II SA/Bd 985/23

II SA/Bd 985/23 - Wyrok WSA w Bydgoszczy
Data orzeczenia
2024-01-30
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-08-11
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Sędziowie
Anna Klotz /sprawozdawca/
Grzegorz Saniewski
Jerzy Bortkiewicz /przewodniczący/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 269
art. 27 ust. 1
Ustawa z dnia 7 października 2022 r. o szczególnych rozwiązaniach służących ochronie odbiorców energii elektrycznej w 2023 roku w związku z  sytuacją na rynku energii elektrycznej (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jerzy Bortkiewicz Sędziowie sędzia WSA Anna Klotz (spr.) sędzia WSA Grzegorz Saniewski po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 30 stycznia 2024 r. sprawy ze skargi A. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] czerwca 2023 r. nr [...] w przedmiocie dodatku elektrycznego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta [...] z dnia [...] marca 2023 r. nr [...].
Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] marca 2023 r. nr [...] Wójt Gminy O., po rozpoznaniu wniosku skarżącej – A. S., złożonego dnia 14 grudnia 2022 r., odmówił przyznania jej dodatku elektrycznego.
Podjęte rozstrzygnięcie organ I instancji uzasadnił tym, że skarżąca nie jest odbiorcą energii elektrycznej w rozumieniu art. 3 pkt 13b ustawy – Prawo energetyczne, ponieważ z załączonej do wniosku faktury rozliczeniowej od dostawcy energii elektrycznej wynika, że dane nabywcy różnią się od danych wnioskodawcy zawartych we wniosku. Z załączonej faktury wynika, że nabywcą energii elektrycznej był S. S. ul. [...], [...]. Organ wyjaśnił, że wnioskowany dodatek przysługuje odbiorcy energii elektrycznej w gospodarstwie domowym w rozumieniu art. 3 pkt 13b ustawy Prawo energetyczne.
W odwołaniu od powyższej decyzji skarżąca zakwestionowała argumentację organu. Zarzuciła naruszenie art. 12 i art. 35 kpa poprzez długotrwałe rozpoznanie wniosku i wydanie decyzji po ponad trzech miesiącach od dnia złożenia wniosku o wypłatę dodatku elektrycznego. Naruszenie art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 7 października 2022 r. o szczególnych rozwiązaniach służących ochronie odbiorców energii elektrycznej w 2023 r. w zw. z art. 3 pkt 13b ustawy Prawo energetyczne, poprzez zbyt ścisłą jej interpretację, że osobą wnioskującą o wypłatę dodatku elektrycznego może być tylko odbiorca energii elektrycznej w gospodarstwie domowym. Naruszenie art. 32a ust. 1 ustawy o szczególnych rozwiązaniach służących ochronie odbiorców energii elektrycznej w 2023 r. poprzez nie wydanie przez wójta decyzji administracyjnej z urzędu w sprawie przyznania dodatku elektrycznego S. S., w sytuacji, gdy ze zgromadzonego materiału dowodowego organ posiada wiedzę, że mieszkaniec gminy, który spełnia warunki do jego przyznania wynikające z ustawy, nie złożył formalnie wniosku o wypłatę tego dodatku. Naruszenie art. 7 kpa poprzez niepodjęcie przez Wójta Gminy O. wszelkich czynności z urzędu niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie słuszny interes mieszkańca Gminy O., co skutkowało niewydaniem decyzji administracyjnej z urzędu przyznającej dodatek energetyczny S. S., który spełnia warunki jego przyznania, wynikające z ustawy o szczególnych rozwiązaniach służących ochronie odbiorców energii elektrycznej w 2023 r.
Po rozpoznaniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze (SKO) decyzją z dnia [...] czerwca 2023 r. nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy stwierdził, że wnioskodawczyni nie wypełnia definicji odbiorcy energii elektrycznej w gospodarstwie domowym w rozumieniu art. 3 pkt 13b ustawy – Prawo energetyczne, którym jest odbiorca dokonujący zakupu paliw lub energii na własny użytek. Za bez znaczenia organ odwoławczy uznał okoliczności powołane przez skarżącą w odwołaniu, że jest ona współwłaścicielką przedmiotowej nieruchomości oraz, że S. S., który w jej ocenie spełnia przesłanki do przyznania dodatku elektrycznego, wchodzi w skład jej gospodarstwa domowego. Zdaniem organu, przepis art. 32a ust. 1 ustawy nie ma zastosowania w sprawie, ponieważ skarżąca złożyła wniosek, w którym wskazała, że wraz z mężem stanowi gospodarstwo domowe wieloosobowe. Przepis natomiast według organu ma zastosowanie wyłącznie do sytuacji, gdy osoba stanowiąca gospodarstwo domowe jednoosobowe bądź osoba stanowiąc z innymi osobami z nią zamieszkującymi i gospodarującymi - gospodarstwo domowe wieloosobowe, nie złoży w ogóle wniosku o przyznanie dodatku elektrycznego.
Na powyższą decyzję skarżąca wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy, domagając się uchylenia obu wydanych w sprawie decyzji i formułując zarzuty wraz z argumentacją tożsame z podniesionymi już na gruncie wniesionego w sprawie odwołania. Dodatkowo skarżąca zarzuciła naruszenie art. 138 § 1 pkt 1 kpa poprzez utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji w sytuacji, gdy organ II instancji winien uchylić decyzję organu I instancji. Skarżąca wniosła o rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 P.p.s.a. oraz o zasądzenie kosztów postępowania wg norm przepisanych.
W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Kontrola przeprowadzona przez Sąd w niniejszej sprawie w zakresie wynikającym z treści art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 2492) w zw. z art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm., dalej powoływanej jako "ppsa") wykazała, że skarga zasługuje na uwzględnienie bowiem zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji nie odpowiadają wymogom prawa.
Istota sporu w sprawie dotyczy ustalenia, czy organ prawidłowo odmówił skarżącej wnioskowanego dodatku elektrycznego z uwagi na niespełnienie przez nią przesłanki podmiotowej, polegającej na byciu odbiorcą końcowym energii elektrycznej w rozumieniu art. 3 pkt 13b ustawy z dnia 10 kwietnia 1997 r. - Prawo energetyczne (Dz. U. z 2022 r. poz. 1385 ze zm.)- dalej jako "Pe", ponieważ nie zawarła ona umowy z przedsiębiorstwem sprzedającym energię elektryczną.
Świadczenie, którego dotyczy przedmiot sprawy, tj. dodatek elektryczny wprowadzony został na mocy ustawy z dnia 7 października 2022 r. o szczególnych rozwiązaniach służących ochronie odbiorców energii elektrycznej w 2023 roku w związku z sytuacją na rynku energii elektrycznej ( Dz.U. z 2023r., poz. 269 ze zm.). Przepisy tejże ustawy stanowią zatem podstawę materialnoprawną wydanych w sprawie decyzji.
Zgodnie z art. 27 ust. 1 ustawy, dodatek elektryczny przysługuje odbiorcy energii elektrycznej w gospodarstwie domowym w rozumieniu art. 3 pkt 13b Pe, w przypadku gdy główne źródło ogrzewania gospodarstwa domowego jest zasilane energią elektryczną i źródło to zostało zgłoszone lub wpisane do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków (Dz. U. z 2022 r. poz. 438, 1561, 1576, 1967 i 2456), do dnia 11 sierpnia 2022 r., albo po tym dniu - w przypadku głównych źródeł ogrzewania zgłoszonych lub wpisanych po raz pierwszy do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o których mowa w art. 27g ust. 1 tej ustawy. Przy czym przez odbiorcę energii elektrycznej w rozumieniu ww. art. 3 pkt 13b Pe rozumie się odbiorcę paliw gazowych, energii elektrycznej lub ciepła w gospodarstwie domowym - odbiorcę końcowego dokonującego zakupu paliw gazowych, energii elektrycznej lub ciepła wyłącznie w celu ich zużycia w gospodarstwie domowym. Z uwagi na okoliczności sprawy, przywołać należałoby w tym miejscu również treść art. 32 ustawy, gdzie ustawodawca wskazał, że organ I instancji dokonuje weryfikacji wniosku o wypłatę dodatku elektrycznego, w szczególności w zakresie zgłoszenia lub wpisania głównego źródła ogrzewania w centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków (ust. 1). Przy czym jeżeli podczas weryfikacji wniosku o wypłatę dodatku elektrycznego wystąpią wątpliwości dotyczące gospodarstwa domowego wnioskodawcy organ ten może przeprowadzić wywiad środowiskowy, który ma na celu ustalenie faktycznego stanu danego gospodarstwa domowego zgodnie z art. 27 ust. 3 odpowiednio pkt 1 i 2 (ust. 2). Jednocześnie, stosownie do art. 34 ustawy do postępowania w sprawie wypłaty dodatku elektrycznego stosuje się odpowiednio m.in. przepisy art. 24a ust. 1 i 2, ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 615, 1265 i 2140), gdzie wskazano, w szczególności, że w przypadku gdy osoba złoży wniosek bez wymaganych dokumentów, podmiot realizujący świadczenia przyjmuje wniosek i wyznacza termin nie krótszy niż 14 dni i nie dłuższy niż 30 dni na uzupełnienie brakujących dokumentów. Niezastosowanie się do wezwania skutkuje pozostawieniem wniosku bez rozpatrzenia (art. 24a ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych). Ponadto, w sprawach nieuregulowanych w rozdziale dotyczącym dodatku elektrycznego przedmiotowej ustawy stosuje się przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (art. 34 ust. 2 ustawy). Wobec powyższego, organ rozpatrując wniosek o ustalenie prawa do świadczenia takiego jak dodatek elektryczny, zobligowany jest do podjęcia stosownych czynności w celu ustalenia w sposób niepozostawiający wątpliwości przesłanek istotnych z punktu widzenia sprawy oraz aktualnych na dzień wydania decyzji. Istotnym jest ponadto, że wyrażoną w art. 7 kpa zasadę prawdy materialnej należy rozumieć jako wymóg oparcia rozstrzygnięcia jedynie na okolicznościach faktycznie istniejących, a nie wyprowadzanych w drodze domniemań (M. Wierzbowski, Zasady ogólne (w:) M. Szubiakowski, M. Wierzbowski, A. Wiktorowska, Postępowanie administracyjne - ogólne, podatkowe i egzekucyjne, Warszawa 2000, s. 19). Organ przed rozstrzygnięciem sprawy powinien zatem przeprowadzić wszelkie możliwe dowody, aby wyjaśnić jej okoliczności, tak aby być pewnym, iż ustalenia dokonane na podstawie zebranych dowodów są zgodne z rzeczywistym i aktualnym na dzień wydania decyzji stanem faktycznym. Jeśli zaś w toku postępowania pojawiłaby się obiektywna wątpliwość, która doprowadziłaby ostatecznie do wydania decyzji negatywnej, to tym bardziej koniecznym jest jak najwnikliwsze ustalenie stanu faktycznego, a ponadto odniesienie się do podnoszonych przez skarżącego stwierdzeń, oświadczeń i zarzutów, celem wyjaśnienia mu powodów podjętego przez organ odwoławczy rozstrzygnięcia. Wspomniana zasada prawdy obiektywnej koreluje z treścią przepisów o postępowaniu dowodowym, tj. art. 77 § 1 i art. 80 kpa, wedle których organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, a ocena stanu faktycznego w danej sprawie powinna odbywać się na podstawie całokształtu materiału dowodowego zebranego na dzień wydania decyzji, celem oceny czy dana okoliczność została udowodniona. Podkreślić należy ponadto, że weryfikacja wniosku o przyznanie dodatku elektrycznego – zwłaszcza w sytuacji zaistnienia wątpliwości co do okoliczności istotnej z punktu widzenia rozstrzygnięcia sprawy - winna mieć charakter wszechstronny i nie może polegać jedynie na sprawdzeniu danych widniejących we wniosku o przyznanie dodatku oraz dołączonych do niego dokumentów, bez podjęcia czynności pozwalających na jednoznaczne wyjaśnienie wszelkich niejasności i to w sposób znajdujący odzwierciedlenie w aktach. Katalog źródeł i informacji, o którym mowa w powołanych przepisach, a w oparciu o które organ może dokonać weryfikacji wniosku o dodatek elektryczny, ma w tym zakresie charakter otwarty. Tym samym brak należytego ustalenia rzeczywistego stanu faktycznego na dzień wydania decyzji i to w zakresie przesłanek, od których spełnienia zależy możliwość przyznania wnioskodawcy świadczenia, jest w ocenie Sądu nie do zaakceptowania, tak w świetle ustawy stanowiącej podstawę materialnoprawną wydanych decyzji, jak i ogólnych zasad postępowania administracyjnego. Powyższe stanowisko zostało wyrażone w wyroku tut. Sądu z 21 listopada 2023 r. sygn. akt II SA/Bd 731/23 i jest w całości aprobowane przez Skład Sądu rozpoznający przedmiotową sprawę.
W realiach sprawy bezspornym było to, że źródłem ogrzewania objętego wnioskiem gospodarstwa domowego pod adresem [...] jest ogrzewanie elektryczne, a źródło to wpisane zostało do CEEB (deklaracja w aktach sprawy). Oprócz wniosku skarżąca przedłożyła fakturę za energię elektryczną dostarczaną pod ww. adres tj. [...] , na której jako nabywca widniał S. S., który wchodzi w skład gospodarstwa domowego wieloosobowego. Okoliczność wystawienia faktury na innego nabywcę niż skarżąca w ocenie organu spowodowało, że skarżąca nie zawarła umowy z przedsiębiorstwem energetycznym, więc nie jest odbiorcą energii elektrycznej w celu jej zużycia w swoim gospodarstwie domowym, a tym samym, że nie spełnia przesłanek przyznania wnioskowanego dodatku.
Sąd analizując akta sprawy stwierdza, że organ przed wydaniem decyzji nie podjął żadnych czynności w celu wyjaśnienia okoliczności, która stała się podstawą decyzji odmownej, tj. przedłożenia przez skarżącą wraz z wnioskiem faktury wystawionej na inną osobę niż ona. W szczególności, organ nie ustalił jednoznacznie jaki jest związek skarżącej ze S. S. zamieszkującym według wniosku i stanowiska skarżącej we wspólnym z nią gospodarstwie domowym. Poza tym organ II instancji również nie odniósł się do stanowiska skarżącej zawartego w odwołaniu, że nabywca energii według faktury jest mężem skarżącej. Nie ustalił, czy są oni małżeństwem i czy mają wspólność majątkową. Wydanie decyzji odmownej jedynie z tej przyczyny, że przedłożona faktura nie była wystawiona na wnioskującą o przyznanie dodatku skarżącą, tylko na inną osobę, bez dokonywania żadnych czynności wyjaśniających w tym kierunku, jest niewystarczające.
Ma rację skarżąca twierdząc, że organy dokonały zbyt formalistycznej interpretacji przepisów ustawy, opartej na literalnym brzmieniu art. 3 ust. 13b ustawy Pe. Organy pominęły cel dodatku elektrycznego, który co prawda przyznawany jest odbiorcy, ale ma wspierać gospodarstwa domowe. Słusznie skarżąca wskazała w odwołaniu i w skardze do Sądu na kompetencje organu do przyznawania dodatku elektrycznego z urzędu na podstawie przesłanek z art. 32a ustawy. Sam fakt złożenia wniosku przez skarżącą nie może wykluczyć jej męża od przyznania prawa do dodatku z urzędu. Należy zauważyć, że ustawa w przypadku rozpoznawania wniosków o przyznanie dodatku elektrycznego przyznaje w pierwszeństwie uprawnienia osobie, która pierwsza złożyła wniosek. Tak stanowi art. 28 ust. 2 ustawy: "W przypadku gdy wniosek o wypłatę dodatku elektrycznego złożono dla więcej niż jednego gospodarstwa domowego mających ten sam adres miejsca zamieszkania, to dodatek ten jest wypłacany wnioskodawcy, który złożył wniosek jako pierwszy. Pozostałe wnioski pozostawia się bez rozpoznania".
Złożenie przez skarżącą wniosku o przyznanie dodatku, nawet jeżeli nie była ona adresatem faktury jako nabywca energii, nie może pozbawiać uprawnienia całego gospodarstwa domowego wieloosobowego. Podkreślić należy w tym miejscu, że ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy w dziale II - Prawa i obowiązki małżonków jednoznacznie stanowi w art. 23 o równości praw i obowiązków. Małżonkowie mają równe prawa i obowiązki w małżeństwie. Są obowiązani do wspólnego pożycia, do wzajemnej pomocy i wierności oraz do współdziałania dla dobra rodziny, którą przez swój związek założyli. Rozstrzygają wspólnie o istotnych sprawach rodziny; w braku porozumienia każdy z nich może zwrócić się o rozstrzygnięcie do sądu (art. 24). Z art. 27 kro wynika ich obowiązek przyczyniania się do zaspokajania potrzeb rodziny, bowiem oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Zadośćuczynienie temu obowiązkowi może polegać także, w całości lub w części, na osobistych staraniach o wychowanie dzieci i na pracy we wspólnym gospodarstwie domowym. Natomiast art. 29 kro reguluje ich działanie w sprawach zwykłego zarządu stanowiąc, że w razie przemijającej przeszkody, która dotyczy jednego z małżonków pozostających we wspólnym pożyciu, drugi małżonek może za niego działać w sprawach zwykłego zarządu, w szczególności może bez pełnomocnictwa pobierać przypadające należności, chyba że sprzeciwia się temu małżonek, którego przeszkoda dotyczy. Względem osób trzecich sprzeciw jest skuteczny, jeżeli był im wiadomy. Nadto, regulując zarząd majątkiem wspólnym ustawodawca mocą art. 36 § 1 kro ustanowił, że oboje małżonkowie są obowiązani współdziałać w zarządzie majątkiem wspólnym, w szczególności udzielać sobie wzajemnie informacji o stanie majątku wspólnego, o wykonywaniu zarządu majątkiem wspólnym i o zobowiązaniach obciążających majątek wspólny. Norma § 2 stanowi, że każdy z małżonków może samodzielnie zarządzać majątkiem wspólnym, chyba że przepisy poniższe stanowią inaczej. Wykonywanie zarządu obejmuje czynności, które dotyczą przedmiotów majątkowych należących do majątku wspólnego, w tym czynności zmierzające do zachowania tego majątku. Natomiast art. 37 kro zawiera katalog czynności wymagających zgody drugiego małżonka, ale w tym wyliczeniu nie mieści się dokonywanie czynności zachowawczej jaką jest złożenie wniosku o sporny dodatek.
Podobne uregulowania co do wykonywania czynności zwykłego zarządu rzeczą wspólną przez każdego z współwłaścicieli ustawodawca zawarł w art. 201 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (t.j. Dz.U. z 2022 r., poz. 1360 ze zm.; dalej kc). Natomiast norma z art. 209 kc stanowi podstawę do wykonywania czynności zmierzających do zachowania wspólnego prawa. Z jej mocy każdy ze współwłaścicieli może wykonywać wszelkie czynności i dochodzić wszelkich roszczeń, które zmierzają do zachowania wspólnego prawa.
Konkludując przedstawione uwarunkowania prawne należało zatem stwierdzić, że przedstawione okoliczności, z racji cytowanych wyżej przepisów – w ocenie Sądu - nie pozwalają uznać, że odmowa wnioskowanego świadczenia została prawidłowo orzeczona. Niedopuszczalne jest zawężające interpretowanie i stosowanie przepisów ustawy o szczególnych rozwiązaniach służących ochronie odbiorców energii elektrycznej w oderwaniu od naczelnych, podstawowych regulacji, będących istotą stosunków małżeńskich i współwłasności. Przyjęte przez organy rozwiązanie stoi w oczywistej sprzeczności do statusu współwłasności i uprawnień współmałżonków, niwelując ich uprawnienia i obowiązki wspólnego współdziałania, zarządzania wspólnym majątkiem, podejmowania czynności zwykłego zarządu czy działań zachowawczych.
Ponownie rozpatrując sprawę, organ wyda decyzję uwzględniającą powyższe rozważania Sądu. Zgodnie z art. 7 i art. 77 § 1 kpa wyjaśni sporne kwestie i uzasadni wydane rozstrzygnięcie zgodnie z wymaganiami zawartymi w art. 107 § 3 kpa i wskazaniami wydanego wyroku.
Mając powyższe na uwadze, Sąd w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 ppsa orzekł jak w sentencji.