II SA/Bd 987/23

II SA/Bd 987/23 - Wyrok WSA w Bydgoszczy
Data orzeczenia
2024-04-03
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-08-11
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Sędziowie
Jerzy Bortkiewicz
Joanna Janiszewska - Ziołek
Renata Owczarzak /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 390
art. 17
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Renata Owczarzak (spr.) Sędziowie sędzia WSA Jerzy Bortkiewicz sędzia WSA Joanna Janiszewska-Ziołek Protokolant sekretarz sądowy Elżbieta Kloska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 kwietnia 2024 r. sprawy ze skargi R. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lipca 2023 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.
Uzasadnienie
W dniu [...] stycznia 2023 r. R. Ż.-S. złożył wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad niepełnosprawną matką - U. M..
Decyzją z dnia [...] kwietnia 2023 r., znak: [...],
nr [...] Prezydent M. [...], działając na podstawie art. 17, art. 20, art. 24 ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczenia rodzinnych (t. j. Dz.U. z
2023 r., poz. 390), rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 27 lipca 2017 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o przyznanie świadczeń rodzinnych oraz zakresu informacji, jakie mają być zawarte we wniosku, zaświadczeniach i oświadczeniach o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych (Dz. U.
z 2017 r., poz. 1466) oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2022 r., poz. 2000 ze zm.), orzekł
o odmowie przyznania stronie prawa do wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego.
W uzasadnieniu decyzji, organ opisując stan prawny i faktyczny wskazał, iż Wnioskodawca nie spełnia warunków określonych w art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych, zawierających przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Organ ustalił, że niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała po 25 roku życia, dlatego wnioskowane świadczenie nie mogło zostać przyznane (art. 17 ust. 1b). Dodatkowo organ dostrzegł, że wnioskodawca ma ustalone prawo do zasiłku stałego w związku z opieką nad matką (w okresie od [...] września 2022 r. do [...] czerwca 2024 r.
w kwocie [...]zł miesięcznie). Ta okoliczność zdaniem organu I instancji oznacza, iż nie został spełniony warunek z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) ustawy o świadczeniach rodzinnych.
Organ I instancji nie zakwestionował rodzaju i zakresu opieki sprawowanej przez Wnioskodawcę nad osobą niepełnosprawną.
W odwołaniu od powyższej decyzji R. Ż.-S. wniósł o jej uchylenie w całości i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie wnioskowanego świadczenia. Odwołujący wskazał, że kwestionuje decyzję organu I instancji, która stanowi jedynie polemikę z poprzednio wydanym przez Kolegium rozstrzygnięciem kasacyjnym. Ponownie wydana przez Prezydenta decyzja odmowna uchybia przepisom prawa materialnego jak i procesowego.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze pismem z dnia [...] czerwca 2023 r., znak: KO 411. 1268. 2023 wezwało R. Ż.-S. do dokonania wyboru świadczenia konkurencyjnego, zakreślając termin na złożenie oświadczenia
i wskazując rygor niezastosowania się do wezwania. W wyznaczonym przez Kolegium terminie, R. Ż. - S. złożył w dniu [...] czerwca 2023 r. pisemne oświadczenie, w którym wyraził zgodę na uchylenie w trybie art. 155 K.p.a. przez organ właściwy,
tj. przez Prezydenta M. [...] jego decyzji ostatecznej z dnia 9 września
2022 r. znak: [...] przyznającej stronie prawo do zasiłku stałego na okres od [...] września 2022 r. do [...] czerwca 2024 r. Swoje stanowisko Strona podtrzymała w piśmie z dnia [...] czerwca 2023 r.
P. z dnia [...] czerwca 2023 r., znak: [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze przekazało oświadczenia strony organowi
I instancji i zobowiązało organ I instancji do rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego, poprzez uchylenie w trybie art. 155 K.p.a. ostatecznej decyzji Prezydenta M. [...] z dnia [...] września 2022 r. znak: MOPR. PS.RŚ. 4410.18703.2022.EP przyznającej zasiłek stały na okres od dnia [...] września 2022 r. do dnia 30 czerwca
2024 r.
Decyzją z dnia [...] lipca 2023 r., znak: MOPR.PS.RŚ. 4410.12451.2023.EP,
S-273/23 Prezydent M. [...] uchylił z dniem [...] lipca 2023 r. w trybie art. 155 K.p.a. ostateczną decyzję Prezydenta M. [...] z dnia [...] września 2022 r. znak: [...] przyznającej stronie prawo do zasiłku stałego
na okres od [...] września 2022 r. do [...] czerwca 2024 r.
Wobec faktu, iż R. Ż.-S. zrzekł się w dniu [...] lipca 2023 r. prawa
do wniesienia odwołania od ww. decyzji, decyzja stała się ostateczna.
Decyzją z dnia [...] lipca 2023 r., znak: KO 411. 1268. 2023 Samorządowe Kolegium Odwoławcze uchyliło w całości zaskarżoną decyzję organu I instancji
i orzekło o przyznaniu R. Ż.-S. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką - U. M. w okresie od dnia [...] lipca 2023 r. do dnia [...] lutego 2024 r. w wysokości [...] zł miesięcznie.
Zdaniem organu odwoławczego, zaskarżoną decyzję należało ocenić przy uwzględnieniu reprezentowanego przez sądy stanowiska, z którego jednoznacznie wynika, że orzekając w kwestii przyznania Odwołującemu świadczenia pielęgnacyjnego na niepełnosprawną matkę, nie uwzględnia się przepisu art. 17 ust. 1b ustawy
o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego dla osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. Tym samym, argument organu I instancji pomijający opisaną wyżej utratę konstytucyjności przepisu, jest wadliwy i nie może uzasadniać odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego
Odnośnie kolejnej przesłanki, na której oparł się organ I instancji odmawiając przyznania wnioskowanego świadczenia, tj. okoliczności, iż wnioskodawca ma ustalone prawo do zasiłku stałego w związku z faktem sprawowania opieki nad matką, Kolegium wskazało, że również ta przesłanka nie może stanowić przeszkody do przyznania wnioskowanego świadczenia, gdyż zgodnie z treścią art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) ustawy
o świadczeniach rodzinnych, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma m.in. ustalone prawo do zasiłku stałego. W toku niniejszego postępowania odwoławczego organ I instancji uchylił - na wyraźny wniosek strony - ostateczną decyzję przyznającą zasiłek stały, co oznacza, iż odpadła ustawowa przeszkoda do przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. Decyzją z dnia [...] lipca 2023 r., znak: MOPR.PS.RŚ. 4410.12451.2023.EP, S-273/23 Prezydent M. [...] uchylił z dniem [...] lipca 2023 r. swoją ostateczną decyzję z dnia [...] września 2022 r., znak: MOPR.PS.RŚ. 4410.18703.2022.EP przyznającą stronie prawo do zasiłku stałego na okres od [...] września 2022 r. do [...] czerwca 2024 r. Decyzja z dnia [...] lipca 2023 r. Prezydenta M. [...] jest ostateczna, bowiem strona w swoim piśmie
z dnia [...] lipca 2023 r. skierowanym do organu I instancji oraz do Kolegium wyraźnie zrzekła się prawa do wniesienia odwołania.
Organ odwoławczy zwrócił też uwagę, że zgodnie z art. 24 ust. 2 ustawy
o świadczeniach rodzinnych, prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego, przy czym, jeżeli w okresie trzech miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, zostanie złożony wniosek o ustalenie prawa do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności, prawo to ustala się począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności - art. 24 ust. 2a ustawy. Zgodnie z art. 24 ust. 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, prawo do zasiłku pielęgnacyjnego lub świadczenia pielęgnacyjnego ustala się na czas nieokreślony, chyba że orzeczenie o niepełnosprawności lub orzeczenie o stopniu niepełnosprawności zostało wydane na czas określony. W przypadku wydania orzeczenia
o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności na czas określony, prawo do zasiłku pielęgnacyjnego lub świadczenia pielęgnacyjnego ustala się do ostatniego dnia miesiąca, w którym upływa termin ważności orzeczenia.
W tym stanie faktycznym i prawnym sprawy - sporne orzeczenie w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, zdaniem Kolegium należało uchylić w całości i przyznać zainteresowanemu prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką od dnia [...] lipca 2023 r. (tj. od daty ostatecznego uchylenia decyzji przyznającej prawo do zasiłku stałego i zarazem od daty spełnienia wszystkich pozostałych przesłanek ) do dnia [...] lutego 2024 r. (jak wynika z treści orzeczenia Lekarza Orzecznika ZUS Oddział w T. z dnia [...] lutego 2023 r., nr [...]).
W skardze do Sądu R. Ż.-S. wniósł o uchylenie decyzji organu
II instancji w części, w jakiej nie przyznano mu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego za okres od dnia [...] stycznia 2023 r. do [...] czerwca 2023 r.
Skarżący wyjaśnił, iż w dniu [...] stycznia 2023 r. złożył wniosek do organu I instancji o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i od tej daty powinien mieć przyznane wnioskowane świadczenie. Skarżący wniósł o potrącenie otrzymywanej wówczas za okres styczeń - czerwiec 2023 r. kwoty zasiłku stałego, co zgodnie z jego wyliczeniem dawałoby kwotę [...]zł dopłaty wyrównania środków pieniężnych na jego rzecz.
Wskazał, iż uniemożliwienie przez organ I instancji w całym okresie postępowania administracyjnego możliwości wyboru korzystniejszego świadczenia pieniężnego oraz każdorazowe decyzje odmowne organu I instancji uchybiały przepisom prawa materialnego i procesowego, co uczyniło wniesienie skargi uzasadnionym.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga jest niezasadna, ponieważ zaskarżona decyzja odpowiada prawu.
Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492 t.j.) oraz art. 133 § 1, art. 134 § 1 w zw.
z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2023 r., poz. 1634 t.j., dalej jako: "p.p.s.a."), sąd administracyjny dokonuje kontroli zaskarżonego aktu pod względem zgodności z prawem, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi, na podstawie stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie jego wydania. Wzruszenie zaskarżonego rozstrzygnięcia może mieć miejsce w sytuacji, gdy przedmiotowa kontrola wykaże naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowym podlega prawidłowość zastosowania przez organy administracji publicznej przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność zastosowanej wykładni tych przepisów.
Na wstępie wskazać należy, że prawidłowe jest stanowisko organu odwoławczego, iż wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. K 38/13, przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. uznany został za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. Wobec tego nie może powodować odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego moment powstania niepełnosprawności - po ukończeniu 18. lub 25. roku życia przez osobę podlegającą opiece, jeżeli wnioskodawca rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad taką osobą. W związku z powyższym art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie mógł stanowić podstawy odmowy przyznania świadczenia.
W związku z tym, iż przedmiotem skargi uczyniono decyzję organu II instancji, przy czym zakresem zaskarżenia objęto jej część, w jakiej nie przyznano skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego za okres od dnia [...] stycznia 2023 r. do 30 czerwca
2023 r., to należy przyjąć, iż w rozpoznawanej sprawie istota sporu dotyczy kwestii okresu początkowego przysługiwania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego; czy jak tego żąda skarżący - począwszy od miesiąca, w którym złożył wniosek o przyznanie tego świadczenia, tj. od [...] stycznia 2023 r., czy jak przyjęło Kolegium, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje od [...] lipca 2023 r., gdyż od tego momentu skarżący nie pobiera już zasiłku stałego, zatem ustała jedyna przesłanka negatywna uniemożliwiająca przyznanie wnioskowanego świadczenia.
W świetle powyższych okoliczności wskazać należy, że zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia [...] stycznia 2019 r. o rodzicielskich świadczeniach uzupełniających. W ocenie organu odwoławczego, niezbędne było wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji przyznającej prawo do zasiłku stałego, o czym skarżący został poinformowany pismem z dnia [...] czerwca 2023 r., znak: [...], bowiem dopóki w obrocie prawnym funkcjonować będzie decyzja przyznająca wnioskodawcy prawo do zasiłku stałego, przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego nie będzie możliwe.
Decyzją z dnia [...] lipca 2023 r., znak: MOPR.PS.RŚ. 4410.12451.2023.EP, S-273/23 Prezydent M. [...] uchylił z dniem [...] lipca 2023 r. ostateczną decyzję Prezydenta M. [...] z dnia [...] września 2022 r. znak: [...] przyznającej stronie prawo do zasiłku stałego na okres od [...] września 2022 r. do [...] czerwca 2024 r. Wobec faktu, iż skarżący zrzekł się w dniu [...] lipca 2023 r. prawa do wniesienia odwołania od ww. decyzji, decyzja stała się ostateczna. Skoro decyzja ta uzyskała przymiot ostateczności i pozostaje w obrocie prawnym, zatem wiąże stronę i organy. Jest ona odrębnym aktem, podlegającym ewentualnemu odrębnemu zaskarżeniu (co nie nastąpiło), więc nie mogła stanowić przedmiotu kontroli sądu w niniejszym postępowaniu, gdyż zgodnie z art. 134 p.p.s.a. sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (§ 1). Użyty w tym przepisie zwrot "w granicach sprawy" oznacza, że sąd nie może uczynić przedmiotem rozpoznania legalności innej sprawy administracyjnej niż ta, w której wniesiono skargę. Sąd związany jest bowiem granicami przedmiotu zaskarżenia, którym jest konkretny akt lub czynność, kwestionowana przez uprawniony podmiot (zob. uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z 3 lutego 1997 r. sygn. akt OPS 12/96, ONSA 1997, nr 3, poz. 104, wyrok NSA z 10 lipca 2019 r., sygn. akt I OSK 2507/18, publ. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej jako: CBOSA).
W rozpoznawanej sprawie skarżącemu przysługiwał zasiłek stały z tytułu opieki sprawowanej nad matką od dnia [...] września 2022 r. do [...] czerwca 2024 r. w kwocie [...]zł miesięcznie. Z treści art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. wynika natomiast, że posiadanie prawa do m.in. zasiłku stałego wyklucza prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Wobec powyższego stwierdzić należy, że Kolegium nie naruszyło art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r., gdyż przepis ten wyklucza możliwość zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i zasiłku stałego. Dopóki w obrocie prawnym pozostawała ostateczna decyzja o przyznaniu zasiłku stałego (decyzja o uchyleniu z dnia 10 lipca
2023 r.), to w świetle art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r., nie było możliwe przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego za ten okres. Dopiero uchylenie decyzji przyznającej ten zasiłek pozwoliło na przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego od dnia, od którego zasiłek stały już nie przysługiwał. Prawidłowo zatem organ II instancji świadczenie to przyznał od [...] lipca 2023 r. Okres, na jaki strona może ubiegać się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego nie jest determinowany tylko datą wpływu wniosku o to świadczenie, ale też uzależniony jest od terminu obowiązywania dotychczasowego uprawnienia, którego pobieranie uniemożliwiało uwzględnienie wniosku (por. wyrok NSA z 3 sierpnia 2022 r., sygn. akt I OSK 211/21, publ. CBOSA).
Podkreślenia wymaga, że kwestia zbiegu prawa do zasiłku stałego i świadczenia pielęgnacyjnego została uregulowana, co wymaga zaakcentowania, w ustawie z dnia
12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U.2023 r., poz. 901 ze zm. t.j., "u.p.s."). Zgodnie z art. 37 ust. 4 u.p.s. w przypadku zbiegu uprawnień do zasiłku stałego i świadczenia pielęgnacyjnego, zasiłek stały nie przysługuje. Zatem w sytuacji zbiegu uprawnienia świadczenia pielęgnacyjnego z zasiłkiem stałym, tak jak to ma miejsce w tej sprawie, organ administracji powinien podjąć takie działania, aby osoba uprawniona do różnych świadczeń, nie została pozbawiona realnej możliwości wyboru świadczenia, skoro może jej przysługiwać tylko jedno z nich.
Wolą ustawodawcy wyrażoną jednoznacznie w przytoczonym powyżej przepisie art. 37 ust. 4 u.p.s., jest przyznanie pierwszeństwa dla świadczenia pielęgnacyjnego, albowiem ujmując w normy związane ustalenie prawa do zasiłku stałego wskazał, że "w przypadku zbiegu uprawnień do zasiłku stałego i świadczenia pielęgnacyjnego zasiłek stały nie przysługuje". Zatem osoba, która spełnia warunki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera zasiłek stały, powinna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń, przez rezygnację z pobierania świadczenia niższego (zob. wyrok NSA z 18 maja 2021 r., I OSK 273/21, CBOSA), jak miało to miejsce w stanie faktycznym niniejszej sprawy, gdyż skarżący złożył oświadczenie o rezygnacji z zasiłku stałego, w związku z czym organ I instancji uchylił od [...] lipca 2023 r., własną decyzję
z dnia [...] września 2022 r., znak: [...] o przyznaniu zasiłku stałego.
Analiza akt sprawy i ocena podniesionych przez skarżącego zarzutów prowadzą zdaniem Sądu do przekonania, że brak jest podstaw do podważenia legalności zaskarżonej decyzji i wskazują na bezzasadność skargi. Organ odwoławczy orzekając w sprawie wnikliwie i wszechstronnie rozpatrzył stan faktyczny sprawy (art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a.), szczegółowo wyjaśnił motywy, jakimi kierował się przy rozstrzyganiu tej sprawy oraz uzasadnił swoje orzeczenie (art. 107 § 1 i § 3 k.p.a.).
Skoro zatem zaskarżona decyzja nie narusza obowiązujących w dacie jej podjęcia przepisów prawa procesowego i materialnego, a żaden z zarzutów skargi nie zasługiwał na uwzględnienie, to Sąd zobligowany był oddalić skargę.
Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 1634), orzekł jak w sentencji.