniona z tej placówki. Sąd ustalił miejsce pobytu małoletniej w każdorazowym miejscu zamieszkania babki A. U. do czasu prawomocnego zakończenia postępowania. Babka zamieszkuje we [...] przy ul. [...] m[...]. W toku postępowania strona przedłożyła również prawomocne postanowienie Sądu Rejonowego we Włocławku z dnia 15 marca 2023 r. sygn. akt III Nsm 171/23 wydane z wniosku Prokuratora Rejonowego we Włocławku o zmianę postanowienia w zakresie władzy rodzicielskiej nad małoletnią, którym Sąd postanowił zmienić pkt 1 postanowienia SR we Włocławku z dnia 25.10.2022 r. w sprawie III Nsm 840/21 w ten sposób, że utrzymując w mocy ograniczenie władzy rodzicielskiej P. G. i M. K. nad małoletnią i ustalenie miejsca pobytu małoletniej w każdorazowym miejscu pobytu babki A. U. powierzyć zarząd majątkiem małoletniej K. G. w szczególności, w zakresie świadczeń alimentacyjnych, świadczenia wychowawczego, zasiłku rodzinnego i innych świadczeń z zakresu opieki społecznej ustanowionemu w tym celu kuratorowi w osobie babki A. U..
W decyzji z 18 kwietnia 2023 r. znak: 010070/680/2811949/2023 Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił skarżącej przyznania prawa do świadczenia wychowawczego na okres świadczeniowy od 1 czerwca 2022 r. do 31 maja 2023 r. na dziecko K. G. , ponieważ skarżąca nie jest uprawniona do złożenia wniosku o świadczenie wychowawcze bowiem nie należy do osób, o których mowa w art. 4 ust. 2 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz.U. z 2022 r., poz. 1577 z późn.zm. dalej: "p.p.w.w.d.").
W odwołaniu od ww. decyzji prokurator Prokuratury Rejonowej we Włocławku zarzucił naruszenie art. 4 ust. 1 i 2 ww. ustawy poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na uznaniu, że A. U., u której ustalono miejsce pobytu małoletniej K. G. oraz ustanowiono ją kuratorem do zarządu majątkiem małoletniej, w szczególności w zakresie świadczeń alimentacyjnych, świadczenia wychowawczego, zasiłku rodzinnego i innych świadczeń z zakresu opieki społecznej na mocy postanowienia Sądu Rodzinnego i to ona zajmuje się wychowaniem i utrzymaniem małoletniej – nie jest osobą uprawniona do otrzymania świadczenia wychowawczego na rzecz małoletniej, a w konsekwencji pozbawienie małoletniej świadczenia wychowawczego na pokrycie wydatków związanych z jej wychowaniem. Prokurator wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. i orzeczenie o przyznaniu świadczenia wychowawczego.
Decyzją z dnia 7 lipca 2023 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję ZUS z dnia 18 kwietnia 2023 r. Organ stwierdził, że katalog osób uprawnionych do świadczenia wychowawczego został jednoznacznie określony w art. 4 ust. 2 p.p.w.w.d. W świetle tego przepisu, osobie sprawującej opiekę nad dzieckiem, w zastępstwie rodziców, u której jednak dzieci nie zostały umieszczone w pieczy zastępczej, nie przysługuje prawo do świadczenia wychowawczego.
Prokurator Rejonowy we Włocławku w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy na powyższą decyzję zarzucił, analogicznie jak w odwołaniu naruszenie art. 4 ust. 1 i 2 o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci oraz przepisów postępowania tj.: art. 6 -9, art. 6 § 1, art. 77 i art. 80 k.p.a. poprzez niezastosowanie podstawowych zasad postępowania administracyjnego oraz nienależyte ustalenie stanu faktycznego sprawy, nierozpatrzenie całości materiału dowodowego i brak jego należytej oceny a nadto nieinformowanie strony o okolicznościach faktycznych i prawnych, przesłankach, którymi kierował się organ wydając zaskarżone orzeczenie. W szczególności organ nie podał powodów, z powodu których nie uwzględnił postanowienia Sądu Rejonowego we Włocławku z dnia 15 marca 2023 r. w sprawie III Nsm 171/23 o ustaleniu miejsca pobytu małoletniej K. G. w miejscu zamieszkania babci macierzystej oraz ustanowiono A. U. kuratorem do zarządu majątkiem małoletniej. Faktycznie wychowaniem i utrzymaniem małoletniej zajmuje się jej babcia, która sprawuje bieżącą pieczę nad dzieckiem. Zdaniem skarżącego Prokuratora odmowa wypłaty przedmiotowego świadczenia stronie godzi w konstytucyjna zasadę równości i sprawiedliwości wyrażoną w art. 32 i 2 Konstytucji RP a także zasadę ochrony i opieki nad rodziną odzwierciedloną w art. 18 i art. 71 Konstytucji.
Na tej podstawie Prokurator wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.
W uzasadnieniu skargi Prokurator Rejonowy akcentował, że wnioskująca faktycznie wychowuje i utrzymuje małoletniego wnuka, sprawując nad nim bieżącą pieczę. Odmowa zaś przyznania świadczenia wychowawczego, w ocenie Skarżącego, godzi w konstytucyjna zasadę równości i sprawiedliwości społecznej wyrażonej w art. 32 i 2 Konstytucji RP, a także w zasadę ochrony i opieki nad rodziną odzwierciedloną w art. 18 i art. 71 ustawy zasadniczej.
W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 2492) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 259, dalej "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego w sposób, który miał wpływ na wynik sprawy, bądź przepisów postępowania w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także stosują środki określone w ustawie. Sąd administracyjny, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a. Wniosek w tym przedmiocie złożony został w treści skargi, a organ nie żądał rozpoznania sprawy na rozprawie.
Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci.
Zgodnie z art. 4 ust. 1 p.p.w.w.d., celem świadczenia wychowawczego, jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych. Przepis art. 4 ust. 2 p.p.w.w.d. stanowi, że świadczenie wychowawcze przysługuje:
1) matce albo ojcu, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu matki albo ojca, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 2a, albo
2) opiekunowi faktycznemu dziecka, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu opiekuna faktycznego, albo
3) opiekunowi prawnemu dziecka, albo
4) dyrektorowi domu pomocy społecznej, albo
5) rodzinie zastępczej, osobie prowadzącej rodzinny dom dziecka, dyrektorowi placówki opiekuńczo-wychowawczej, dyrektorowi regionalnej placówki opiekuńczo-terapeutycznej albo dyrektorowi interwencyjnego ośrodka preadopcyjnego, o których mowa w ustawie z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r. poz. 447 ze zm.).
Zgodnie z art. 2 pkt 10 u.p.p.w.d. opiekunem faktycznym dziecka, o którym mowa w art. 4 ust. 2 pkt 2 ustawy, jest osoba faktycznie opiekująca się dzieckiem, jeżeli wystąpiła z wnioskiem do sądu opiekuńczego o przysposobienie dziecka.
Należy zauważyć, że jak zasadnie podnosi się w orzecznictwie - chociaż świadczenie wychowawcze przysługuje matce, ojcu, opiekunowi (faktycznemu albo prawnemu), to w istocie świadczenie to służy dziecku. Charakter i cel tego świadczenia winny mieć nadrzędne znaczenie przy ustalaniu praw do niego. Świadczenie to służy zaspokojeniu potrzeb dziecka, dbałości o jego dobro i ochronę. Skierowane jest do podmiotów, które opiekę nad dzieckiem rzeczywiście sprawują (zob. wyrok WSA w Gliwicach z 3 marca 2022 r., II SA/Gl 1056/21, www.orzeczenia.nsa.gov.pl – dalej CBOSA).
Ustawa w art. 2 pkt 10 zawiera definicję "opiekuna faktycznego dziecka", którym jest "osoba faktycznie opiekująca się dzieckiem, jeżeli wystąpiła z wnioskiem do sądu rodzinnego o przysposobienie dziecka".
W niniejszej sprawie w dniu 28 lutego 2023 r. z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego wystąpiła A. U., która jest babką macierzystą małoletniej K. G..
Jak wynika z akt administracyjnych sprawy w dniu 28 lipca 2022 r., zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego we Włocławku małoletnia K. G. (ur. [...] sierpnia 2021 r.) została zwolniona z Placówki Opiekuńczo-Wychowawczej nr [...] we [...], bowiem Sąd ustanowił miejsce pobytu małoletniej w każdorazowym miejscu zamieszkania babki A. U. do czasu prawomocnego zakończenia postępowania (vide zaświadczenie dyrektora placówki z 2 sierpnia 2022 r.).
Bezsporne jest w rozpoznawanej sprawie, że postanowieniem z 25 października 2022 r., sygn. III Nsm 840/21 Sąd Rejonowy we Włocławku ograniczył władzę rodzicielską nad małoletnią K. G. ur. [...].08.202 r. jej rodzicom poprzez poddanie wykonywania tej władzy stałemu nadzorowi kuratora oraz sprawy z wniosku A. U. o ustalenie miejsca pobytu małoletniej K. G., w którym Sąd postanowił ograniczyć władze rodzicielską P. G. oraz M. K. nad małoletnią K. G. ur. [...].08.202 r. poprzez poddanie wykonywania tej władzy stałemu nadzorowi kuratora sądowego oraz ustalił miejsce pobytu małoletniej K. G. w każdorazowym miejscu zamieszkania babki A. U..
Organy orzekające w sprawie nie ustaliły w ogóle czy małoletnia zamieszkuje wyłącznie z babką, czy również z rodzicami i kto faktycznie sprawował i sprawuje bieżącą pieczę nad dzieckiem i ponosi koszty jego utrzymania. Nie można wszakże wykluczyć, wspólnego zamieszkiwania małoletniej, rodziców dziecka i babki i sprawowania pieczy zarówno przez rodziców, jedno z rodziców oraz babkę. Nie można stwierdzić, że zgromadzony materiał dowodowy nie jest kompletny i wystarczający dla ustalenia koniecznego stanu faktycznego w tej indywidualnej sprawie administracyjnej. Organy nie kwestionują jednocześnie, że Wnioskodawczyni sprawuje nad małoletnią bieżącą pieczę i zaspokajała jej potrzeby. Przypomnieć należy, że wniosek został złożony z 28 lutego 2023 r. a dotyczy okresu świadczeniowego od 1 czerwca 2022 r. do 31 maja 2023 r.
Zauważyć należy, że co do zasady bieżącą pieczę nad dzieckiem sprawują rodzice, co wynika z art. 96 ust. 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 1359, dalej k.r.o.). W myśl tego przepisu, rodzice wychowują dziecko pozostające pod ich władzą rodzicielską i kierują nim. Obowiązani są troszczyć się o fizyczny i duchowy rozwój dziecka i przygotować je należycie do pracy dla dobra społeczeństwa odpowiednio do jego uzdolnień.
W rozpoznawanej sprawie, jak wynika z powyższych prawomocnych orzeczeń SR we Włocławku ograniczył władzę rodzicielska rodziców nad małoletnią pierwotnie poprzez poddanie jej stałemu nadzorowi kuratora sadowego oraz ustalenie miejsca pobytu małoletniej w każdorazowym miejscu zamieszkania Wnioskodawczyni (postanowienie z 25 października 2022 r.). Sama sentencja tego postanowienia (brak uzasadnienia w aktach sprawy) zasadniczo samoistnie nie pozbawiała zatem rodziców bieżącej pieczy nad dzieckiem prawa i obowiązku wychowywania go i utrzymywania. Zwrócić należy uwagę, że w art. 4 ust. 1 ww. ustawy ustawodawca łączy świadczenie wychowawcze jednoznacznie z opieką nad dzieckiem i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych. Przysługuje ono wszakże przede wszystkim matce albo ojcu, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu matki albo ojca, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 2a, albo (pkt 1), opiekunowi faktycznemu dziecka, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu opiekuna faktycznego,(pkt 2)(...). Sytuacja w tym zakresie musi być ustalana indywidualnie i może być również zmienna w czasie, w związku ze zmianą okoliczności faktycznych lub chociażby sytuacji prawnej w danej rodzinie.
Z treści zlegającej w aktach kopii sentencji postanowienia SR we Włocławku sygn. III Nsm 171/23 z 15 marca 2023 r. (prawomocne od 23 marca 2023 r., brak w aktach uzasadnienia) wynika, że z wniosku Prokuratora Rejonowego we Włocławku o zmianę postanowienia w zakresie władzy rodzicielskiej nad małoletnią Sąd zmienił pkt 1 uprzedniego postanowienia, w ten sposób, że utrzymując w mocy ograniczenie władzy rodzicielskiej P. G. i M. K. nad małoletnią i ustalenie miejsca pobytu małoletniej w każdorazowym miejscu pobytu babki A. U. postanowił powierzyć zarząd majątkiem małoletniej w szczególności, w zakresie świadczeń alimentacyjnych, świadczenia wychowawczego, zasiłku rodzinnego i innych świadczeń z zakresu opieki społecznej ustanowionemu w tym celu kuratorowi w osobie babki.
Te istotne dla prawidłowego ustalenia stanu faktycznego okoliczności zostały pominięte w sprawie i nie odniesiono się do nich jakkolwiek w uzasadnieniu skarżonej decyzji administracyjnej. Już to stanowi o istotnym naruszeniu zasad ogólnych postepowania administracyjnego, co zasadnie zarzucił skarżący prokurator.
Rozpoznając niniejszą sprawę Sąd doszedł do wniosku, że mają rację organy ZUS orzekające w sprawie twierdząc, że wśród podmiotów uprawnionych do ubiegania się o świadczenie wychowawcze przepisy ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci nie uwzględniają osoby, która sprawuje pieczę bieżącą nad dzieckiem na podstawie postanowienia sądu. Chociaż osoba sprawująca pieczę bieżącą nad dzieckiem sprawuje nad nim faktyczną opiekę to jednak w świetle przepisów ustawy nie jest opiekunem faktycznym, o którym mowa w art. 2 pkt 10 u.p.p.w.d., bowiem jest nim osoba faktycznie opiekująca się dzieckiem, jeżeli wystąpiła z wnioskiem do sądu opiekuńczego o przysposobienie dziecka. Tym samym ustawa o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci pozbawiła opiekuna faktycznego dziecka, nad którym jest sprawowana piecza bieżąca, możliwości uzyskania przynajmniej częściowego pokrycia wydatków na jego utrzymanie. Zdaniem Sądu, przepisy ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci w sposób niedostateczny chronią prawa jednostki, jaką jest rzeczywisty opiekun dziecka sprawujący nad nim bieżącą pieczę na mocy rozstrzygnięcia sądu rodzinnego, a przede wszystkim nie chronią praw dzieci, na rzecz których świadczenie wychowawcze jest przewidziane. W tej sytuacji, poszukując lepszej ochrony interesów dzieci, a przy tym i ich opiekuna sprawującego pieczę bieżącą, należy odnieść się bezpośrednio do zasad konstytucyjnych i przepisów Konwencji o Prawach Dziecka, mając na względzie, że ratyfikowana umowa międzynarodowa, po jej ogłoszeniu w Dzienniku Ustaw, stanowi część krajowego porządku prawnego i jest bezpośrednio stosowana, chyba że jej stosowanie jest uzależnione od wydania ustawy (art. 91 ust. 1 Konstytucji RP)
Zgodnie z art. 8 Konstytucji RP ustawa zasadnicza jest najwyższym prawem w Rzeczypospolitej Polskiej (ust. 1). Przepisy Konstytucji stosuje się bezpośrednio, chyba że Konstytucja stanowi inaczej (ust. 2). Jak podkreślają przedstawiciele doktryny "powyższą normę konstytucyjną należy rozumieć w ten sposób, że [...] podstawą prawną wydania aktu stosowania prawa (w szczególności wyroku sądu) może być norma konstytucyjna bez potrzeby wydania ustawy, bez "pośredniczącej" roli ustawy w realizacji konstytucji [...]" (K. Działocha [w:] Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz. Tom I, wyd. II, red. L. Garlicki, M. Zubik, Warszawa 2016, art. 8, LEX).
Jak stanowi art. 72 ust. 1 zd. pierwsze Konstytucji RP Rzeczpospolita Polska zapewnia ochronę praw dziecka. Natomiast zgodnie z art. 72 ust. 2 Konstytucji RP dziecko pozbawione opieki rodzicielskiej ma prawo do opieki i pomocy władz publicznych. Celem uregulowań art. 72 ust. 2 Konstytucji RP jest to, aby żadne dziecko nie pozostało bez opieki. Domyślną przesłanką zawartych w tym artykule unormowań jest to, że dziecko podlega opiece rodziców, a dopiero gdy taka opieka nie jest możliwa, należy znaleźć optymalne dla dziecka rozwiązania zastępcze. Przy czym adresatem obowiązków związanych ze znalezieniem pieczy zastępczej są władze publiczne (por. M. Bartoszewicz [w:] Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz, red. M. Haczkowska, Warszawa 2014, art. 72, LEX).
Zgodnie z art. 3 ust. 1 Konwencji o Prawach Dziecka, przyjętej przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych w dniu 20 listopada 1989 r., a ratyfikowanej przez Rzeczpospolitą Polską dnia 30 kwietnia 1991 r. (Dz.U. z 1991 r. Nr 120, poz. 526), we wszystkich działaniach dotyczących dzieci, podejmowanych przez publiczne lub prywatne instytucje opieki społecznej, sądy, władze administracyjne lub ciała ustawodawcze, sprawą nadrzędną będzie najlepsze zabezpieczenie interesów dziecka. Natomiast jak stanowi art. 20 Konwencji o Prawach Dziecka dziecko pozbawione czasowo lub na stałe swego środowiska rodzinnego lub gdy ze względu na swoje dobro nie może pozostawać w tym środowisku, będzie miało prawo do specjalnej ochrony i pomocy ze strony państwa (ust. 1). Państwa-Strony zgodnie ze swym prawem wewnętrznym zapewnią takiemu dziecku opiekę zastępczą (ust. 2). Tego rodzaju opieka może obejmować, między innymi, umieszczenie w rodzinie zastępczej (ust. 3). Zgodnie z art. 26 Konwencji o Prawach Dziecka Państwa-Strony będą uznawać prawo każdego dziecka do korzystania z systemu zabezpieczenia społecznego, w tym ubezpieczeń socjalnych, oraz będą podejmowały niezbędne kroki do osiągnięcia pełnej realizacji tego prawa zgodnie z ich prawem wewnętrznym (ust. 1). Tam gdzie jest to możliwe, powyższe świadczenia powinny być zabezpieczone z uwzględnieniem zasobów i warunków życia dziecka oraz osób odpowiedzialnych za jego utrzymanie, jak również wszelkich innych okoliczności, odnoszących się do stosowania realizacji świadczeń wnioskowanych przez dziecko lub w jego imieniu (ust. 2). Natomiast zgodnie z art. 27 Konwencji o Prawach Dziecka Państwa-Strony uznają prawo każdego dziecka do poziomu życia odpowiadającego jego rozwojowi fizycznemu, psychicznemu, duchowemu, moralnemu i społecznemu (ust. 1). Rodzice (rodzic) lub inne osoby odpowiedzialne za dziecko ponoszą główną odpowiedzialność za zabezpieczenie, w ramach swych możliwości, także finansowych, warunków życia niezbędnych do rozwoju dziecka (ust. 2). Państwa-Strony, zgodnie z warunkami krajowymi oraz odpowiednio do swych środków, będą podejmowały właściwe kroki dla wspomagania rodziców lub innych osób odpowiedzialnych za dziecko w realizacji tego prawa oraz będą udzielały, w razie potrzeby, pomocy materialnej oraz innych programów pomocy, szczególnie w zakresie żywności, odzieży i mieszkań (ust. 3).
Podkreślenia wymaga, że przepisy te, jako pochodzące z ratyfikowanej i należycie ogłoszonej umowy międzynarodowej, stanowią część krajowego porządku prawnego i są bezpośrednio stosowane (art. 91 ust. 1 Konstytucji) (zob. wyrok NSA z 4 marca 2020 r., sygn. I OSK 2140/18, wyroki WSA w Poznaniu z 2 listopada 2021 r., II SA/Po 127/21, WSA w Krakowie z 25 stycznia 2023 r., sygn. III SA/Kr 1532/22, WSA w Bydgoszczy z 4 maja 2023 r., sygn. II SA/Bd 1/23, z 21 listopada 2023 r. sygn. II SA/Bd 984/23, WSA w Gorzowie Wlkp. z 7 września 2022 r., sygn. II SA/Go 269/22, CBOSA).
Uwzględniając powyższe, zdaniem Sądu, osoba odpowiedzialna za utrzymanie dziecka, której Państwo powierzyło pieczę nad jego wychowaniem i rozwojem, ma prawo skutecznego domagania się od tegoż Państwa, pomocy w sprawowaniu tej opieki, w tym również pomocy materialnej, a więc przynajmniej częściowego pokrycia kosztów utrzymania dziecka, jeżeli dochód rodziny uprawnia do jej otrzymania (por. wyroki WSA w Łodzi z 17 marca 2023 r., II SA/Łd 1083/22, WSA w Krakowie z 8 lipca 2021 r., III SA/Kr 175/21, WSA w Warszawie z 3 września 2014 r., VIII SA/Wa 421/14 - CBOSA). Zdaniem Sądu niezgodne z konstytucyjną zasadą ochrony praw dziecka jak i wskazanymi wyżej przepisami Konwencji o Prawach Dziecka jest zawężenie grupy osób legitymowanych do otrzymania świadczenia wychowawczego, wyłącznie do osób, które faktycznie opiekują się dzieckiem, ale jedynie pod warunkiem, że wystąpiły do sądu opiekuńczego o przysposobienie dziecka, a pominięcie osób, które na mocy orzeczenia sądu opiekuńczego faktycznie wykonują bieżącą pieczę nad dzieckiem (por. wyrok WSA w Łodzi z 17 marca 2023 r., II SA/Łd 1083/22 – dostępny jw.)
Biorąc powyższe pod uwagę, uwzględniając skargę Sąd, przyjął jako materialnoprawny wzorzec kontroli legalności zaskarżonych decyzji przepisy art. 72 ust. 1 zd. pierwsze i ust. 2 Konstytucji RP oraz art. 3 ust. 1, art. 20 ust. 1 – 3 i art. 27 ust. 1-3 Konwencji o Prawach Dziecka i uznał za zasadne bezpośrednie zastosowanie powyższych przepisów. Ograniczenia w dostępności do świadczenia wychowawczego, na podstawie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, dla osoby sprawującej pieczę bieżącą i faktyczną opiekę nad dzieckiem na mocy prawomocnego orzeczenia sądu rodzinnego godzą bowiem w interes osoby dziecka, chroniony ustawą zasadniczą i umową międzynarodową, co pozwala na wywiedzenie owego uprawnienia wprost z uregulowań Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej i Konwencji o Prawach Dziecka.
Rozpoznając sprawę ponownie organ uwzględni zaprezentowaną przez Sąd rozszerzającą i prokonstytucyjną wykładnię art. 2 pkt 10 u.p.p.w.d., wyda rozstrzygnięcie w przedmiocie świadczenia wychowawczego odpowiadające prawu i uzasadni je zgodnie z wymogami określnymi w art. 107 § 3 k.p.a., uwzględniając obowiązującą w procedurze administracyjnej zasadę przekonywania (art. 11 k.p.a.) oraz zasadę zaufania (art. 8 k.p.a.). Konieczne jest zatem w szczególności ustalenie, wykorzystując dopuszczalne środki dowodowe, czy w okresie objętym wnioskiem lub jego części matka, ojciec dziecka lub inny podmiot pobierali świadczenie wychowawcze z tytułu sprawowania opieki nad małoletnią, czy w tym okresie lub jego części A. U. była rzeczywiście opiekunem faktycznym dziecka, które wspólnie z nią zamieszkiwało i pozostawało na jej utrzymaniu, (jednocześnie nie zamieszkując wspólnie i nie pozostając na utrzymaniu rodziców).
W odniesieniu do treści i twierdzeń uzasadnienia skargi należy jednak wskazać, że ze wskazanych przez prokuratora okoliczności w związku z treścią postanowień sadu rodzinnego w przedmiotowej sprawie, samoistnie i bez dalszego wyjaśnienia okoliczności faktycznych i prawnych przedwczesne jest twierdzenie, że w tej sprawie wnioskująca a nie rodzice lub jedno z nich w objętym wnioskiem okresie sprawowali bieżącą piecze nad dzieckiem w rozumieniu ww. przepisów. Wbrew twierdzeniu skarżącego nie wynika z treści postanowień sądu rodzinnego, że wydane postanowienia maja charakter zabezpieczający do czasu zakończenia jakiegoś trwającego postępowania. Z kolei z samego tylko powierzenia zarządu majątkiem małoletniej, w tym świadczeń nie wynika jeszcze uprawnienie do ubiegania się o to świadczenie w aspekcie podmiotowym. Świadczenie wychowawcze jest bowiem prawem przysługującym nie dziecku lecz osobie sprawującej nad nim rzeczywiście pieczę i ponoszącym koszty utrzymania. Prawo do świadczenia przyznane winno zostać na wniosek osoby faktycznie opiekującej się dzieckiem, wychowującej i utrzymującej z własnego majątku dziecko, z uwzględnieniem szczegółowej analizy treści orzeczeń sądu rodzinnego wraz z uzasadnieniem ich motywów. Celem świadczenia jest bowiem, co należy podkreślić częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieka nad nim i zaspakajaniem jego potrzeb życiowych. Oczywistym jest zatem, że podmiotem tego świadczenia jest osoba faktycznie sprawująca tę opiekę nad dzieckiem, wychowywanie i ponosząca przedmiotowe wydatki. Odróżnić zatem należy, w zależności od konkretnych okoliczności danej sprawy i sytuacji rodziny, to jaki jest np. zakres ograniczenia władzy rodzicielskiej i bieżącej pieczy, to czy np. rodzice faktycznie ją sprawują, nawet pod opieką kuratora, czy zamieszkują razem i przede wszystkim kto ponosi koszty utrzymania dziecka.
Mając powyższe na względzie Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 135 p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji