II SA/Bd 975/23

II SA/Bd 975/23 - Wyrok WSA w Bydgoszczy
Data orzeczenia
2024-03-13
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-08-11
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Sędziowie
Jerzy Bortkiewicz
Joanna Brzezińska /sprawozdawca/
Joanna Janiszewska - Ziołek /przewodniczący/
Symbol z opisem
6091 Przywrócenie stosunków wodnych na gruncie lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom
Hasła tematyczne
Wodne prawo
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 624
art. 234 ust. 3
Ustawa z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Joanna Janiszewska-Ziołek Sędziowie: sędzia WSA Joanna Brzezińska (spr.) sędzia WSA Jerzy Bortkiewicz po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 13 marca 2024 r. sprawy ze skargi J. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] czerwca 2023 r. nr [...] w przedmiocie przywrócenia stosunków wodnych na gruncie oddala skargę.
Uzasadnienie
Wnioskiem z 19 września 2019 r. J. S. (skarżąca) - właścicielka działki nr [...], obręb P. - zwróciła się do Burmistrza Kamienia Krajeńskiego o wydanie decyzji nakazującej przywrócenie przez właściciela działki nr [...], ob. P., gruntu do stanu poprzedniego, w taki sposób, aby woda płynąca rowem melioracyjnym nie zalewała działek wnioskodawczyni, tj. działki nr [...] i nr [...]. Wnioskodawczyni poinformowała o szkodach powstałych na jej działkach w wyniku spływu wody opadowej w okresie od grudnia 2017 r. do kwietnia 2018 r. Zwróciła uwagę na podniesienie się poziomu wody w studni i zmianę jej smaku. Wskazała, że teren działce leśnej nr [...] jest piaszczysty, co spowodowało wsiąkanie wody w głąb ziemi, oraz że podniósł się poziom wody (o metr) w stawie, co mogło mieć wpływ na śnięcie ryb w nim żyjących i spowodowało spłynięcie wykopanej ziemi do stawu.
Decyzją z dnia 16 czerwca 2021 r. (znak OŚ.604.63.15.2019), Burmistrz Kamienia Krajeńskiego odmówił wydania nakazu przywrócenia gruntu do stanu poprzedniego oraz wykonania urządzeń zapobiegających szkodom na działkach nr [...] ob. P., przez właściciela działki nr [...]. W uzasadnieniu organ wskazał, że przeprowadzone czynności dowodowe wykazały, iż od co najmniej 1862 r. na terenie działki [...] znajdował się rów, przy czym z oświadczenia właściciela działki nr [...] wynika, że nie dokonano zmiany stosunków wodnych poprzez utworzenie nowych urządzeń melioracyjnych lub przeprowadzenie budowy lub przebudowy.
Decyzją z dnia 5 sierpnia 2021 r., znak SKO-436/8/2021, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Bydgoszczy, po rozpatrzeniu odwołania J. S., uchyliło powyższą decyzję i przekazało sprawę organowi I instancji do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu organ wskazał na konieczność rozważenia powołania biegłego celem ustalenia, czy w sprawie zaistniały przesłanki do zastosowania art. 234 ust. 3, czy może art. 77 ust. 2 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (dalej "p.w.").
Po uzupełnieniu postępowania dowodowego w zakresie przesłuchania stron oraz pozyskania opinii biegłego organ I instancji wydał w dniu 1 marca 2022 r. decyzję (znak OŚ.604.63.26.2019), nakazującą właścicielce działki nr ewid.[...], obręb P., rozebranie rurociągu i kręgu betonowego znajdującego się na wlocie rowu na ww. działce oraz odbudowę rowu nr 1 znajdującego się na ww. działce, poprzez przywrócenie jego parametrów technicznych (szer. dna w granicach od 0,6 do 0,8 m, głębokość 1 m, nachylenie skarp 1 do 1), a także jego odchwaszczenie i odmulenie.
Decyzją z 27 czerwca 2022 r. (znak SKO-436/2/2022) Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Bydgoszczy, na podstawie art. 138 § 2 k.p.a., uchyliło powyższą decyzję i przekazało organowi I instancji do ponownego rozpoznania. Organ odwoławczy wskazał, że należy wezwać biegłego do uzupełnienia opinii w zakresie tego, kiedy doszło do zmiany stanu na gruncie, kto tej zmiany dokonał, czy przed zmianą stan na gruncie był korzystniejszy. W ocenie SKO ustalenia także wymagało, jak zmiana wpłynęła na stosunki wodne w terenie, czy wpływ ten jest szkodliwy dla gruntów sąsiednich i czy powoduje i może powodować szkody. Organ wskazał, że należy skonfrontować treść opinii ze stanowiskami stron postępowania.
Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, decyzją z [...] kwietnia 2023 r. (znak [...]), Burmistrz Kamienia Krajeńskiego odmówił wydania nakazu G. G. - właścicielce nieruchomości [...] - przywrócenia gruntu do stanu poprzedniego. W uzasadnieniu, po przywołaniu dotychczasowego stanu sprawy, w tym zeznań stron postępowania oraz ustaleń wynikających z opinii biegłego z dnia 15 grudnia 2021 r., uzupełnionej w dniu 18 stycznia 2022 r. oraz w dniu 9 marca 2023 r., organ stwierdził, że na gruncie stanowiącym działkę nr [...] nie doszło do zmian naturalnych stosunków wodnych oraz szkodliwego wpływu na grunty sąsiednie. W oparciu o analizę materiału dowodowego w postaci opinii wraz z uzupełnieniami, dowodów z dokumentów, przesłuchań świadków i oświadczeń stron, organ stwierdził, że na działce nr [...] istniał rów melioracyjny (oznaczony w opinii biegłego jako rów nr 1) od 1862 r., czego dowodzą pozyskane ze starostwa mapy oraz pismo PGW Wody Polskie Zarząd Zlewni w Chojnicach z dnia 3 kwietnia 2019 r. W dokumencie tym stwierdzono istnienie rowów melioracyjnych na ww. działkach oraz przepustu drogowego na dz. nr [...], połączonego z tymi rowami. Nie stwierdzono rowów na działkach [...], które na skutek dekapitalizacji i braku renowacji mogły ulec zniszczeniu, a co wynika z dokumentacji pozyskanej z Archiwum Państwowego. Organ wskazał, że zgodnie z opinią główną biegłego całkowita długość rowu wynosi 247 m, z tym że na działce nr [...] długość ta wynosi 45 m, a na działce nr [...] rów przebiega na długości 165 m. Rów jest zamulony i wymaga odbudowy, jest płytki – o głębokości od 0,3 m do 1,6 m, przy przepuście drogowym na działce nr [...] głębokość wynosi 3,4 m. Rów dla prawidłowego funkcjonowania wymaga znacznego pogłębienia i rozbudowy w granicach obecnych krawędzi skarp. Organ wskazał, że wnioski z opinii uzupełniającej z 9 marca 2023 r. oraz zdjęcia załączone do opinii głównej z 15 grudnia 2021 r. dowodzą, że rów nr 1 jest zaniedbany, wymaga odbudowy i jest płytki. Organ wskazał, że opinia wraz z uzupełnieniami nie były kwestionowane przez strony. To, że rów jest płytki, potwierdzają również zeznania właścicieli działki nr [...]. Nie pogłębiali oni rowu i nie jest im znane, by rów pogłębiała właścicielka działki nr [...]. Skarżąca zaś zeznała do protokołu, że rów pogłębiał teść właścicielki działki nr [...] w latach osiemdziesiątych. Organ uznał, że należy dać wiarę zeznaniom właścicielki działki nr [...], że od chwili nabycia przez nią własności działki w 1990 r. do chwili obecnej nie były na tej działce wykonywane jakiekolwiek ingerencje dotyczące stosunków wodnych w stosunku do działek sąsiednich oraz przebiegającego przy granicy z Lasami Państwowymi rowu melioracyjnego. Wobec tego organ odmówił wiarygodności zeznaniom skarżącej co do zbyt dużej głębokości rowu nr 1 i konieczności jego spłycenia, jako opartych wyłącznie na jej własnych przypuszczeniach. Zrealizowana na terenie działki nr [...] studzienka i rurociąg zostały wybudowane nie później niż w 1998 r., z całą pewnością nie w 2018 r., skoro zgodnie z zeznaniami skarżącej wybudował je teść właścicielki działki nr [...] w okresie, kiedy działka stanowiła własność Kółka Rolniczego, a teść był jego prezesem. Organ wskazał, że konflikt pomiędzy rodziną G. a rodziną skarżącej trwa dłużej niż 40 lat, podtopienia działek nr [...] miały miejsce nie tylko w 2017 i 2018 r., ale także w 1998 r. i wcześniej – 40 lat temu. Zeznania te są spójne z zeznaniami właścicielki działki nr [...] w zakresie braku jej ingerencji na działkach nr [...] czy [...], oraz zeznaniami właścicieli ostatniej z wymienionych działek. Również oświadczenie skarżącej precyzujące, że studzienkę i rurociąg wybudował teść właścicielki działki [...] w latach siedemdziesiątych, pozostaje w zgodzie z opinią biegłego w zakresie braku drożności rurociągu i jego obecnej bezużyteczności jako urządzenia melioracyjnego oraz braku legalności przedmiotowej zabudowy.
W ocenie organu przyczyną podtopień działek nr [...] przy nadmiernych opadach, nie jest także wbrew twierdzeniom skarżącej przekształcenie przez G. G. trwałych nieużytków zielonych na grunty orne na dz. nr [...]. Powołując się na opinię biegłego organ stwierdził, że zamiana użytków zielonych, zwłaszcza ekstensywnie użytkowanych, na grunty orne, nie powoduje zmiany stosunków wodnych na gruncie. Taka zmiana może szkodzić tylko uprawom rolniczym, zwłaszcza w latach mokrych, ze względu także na naturalne duże "uwilgocenie" użytków rolnych.
Organ stwierdził, że w świetle przeprowadzonego postępowania nie doszło do zmiany stosunków wodnych na gruncie G. G., albowiem jako właściciel nie podejmowała ona żadnych działań od 1990 r., a w szczególności w okresie od 2017 do 2018 r., które wpływałyby szkodliwie na działkę skarżącej lub działki sąsiednie. Podtopienia na działce nr [...] występują okresowo przy nadmiarze wody opadowej, woda jest wtedy odprowadzana w sposób naturalny zgodnie ze spadkiem terenu od działki nr [...], rowem melioracyjnym przebiegającym przez działkę nr [...] do działki nr [...] (przepust drogowy), co potwierdził przedstawiciel Gminnej Spółki Wodnej, opinia biegłego wraz z opinią uzupełniającą oraz wyjaśnienia właścicieli działki nr [...]. Przyczyną podtopień nie jest, wbrew stanowisku skarżącej, zbyt głęboki rów na działce nr [...], przekształcenie trwałych użytków zielonych w grunty orne przez G. G. czy też budowa rurociągu i studzienki w latach 70-tych ubiegłego wieku. Organ wskazał, że – jak wynika z opinii – odpływ nadmiaru wód opadowych w latach mokrych o ponadnormatywnych opadach spływających rowem nr 1 znajdującym się na działkach nr [...] uniemożliwiają niedrożność przepustu drogowego na dz. nr [...], dekapitalizacja i zanik rowu melioracyjnego na dz. nr [...] oraz wybudowanie stawu na nieużytku nr [...] z naniesieniami wokół stawu.
Decyzją z 19 czerwca 2023 r. (znak SKO-436/8/2023), Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Bydgoszczy utrzymało w mocy rozstrzygnięcie I instancji. Po przywołaniu dotychczasowego stanu sprawy, treści art. 234 ust. 3 p.w. oraz zasad stosowania tego przepisu, organ odwoławczy stwierdził, że Burmistrz wypełnił wskazania zawarte w poprzedniej decyzji kasacyjnej i pozyskał wyjaśnienia biegłego w zakresie tego, czy wybudowanie studzienki (kręgu betonowego) i drenażu (rurociągu) na działce nr [...] spowodowało zmianę stosunków wodnych na gruntach sąsiednich (nie spowodowało) i czy zmiana ta wpływa szkodliwie na grunty sąsiednie, w jaki sposób i od kiedy, a także w zakresie tego, czy przed wybudowaniem ww. urządzeń stan wód na działce nr [...] był korzystniejszy na gruntach sąsiednich (nie wpływa). Organ odwoławczy przywołał ustalenia wynikające z opinii biegłego, wskazując, że działki nr [...] i [...] położone są nieckach wodnych, i przy takim ukształtowaniu terenu i dużej różnicy wysokości (teren działek [...] jest znacznie niżej położony niż teren działek nr [...]) woda w sposób naturalny, grawitacyjnie będzie odpływać w kierunku przepustu drogowego i nieużytku na działce nr [...]). Wskazał, że działkę nr [...] łączy rów melioracyjny nr 1, na działce nr [...] zlokalizowane są także rowy nr 2 i 3 niepołączone z rowem nr 1, odprowadzające wodę z części działki do nieużytku N. Organ przywołał, że rów nr 3 jest zaniedbany i bardzo płytki, nie spełnia żadnej roli z punktu widzenia regulacji stosunków wodnych. Na działce skarżącej nr [...], jak wynika z mapy z 1862 r., istniał rów o długości 105 m odprowadzający wodę płynącą przepustem drogowym do nieużytku, obecnie rów ten nie istnieje a w jego miejscu rośnie las sosnowy. Część nieużytku stanowi staw, zbudowany prawdopodobnie w ostatnich kilkunastu latach. Organ wyjaśnił, że w latach o ekstremalnych opadach występujących co kilkanaście lat, woda powinna odpływać przez przepust drogowy przez działkę nr [...] do nieużytku na działce nr [...], jednak uniemożliwia to obecny stan techniczny rowu nr 1 oraz niedrożność przepustu drogowego, mającego za zadanie odprowadzanie wody z terenu powyżej przepustu na drugą stroną drogi, tj. na działkę nr [...] i nr [...] do nieużytku. W obecnej sytuacji nie ma możliwości w pełni odprowadzania nadmiaru wody z działki nr [...] i [...], będą występować podtopienia okolicznych gruntów na tych działkach, a także drogi działki nr [...] przy przepuście drogowym. W ocenie SKO okoliczności faktyczne sprawy oraz zebrany materiał dowodowy, w tym przede wszystkim opinia biegłego wraz z jej uzupełnieniami, zostały poddane krytycznej analizie, czego wynikiem było prawidłowe ustalenie stanu sprawy oraz usunięcie wątpliwości co do przesłanek zastosowania w sprawie art. 234 ust. 3 p.w. SKO wskazało, że wybudowanie studzienki oraz drenażu na działce nr [...] nie spowodowało zmiany stosunków wodnych skutkujących wystąpieniem szkody na nieruchomości skarżącej. Rozlewanie się wody na działce nr [...], zanim odpłynie ona do stawu i nieużytku na działce nr [...], spowodowane jest niedrożnością rowu nr 1 i przepustu drogowego, a także zanikiem rowu melioracyjnego na działce [...]
J. S. zaskarżyła powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy, wnosząc o jej uchylenie oraz zasądzenie kosztów postępowania. Skarżąca zarzuciła naruszenie:
1) art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. polegające na niewyczerpującym rozpatrzeniu materiału dowodowego oraz jego dowolnej ocenie, wyrażające się zwłaszcza w odmówieniu wiarygodności oświadczeniom skarżącej w przedmiocie zmian dokonanych na działce nr [...] i wywołanych nimi szkód na gruntach skarżącej i jej syna, oraz nieuwzględnieniu, że rów oznaczony nr 1 jest łamany, przez co jest to częściowo rów wodny (odprowadzający wody z działki nr [...] w kierunku działki nr [...]), a częściowo zdawczy (odprowadzający wody z działki nr [...] w kierunku przepustu drogowego), a to z uwagi na to, iż na części działki [...] biegnie "pod górkę",
2) art. 234 ust. 3 p.w. poprzez jego niezastosowanie i zaniechanie nakazania właścicielce działki nr [...] przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom, ustalając termin wykonania czynności,
3) z ostrożności procesowej – art. 234 ust. 2 p.w. poprzez niego niezastosowanie i nienakazanie usunięcia przeszkód oraz zmian w odpływie wody, powstałych na jego gruncie na skutek przypadku lub działania osób trzecich, ze szkodą dla gruntów sąsiednich.
W uzasadnieniu skargi podniesiono, że odpływ wody z działki nr [...] jest niemożliwy z punktu widzenia zasad fizyki, albowiem woda musiałaby płynąć rowem nr 1 w górę, a co wynika z tego, że działka nr [...] jest położona niżej niż działka nr [...], a rów nr 1 jest rowem łamanym. Powyższe w ocenie skarżącej zostało pominięte przez biegłego i organy. Wskazała, że bez ingerencji zewnętrznej woda nie ma możliwości spłynąć z działki nr [...] w kierunku przepustu drogowego, a taki skutek właśnie wystąpił, o czym skarżąca wielokrotnie informowała. Podniosła, że po zalaniu jej działki i działki jej syna w latach 2017 i 2018 samodzielnie dowiedziała się, iż wody spływają z działki nr [...], na skutek pogłębienia najprawdopodobniej w roku 2017 r. rowu nr 1. Wskazała, że to, iż obecnie skutek w postaci pogłębienia, a nawet przepływowości rowu nie występuje, nie oznacza, że zmian takich w przeszłości nie dokonano. Skarżąca wskazała, że organ zaniechał przeprowadzenia jakichkolwiek czynności dowodowych na okoliczność powyższego, zasłaniając się nierozwiązaną kwestią postępowania spadkowego na działce.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko.
W piśmie procesowym z 2 października 2023 r. skarżąca przedstawiła dodatkową argumentację, wskazując, że nie zgadza się z wnioskami wynikającymi z wykorzystanej w sprawie opinii biegłego i przedstawiając swoją wersję zdarzeń zaistniałych na działkach nr [...] i [...], mających w jej ocenie znaczenie w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja odpowiada prawu materialnemu, a przy jej wydaniu organ administracji nie naruszył przepisów prawa procesowego w stopniu, który skutkować mógłby jej wyeliminowaniem z obrotu prawnego.
Materialnoprawną podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia stanowił przepis art. 234 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 624). Zgodnie z treścią ust. 1 tego przepisu właściciel gruntu, o ile przepisy ustawy nie stanowią inaczej, nie może zmieniać kierunku i natężenia odpływu znajdujących się na jego gruncie wód opadowych lub roztopowych ani kierunku odpływu wód ze źródeł – ze szkodą dla gruntów sąsiednich (pkt 1) oraz odprowadzać wód oraz wprowadzać ścieków na grunty sąsiednie (pkt 2). W myśl ust. 3 jeżeli spowodowane przez właściciela gruntu zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie, wójt, burmistrz lub prezydent miasta, z urzędu lub na wniosek, w drodze decyzji, nakazuje właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom, ustalając termin wykonania tych czynności.
W niniejszej sprawie spór sprowadził się do kwestii, czy okresowe podtapianie działki skarżącej o numerze ewidencyjnym [...], jak i działki nr [...], obręb P., gmina Kamień Krajeński, powodowane było przez zmianę stosunków wodnych na działce nr [...]. W ocenie skarżącej zmiana taka nastąpiła, a polegała ona na wykonaniu na gruncie właścicielki działki nr [...] prac skutkujących pogłębieniem rowu melioracyjnego przebiegającego przez działki nr [...] w celu wyprowadzenia wód opadowych i roztopowych z tych działek w stronę działki nr [...] (działki drogowej) i dalej - znajdujących się w niszy wodnej działek skarżącej i jej syna. Jak podnosi skarżąca, skutkiem działań właścicieli działki nr [...] jest niekorzystna zmiana stosunków wodnych na jej gruncie, objawiająca się podtapianiem (zalewaniem) jej terenów przez wody opadowe i roztopowe spływające z działki nr [...].
Wskazać należy, że zmiana stanu wody na gruncie w rozumieniu ww. przepisów to każde działanie, którego efektem jest zmiana ilościowa wody (zwiększenie się bądź zmniejszenie ilości wody na gruncie) oraz zmiana w zakresie jej przepływu przez grunt. Jest to takie działanie, które ingeruje w naturalny stan wody na danym terenie związany z jego ukształtowaniem, warunkami przyrodniczymi i hydrologicznymi. Zmiana ta może polegać na zmianie kierunku odpływu znajdującej się na gruncie wody opadowej i roztopowej bądź kierunku odpływu ze źródeł poprzez np. wykonanie przeszkody w odpływie wody opadowej z terenów sąsiednich zgodnie z naturalnym kierunkiem odpływu, nawiezienie ziemi w celu podwyższenia terenu, usunięcie ziemi w celu obniżenia terenu, wykopanie rowu, zasypanie istniejącego rowu, utwardzenie powierzchni działki kostką brukową, wzniesienie murowanego ogrodzenia, czy wykopanie studni i pobór z niej takiej ilości wody, która spowoduje obniżenie poziomu lustra wody na gruntach sąsiednich.
Zastosowanie art. 234 ust. 3 p.w. uzależnione jest od szkodliwego wpływu na grunty sąsiednie zmian stanu wody zaistniałych na gruncie właściciela. Pojęcia "szkoda" i "szkodliwe zmiany" nie są tożsame. Za szkodę należy uznać obiektywnie pojęty, i wykazany w postępowaniu uszczerbek po stronie poszkodowanego. "Szkodliwe zmiany" to stan, gdy wystąpiły (również w sposób obiektywny ustalone) czynniki pogarszające warunki korzystania z rzeczy. Szkodliwą zmianą będzie zatem niewątpliwie zaistnienie na nieruchomości okresowych podtopień związanych ze zmianą kierunku i natężenia spływu wód opadowych i roztopowych na gruncie sąsiednim. Tak rozumiane zmiany mogą, ale nie muszą przy tym ostatecznie prowadzić do wystąpienia szkody. Należy też wyjaśnić, że szkodliwe oddziaływanie zmiany stosunków wodnych na grunty sąsiednie może być też procesem długotrwałym, wymagającym obserwacji, niejednokrotnie niedającym się stwierdzić w czasie jednorazowych, sporadycznych oględzin (vide: wyrok NSA z dnia 10 października 2023 r., sygn. III OSK 764/22, dostępny na stronie orzeczenia.nsa.gov.pl.). Nie ma przy tym znaczenia, czy szkoda nastąpiła w wyniku działania legalnego czy nielegalnego (vide: wyrok WSA w Krakowie z 16 stycznia 2017 r., sygn. II SAB/Kr 191/16; wyrok WSA w Lublinie z 23 maja 2017 r., sygn. II SA/Lu 1134/16; dostępne jw.).
Wydanie decyzji, o której mowa w art. 234 ust. 3 p.w. wymaga precyzyjnego ustalenia stanu faktycznego istniejącego przed badaną zmianą, charakteru i sposobu dokonanej zmiany i jej szkodliwego wpływu na grunty sąsiednie. Nie jest możliwe stwierdzenie takiego wpływu bez uprzedniego, wyraźnego ustalenia, że przed zmianą stan na gruntach sąsiednich był korzystniejszy. W razie ustalenia, że nie doszło do zmiany stosunków wodnych na gruncie organ zwolniony jest od badania pozostałej przesłanki, czyli szkodliwego oddziaływania na nieruchomości sąsiednie.
Sprawy z zakresu stosunków wodnych zasadniczo wymagają dla zastosowania art. 234 p.w. wiadomości specjalnych, przekraczających wiedzę wynikającą z doświadczenia życiowego organów administracji o właściwości ogólnej. Są to postępowania specyficzne i skomplikowane, wymagające odpowiedniej wiedzy z zakresu hydrologii, gospodarki wodnej, postępowań wodno-prawnych i melioracji wodnych, a ewentualnie również przeprowadzenia badań, analiz i obliczeń. Inne dowody takie jak oględziny, czy zeznania świadków nie posiadających fachowej wiedzy, nie zawsze mogą być, a co do zasady w ogóle nie są wystarczające dla obiektywnej oceny okoliczności danej sprawy pozwalających na ustalenie czy doszło do zmiany stanu wody na gruncie ze szkodą dla gruntów sąsiednich oraz czy istnieje związek przyczynowo-skutkowy między dokonaną zmianą, a wynikłą szkodą. Regułą w sprawach tego rodzaju powinien być dowód z opinii biegłego na okoliczność tego, czy doszło do zmiany stanu wód na gruncie szkodliwie wpływającej na grunty sąsiednie oraz czy istnieje związek przyczynowy pomiędzy zmianą a szkodliwym wpływem (por. wyrok NSA z 20 kwietnia 2017 r., sygn. II OSK 1495/16; wyrok WSA w Krakowie z 18 czerwca 2015 r., sygn. II SA/Kr 407/15; wyrok WSA w Białymstoku z 5 czerwca 2014 r., sygn. II SA/Bk 138/14; wyrok WSA w Kielcach z 18 czerwca 2014 r., sygn. II SA/Ke 373/14, dostępne jw.). W tego rodzaju sprawach bowiem zasadnicze znaczenie mają ustalenia z zakresu dziedzin specjalnych: hydrologii, gospodarki wodnej, postępowań wodnoprawnych i melioracji wodnych. Koniecznością jest, by w postępowaniu tym przedmiocie swoją ocenę wyraził biegły, który dysponując odpowiednią wiedzą z wymienionego zakresu jest w stanie ocenić, czy na działkę szkodliwe wpływa ewentualna zmiana stanu wód i czy między tym szkodliwym oddziaływaniem oraz zmianą stanu wód istnieje związek przyczynowy. Rolą takiego biegłego będzie także zajęcie stanowiska w zakresie stosowania środków w celu wyeliminowania szkodliwych zmian stanu wody na gruncie.
Dowód z opinii biegłego podlega ocenie jak każdy inny dowód w sprawie, z tym jednak zastrzeżeniem, że ani organ, ani sąd administracyjny nie mogą ingerować w jego merytoryczną część, gdyż nie dysponują wiadomościami specjalnymi, które posiada biegły. Rzeczą organów jest za to zbadanie - w aspekcie wymogów art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. - czy ekspertyza została sporządzona zgodnie z przepisami, czy opiera się na prawidłowych danych oraz czy jest logiczna i zupełna.
Zasadniczym dowodem wykorzystanym w rozpoznawanej sprawie była opinia biegłego z zakresu rolnictwa, pratotechniki i melioracji wodnych, mgra inżyniera M. S., sporządzona w dniu 15 grudnia 2021 r., uzupełniona aneksami z 18 stycznia 2022 r. oraz 9 marca 2023 r.
W opinii głównej z dnia 15 grudnia 2021 r. biegły dokonał oceny przekształcenia użytków zielonych na dz. nr [...] na zmianę stosunków wodnych na tych działkach, wskazując, że samo przekształcenie użytków zielonych, z natury o dużym uwilgotnieniu, na grunty orne nie powoduje zmiany stosunków wodnych na gruncie (pkt 7). Scharakteryzował, na podstawie oględzin terenowych oraz pozyskanych materiałów mapowych, istniejące na działkach nr [...] i [...] rowy melioracyjne o numerach 1-3, a także odniósł się do okoliczności istnienia w przeszłości rowu odprowadzającego wodę do nieużytku na działce nr [...], który obecnie – na skutek jego dekapitalizacji będącej efektem braku konserwacji rowu – już nie istnieje (pkt 8). Biegły scharakteryzował wybudowane na terenie działki nr [...] urządzenia w postaci studzienki melioracyjnej oraz drenażu, wskazując na ich prowizoryczny charakter i brak technicznego uzasadnienia, a jednocześnie oceniając, że położenie rurociągu naruszyło stosunki wodne na gruncie (pkt 9). W ekspertyzie opisano stan i rolę przepustu pod działką drogową nr [...] (pkt 10). Charakteryzując stosunki wodne na analizowanym terenie (pkt 11) biegły stwierdził, że naturalne ukształtowanie terenu warunkuje odpływ grawitacyjny wody z działek o numerach [...] przez przepust drogowy na działkę nr [...] i działkę nr [...], przy czym pierwotnie woda spływała do nieużytku na działce [...], a obecnie proces ten – w latach intensywnych opadów – został zaburzony z uwagi na dekapitalizację rowu na działce nr [...] oraz podwyższenie terenu wokół stawu zrealizowanego na działce nr [...] w miejscu nieużytku. Po przywołaniu treści materiałów zgromadzonych w sprawie (stanowisk stron), a dotyczących ustalenia stosunków wodnych (pkt 12 i 13) biegły powtórzył, że zmiana jednych użytków w inne nie zmienia stanu wody na gruncie, a przyczyną podtopień jest brak zlokalizowanego odpływu wody z działek [...] do nieużytku i pobliskiego jeziora B. , a co spowodowane jest dekapitalizacją rowu odprowadzającego wodę od przepustu drogowego do nieużytku. Nieużytek został częściowo zamieniony na staw, a okoliczny teren przy stawie został podwyższony gruntem z wykopu; teren ten w naturalny sposób w przeszłości przejmował wodę z wyżej położonych terenów poprzez przepust drogowy, odprowadzaną grawitacyjnie. Biegły stwierdził, że ingerencją w naturalny stan wody była realizacja stawu i zasypanie części nieużytku na dz. nr [...]. We wnioskach wynikających z analizy (pkt 15), w zakresie przyczyn obecnego stanu rzeczy w zakresie stosunków wodnych, wskazano, że:
1) odpływ grawitacyjny wody z działek nr [...] i [...] poprzez przepust drogowy na dz. nr [...] i dz. nr [...] jest warunkowany naturalnym ukształtowaniem terenu,
2) woda częściowo może być retencjonowana na działkach nr [...], a nadmiar wody po ponadnormatywnych opadach deszczu odprowadzany jest grawitacyjnie przepustem na działkę nr [...] i nr [...] do stawu i nieużytku,
3) dekapitalizacja i zanik rowu łączącego przepust drogowy z nieużytkiem na działce nr [...] spowodował, że stosunki wodne się pogorszyły, woda rozlewała się po powierzchni działki nr [...] zanim odpłynęła do stawu i nieużytku,
4) zmiana użytków zielonych na grunty orne nie powoduje zmiany stosunków wodnych na gruncie,
5) posadowienie studzienki oraz rurociągu było próbą prowizorycznej zmiany stosunków wodnych na gruncie, nieznajdującą technicznego uzasadnienia, stanowiło naruszenie stosunków wodnych na gruncie i wymagało pozwolenia wodnoprawnego.
W opinii uzupełniającej z dnia 18 stycznia 2022 r. biegły dokonał charakterystyki topograficznej terenu objętego opinią główną oraz charakterystyki trasy i profilu podłużnego rowu nr 1. Opisał cechy fizyczne rowu na poszczególnych jego odcinkach (pkt 2). Stwierdził, że działki nr [...] oraz [...] położone są w tzw. nieckach wodnych, i przy takim ukształtowaniu terenu wody w sposób naturalny odpływać będzie w kierunku działki nr [...], która wraz z działką [...] obejmuje grunty położonej niżej niż działki [...] Opisawszy stosunki wodne panujące na dz. nr [...], kształtowane m.in. przez obecność rowu nr 2 i 3, biegły wskazał, że odbudowa tych rowów wraz z pogłębieniem nieużytków na dz. nr [...] mogą lokalnie poprawić stosunki wodne, jednak w obecnym stanie w latach o ponadnormatywnych opadach deszczu, co kilkanaście czy kilkadziesiąt lat nadmiar wody będzie odprowadzany rowem nr 1 przez przepust drogowy na tereny niżej położone – dz. nr [...] We wnioskach z opinii uzupełniającej stwierdzono przede wszystkim, że:
1) duża różnica poziomów terenu warunkuje odpływ wody grawitacyjnie z terenu dz. nr [...] poprzez działkę nr [...] na działki nr [...],
2) aby unormować odpływ nadmiaru wody z działek nr [...] wymagana jest odbudowa rowu nr 1 i udrożnienie przepustu drogowego,
3) na działce nr [...] i do nieużytku na działce nr [...] woda może odpływać trasą rowu istniejącego w przeszłości, w tym celu istnieje możliwość odtworzenia rowu lub budowy rurociągu na długości 103 m,
4) można rozważyć odprowadzenie wody z nieużytku na dz. nr [...] do jeziora B. .
Postanowieniem Burmistrza Kamienia Krajeńskiego z dnia 7 lutego 2023 r., nr OŚ.604 .63.29.2019 biegły zobowiązany został do wykonania uzupełnienia opinii w zakresie odpowiedzi na pytanie:
- czy wybudowanie studzienki (kręgu betonowego) oraz drenażu (rurociągu) na działce nr [...] spowodowało zmianę stosunków wodnych na gruntach działek [...], i czy zmiana ta szkodliwie wpływa na grunty sąsiednie, w jaki sposób ta szkodliwość się przejawia i od kiedy, oraz
- czy przed wybudowaniem ww. urządzeń na działkach skarżącej stan wód był korzystniejszy.
W opinii uzupełniającej z dnia 9 marca 2023 r. biegły dokonał ponownej, kompleksowej oceny stosunków wodnych na działkach [...], obejmującej zagadnienia poddane analizie we wcześniejszych dokumentach, oraz zagadnienia wskazane w ww. postanowieniu. Ponownie przedstawił charakterystykę topograficzną terenu na poszczególnych obszarach (pkt 6), charakterystykę trasy i profilu podłużnego rowu nr 1 (pkt 7), analizę topograficzną tego rowu (pkt 8), ocenę przekształcenia użytków zielonych na zmianę stosunków wodnych (pkt 9), charakterystykę pozostałych stwierdzonych rowów na działkach nr [...] i [...] (pkt 10). Dokonał oceny wybudowania drenażu i studzienki melioracyjnej na działce nr [...], podkreślając ich prowizoryczny charakter oraz stwierdzając, że po wybudowaniu rurociągu nienaruszone zostały stosunki wodne na gruncie (pkt 11). Scharakteryzowano przepust pod drogą na działce nr 20 (pkt 12), dokonano charakterystyki stosunków wodnych na analizowanym terenie (pkt 13). Biegły dokonał obszernej analizy i interpretacji materiałów zgromadzonych w sprawie, w postaci pozyskanych map oraz odebranych stanowisk stron (pkt 14). We wnioskach wynikających z dokonanej analizy biegły stwierdził przede wszystkim, że:
- duża różnica poziomów terenu warunkuje odpływ wody grawitacyjnie z terenu dz. nr [...] poprzez działkę nr [...] na działki nr [...],
- odpływ grawitacyjny wody z działek nr [...] i [...] poprzez przepust drogowy na dz. nr [...] i dz. nr [...] jest zgodny z naturalnie ukształtowanym terenem,
- nadmiar wody po ponadnormatywnych opadach deszczu powinien być grawitacyjne odprowadzany przepustem drogowym na działkę nr [...] i na działkę nr [...] do stawu i nieużytku,
- dekapitalizacja i zanik rowu łączącego przepust drogowy z nieużytkiem na działce nr [...] spowodował, że stosunki wodne się pogorszyły, woda rozlewała się po powierzchni działki nr [...] zanim odpłynęła do stawu i nieużytku,
- problem podtapiania zażegnałoby odtworzenie rowu na działce nr [...] i wybudowanie stawu na całym nieużytku na działce nr [...], albo odprowadzenie wody rurociągiem do jeziora B. ,
- zmiana użytków zielonych na grunty orne nie spowodowała zmiany stosunków wodnych na gruncie,
- posadowienie studzienki i drenażu na działce nr [...] nie było naruszeniem stosunków wodnych na gruncie z uwagi na ich prowizoryczny charakter i niespełnianie żadnej roli z punktu widzenia regulacji stosunków wodnych, nie spowodowało zmiany stosunków wodnych na gruntach sąsiednich i nie wpłynęło szkodliwie na te grunty,
- przed wybudowaniem studzienki i drenażu na działce nr [...] stan wód na gruntach sąsiednich nie był korzystniejszy, a z punktu widzenia technicznego regulacja stosunków wodnych za pomocą tych urządzeń była neutralna.
W ocenie Sądu pozyskana i wykorzystana w postępowaniu ekspertyza biegłego w sposób spójny i logiczny analizuje przedstawione zagadnienie warunkujące sposób rozpoznania sprawy. Autor opinii, posiadający wiadomości specjalistyczne w zakresie m.in. melioracji wodnych, swoje wnioski poparł stosowną analizą poszczególnych zagadnień dotyczących ukształtowania terenu, stanu stwierdzonych urządzeń wodnych (przede wszystkim rowu nr 1, przepustu drogowego na działce nr [...], a także rowów nr 2 i 3 "obsługujących" działki [...]), urządzeń wodnych dawniej występujących na analizowanym obszarze (na działce nr [...]), przyczyn stagnowania wody w latach o ponadnormatywnych opadach, propozycji rozwiązań zaistniałego problemu. Przedstawiono również analizę topograficzną przedmiotowego obszaru oraz szczegółową analizę topograficzną rowu nr 1. Wykorzystano materiał mapowy obejmujący również mapy z drugiej połowy XIX wieku, oparto się na protokołach oględzin terenowych, przytoczono stanowiska stron postępowania. Opinii nie można zarzucić pobieżności, niespójności, czy też niekonsekwencji.
Wnioski płynące ze sporządzonej na potrzeby postępowania ekspertyzy jasno wskazują, że brak było w sprawie przesłanek do wydania rozstrzygnięcia na podstawie art. 234 ust. 3 p.w. Na działce nr [...] nie dokonano działań, których efektem byłaby zmiana stosunków wodnych na tym gruncie oraz gruntach sąsiednich. Nie była takim działaniem realizacja w przeszłości prowizorycznego systemu drenarskiego składającego się ze studzienki (kręgu betonowego) oraz rurociągu. Nie może być mowy o szkodliwym oddziaływaniu zmiany stosunków wodnych na grunty sąsiednie, skoro zmiany takie nie zaistniały i wynika to z dokumentu posiadającego walor dowodu eksperckiego. Jak wynika z opinii biegłego podtopienia na działce skarżącej są wynikiem dekapitalizacji
i całkowitego zaniku dawniej istniejącego rowu na działce nr [...], obecnie zalesionej, a także zmianami dokonanymi na działce [...] (budowa stawu, wywyższenie terenu), co zaburzyło grawitacyjny spływ wody do nieużytku zlokalizowanego na działce nr [...]
i spowodowało, że po ponadnormatywnych opadach, zdarzających się co kilka lub kilkanaście lat, woda stagnuje na działce [...] nie znajdując odpływu na teren działki [...]
Zarzuty skarżącej nakierowane na zakwestionowanie wiarygodności wniosków powziętych przez biegłego w ramach jego ekspertyzy nie mogły odnieść zamierzonego skutku. Założenia merytoryczne i metodologiczne dowodu specjalistycznego strona może kwestionować tylko poprzez złożenie kontrekspertyzy wykonanej przez innego biegłego z dziedziny geologii i hydrologii, a szczególnie z dziedziny melioracji wodnych. Stanowisko skarżącej, że zalewanie jej działek jest efektem niedozwolonych działań właścicieli działki nr [...] nie zostało potwierdzone przez biegłego. Posługując się specjalistyczną wiedzą i stosownymi, wykorzystującymi tę wiedzę analizami stwierdził, że naturalnym na przedmiotowym obszarze jest grawitacyjny spływ wód na przez teren działki nr [...] do działki [...], zaś podtapianie działek skarżącej to skutek braku zlokalizowanego odpływu wody z działek nr [...] do nieużytku na terenie działki nr [...] oraz jeziora B. , a w szczególności: skutek zaniku rowu melioracyjnego uwidocznionego na terenie działki nr [...] na mapie z 1862 r. (mapy nr 6 i 7 zawarte w opinii głównej z 15 grudnia 2019 r., mapa nr 4 w opinii uzupełniającej z 2023 r.), oraz zmian dokonanych na nieużytku na działce [...] (wyniesienie terenu, budowa stawu).
Za gołosłowne należy uznać twierdzenia skarżącej, jakoby pominięta została przez biegłego wskazywana przez skarżącą kwestia różnic wysokości terenu działek nr [...], jak i różnic w nachyleniu rowu nr 1. W opinii uzupełniającej z dnia 9 marca 2023 r. biegły dokonał analizy topograficznej rowu nr 1, sporządzając jego przekroje podłużne i poprzeczne, oraz dokonując szczegółowej analizy spadków ww. rowu. Z analizy eksperckiej wynika, że rolą rowu nr 1 jest odprowadzanie wody z terenu działki nr [...], grawitacyjnie, przez przepust na drodze na dz. nr [...], i dalej, przez zdekapitalizowany rów na działce nr [...] do nieużytku na działce nr [...], ewentualnie rurociągiem do jeziora B. . Prawidłowość metodologii badań oraz powziętych na ich podstawie wniosków skarżąca mogła kwestionować jedynie w formie kontrekspertyzy, której w niniejszej sprawie nie przedłożono. Sporządzana w sprawie opinia biegłego, wraz z jej uzupełnieniami jest dokumentem logicznym, spójnym, odnoszących się konkretnie do okoliczności faktycznych sprawy, zatem stanowi wiarygodny i zasadniczy dowód w sprawie.
Skarżąca jako inicjatorka i strona postępowania administracyjnego brała w nim czynny udział. Postępowanie toczyło się od 19 września 2019 r., wobec tego w sytuacji gdy strona nie zgadzała się z opinią biegłego, mogła zaoferować w postępowaniu inny równie wiarygodny dowód, który potwierdzałby jej stanowisko i twierdzenia, sprzeczne z tezami opinii biegłego. W postępowaniu administracyjnym toczącym się na w niosek strony obowiązek działania i gromadzenia materiału dowodowego przez organ z urzędu, nie pozbawia wnioskodawcy możliwości dowodzenia istotnych dla siebie okoliczności dopuszczalnymi dowodami. Organ nie jest bowiem zobowiązany do poszukiwania, niejako w zastępstwie strony, dowodów mających potwierdzić korzystne dla tej strony okoliczności. To na stronie postępowania administracyjnego ciąży obowiązek udowodnienia okoliczności, na podstawie których wywodzi korzystne dla siebie skutki prawne. Jednocześnie nie jest dopuszczalne stawianie zarzutu naruszenia reguł postępowania dowodowego przy bierności strony zainteresowanej wynikiem sprawy na etapie postępowania przez organami i ograniczeniu się wyłącznie do polemiki ze stanowiskiem biegłego i organów.
W ocenie Sądu w sprawie nie doszło do naruszenia art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Postępowanie dowodowe, obejmujące przede wszystkim pozyskanie opinii biegłego z zakresu melioracji wodnych i analizę wniosków z niej wypływających, wykazało, że podtopienia występujące na działkach skarżącej w okresach ponadnormatywnych opadów nie są skutkiem zmiany stosunków wodnych na terenie działki nr [...]. Prawidłowo odmówiono zatem zastosowania art. 234 ust. 3 p.w. Wobec niestwierdzenia przeszkód oraz zmian w odpływie wody na terenie działki nr [...], które miałyby skutkować szkodą na gruncie sąsiednim, brak było podstaw do zastosowania w sprawie art. 234 ust. 2 p.w.
Mając to na uwadze Sąd orzekł o oddaleniu skargi na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r., poz. 1634).
Sprawa została na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2023 r. poz. 1327 ze zm.).