II SA/Op 44/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w OpoluOpole2005-06-28
NSAnieruchomościWysokawsa
nieruchomościwywłaszczeniezwrot nieruchomościgospodarka nieruchomościamipostępowanie administracyjnetożsamość sprawywyłączenie organuKPAWSA

Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzje odmawiające zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, uznając, że nie zaszła tożsamość sprawy i że prezydent miasta powinien był być wyłączony z postępowania.

Sprawa dotyczyła wniosku M. C. o zwrot wywłaszczonych nieruchomości, który został odrzucony przez organy administracji z uwagi na rzekomą tożsamość sprawy z wcześniejszą decyzją z 1992 roku. Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzje obu instancji, stwierdzając, że nie zaszła tożsamość sprawy ze względu na zmianę przepisów prawnych i stanu faktycznego. Dodatkowo, sąd wskazał na naruszenie przepisów o wyłączeniu organu, gdyż prezydent miasta, będący jednocześnie starostą, nie mógł orzekać w sprawie, w której miasto było stroną.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu rozpoznał skargę M. C. na decyzję Wojewody, która uchyliła decyzję Prezydenta Miasta odmawiającą zwrotu wywłaszczonych nieruchomości. Organy administracji odmówiły zwrotu, argumentując, że cel wywłaszczenia został zrealizowany, a sprawa została już rozstrzygnięta ostateczną decyzją w 1992 roku. Skarżąca podnosiła, że zmieniły się przepisy prawne i stan faktyczny nieruchomości, a także zarzucała naruszenie przepisów K.p.a. Sąd uznał skargę za zasadną. Stwierdził, że nie zaszła tożsamość sprawy w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 3 K.p.a., ponieważ zmieniły się przepisy dotyczące zwrotu wywłaszczonych nieruchomości (ustawa o gospodarce nieruchomościami z 1997 r. w porównaniu do ustawy z 1985 r.) oraz istotnie zmienił się stan faktyczny nieruchomości. Sąd powołał się na orzecznictwo Sądu Najwyższego potwierdzające brak stanu rzeczy osądzonej w takich przypadkach. Ponadto, sąd wskazał na naruszenie przepisów o wyłączeniu organu (art. 24 K.p.a.), gdyż prezydent miasta, który pełnił funkcję starosty i był organem właściwym do rozstrzygnięcia sprawy, reprezentował jednocześnie interesy gminy jako właściciela nieruchomości, co prowadziło do konfliktu interesów. Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji, zasądził koszty postępowania i określił, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Nie, nie zachodzi tożsamość sprawy, gdy zmieniły się przepisy prawne i stan faktyczny nieruchomości, a poprzednia decyzja została wydana na podstawie innej podstawy prawnej.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że zmiana przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz istotna zmiana stanu faktycznego nieruchomości (np. zabudowanie jej pawilonem handlowym) wykluczają tożsamość sprawy w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 3 K.p.a. Powołano się na orzecznictwo SN.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (18)

Główne

u.g.n. art. 136 § 3

Ustawa o gospodarce nieruchomościami

Cel wywłaszczenia został zrealizowany, co stanowi podstawę odmowy zwrotu.

u.g.n. art. 142

Ustawa o gospodarce nieruchomościami

Określa organ właściwy do prowadzenia i rozstrzygania spraw o zwrot wywłaszczonych nieruchomości.

u.g.n. art. 137

Ustawa o gospodarce nieruchomościami

Definiuje przesłanki uznania nieruchomości za zbędną na cel wywłaszczenia w nowym stanie prawnym.

Pomocnicze

k.p.a. art. 138 § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Organ odwoławczy uchyla decyzję w całości i umarza postępowanie.

k.p.a. art. 156 § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji, w tym stan rzeczy osądzonej.

k.p.a. art. 24 § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Przesłanki wyłączenia organu lub pracownika od udziału w postępowaniu.

u.g.g.i.w.n. art. 69

Ustawa o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości

Przepis poprzednio obowiązującej ustawy, dotyczący zwrotu wywłaszczonych nieruchomości.

p.u.s.a. art. 1 § 2

Ustawa Prawo o ustroju sądów administracyjnych

Zakres kontroli sądów administracyjnych.

p.p.p.s.a. art. 134 § 1

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Zakres kontroli sądu administracyjnego.

p.p.p.s.a. art. 145 § 1

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawy uchylenia decyzji przez sąd administracyjny.

p.p.p.s.a. art. 135

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Orzekanie przez sąd administracyjny.

p.p.p.s.a. art. 152

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Określenie, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu.

p.p.p.s.a. art. 200

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Zasądzenie kosztów postępowania.

u.s.p. art. 91

Ustawa o samorządzie powiatowym

Określa rolę prezydenta miasta w miastach na prawach powiatu.

u.s.p. art. 92

Ustawa o samorządzie powiatowym

Określa rolę prezydenta miasta w miastach na prawach powiatu.

u.s.g. art. 39 § 1

Ustawa o samorządzie gminnym

Określa rolę prezydenta miasta.

u.s.g. art. 31

Ustawa o samorządzie gminnym

Reprezentowanie gminy przez prezydenta.

u.p.s. art. 2 § 1

Ustawa o pracownikach samorządowych

Definicja pracownika samorządowego.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Zmiana przepisów prawnych dotyczących zwrotu wywłaszczonych nieruchomości. Istotna zmiana stanu faktycznego nieruchomości. Naruszenie przepisów o wyłączeniu organu (prezydent miasta jako starosta i reprezentant gminy).

Odrzucone argumenty

Cel wywłaszczenia został zrealizowany. Sprawa została już rozstrzygnięta ostateczną decyzją w 1992 roku (stan rzeczy osądzonej).

Godne uwagi sformułowania

nie zachodzi stan rzeczy osądzonej, gdy właściciel wystąpił o zwrot wywłaszczonej nieruchomości opierając żądanie na podstawie art. 216 w związku z art. 136 ust. 3 i art. 137 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (...), jeżeli wcześniej wystąpił z żądaniem zwrotu tej samej nieruchomości, ale na innej podstawie (...) Prezydent sprawujący funkcję starosty nie może jednocześnie występować w imieniu gminy jako strony w tej sprawie i jako organ rozpoznający tę sprawę.

Skład orzekający

Daria Sachanbińska

przewodniczący

Elżbieta Kmiecik

członek

Grażyna Jeżewska

sprawozdawca

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów o zwrocie wywłaszczonych nieruchomości, zasady wyłączania organów administracji w przypadku konfliktu interesów, kwestia tożsamości sprawy w postępowaniu administracyjnym."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji prawnej i faktycznej, ale zasady wyłączenia organu i tożsamości sprawy mają szersze zastosowanie.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy ważnych kwestii proceduralnych w postępowaniu administracyjnym, takich jak tożsamość sprawy i wyłączenie organu, które mają istotne znaczenie praktyczne dla prawników.

Konflikt interesów w urzędzie: czy prezydent miasta mógł orzekać we własnej sprawie?

Dane finansowe

WPS: 940 PLN

Sektor

nieruchomości

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II SA/Op 44/04 - Wyrok WSA w Opolu
Data orzeczenia
2005-06-28
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2004-03-03
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Sędziowie
Daria Sachanbińska /przewodniczący/
Elżbieta Kmiecik
Grażyna Jeżewska /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Daria Sachanbińska Sędziowie: sędzia WSA Elżbieta Kmiecik asesor sądowy Grażyna Jeżewska – spraw. Protokolant: sekretarz sądowy Katarzyna Johan po rozpoznaniu w dniu 28 czerwca 2005r. na rozprawie sprawy ze skargi M. C. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...], nr [...] w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia [...], nr [...], 2) określa, że zaskarżona decyzja w całości nie podlega wykonaniu, 3) zasądza od Wojewody [...] na rzecz M. C. kwotę 940 (słownie: dziewięćset czterdzieści) złotych tytułem kosztów postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Opolu.
Uzasadnienie
Prezydent Miasta [...] decyzją z dnia [...] nr [...], wydaną w oparciu o art. 136 ust. 3 i art. 142 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2000 r. Nr 46, poz. 543 z późn. zm.), odmówił M. C. zwrotu wywłaszczonych nieruchomości położonej w obrębie [...], gmina [...], oznaczonej w operacie ewidencji gruntów i budynków jako działki nr A, B i C z k.m. [...], (dawne numery D i E ), stanowiącej własność Gminy [...], w użytkowaniu Miejskiego Zarządu Obiektów Rekreacyjnych w O. W uzasadnieniu podniósł, że z wnioskiem o zwrot części przedmiotowych nieruchomości, zwrócił się w dniu 29 stycznia 2003r. S. C., pełnomocnik poprzedniej właścicielki M. C., który stwierdził, iż przedmiotowe nieruchomości jego matka, pod rygorem wywłaszczenia, sprzedała aktem notarialnym z dnia [...], Rep. A Nr [...] na rzecz Skarbu Państwa -Wojewódzkiego Ośrodka Sportu, Turystyki i Wypoczynku w O. Wskazał także, że w zamian za sprzedaż przedmiotowych nieruchomości obiecano sprzedaż w trybie bezprzetargowym innej nieruchomości na terenie [...], ale do takiej transakcji nie doszło. Ponadto argumentował, że część nieruchomości będących przedmiotem zwrotu została zbyta na rzecz sieci handlowej [...], a na innej części znajduje się punkt sprzedaży krzewów i drzewek, zatem obecnie są częściowo niewykorzystane na cel na jaki zostały przejęte.
Organ w postępowaniu administracyjnym ustalił, że zgodnie z decyzją o lokalizacji szczegółowej Wydziału Budownictwa, Urbanistyki i Architektury Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w O., Nr [...] z dnia 29 marca 1965r. w sprawie budowy pawilonów sportowo - wystawowych położonych w O. przy ul. [...], nieruchomości te były niezbędne do realizacji tego celu. Następnie decyzją Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w O., Wydział Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej z dnia 19 lutego 1966r. przekazał w użytkowanie nieodpłatnie na czas nieograniczony przedmiotowe nieruchomości pod budowę pawilonów sportowo - wystawowych.
W 1991r. M. C. zwróciła się do Prezydenta Miasta [...] o zwrot części wywłaszczonych nieruchomości, gdyż są częściowo "niewykorzystane", przeto ostateczną decyzją z dnia 3 kwietnia 1992r., Nr [...], Zarząd Miasta [...] odmówił uznania za zbędne nieruchomości oraz ich części położone w O. przy ul. [...], oznaczone wówczas numerami działek D i E.
Oceny ponownego wniosku M. C., w tej kwestii, organ dokonał na podstawie art. 136 i art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami wywodząc, iż z analizy tych przepisów wynika, że dla postępowania o zwrot wywłaszczonej nieruchomości nie ma znaczenia obecne wykorzystanie nieruchomości, jeżeli cel wywłaszczenia został zrealizowany. Przedmiotowe nieruchomości zostały nabyte od M. C. na budowę pawilonów sportowo – wystawowych. Inwestycja ta została zrealizowana w 1968r. Przeprowadzone w dniu 31 lipca 2003r. oględziny wykazały, że przedmiotowe nieruchomości zostały zagospodarowane zgodnie z celem na który zostały nabyte. Potwierdza to również stanowisko Wydziału Urbanistyki, Architektury i Budownictwa Urzędu Miasta [...] z dnia 24 września 2003r., które wskazuje, że zgodnie z miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego miasta.[...], uchwalonym uchwałą Rady Miasta [...] Nr [...] z dnia 17 czerwca 1993r. (Dz. U. W. Op. Nr 19, poz. 193), obowiązującym do 31 grudnia 2002r. działki te położone były w obszarze istniejącej funkcji dominującej - usługi z towarzyszącymi urządzeniami i zielenią oraz w liniach rozgraniczających ulicę kategorii Z l/ 4 ul. [...].
Od powyższej decyzji odwołała się M. C. wnosząc o jej uchylenie, albowiem rażąco narusza ona treści art. 136, 137, 138 i 229 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, wobec odmowy zwrotu przedmiotowych nieruchomości oraz art. 9, 11, 12 i 107 § 3 K.p.a., gdyż decyzja nie odnosi się do aktualnego stanu faktycznego sprawy, jak też nie zawiera uzasadnienia prawnego zaprezentowanego stanowiska. Wywodziła że, pomimo diametralnie innej sytuacji faktycznej (wykorzystywanie części działki przez [...]) organ, wydając zaskarżoną decyzję podtrzymuje argumenty z poprzedniej decyzji pomimo, iż przedmiotowe działki zostały zagospodarowane na inny cel niż zostały nabyte. Przywoływana w decyzji zmiana miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego objęta uchwałą Rady miasta [...] z nr [...], w jej ocenie, nie ma żadnego istotnego znaczenia, o ile chodzi o prawo do żądania zwrotu nieruchomości o przepisy art. 136 § 3 i art. 137 w zw. z art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Zmiana planu zagospodarowania wpłynęła jedynie na możliwość zainwestowania przedmiotowych terenów.
Wojewoda [...] decyzją z dnia [...], nr [...], na podstawie art. 138 § l pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) w związku z art. 137 ust. l pkt l, art. 9a ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2000 r. Nr 46, poz. 543 ze zm.), uchylił zaskarżoną decyzję w całości i umorzył postępowanie organu I instancji jako bezprzedmiotowe. Organ II instancji podzielił ustalenia faktyczne dokonane przez organ I instancji. Jednak nie zgodził się z zaprezentowanym stanowiskiem prawnym wywodząc, że art. 69 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości jest analogiczny do art. 136 obecnie obowiązującej ustawy o gospodarce nieruchomościami, na podstawie której Prezydent Miasta [...] wydał zaskarżoną decyzją. Przepisy te stanowią podstawę zwrotu bądź odmowy zwrotu wywłaszczonych nieruchomości, w przypadku gdy nieruchomość stała się zbędna na cel określony przy wywłaszczeniu. Wobec tego, zdaniem organu odwoławczego, sprawa zwrotu przedmiotowych nieruchomości została dwukrotnie rozstrzygnięta w tym samym trybie administracyjnym. Organ nie może orzekać w sprawie rozstrzygniętej już decyzją ostateczną. Organ I instancji nie miał podstaw prawnych do merytorycznego rozpoznania sprawy, bowiem w tym stanie rzeczy, postępowanie było bezprzedmiotowe, stąd rozstrzygnięcie Wojewody [...]. Następnie organ II instancji poinformował skarżącą o możliwości wzruszenia ostatecznej decyzji w trybach nadzwyczajnych przewidzianych w art. 145, 155 oraz 156 kpa.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego M. C. działająca przez pełnomocnika wnosiła o uchylenie decyzji Wojewody [....] oraz decyzji organu I instancji zarzucając, iż zaskarżona decyzja rażąco narusza art. 9, 11 i art.12 K.p.a. oraz zarzuciła błędną wykładnię art. 136 § 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami, oraz zawnioskowała o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego. Wskazała, z jakich powodów nie zgadza się z decyzją pierwszoinstancyjną. W jej ocenie również decyzja Wojewody [...] na mocy której uchylono decyzję organu I instancji i umorzono postępowanie jako bezprzedmiotowe z tego powodu, iż w sprawie zapadła już decyzja, która stała się prawomocna w 1992 roku, również narusza prawo. Nie zgodziła się ze stanowiskiem Wojewody [...], że sprawa mogła by być ponownie rozstrzygana merytorycznie w trybie wznowienia postępowania (art.145 kpa) bądź stwierdzenia nieważności (art. 156 kpa), gdyż w przedmiotowe] sprawie już po wydaniu ostatecznej decyzji wystąpiły nowe okoliczności faktyczne, tj. zabudowanie przejętej nieruchomości pawilonem handlowym, a to daje podstawę do wszczęcia postępowania w nowej sprawie, a nie jak błędnie wskazano w decyzji Wojewody do wznowienia postępowania bądź stwierdzenia nieważności ostatecznej decyzji z 1992 roku.
Powołując się na liczne orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego oraz doktrynę stwierdziła, iż w niniejszej sprawie istnieją przesłanki do wszczęcia postępowania w nowej sprawie a nie wznawiania postępowania bądź stwierdzania nieważności. Wznowienie postępowania byłoby konieczne wyłącznie w sytuacji gdy dotyczyło sprawy tożsamej pod względem podmiotowym i przedmiotowym oraz podstawy prawnej. W zaskarżonej sprawie można mówić jedynie o tożsamości pod względem podmiotowym i ewentualnie podstawy prawnej, gdyż strona jest ta sama, uprzednio podstawą rozstrzygnięcia był art. 69 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, aktualnie jest to art. 136 obowiązującej ustawy o gospodarce nieruchomościami, natomiast przedmiot jest zdecydowanie odmienny. W 1992 roku organ I instancji wydawał decyzję, gdy przedmiotowe działki nie były zabudowane. Zbycie działki i zabudowanie jej pawilonem handlowym w sytuacji gdy strona ma prawo pierwszeństwa w jej nabyciu jest naruszeniem prawa, stad obie decyzje winne zostać uchylone. Ponadto zauważyła, iż oba organy sprawę załatwiały z rażącym naruszeniem terminu (art. 35 kpa), tj. Prezydent przez 10 miesięcy, a Wojewoda 3 miesiące, nie informując strony o przyczynach zwłoki przez co naruszono przepis art. 12 § l kpa.
Odpowiadając na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Odnosząc się do zarzutu błędnego wskazania na konieczność zastosowania trybów przewidzianych wart. 145 i 156 kpa. wyjaśnił, że decyzje Przewodniczącego Zarządu Miasta [...] z 1992 r. oraz Prezydenta Miasta [...] z [...] rozstrzygały sprawę tożsamą pod względem podmiotowym, przedmiotowym oraz podstawy prawnej. Zarówno w dniu wydania decyzji przez Przewodniczącego Zarządu Miasta [...] w 1992 r. jak i Prezydenta Miasta [...] w [...], część działki nr C, o której zwrot ubiega się M. C., stanowiła urządzony parking. Jak wynika z analizy znajdującej się w aktach dokumentacji mapowej nie jest ona zabudowana pawilonem handlowym [...], jak twierdzi skarżąca, lecz częścią parkingu przed tym pawilonem. Jednakże nie ma tu znaczenia obecny stan faktyczny przedmiotowych nieruchomości, lecz ich stan w 1992 r., gdy strona po raz pierwszy zwróciła się o ich zwrot. Zgodnie bowiem z już utrwalonym orzecznictwem, nie można mówić o zbędności na cel wywłaszczenia, gdy nieruchomość po wywłaszczeniu została zagospodarowana i wykorzystana zgodnie z celem wywłaszczenia, a dopiero później jej przeznaczenie zmieniono.
W kolejnym piśmie procesowym z dnia 13 czerwca 2005 r. skierowanym do Sądu skarżąca polemizuje z udzieloną przez organ odwoławczy odpowiedzią na skargę i zmienia swoje stanowisko podnosząc, iż poprzednio obowiązujące przepisy nie są tożsame z obecnie obowiązującymi przepisami, a różnica miedzy nimi jest istotna, gdyż w nowym stanie prawnym o zbędności nieruchomości przesądza art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami, a nie wyłącznie ocena dokonana przez organ, oparta na ustaleniach wynikających w zasadzie z oceny stanu faktycznego, w jakim znajdowała się nieruchomość w dniu złożenia wniosku o zwrot, a po drugie stan faktyczny uległ bardzo istotnej zmianie w odniesieniu do stanu jaki istniał w chwili wydanie decyzji w 1992r. Na poparcie swojego stanowiska przywołuje wyrok Sądu Najwyższego, z dnia 6 lipca 2001r., sygn. akt. III RN 116/00 OSNP 2001/22/656, który orzekł, iż nie zachodzi stan rzeczy osądzonej, gdy właściciel wystąpił o zwrot wywłaszczonej nieruchomości opierając żądanie na podstawie art. 216 w związku z art. 136 ust. 3 i art. 137 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. Nr 115, poz. 741 ze zm.; obecnie jednolity tekst: Dz. U. z 2000 r. Nr 46, poz. 543), jeżeli wcześniej wystąpił z żądaniem zwrotu tej samej nieruchomości, ale na innej podstawie (art. 69 ust. l i 3 poprzednio obowiązującej ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, jednolity tekst: Dz. U. z 1991 r. Nr 30, poz. 127 ze zm.).
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
skarga jest zasadna.
Na wstępie należy odnotować, iż zgodnie z przepisem art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, przy czym sąd nie jest związany granicami skargi, co oznacza dla sądu prawo, a nawet obowiązek wszechstronnej oceny zaskarżonego aktu administracyjnego, niezależnie od podniesionych w skardze zarzutów (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi – Dz. U. Nr 153, poz. 1270 – zwanej dalej Prawo o postępowaniu).
Badanie zgodności z prawem zaskarżonej decyzji ostatecznej sprowadza się do odpowiedzi na pytanie, czy między sprawą rozstrzygniętą ostateczną decyzją Zarządu Miasta [...] z dnia 3 kwietnia 1992r., Nr [...], a sprawą która została wszczęta wnioskiem skarżącej z dnia 29 stycznia 2003 r. i rozstrzygnięta decyzją Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] zachodzi stan rzeczy osądzonej. Inaczej mówiąc, czy rzeczywiście mamy do czynienia z sytuacją procesową, o której stanowi art. 156 § 1 pkt 3 Kodeksu postępowania administracyjnego- zwanym dalej K.p.a.
W orzecznictwie sądowoadministracyjnym, a także w literaturze przedmiotu ukształtował się pogląd, że o tożsamości sprawy w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 3 K.p.a. można mówić, gdy występują te same podmioty, dotyczy ona tego samego przedmiotu i tego samego stanu prawnego w niezmienionym stanie faktycznym sprawy.
W niniejszej sprawie Sąd zbadał legalność zaskarżonej decyzji pod kątem jej zgodności z obecnie obowiązującymi przepisami ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2000 r. Nr 46, poz. 543 z późn. zm. –zwaną dalej ustawą). Kontrola sądowa wykazała, iż przyjęta w decyzji II instancji wykładnia sprowadzająca się do stwierdzenia, że art. 69 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości jest analogiczny do art. 136 obecnie obowiązującej ustawy o gospodarce nieruchomościami, gdyż przepisy te wówczas jak i obecnie stanowią podstawę zwrotu bądź odmowy zwrotu wywłaszczonych nieruchomości, w przypadku gdy nieruchomość stała się zbędna na cel określony przy wywłaszczeniu, jest nieuprawniona. Zdaniem tut. Sądu w rozstrzyganej sprawie brak było podstaw do stwierdzenia stanu rzeczy osądzonej. Należy zauważyć, iż zmieniły się przepisy dotyczące zwrotu wywłaszczonych nieruchomości. Pod rządami art. 69 ustawy z 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U z 1991 r. Nr 30, poz. 127 z późn. zm.), o zbędności nieruchomości przesądzała wyłącznie ocena prawna i faktyczna dokonana przez organ, a oparta na ustaleniach wynikających ze stanu faktycznego, w jakim znajdowała się nieruchomość w dniu złożenia wniosku o jej zwrot. Przepisy te utraciły moc obowiązującą, a w życie weszła ustawa o gospodarce nieruchomościami. W nowym stanie prawnym o zbędności nieruchomości przesądzał w dacie rozstrzygania sprawy przez organ odwoławczy art. 137 ustawy w brzmieniu, że nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo utraciła moc decyzja o ustaleniu lokalizacji inwestycji lub decyzja o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu, a cel ten nie został zrealizowany. Jeżeli w przypadku, o którym mowa w ust. 1 pkt 2, cel wywłaszczenia został zrealizowany tylko na części wywłaszczonej nieruchomości, zwrotowi podlega pozostała część (ust. 2 ustawy). Sąd Najwyższy na tle podobnej sprawy sformułował tezę, którą podziela Sąd na gruncie niniejszej sprawy, iż "Nie zachodzi stan rzeczy osądzonej, gdy właściciel wystąpił o zwrot wywłaszczonej nieruchomości opierając żądanie na podstawie art. 216 w związku z art. 136 ust. 3 i art. 137 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. Nr 115, poz. 741 ze zm.; obecnie jednolity tekst: Dz. U. z 2000 r. Nr 46, poz. 543), jeżeli wcześniej wystąpił z żądaniem zwrotu tej samej nieruchomości, ale na innej podstawie (art. 69 ust. 1 i 3 poprzednio obowiązującej ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, jednolity tekst: Dz. U. z 1991 r. Nr 30, poz. 127 ze zm.)"(por. wyrok SN z dnia 6 lipca 2001 r., III RN 116/00, opub. OSNP 2001/22/656)
Konsekwencją tych wywodów prawnych, a także uznania w tym zakresie zarzutu skargi, jest obowiązek uchylenia zaskarżonej decyzji przez Sąd.
Następnie należy zauważyć, że zarówno organ I instancji, jak też organ odwoławczy w niniejszej sprawie, nie rozważył kolejnej kwestii formalnoprawnej, która pojawia się w tej sprawie, a mianowicie właściwości Prezydenta Miasta [...], sprawującego funkcję starosty, do orzekania w sprawie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, co do której uprawnienia właścicielskie przysługują Miastu [...]. Z decyzji Wojewody [...] wynika, że wskazane przez skarżącą do zwrotu części nieruchomości są własnością Gminy [...]. Stosownie do treści art. 142 ustawy rolę organu prowadzącego i rozstrzygającego w tej kategorii spraw, ustawodawca powierzył staroście, którym w miastach na prawach powiatu - z mocy art. 91 i art. 92 ustawy z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie powiatowym (Dz. U. z 2001 r., Nr 142, poz. 1592 z późn. zm.) w związku z art. 39 ust. l ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz. U. z 2001 r., Nr 142, poz. 1591 – zwaną dalej ustawą o samorządzie gminnym), jest prezydent miasta. W tej sprawie jest to Prezydent Miasta [...], który jako pracownik samorządowy zatrudniony na podstawie wyboru w Urzędzie Miasta [...], zgodnie z art. 2 ust. l lit. "c" ustawy z dnia 22 marca 1990 r. o pracownikach samorządowych (Dz. U. z 2001 r., Nr 142, poz. 1593) pełni nie tylko rolę organu administracji publicznej, lecz także kieruje bieżącymi sprawami i reprezentuje Miasto [...] na zewnątrz, czyli jest ustawowym przedstawicielem tejże osoby prawnej (art. 31 ustawy o samorządzie gminnym). Tak więc w sytuacji gdy postępowanie dotyczy zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, stanowiącej własność gminy miejskiej, Prezydent reprezentuje jej interesy prawne w toczącym się postępowaniu, gdyż Miasto jako właściciel posiada przymiot strony, tak jak podmioty ubiegające się o zwrot oraz osoby, które wykażą się określonymi tytułami prawa rzeczowego do przedmiotowej nieruchomości. Przeto ta "podwójna" rola jaką sprawuje Prezydent Miasta [...] przy rozstrzyganiu wniosku skarżącej M. C., tj. organu orzekającego w sprawie oraz jako przedstawiciela właściciela nieruchomości, przemawia za stwierdzeniem, że zachodzą przesłanki do jego wyłączenia z mocy art. 24 ust. l i 4 K.p.a., ponieważ Prezydent sprawujący funkcję starosty nie może jednocześnie występować w imieniu gminy jako strony w tej sprawie i jako organ rozpoznający tę sprawę. W doktrynie prezentowany jest pogląd, że "przepisy o wyłączeniu organu administracyjnego nie wykluczają stosowania do osoby piastującej funkcję organu administracyjnego przepisów o wyłączeniu pracownika" ("Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz. 6.wydanie" B. Adamiak, J. Borkowski, C.H. Beck Warszawa 2004, str. 170). Stanowisko takie znalazło odzwierciedlenie w orzecznictwie, m.in. w uchwale składu 7 sędziów NSA z dnia 19 maja 2003 r., sygn. akt OPS 1/03 (ONSA 2003, nr 4, poz. 115), w której, stwierdzono, że "W sprawie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, która jest własnością miasta na prawach powiatu, prezydent tego miasta jako organ wykonawczy miasta i reprezentujący je na zewnątrz oraz także jako pracownik urzędu miasta, a jednocześnie sprawujący funkcję starosty, podlega wyłączeniu na podstawie art. 24 par. l pkt l i 4 K.p.a., co w konsekwencji wyłącza możliwość upoważnienia przez niego do załatwienia tej sprawy jego zastępców i pozostałych pracowników urzędu miasta". Zaprezentowany w uchwale pogląd, zdaniem tut. Sąd w całości zasługuje na aprobatę. Prezentowanie stanowiska odmiennego prowadziłoby do obejścia przepisów K.p.a. o wyłączeniu pracownika i organu. Powiedzieć również należy, iż znane są Sądowi także poglądy odmienne, krytykujące to stanowisko (patrz np. "Wywłaszczenie i zwrot wywłaszczonych nieruchomości" Tadeusz Woś, wyd. Lexis Nexis, Warszawa 2004, str. 259 - 245). Wagę popełnionego naruszenia Sąd rozważał, w kategorii rażącego naruszenia prawa, co skutkowałoby koniecznością stwierdzenia nieważności decyzji organu pierwszej i drugiej instancji, po myśli art. 156 § 1 pkt 1 K.p.a., jednak ze względu na wskazane rozbieżności w doktrynie Sąd uznał, iż nie doszło do naruszenia prawa w stopniu rażącym.
Stwierdzenie naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, przesądziło o konieczności uchylenia zaskarżonej decyzji organu II instancji, zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a Prawa o postępowaniu.
Powyższe zaś rozważania dotyczące naruszenia prawa procesowego prowadzą do konstatacji, iż w obu instancjach doszło do naruszenia art. 24 §1 pkt l i 4 K.p.a., zatem na podstawie art. 145 §1 pkt l lit. c oraz art. 135 ustawy Prawo o postępowaniu, orzeczono, jak w sentencji.
Wobec stwierdzonych naruszeń prawa, ocena merytoryczna zaskarżonej decyzji, zwłaszcza w kontekście zgłoszonych zarzutów jest przedwczesna, gdyż sprawa zostanie rozpatrzona ponownie, przez inny organ (art. 26 K.p.a.).
Rozstrzygnięć w punkcie drugim i trzecim wyroku dokonano na podstawie art. 152 i art. 200 Prawo o postępowaniu.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI