II SA/Bd 97/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w BydgoszczyBydgoszcz2007-03-21
NSAAdministracyjneWysokawsa
pomoc społecznazasiłek celowysuszagospodarstwo rolneszkody rolniczewykładnia prawa WSA Bydgoszcz

Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzję odmawiającą przyznania zasiłku celowego rolnikowi z powodu suszy, uznając błędną wykładnię przepisów przez organy.

Rolnik Tadeusz C. skarżył decyzję odmawiającą przyznania zasiłku celowego z powodu suszy, argumentując błędne ustalenie powierzchni zasiewów. Organy uznały, że szkody nie przekroczyły 30% użytków rolnych. Sąd uchylił decyzję, stwierdzając, że organy błędnie zinterpretowały pojęcie 'upraw rolnych', utożsamiając je z 'użytkami rolnymi', zamiast odnosić szkody do faktycznie zasianej powierzchni.

Rolnik Tadeusz C. złożył skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego, która utrzymała w mocy decyzję Wójta Gminy odmawiającą przyznania zasiłku celowego z powodu suszy w 2006 roku. Wójt odmówił przyznania zasiłku, ponieważ szkody w gospodarstwie rolnym wnioskodawcy wyniosły 27,65% użytków rolnych, co było poniżej wymaganego progu 30%. Rolnik odwołał się, podnosząc, że błędnie określono powierzchnię zasiewów. Kolegium utrzymało decyzję w mocy, uznając protokół komisji szacującej szkody za wiążący. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy uchylił zaskarżoną decyzję. Sąd uznał, że organy błędnie zinterpretowały pojęcie 'szkód w uprawach rolnych', utożsamiając je z 'szkodami na obszarze użytków rolnych'. Sąd podkreślił, że 'uprawy rolne' oznaczają faktycznie prowadzone uprawy, a nie całą powierzchnię użytków rolnych. Błędna wykładnia przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 sierpnia 2006 r. miała wpływ na wynik sprawy, ponieważ szkody obliczone w stosunku do faktycznie zasianej powierzchni przekroczyłyby wymagany próg. Sąd nakazał organom uzupełnienie postępowania dowodowego i ponowne rozstrzygnięcie sprawy z uwzględnieniem prawidłowej wykładni.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Przez 'szkody w uprawach rolnych' należy rozumieć szkody powstałe w faktycznie prowadzonych uprawach, a nie szkody na całym obszarze użytków rolnych gospodarstwa.

Uzasadnienie

Sąd wskazał na konieczność zastosowania wykładni językowej, odróżniając pojęcia 'uprawy rolne' od 'użytków rolnych'. 'Uprawy rolne' odnoszą się do roślin uprawianych i obszaru przez nie zajętego, podczas gdy 'użytki rolne' to grunty nadające się do uprawy. Błędne utożsamienie tych pojęć przez organy administracji doprowadziło do nieprawidłowego obliczenia procentu szkód.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (7)

Główne

Dz.U. 2006 nr 155 poz 1109 art. § 2 § pkt 1 i 2

Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 29 sierpnia 2006 r. w sprawie szczegółowych warunków realizacji programu pomocy dla gospodarstw rolnych w celu złagodzenia skutków suszy

Kluczowe przepisy dotyczące warunków przyznania pomocy. Sąd zinterpretował pojęcie 'szkód w uprawach rolnych' odmiennie od organów.

Pomocnicze

Dz.U. 2006 nr 139 poz. 969 art. art. 2 ust. 1

Ustawa z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym

Definicja 'gospodarstwa rolnego' użyta przez organy do interpretacji przepisów rozporządzenia.

k.p.a. art. art. 76 § § 1 i § 3

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego

Przepisy dotyczące mocy dowodowej dokumentów urzędowych i możliwości ich kwestionowania.

Dz. U. Nr 63, poz. 592 art. art. 2 pkt 5

Ustawa z dnia 11 kwietnia 2003 r. o kształtowaniu ustroju rolnego

Definicja 'użytków rolnych' przywołana dla odróżnienia od 'upraw rolnych'.

Dz. U. Nr 38, poz. 454 art. § 68 ust. 1

Rozporządzenie Ministra Rozwoju Regionalnego i Budownictwa z dnia 29 marca 2001 r. w sprawie ewidencji gruntów i budynków

Klasyfikacja użytków rolnych.

Dz. U. Nr 64, poz. 593 art. art. 2 ust. 1

Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej

Cel pomocy społecznej.

Dz. U. Nr 16, poz. 82 art. § 20 ust. 3

Ustawa z dnia 30 stycznia 1996 r. w sprawie szczegółowych kierunków działań Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa oraz sposobów ich realizacji

Procedura szacowania szkód przez komisję wojewody.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Błędne ustalenie powierzchni zasiewów przez organy. Niewłaściwa wykładnia pojęcia 'upraw rolnych' jako 'użytków rolnych'.

Odrzucone argumenty

Szkody nie przekroczyły 30% użytków rolnych. Protokół komisji szacującej szkody jest wiążący.

Godne uwagi sformułowania

Utożsamienie pojęć 'szkody w uprawach rolnych' z 'szkodami na obszarze użytków rolnych' jest błędne. Należy odróżnić pojęcie 'uprawy rolne' od pojęcia 'użytki rolne'. Protokół stanowi dokument urzędowy, ale jego ustalenia mogą być kwestionowane.

Skład orzekający

Grzegorz Saniewski

sprawozdawca

Małgorzata Włodarska

członek

Wojciech Jarzembski

przewodniczący

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja pojęć 'uprawy rolne' i 'użytki rolne' w kontekście przepisów o pomocy dla rolników dotkniętych suszą. Znaczenie protokołów szacowania szkód."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznego rozporządzenia z 2006 r., ale zasady wykładni prawa są uniwersalne.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa pokazuje, jak kluczowa może być precyzyjna wykładnia przepisów i odróżnienie pozornie podobnych pojęć prawnych, co ma bezpośrednie przełożenie na sytuację materialną obywateli.

Czy szkoda w uprawach to to samo co szkoda na użytkach rolnych? Sąd wyjaśnia kluczowe rozróżnienie.

Sektor

rolnictwo

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II SA/Bd 97/07 - Wyrok WSA w Bydgoszczy
Data orzeczenia
2007-03-21
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2007-01-26
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Sędziowie
Grzegorz Saniewski /sprawozdawca/
Małgorzata Włodarska
Wojciech Jarzembski /przewodniczący/
Symbol z opisem
6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2006 nr 155 poz 1109
par. 2  pkt 2
Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 29 sierpnia 2006 r. w sprawie szczegółowych warunków realizacji programu pomocy dla gospodarstw rolnych  w celu złagodzenia skutków suszy
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Wojciech Jarzembski Sędziowie: Sędzia WSA Małgorzata Włodarska Asesor WSA Grzegorz Saniewski (spr.) Protokolant: Arkadiusz Skomra po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 15 marca 2007 r. sprawy ze skargi Tadeusza C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w T. z dnia [...] 2006 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu.
Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] 2006 r. Wójt Gminy B. odmówił Tadeuszowi C. przyznania zasiłku celowego w związku z zaistniałą w roku 2006 suszą.
Wójt wskazał, że stosownie do § 2 pkt 1 i 2 rozporządzenia Rady Ministrów
z dnia 29 sierpnia 2006 r. w sprawie szczegółowych warunków realizacji programu pomocy dla gospodarstw rolnych w celu złagodzenia skutków suszy (Dz. U. Nr 155, poz. 1109) udziela się pomocy rodzinie, jeżeli:
1) co najmniej jedna osoba w tej rodzinie jest rolnikiem, w rozumieniu przepisów
o ubezpieczeniu społecznym rolników, który podlega temu ubezpieczeniu z mocy ustawy;
2) w gospodarstwie rolnym, w rozumieniu przepisów o podatku rolnym, w którym szkody w uprawach rolnych spowodowane suszą, oszacowane przez komisję powołaną przez wojewodę na podstawie § 20 ust. 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1996 r. w sprawie szczegółowych kierunków działań Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa oraz sposobów ich realizacji (Dz. U. Nr 16, poz. 82, z późn. zm.), wynoszą średnio powyżej 30 %.
Na podstawie przedłożonych dokumentów tj. wniosku oraz protokołu sporządzonego przez właściwą komisję Wójt ustalił, że łączne szkody w gospodarstwie wnioskodawcy odpowiadają powierzchni 2,55 ha. Ogólna powierzchnia użytków rolnych gospodarstwa wnioskodawcy wynosi 9,22 ha, co oznacza, że procent strat wynosi 27,65 tj. mniej niż wymagane 30 %.
Odwołując się wnioskodawca podniósł, że błędnie określono powierzchnię zasiewów, która wynosiła w rzeczywistości 5,92 ha, a nie jak ustalono – 4,80 ha. Informację co do powierzchni zasiewów można zdaniem wnioskodawcy zweryfikować w Agencji Rozwoju i Modernizacji Rolnictwa.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w T. decyzją z dnia [...] 2006 r. utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji.
Kolegium podzieliło ustalenia faktyczne organu pierwszej instancji. Stwierdzając, że łączna powierzchnia zniszczonych upraw wynosi 2,55 ha, co stanowi 27,65 % użytków rolnych, Kolegium doszło do wniosku że skarżący nie spełnia jednego z kryteriów warunkujących przyznanie pomocy w związku z suszą, tj. wymogu, aby "średnia wysokość szkód w gospodarstwie rolnym" wynosiła powyżej 30 %.
Kolegium podkreśliło ponadto, że ustalenia zawarte w protokole komisji
ds. szacowania szkód spowodowanych klęską suszy są wiążące dla organu orzekającego o przyznaniu zasiłku celowego. Protokół ten został podpisany przez skarżącego.
W skardze Tadeusz C. ponowił argument odnoszący się do błędnej powierzchni zasiewów. Podniósł także, że szacowanie szkód odbyło się "zaocznie",
a on nie był poinformowany, że dokument, który podpisuje, jest protokołem szkód.
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie podtrzymując swoje stanowisko.
W toku rozprawy przedstawiciel Kolegium wyjaśnił, że zdaniem organu odwoławczego zwrot "uprawy rolne" z § 2 pkt 2 rozporządzenia z dnia 29 sierpnia
2006 r., wobec braku ustawowej definicji tego pojęcia, należy utożsamiać
z "powierzchnią użytków rolnych". Przemawia także za tym treść § 4 ust. 2 rozporządzenia, który mówi o "średniej wysokości szkód w danym gospodarstwie rolnym". Stosownie do § 2 pkt 2 rozporządzenia "gospodarstwo rolne" powinno być utożsamiane z gospodarstwem rolnym w rozumieniu ustawy o podatku rolnym. Definicja "gospodarstwa rolnego" w rozumieniu tej ustawy wskazuje przede wszystkim na użytki rolne.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga jest zasadna.
Istotne dla rozstrzygnięcia sporu jest rozważenie, czy przez wyrażenie "szkody
w uprawach rolnych", użyte w § 2 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia
29 sierpnia 2006 r. w sprawie szczegółowych warunków realizacji programu pomocy dla gospodarstw rolnych w celu złagodzenia skutków suszy, należy rozumieć "szkody na obszarze użytków rolnych". Utożsamienie tych pojęć oznaczałoby, że stwierdzone faktycznie szkody w uprawach rolnych (a raczej szkody na określonej ich powierzchni) należy odnosić do ogólnej powierzchni użytków rolnych danego gospodarstwa rolnego. W przeciwnym razie należałoby badać, jaką część użytków rolnych danego gospodarstwa zajmują uprawy rolne i procent szkód obliczać na podstawie odniesienia szkód do powierzchni tak określonych "upraw ogółem", a nie do powierzchni "użytków rolnych ogółem".
Problem ten jest wynikiem faktu, iż – jak wskazał organ odwoławczy – brak jest ustawowej definicji pojęcia "upraw rolnych", które jest kluczem do rozwiązania powyższego dylematu.
Należy zwrócić uwagę, że punktem wyjścia dla wszelkiej interpretacji prawa jest wykładnia językowa. Najważniejszą wskazówką (dyrektywą) stosowania tej wykładni jest domniemanie języka potocznego, co oznacza, że normie prawnej należy przypisać takie znacznie, jakie ma ono w języku potocznym, chyba że ważne względy przemawiają za odstąpieniem od tego znaczenia (por. L. Morawski "Zasady wykładni prawa", Wydawnictwo TNOiK "Dom organizatora", Toruń 2006, str. 89 i 120 oraz uzasadnienie wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 stycznia 2005 r., sygn. akt FSK 1218/04, opublikowanego w Systemie Informacji Prawnej LEX pod nr 142158). Ważnymi względami przemawiającymi za odstąpieniem od potocznego znaczenia danego wyrażenia użytego w tekście prawa jest sytuacja kiedy owo wyrażenie (pojęcie) zostało zdefiniowane w tekście prawnym (tzw. definicja legalna), czy też ma powszechnie, jednolicie przyjęte znaczenie w orzecznictwie i doktrynie (tj. w języku prawniczym) lub też gdy należy ono do wyrażeń specjalistycznych określonej dziedziny nauki, techniki lub praktyki społecznej (por. "Zasady wykładni prawa" str. 90 i nast., str. 101). W praktyce zatem należy w pierwszej kolejności zbadać, czy dane pojęcie (wyrażenie, zwrot) nie ma definicji legalnej, później – czy ma ono ustalone znaczenie w języku prawniczym, a następnie – czy ma ono znaczenie specjalistyczne. W przypadku braku zaistnienia tych przypadków – należy przyjąć znaczenie potoczne danego pojęcia (por. "Zasady wykładni prawa" str. 102).
W przedmiotowej sprawie proces wykładni pojęcia "uprawy rolne", dokonany przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze po stwierdzeniu, iż brak jest definicji legalnej tego pojęcia, sprowadził się w istocie do poszukiwania w systemie prawnym takiego innego pojęcia, które by było maksymalnie zbliżone znaczeniowo. Podstawą ostatecznego przyjęcia przez Kolegium, iż pojęcie "uprawy rolne" powinno być tożsame z pojęciem "powierzchni użytków rolnych" jest konstatacja, iż w treści
ww. rozporządzenia z dnia 29 sierpnia 2006 r., w kontekście określenia warunków przyznawania pomocy, prawodawca raz używa pojęcia "szkód w uprawach rolnych"
i ich średniej wysokości w połączeniu z pojęciem "gospodarstwa rolnego" w rozumieniu przepisów o podatku rolnym (§ 2 pkt 2), a innym razem - używa wyrażenia "średniej wysokości szkód w gospodarstwie rolnym" (§ 4 ust. 2). Miałoby zatem z tego wynikać, że skoro najpierw prawodawca mówi o "szkodach w uprawach rolnych", a potem o "szkodach w gospodarstwie rolnym" w celu określenia tej samej okoliczności (warunku przyznania pomocy) – to musiał mieć na myśli pojęcia o tym samym zakresie. Jednocześnie w kwestii rozumienia pojęcia "gospodarstwo rolne" prawodawca odesłał do przepisów o podatku rolnym.
Zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym (tekst jednolity Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 969; z późn. zm.) "Za gospodarstwo rolne uważa się obszar gruntów, o których mowa w art. 1, o łącznej powierzchni przekraczającej 1 ha lub 1 ha przeliczeniowy, stanowiących własność lub znajdujących się w posiadaniu osoby fizycznej, osoby prawnej albo jednostki organizacyjnej, w tym spółki, nieposiadającej osobowości prawnej". Stosownie zaś do art. 1 ustawy "Opodatkowaniu podatkiem rolnym podlegają grunty sklasyfikowane w ewidencji gruntów i budynków jako użytki rolne lub jako grunty zadrzewione i zakrzewione na użytkach rolnych, z wyjątkiem gruntów zajętych na prowadzenie działalności gospodarczej innej niż działalność rolnicza." Tak więc w rozumieniu ustawy o podatku rolnym gospodarstwem rolnym jest obszar gruntów, sklasyfikowanych w ewidencji gruntów i budynków jako użytki rolne lub jako grunty zadrzewione i zakrzewione na użytkach rolnych, z wyjątkiem gruntów zajętych na prowadzenie działalności gospodarczej innej niż działalność rolnicza, o łącznej powierzchni przekraczającej 1 ha lub 1 ha przeliczeniowy, stanowiących własność lub znajdujących się w posiadaniu osoby fizycznej, osoby prawnej albo jednostki organizacyjnej, w tym spółki, nieposiadającej osobowości prawnej.
Biorąc pod uwagę treść definicji gospodarstwa rolnego, rozumowanie Kolegium sprowadza się w rezultacie do stwierdzenia, że skoro szkoda w "uprawach rolnych" oznacza to samo, co szkoda w "gospodarstwie rolnym", a na pojęcie "gospodarstwa rolnego" składa się pojęcie "obszaru użytków rolnych" - to szkoda w "uprawach rolnych" jest tożsama ze szkodą w "użytkach rolnych" (w znaczeniu: "szkoda na obszarze użytków rolnych").
Jak wskazano wyżej – istotą tego wywodu jest poszukiwanie w prawie takiego pojęcia, które mogłoby zastąpić pojęcie "uprawy rolne". Celem procesu wykładni stało się zatem nie tyle poszukiwanie znaczenia pojęcia "uprawy rolne", ale wskazanie takiej konstrukcji logicznej, której rezultatem będzie zbędność powyższych poszukiwań. Możliwość, a nawet konieczność wskazania takiej konstrukcji logicznej w postaci wykładni systemowej czy funkcjonalnej, pojawia jednak się dopiero wówczas, kiedy zastosowanie wykładni językowej nie usuwa wątpliwości interpretacyjnych (por. "Zasady wykładni prawa" str. 67 i nast.). Tymczasem, zdaniem Sądu, możliwe jest zastosowanie w niniejszej sprawie wykładni językowej, która usuwa wątpliwości interpretacyjne związane z pojęciem "upraw rolnych".
Po pierwsze – należy się zgodzić z Kolegium, iż brak jest definicji legalnej pojęcia "uprawy rolne".
Po drugie – ustawodawca wielokrotnie odwołuje się do pojęcia "uprawy rolne", np. w art. 54 ust. 5, art. 76 ust. 2 i art. 194 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. - Prawo wodne (tekst jednolity Dz. U. z 2005 r., Nr 239, poz. 2019; z późn zm), art. 46 i 48 ustawy z dnia 13 października 1995 r. – Prawo łowieckie (tekst jednolity Dz. U.
z 2005 r., Nr 127, poz. 1066; z późn. zm.), art. 126 ust. 1 pkt 4 i ust. 6 pkt 3 ustawy
z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (Dz. U. Nr 92, poz. 880; z późn. zm),
art. 3 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (Dz. U.
Nr 173, poz. 1807; z późn. zm.), art. 3 pkt 20 lit. a) ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. – Prawo ochrony środowiska (tekst jednolity Dz. U. z 2006 r., Nr 129, poz. 902; z późn. zm.). W przepisach tych ustawodawca mówi o prowadzeniu działalności wytwórczej w rolnictwie w zakresie upraw rolnych, obowiązku stosowania odpowiednich upraw rolnych, a także o szkodach w uprawach rolnych (art. 76 ust. 2 Prawa wodnego, ww. przepisy Prawa łowieckiego i ustawy o ochronie przyrody) oraz zakładaniu upraw z naruszeniem powszechnie stosowanych wymogów agrotechnicznych.
Po trzecie - pojęcie "upraw rolnych" było także przedmiotem rozważań sądów
(w związku z przepisami Prawa łowieckiego), przy czym jak wynika z wyroku Sądu Najwyższego z dnia 20 stycznia 2005 r. (sygn. akt II CKN 361/04, opublikowany
w "Orzecznictwie Sądu Najwyższego. Izba Cywilna" z 2006 r, Nr 1, poz. 9 oraz
w Systemie Informacji Prawnej LEX pod nr 148660), zaistniała rozbieżność co do rozumienia tego pojęcia. Sąd Najwyższy we wskazanym wyroku opowiedział się za koniecznością odwołania się do wykładni literalnej i tym samym za potocznym rozumieniem rozważanego pojęcia tj. uznaniem, iż "zwrot "uprawy rolne" oznacza wszelkiego rodzaju uprawy prowadzone na gruncie rolnym; stanowią one efekt działalności człowieka, a nie czynników przyrodniczych i są ściśle powiązane
z produkcyjną funkcją gruntu". Wynika z powyższego, że także w języku prawniczym nie ustaliło się rozumienie "uprawy rolnej", odmienne od znaczenia potocznego, na które wskazał Sąd Najwyższy.
Rozumienie tego pojęcia jest zbieżne z definicją słownikową pojęcia "uprawa". Według "Uniwersalnego słownika języka polskiego" pod red. Stanisława Dubisza (Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2003) "uprawa" jako pojęcie z dziedziny rolnictwa może przybrać trojakie znaczenie:
a) "przygotowanie roli pod zasiew lub sadzenie roślin, obejmujące szereg zabiegów zapewniających roślinom jak najlepsze warunki rozwoju";
b) "cykl zabiegów od zasiewu lub sadzenia rośliny do momentu zbioru lub zasadzenia rośliny do momentu zbioru, planowa opieka nad wzrostem
i rozwojem roślin";
c) "rośliny uprawiane na jakimś terenie w celach użytkowych; także: teren uprawny tych roślin".
Z powyższego wynika, że możliwe jest wyjaśnienie wątpliwości co do znaczenia pojęcia "uprawa rolna" już na etapie wykładni językowej. Przy zastosowaniu wykładni językowej można mianowicie przyjąć, że przez uprawy rolne należy rozumieć wszelkiego rodzaju rośliny uprawiane na gruncie rolnym, stanowiące efekt działalności człowieka (a nie czynników przyrodniczych) ściśle powiązanej z produkcyjną funkcją gruntu, a także obszar zajęty przez tak uprawiane rośliny.
Uprawy rolne nie mogą być przy tym utożsamiane z "użytkami rolnymi", gdyż to ostatnie pojęcie oznacza grunt, obszar gruntu, na którym mogą być prowadzone uprawy rolne. Wyrazem tego rozróżnienia jest zdefiniowanie przez ustawodawcę pojęcia "użytki rolne" w art. 2 pkt 5 ustawy z dnia 11 kwietnia 2003 r. o kształtowaniu ustroju rolnego (Dz. U. Nr 63, poz. 592). Stosownie do tego przepisu ilekroć w wymienianej ustawie mowa o użytkach rolnych – należy przez to rozumieć grunty orne, sady, łąki trwałe, pastwiska trwałe, grunty rolne zabudowane, grunty pod stawami i grunty pod rowami. Jest to zatem definicja zakresowa, tj. wymieniająca obiekty składające się na zakres definiowanego pojęcia (por. "Zasady wykładni prawa" str. 95). Odpowiada jej unormowanie zawarte w § 68 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rozwoju Regionalnego i Budownictwa z dnia 29 marca 2001 r. w sprawie ewidencji gruntów i budynków (Dz. U. Nr 38, poz. 454), zgodnie z którym użytki rolne dzielą się na:
1) grunty orne, oznaczone symbolem - R,
2) sady, oznaczone symbolem złożonym z litery "S" oraz symbolu odpowiedniego użytku gruntowego, stanowiącego część składową oznaczenia klasy gleboznawczej gruntu, na którym założony został sad, np. S-R, S-Ł, S-Ps,
3) łąki trwałe, oznaczone symbolem - Ł,
4) pastwiska trwałe, oznaczone symbolem - Ps,
5) grunty rolne zabudowane, oznaczone symbolem złożonym z litery "B" oraz symbolu odpowiedniego użytku gruntowego, stanowiącego część składową oznaczenia klasy gleboznawczej gruntu, na którym wzniesione zostały budynki,
np. B-R, B-Ł, B-Ps,
6) grunty pod stawami, oznaczone symbolem - Wsr,
7) rowy, oznaczone symbolem – W.
Także według wyżej cytowanego "Uniwersalnego słownika języka polskiego" pod red. Stanisława Dubisza "użytek" jest pojęciem odrębnym od pojęcia "uprawa" i będąc pojęciem z dziedziny rolnictwa oznacza "obszar ziemi będący w uprawie albo nadający się do uprawy".
Ponadto odróżnienie pojęcia "uprawy rolne" od pojęcia "użytków rolnych", składającego się na definicję "gospodarstwa rolnego", wskazuje zdaniem Sądu na celowe, racjonalne działanie prawodawcy. Takie rozróżnienie pozwala bowiem na sformułowanie w oparciu o § 2 pkt 2 rozporządzenia dwóch oddzielnych przesłanek udzielenia pomocy:
1) zaistnienie szkody w obrębie tylko takiego gospodarstwa rolnego, które jest gospodarstwem rolnym w rozumieniu przepisów ustawy o podatku rolnym - a więc gospodarstwa obejmującego określoną minimalną powierzchnię gruntów
(co najmniej 1 ha lub 1 ha przeliczeniowy), które to grunty posiadają określoną klasyfikację (użytki rolne, grunty zadrzewione i zakrzewione na użytkach rolnych), w ewidencji określonego rodzaju (tj. ewidencji gruntów i budynków),
a jednocześnie nie są zajęte na prowadzenie działalności gospodarczej innej niż działalność rolnicza i stanowią własność lub znajdują się w posiadaniu osoby fizycznej, osoby prawnej albo jednostki organizacyjnej, w tym spółki, nieposiadającej osobowości prawnej;
2) powstanie szkody jedynie w prowadzonych w obrębie gospodarstwa "uprawach rolnych" (a nie w prowadzonej na obszarze gospodarstwa innego rodzaju działalności).
Zaprezentowana wykładnia pozostaje w zgodzie z brzmieniem § 4 ust. 2 rozporządzenia, gdzie mowa o średniej wysokości "szkód w danym gospodarstwie rolnym". Przepis ten nie formułuje bowiem na nowo przesłanek przyznania świadczenia, ale jedynie zawiera nakaz, aby kierownik ośrodka pomocy społecznej ustalił średnią wysokość szkód w gospodarstwie rolnym w oparciu o określony dowód – protokół oszacowania szkód, wskazany w § 2 pkt 2, który przecież ma zawierać oszacowanie spowodowanych suszą szkód w "uprawach rolnych". W istocie zatem § 4 ust. 2 rozporządzenia także zawiera odwołanie się do pojęcia szkód w uprawach rolnych.
Warto zwrócić też uwagę na cel wspomnianego rozporządzenia. W § 1 wskazano, że określa ono szczegółowe warunki udzielania pomocy społecznej rodzinom rolniczym, których gospodarstwa rolne zostały dotknięte suszą. Pomoc społeczna ma na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości (art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r.
o pomocy społecznej; Dz. U. Nr 64, poz. 593; z późn. zm.). W przypadku suszy trudną sytuacją nie jest fakt, iż rolnik poniósł szkody w stosunku do potencjalnej możliwości uzyskania dochodów z gospodarstwa rolnego, ale fakt, iż w wyniku suszy środki, które był w stanie zainwestować w celu uzyskania dochodów nie zwrócą się, bo plony mogące podlegać sprzedaży uległy drastycznemu zmniejszeniu. Innymi słowy – nie jest istotne, ile rolnik przed przystąpieniem do produkcji był w stanie teoretycznie zasiać (tj. jaką powierzchnią użytków rolnych dysponował), ale ile faktycznie zasiał (jaką powierzchnię zajął pod uprawy rolne), a tym samym – ile faktycznie w stosunku do zainwestowanych środków stracił, powiększając swoje zobowiązania podjęte w związku z inwestycją. Trudnej sytuacji związanej z istniejącymi zobowiązaniami może nie byćw stanie przezwyciężyć, jako że uprawny rolne w warunkach klimatycznych panujących w Polsce przynoszą plon (a tym samym przychód) zasadniczo raz do roku.
Powyższe rozważania prowadzą do wniosku, iż Samorządowe Kolegium Odwoławcze dokonało błędnej wykładni § 2 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 sierpnia 2006 r. Jej skutkiem było błędne odniesienie oszacowanych strat
w uprawach do ogólnej powierzchni użytków rolnych w gospodarstwie rolnym skarżącego zamiast do ogólnej powierzchni upraw, które znajdowały się w tym gospodarstwie. Gdyby przyjąć – w braku ustaleń organów – jako ogólną powierzchnię upraw rolnych, powierzchnię wskazywaną przez rolnika tj. 5,92 ha, oszacowane szkody w uprawach rolnych stanowiłyby ponad 43 %. Wskazane uchybienie miało zatem wpływ na wynik sprawy.
W ponownym postępowaniu Kolegium powinno dokonać uzupełnienia postępowanie dowodowego (ewentualnie zadecydować o jego przeprowadzeniu
w pełnym zakresie w organie pierwszej instancji) i ponownie rozstrzygnąć sprawę, przyjmując jako poziom odniesienia dla oszacowania procentu szkód – ogólną powierzchnię zajętą pod uprawy w roku 2006 w gospodarstwie rolnym skarżącego. Kolegium powinno przy tym uwzględnić, iż ustalenia zawarte w protokole komisji
ds. szacowania szkód spowodowanych klęską suszy są wiążące dla organu orzekającego o przyznaniu zasiłku celowego tylko w takim sensie, że protokół ten stanowi dokument urzędowy w rozumieniu art. 76 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2000r., Nr 98,
poz. 1071; z późn. zm.; zwanej "k.p.a."). Ustalenia wynikające z tego dokumentu powinny być zatem podstawą orzekania, dopóty nie zostanie przeprowadzony dowód przeciwko treści protokołu oszacowania (art. 76 § 3 k.p.a.). W tej kwestii na obecnym etapie postępowania administracyjnego można dostrzec wniosek dowodowy skarżącego, który jednakże ogranicza się do wskazania na bliżej nie sprecyzowany sposób weryfikacji przedstawionych przez niego informacji co do powierzchni zasiewów, w Agencji Rozwoju i Modernizacji Rolnictwa.
Ze względu na powyższe, na podstawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi należało orzec jak w pkt 1 sentencji.
Rozstrzygnięcie zawarte w pkt 2 wyroku podjęto zgodnie z treścią art. 152
ww. ustawy.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI