II SA/BD 948/23

II SA/Bd 948/23 - Wyrok WSA w Bydgoszczy
Data orzeczenia
2023-10-24
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-08-02
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Sędziowie
Jarosław Wichrowski /sprawozdawca/
Jerzy Bortkiewicz
Joanna Brzezińska /przewodniczący/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 390
art. 17b ust. 2, art. 17 ust. 1
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Joanna Brzezińska Sędziowie sędzia WSA Jerzy Bortkiewicz sędzia WSA Jarosław Wichrowski (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 24 października 2023 r. sprawy ze skargi K. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławcze z dnia [...] czerwca 2023 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.
Uzasadnienie
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w T. decyzją z dnia [...] czerwca 2023 r., nr [...], na podstawie art. 17 i art. 17b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 390), art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 259, dalej powoływana jako ppsa) oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 775 ze zm., dalej powoływana jako kpa) po rozpatrzeniu odwołania K. B. (dalej określany jako Skarżący) od decyzji Wójta Gminy G. z dnia [...] marca 2023 r., znak [...] - utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.
W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że zaskarżoną decyzją Wójt Gminy G. odmówił przyznania Skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad bratem legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia w pierwszej kolejności Wójt wyjaśnił, że decyzja ta została wydana po wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z 25.10.2022 r., sygn. akt II SA/Bd 864/22, uchylającego decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w T. z dnia [...] .10.2022 r. oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy G. z dnia [...].06.2022 r. Zgodnie z wyrokiem Sądu organ pierwszej instancji winien przeanalizować cały materiał dowodowy i ustalić, czy Skarżącego można obiektywnie uznać za rolnika, który zaprzestał prowadzenia gospodarstwa rolnego. Ponadto należało zbadać, czy Skarżący jest zdolny do pracy poza gospodarstwem rolnym. Wójt w toku postępowania wyjaśniającego ustalił, że Skarżący wraz z bratem widnieją jako podatnicy podatku rolnego w związku z posiadaniem działki w udziale 1/2 gospodarstwa rolnego o pow. [...] ha przeliczeniowych położonej na terenie Gminy C. W dniu [...].05.2022 r. przedłożono umowę dzierżawy obejmującą ww. działkę zawartą pomiędzy Skarżącym (wydzierżawiającym) oraz jego bratem (dzierżawcą) - zaznaczono, że wcześniej ziemia ta była wydzierżawiona osobie obcej. Z tytułu dzierżawy Skarżący płaci bratu czynsz dzierżawny. Organ pierwszej instancji zaznaczył, że jak wskazuje dokumentacja, jak i oświadczenia Skarżącego, działka ta obejmuje łąki i nieużytki. Skarżący stwierdził, że z tego tytułu nie osiąga żadnych korzyści finansowych, zaś ziemia nie jest przez niego doglądana. Ponadto przedmiotem dzierżawy na rzecz osoby obcej stały się działki rolne położone w N. o powierzchni [...] ha oraz ziemia na terenie Gminy C. Z tego tytułu bracia otrzymują czynsz dzierżawny. W związku z tym Wójt doszedł do przekonania, że Skarżący nie zaprzestał prowadzenia gospodarstwa rolnego, wydzierżawia bowiem grunty rolne i z tego tytułu osiąga korzyści finansowe. Ponadto Skarżący z bratem wydzierżawiają sobie ziemię rolną wzajemnie. Nadal zatem są w jej posiadaniu, dysponują nią i zarządzają nieruchomością rolną. Ponadto Wójt - opierając na wnioskach z wywiadu środowiskowego przeprowadzonego [...].03.2023 r. - doszedł do przekonania, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez Skarżącego nie ma związku ze sprawowaniem opieki nad bratem (Skarżący podaje, że jest osobą niezdolną do pracy w gospodarstwie rolnym oraz jakiejkolwiek innej pracy ze względu na stan zdrowia). Organ pierwszej instancji skonstatował zatem, że nie została spełniona przesłanka rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym bratem. Wójt zaznaczył ponadto, że nie poinformował Skarżącego o możliwości zawieszenie prawa do renty z tego powodu, że nie ziściły się wszystkie przesłanki niezbędne do ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Tymczasem w myśl ww. wyroku WSA w Bydgoszczy dopiero po pozytywnym zweryfikowaniu wszystkich okoliczności niezbędnych do ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego należało umożliwić Skarżącemu wybór świadczenia korzystniejszego.
Od ww. decyzji odwołanie złożył Skarżący, zarzucając jej naruszenie art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że niepodejmowanie pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Wskazując na powyższe, Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i orzeczenie co do istotny sprawy poprzez przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Uzasadniając żądanie, Skarżący zaznaczył, że Wójt stanął na stanowisku, iż opieka sprawowana przez niego nad bratem nie ma charakteru opieki całodobowej, co pozwala na podjęcie przez niego zatrudnienia. Przywołał treść art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, po czym wskazał, że z normy tej nie wynika, aby opieka musiała być sprawowana nieustannie przez całą dobę.
Rozpatrując sprawę, Kolegium wskazało, że zgodnie z art. 153 ppsa organy były bezwzględnie związane oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania wyrażonymi w wyroku WSA w Bydgoszczy w sprawie II SA/Bd 864/22.
Po pierwsze, Sąd wypowiedział się za koniecznością przyjęcia rozwiązania polegającego na umożliwieniu osobie uprawnionej wyboru jednego ze świadczeń: pielęgnacyjnego lub emerytalno-rentowego. O możliwości złożenia wniosku o zawieszenie renty rolniczej i uzależnieniu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od przedstawienia decyzji o wstrzymaniu jej wypłaty organ powinien Stronę poinformować. Sąd zaznaczył przy tym, że informacje te powinny zostać udzielone stronie dopiero wówczas, gdy postępowanie z wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wykaże, że zachodzą wszystkie pozostałe przesłanki umożliwiające uwzględnienie wniosku i jedyną przeszkodą jest pobieranie renty rolniczej. W tym kontekście Sąd przywołał dyspozycję art. 17b ustawy o świadczeniach rodzinnych i zważył, że o świadczenie pielęgnacyjne może się ubiegać wyłącznie rolnik, który zaprzestał prowadzenia gospodarstwa rolnego. Przy czym pojęcie "prowadzenia gospodarstwa rolnego" jest szersze od pojęcia "wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym". Prowadzenie gospodarstwa rolnego może bowiem polegać tylko na zarządzaniu nim. W związku z tym, z uwagi na znajdujące się w aktach umowy dzierżawy zawarte m.in. pomiędzy Skarżącym a jego bratem, których cel zawarcia nie został w toku postępowania jasno wyartykułowany, zasadnym w sprawie było ponowne przeanalizowanie przez organ tego, czy umowy te nie mają chociażby pośredniego związku z kontynuowaniem przez Skarżącego prowadzenia gospodarstwa rolnego. Nie ulega zarazem wątpliwości, że dowodem zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego jest co prawda, w świetle art. 17b ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, stosowne oświadczenie złożone przez rolnika pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań, które złożone zostało również na gruncie niniejszej sprawy. Nie oznacza to jednak, że oświadczenie rolnika nie podlega weryfikacji przez organ, tym bardziej gdy na gruncie konkretnej sprawy pojawią się jakiekolwiek niejasności wymagające wyjaśnienia. Takie założenie byłoby sprzeczne z podstawowym obowiązkiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy zgodnie z rzeczywistością (zasada prawdy obiektywnej). WSA w Bydgoszczy polecił zatem, aby organy skoncentrowały się na badaniu przesłanki zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego przez Skarżącego.
Bezsporne jest, że Skarżący jest uprawniony do renty rolniczej z tytułu całkowitej niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym do [...] .08.2023 r. (vide: wypis z treści orzeczenia lekarza rzeczoznawcy Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z [...].08.2021 r.). Skarżący 18.05.2022 r. oświadczył, że zaprzestał wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym od chwili wypadku, który miał miejsce 21.08.2021 r. Jednocześnie wskazał, że stan zdrowia pozwala mu na opiekowanie się bratem (ma bowiem niesprawną nogę). Jednocześnie Skarżący został zaliczony do osób niepełnosprawnych w stopniu umiarkowanym na podstawie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z [...].04.2021 r. Orzeczenie to wydano do [...].04.2022 r., jednakże z uwagi na treść art. art. 15h ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2021 r. poz. 2095 ze zm.) dokument ten aktualnie zachowuje ważność. Tak więc, zgodnie z nim Skarżący jest zdolny do pracy w warunkach pracy chronionej. Ustalony stopień niepełnosprawności datuje się natomiast od 8.05.2013 r. Nie podlega także sporom wniosek, że grunty rolne są dzierżawione.
Pełnomocnik Skarżącego w piśmie z [...] .03.2023 r. oświadczył, że jego mocodawca zrezygnował z prowadzenia gospodarstwa rolnego. Zaznaczył, że gospodarstwo to obejmowało tylko grunty (łąki), nie prowadzono na nich hodowli bydła. Ziemia jest użytkowana na podstawie umowy dzierżawy zawartej z S. S . Skarżący nie ma uprawnień do otrzymywania dopłat bezpośrednich do gruntów rolnych z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa. Otrzymywany z tytułu umowy dzierżawy czynsz dzierżawny wynosi [...] zł rocznie. Klasę ziemi na działce nr [...] potwierdza pismo Wójta Gminy C. z [...].03.2023 r., wskazując, że charakter gruntów to łąka, rowy i nieużytki.
Organ odwoławczy przyjął stanowisko doktryny prawa, że "(...) zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego ma miejsce, kiedy następuje zaprzestanie działalności w gospodarstwie rolnym nakierowanej na osiągnięcie dochodu z tego gospodarstwa" [B. Chludziński [w:] Świadczenia rodzinne. Komentarz, red. P. Rączka, Warszawa 2021, art. 17(b)]. Ponadto "zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego jest stanem faktycznym, w którym to rolnik faktycznie nie wykonuje pracy w swoim gospodarstwie, jak również nie zarządza nim. Prowadzenie oznacza bowiem sprawowanie nad czymś nadzoru, zarządzanie, kierowanie czymś, zajmowanie się czymś, trudnienie się czymś, realizowanie jakiegoś celu" [K. Małysa-Sulińska, A. Kawecka, J. Sapeta [w:] K. Małysa-Sulińska, A. Kawecka, J. Sapeta, Ustawa o świadczeniach rodzinnych. Komentarz, Warszawa 2015, art. 17(b)].
Na tle rozpatrywanej sprawy SKO doszło do przekonania, że Skarżący zarządza gospodarstwem rolnym, o czym świadczą umowy dzierżawy zawarte zarówno z osobami postronnymi, jak i z bratem. Należy zwrócić szczególną uwagę na umowę dzierżawy przedłożoną Urzędzie Gminy C. [...].05.2022 r. Skarżący na jej podstawie wydzierżawił grunty rolne od brata, a strony umówiły się na zapłatę czynszu dzierżawnego w kwocie [...] zł miesięcznie, co nie jest już kwotą symboliczną. Uprawnione jest założenie, że wydzierżawienie gruntów nastąpiło w celu ekonomicznym pojmowanym jako obopólna korzyść płynąca z realizacji umowy. Innymi słowy, zawarcie tejże umowy miało na celu podjęcie działalności nakierowanej na osiągnięcie zysku z gospodarstwa. Nie zawsze przy tym zysk ten przekłada się na korzyść nominalną. Prowadzenie gospodarstwa rolnego może bowiem przejawiać się również w pozostawaniu gruntów do dyspozycji rolnika, możliwości ich dalszego wydzierżawienia, pobierania pożytków czy też bieżącego z nich korzystania. Innymi słowy, oznacza to zarząd gospodarstwem rolnym.
Przepis art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych formułuje dwie przesłanki warunkujące przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego: rezygnację z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej oraz niepodejmowanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Istotnie, przepis ten nie nakłada obowiązku sprawowania przez opiekuna opieki przez całą dobę, jednak drogę do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego otwiera: 1. istnienie związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy rezygnacją/niepodejmowaniem zatrudnienia a podjęciem opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny; 2. sprawowanie tejże opieki w taki sposób i w takim natężeniu, że wyłączona jest jakakolwiek aktywność zawodowa (nie może to być pomoc doraźna).
Odnosząc się do pierwszego aspektu, powtórzyć trzeba, że Skarżący nie zaprzestał prowadzenia gospodarstwa rolnego, bowiem w dalszym ciągu nim zarządza, co samodzielnie niweczy prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Nie sposób przyjąć argumentu Skarżącego i to nie popartego żadnymi dowodami, że nie posiada on zdolności do pracy innej niż praca w gospodarstwie rolnym. Odmienny stan rzeczy wynika bowiem z orzeczenia o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, którym w dalszym ciągu legitymuje się Skarżący. Przesłanka niepodejmowania zatrudnienia jest trudna do wykazania, gdyż wynika z określonej woli opiekuna, z jego nastawienia do pracy zarobkowej i motywów zarzucenia aktywności zawodowej. Z doświadczenia życiowego wynika, że niejednokrotnie te elementy stanu faktycznego są możliwe do odtworzenia dopiero na podstawie swoistych poszlak widocznych na tle całokształtu materiału dowodowego. Ocena stanu faktycznego zaistniałego w przedmiotowej sprawie prowadzi do wniosku, że - owszem - rodzina Skarżącego doświadczyła wielu przeciwności (wypadek Skarżącego, choroba brata), ale nie przełożyły się one bezpośrednio na świadome i konieczne zaniechanie przez Skarżącego aktywności zawodowej pozostające w ścisłym związku z koniecznością podjęcia opieki nad bratem. Wypadek Skarżącego miał miejsce [...].08.2021 r. i od tej daty nabył on uprawnienie do renty (vide: wypis z treści orzeczenia lekarza orzecznika KRUS z [...].08.2021 r.). Skarżący zaprzestał przy tym osobistej pracy w gospodarstwie rolnym, lecz nie zaniechał zarządzania nim. Jak wykazał wywiad środowiskowy przeprowadzony [...].03.2023 r., Skarżący nie podejmuje jakiejkolwiek innej pracy fizycznej poza gospodarstwem rolnym z uwagi na własny stan zdrowia (tj. problemy z poruszaniem się).
Z kolei opieka Skarżącego nad bratem sprowadza się do takich czynności, jak: jego budzenie, wizyty lekarskie, wizyty u fryzjera, wydawanie leków dwa razy dziennie, przygotowywanie i podawanie posiłków, pomoc w ćwiczeniach fizycznych i pomiar ciśnienia - dwa razy dziennie. Brat Skarżącego nie jest osobą leżącą, nie wymaga wymiany pielucho-majtek, sam wychodzi na spacery, nie wymaga czuwania osoby drugiej podczas nocy. Wymaga on natomiast nadzoru, zwłaszcza podczas przyjmowania leków, co potwierdzono podczas wywiadu środowiskowego. We wszystkich sprawach zmierzających do ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest wspólny mianownik - opieka (...) musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Tym samym związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem) a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły (jak orzekł WSA w Olsztynie w wyroku w sprawie II SA/Ol 211/20). A contrario trzeba na tle rozpatrywanej sprawy zauważyć, że powyższe czynności wspierające brata Skarżącego można zorganizować w taki sposób, by nie wyłączać aktywności zawodowej opiekuna (niemniej w niniejszej sprawie - jak wskazano powyżej - bierność zawodowa wynika przede wszystkim z ograniczeń zdrowotnych opiekuna). Trzeba bowiem mieć na względzie to, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest "zastępczym" źródłem dochodu na czas pozostawania bez zatrudnienia z innej przyczyny aniżeli bezwzględna konieczność sprawowania opieki nad krewnym niezdolnym do samodzielnego funkcjonowania.
Wobec powyższych uwag wezwanie Skarżącego do przedłożenia decyzji o zawieszeniu renty byłoby niecelowe, a wręcz szkodliwe dla niego, gdyż pozbawiłoby go źródła dochodu.
Skargę na ww. decyzję złożył Skarżący, zarzucając jej błędną wykładnię art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie przez niego pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad bratem nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowani opieki nad osobą legitymizującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Mając powyższe na uwadze, Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Wójta Gminy G. z dnia [...].03.2023 r. i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ewentualnie przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania.
W uzasadnieniu Skarżący wskazał, że z dyspozycji art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych wynika, iż podstawowym wymogiem uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, która nie musi być opieką całodobową. WSA w Gdańsku w wyroku w sprawie III SA/Gd 577/21 wskazał, jak należy rozumieć zawarte przez ustawodawcę w ustawie o świadczeniach rodzinnych zwrot stałej oraz długotrwałej opieki, wyjaśniając, że "warunku "stałej" opieki nie można rozumieć jako wykonywania opieki nieustannie i przez 24 godziny na dobę, lecz ma to być opieka stała w sensie trwałości, zaś "długotrwała" w sensie rozciągłości w czasie, jako opieka nad niepełnosprawną osobą, której zakres wyznaczony jest niepełnosprawnością osoby wymagającej opieki, a więc koniecznością wykonywania czynności warunkujących egzystowanie tej osoby w warunkach godności człowieka (por. wyrok WSA w Krakowie z dnia 9 grudnia 2019 r., sygn. akt III SA/Kr 1164/19). Istotą opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., jest więc nie tylko jej stałość i ciągłość, ale także zapewnienie zaspokojenia normalnych, codziennych potrzeb osoby, nad którą jest sprawowana; zapewnienie jej egzystencji, której bez pomocy osób trzecich nie jest w stanie sobie sama zapewnić (por. wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 3 lipca 2019 r., sygn. akt II SA/Rz 535/19). Przede wszystkim nie sposób przyjąć, że skoro pomoc (opieka) świadczona przez skarżącą matce nie jest wykonywana przez całą dobę (a jedynie we wskazanych godzinach), to tym samym nie można mówić o opiece "stałej i długoterminowej" w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. Abstrahując od kwestii, że w sprawowaniu opieki, o której mowa wart. 17 ust. 1 u.ś.r., chodzi przede wszystkim o pomoc w zapewnieniu zaspokojenia normalnych, podstawowych i codziennych potrzeb egzystencjalnych osobie niepełnosprawnej, których ta z uwagi na stopień niepełnosprawności (schorowania) nie jest w stanie sobie sama zapewnić".
Jak trafnie wskazał WSA w Gdańsku w wyroku w sprawie III SA/Gd 1190/21, "Samo posiadanie lub własność gospodarstwa rolnego nie mogą być kwalifikowane jako jego prowadzenie, jeżeli nie wiąże się to z wykonywaniem w nim określonej działalności rolniczej. Domniemanie prowadzenia gospodarstwa rolnego wynikające z objęcia ubezpieczeniem przysługującym rolnikowi wynika bowiem z zapisów ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (t.j.: Dz. U. z 2021 r. poz. 266 z późn. zm.). Zgodnie z art. 1 tej ustawy, ubezpieczenie społeczne rolników, obejmuje, na zasadach określonych w ustawie, rolników (...), natomiast w myśl art. 6 pkt 1 tej ustawy, przez rolnika rozumie się pełnoletnią osobę fizyczną, zamieszkującą i prowadzącą na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, osobiście i na własny rachunek, działalność rolniczą w pozostającym w jej posiadaniu gospodarstwie rolnym, w tym również w ramach grupy producentów rolnych, a także osobę, która przeznaczyła grunty prowadzonego przez siebie gospodarstwa rolnego do zalesienia. Przesłanka pozwalająca na przyznanie rolnikowi świadczenia pielęgnacyjnego nie opiera się jednak na domniemaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego, lecz wynika ze stanu faktycznego. Domniemanie prowadzenia gospodarstwa rolnego wynikające z objęcia ubezpieczeniem przysługującym rolnikowi wynika - jak zostało to wskazane powyżej - wprost z ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, natomiast przesłanka pozwalająca na przyznanie rolnikowi świadczenia pielęgnacyjnego nie opiera się jednak o domniemanie prowadzenia gospodarstwa rolnego, lecz wynika z rzeczywistego stanu rzeczy. Fakt zaprzestania działalności rolniczej prowadzi do obalenia domniemania. Ciężar dowodu wykazania tego faktu ciąży na rolniku i ustawodawca ściśle określił, jaki rodzaj dowodu będzie służyć temu celowi. Takim środkiem dowodowym, podlegającym ocenie na zasadach ogólnych, jest właśnie oświadczenie składane w trybie art. 17b ust. 2 u.ś.r. (zob. wyrok NSA z dnia 30 października 2020 r., sygn. akt IOSK 1273/20)".
Mając na uwadze powyższe rozważania WSA, Skarżący wskazał, że złożył oświadczenie o zaprzestaniu pracy w gospodarstwie rolnym pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Organy administracyjne nie kwestionowały tego oświadczenia, natomiast nie przedstawiły żadnego dowodu obalającego prawdziwość złożonego oświadczenia, tj. by faktycznie prowadził gospodarstwo rolne czy też nim zarządzał.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w całości swoją dotychczasową argumentację.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga jako bezzasadna podlegała oddaleniu.
Jak słusznie wskazało SKO, organy (ale i również aktualnie rozpoznający niniejszą sprawę Sąd) były związane poglądem zaprezentowanym w wyroku WSA w Bydgoszczy w sprawie II SA/Bd 864/22, co wprost wynika z art. 153 ppsa. Jak wskazał Sąd w uzasadnieniu cyt. wyroku, wyjaśnienia wymagało to, czy Skarżący, jako osoba całkowicie niezdolna do pracy w gospodarstwie rolnym może być uznany za osobę, która nie podejmuje zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, a tym samym, czy można było w sprawie stwierdzić wystąpienie związku przyczynowo-skutkowego między sprawowaną opieką a niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącego. W tym zakresie Sąd stwierdził, że w okolicznościach sprawy fakt pobierania przez Skarżącego renty rolniczej z tytułu niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym - co jednoznacznie wynika z akt sprawy - nie wykluczał możliwości przyznania wnioskowanego świadczenia z uwagi na brak wystąpienia wskazanego wyżej związku przyczynowo-skutkowego. Dalej Sąd wyraził pogląd, że niemożność osobistego wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym nie wyklucza możliwości podjęcia pracy innej niż wykonywana w gospodarstwie rolnym. Ponadto Sąd wskazał, że osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera rentę, winna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń przez rezygnację z pobierania świadczenia niższego, tj. w niniejszej sprawie renty rolniczej.
W uzasadnieniu ww. wyroku stwierdzono ponadto, że: "O świadczenie pielęgnacyjne może się zatem ubiegać wyłącznie rolnik, który zaprzestał prowadzenia gospodarstwa rolnego. Przy czym pojęcie "prowadzenia gospodarstwa rolnego" jest szersze od pojęcia "wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym". Prowadzenie gospodarstwa rolnego może bowiem polegać tylko na zarządzaniu nim. W związku z tym, z uwagi na znajdujące się w aktach umowy dzierżawy zawarte m.in. pomiędzy skarżącym a jego bratem, których cel zawarcia nie został w toku postępowania jasno wyartykułowany, zasadnym w sprawie jest ponowne przeanalizowanie przez organ tego, czy umowy te nie mają chociażby pośredniego związku z kontynuowaniem przez skarżącego prowadzenia gospodarstwa rolnego. Nie ulega zarazem wątpliwości, że dowodem zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego jest co prawda, w świetle art. 17b ust. 2 u.ś.r., stosowne oświadczenie złożone przez rolnika pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań - które złożone zostało również na gruncie niniejszej sprawy. Nie oznacza to jednak, że oświadczenie rolnika nie podlega weryfikacji przez organ orzekający w sprawie świadczenia pielęgnacyjnego, tym bardziej gdy na gruncie konkretnej sprawy pojawią się jakiekolwiek niejasności wymagające wyjaśnienia. Takie założenie byłoby sprzeczne z podstawowym obowiązkiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy zgodnie z rzeczywistością (zasada prawdy obiektywnej). W związku z powyższym, w ocenie Sądu, organ powinien raz jeszcze przeanalizować zebrany materiał dowodowy i wyrazić jasną ocenę czy wobec dokumentacji zgromadzonej w aktach sprawy - w tym w szczególności umowy dzierżawy gospodarstwa rolnego zawartej pomiędzy skarżącym, a jego niepełnosprawny bratem - skarżącego obiektywnie można uznać za rolnika, który zaprzestał prowadzenia gospodarstwa rolnego. Okoliczność ta wymaga jednoznacznego wyjaśnienia, w celu ustalenia, czy w sprawie spełniona została obligatoryjna przesłanka przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia - czego w dotychczas przeprowadzonym postępowaniu organy nie uczyniły w sposób niepozostawiający jakichkolwiek wątpliwości".
W świetle powyższych rozważań stwierdzić trzeba, że organ uzupełnił postępowania dowodowe na okoliczności związane z tym, czy Skarżący "zaprzestał prowadzenia gospodarstwa rolnego". Sąd podziela wniosek, że biorąc w szczególności pod uwagę okoliczność, iż Skarżący wydzierżawia od swojego brata gospodarstwo rolne o powierzchni [...] ha na działce nr [...], przy czym miesięczny czynsz z tego tytułu wynosi [...]zł, nie sposób dać wiary twierdzeniom Skarżącego, że nie prowadzi on gospodarstwa rolnego. Dzierżawiony grunt musi przynosić mu dochody, skoro uiszcza czynsz, którego wysokość przedstawia realną wartość majątkową. Aby uzyskiwać dochody z ww. gospodarstwa rolnego (w celu uzyskania środków potrzebnych na uiszczenie czynszu), Skarżący musi je "prowadzić", przy czym nie wymaga to, jak wskazał w cyt. wyroku WSA w Bydgoszczy, osobistego wykonywania pracy na tymże gospodarstwie. Wbrew twierdzeniom zawartym w piśmie pełnomocnika Skarżącego z dnia [...].03.2023 r. Nie sposób wyjaśnić wydzierżawienia przez Skarżącego przedmiotowej działki rolnej inaczej, jak poprzez przyjęcie, że będzie mu ona przynosiła dochody pozwalające na uiszczenie czynszu, co wiąże się z koniecznością co najmniej zarządzania nią w tym celu. Oczywistym jest, że Skarżący wydzierżawia ww. gospodarstwo rolne, co wynika z przedłożonej przez niego [...].05.2022 r. umowy dzierżawy (k. 118-119 akt adm.). W aktach znajduje się również pismo z [...].01.2021 r. (k. 120 akt adm.), z którego wynika, że doszło do rozwiązania umowy dzierżawy ww. gospodarstwa, której stroną był S. S. Sąd dostrzega przy tym, że [...].01.2021 r. została podpisana umowa dzierżawy dotycząca ww. gospodarstwa ze S. S., jednakże skoro z tego samego dnia pochodzi porozumienie, że ww. umowa dzierżawy została rozwiązana z dniem [...].05.2022 r., i tego samego dnia (tj. [...].05.2022 r.) została przedłożona umowa, na mocy której dzierżawcą został Skarżący, przyjąć należy, że to on w dalszym ciągu prowadzi to gospodarstwo rolne. Tym samym Skarżącego nie można uznać za osobę nie podejmującą lub rezygnująca z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w rozumieniu art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, skoro prowadzi on ww. gospodarstwo rolne.
Poza tym stwierdzić trzeba, że zakres opieki sprawowanej przez Skarżącego nad bratem w żaden sposób nie upoważnia do przyjęcia, że wymaga to ze strony Skarżącego rezygnacji z zatrudnienia. Jak wynika z akt sprawy (vide wywiad środowiskowy – k. 85-87 akt adm. i opis czynności wykonywanych podczas opieki – k. 23 akt adm.) czynności Skarżącego sprowadzają się do budzenia brata, wizyt u fryzjera, mierzenia ciśnienia, kontroli przyjmowania leków, kontroli wizyt lekarskich i zawożenia na nie, przygotowywania i podawania posiłków, robienia zakupów, reprezentowania brata w sprawach urzędowych. Podkreślenia wymaga, że brat Skarżącego jest osobą w pełni sprawną fizycznie (choruje na schizofrenię), zatem większość czynności dnia codziennego może dokonywać sam. Nie bez znaczenia jest również okoliczność, że w opiece pomaga Skarżącemu jego żona, a ponadto pod tym samym adresem zamieszkują siostra oraz brat Adam. Uwzględnienia również wymaga okoliczność, że godziny, w których Skarżący zarządza gospodarstwem rolnym (a więc nie wiąże to się z koniecznością osobistej pracy na nim z uwagi na stan zdrowia) o niewielkim areale, są elastyczne, co skutkuje wnioskiem, że może on je dostosować i pogodzić z opieką nad bratem w taki sposób, że nie wpłynie to negatywnie na prowadzenie gospodarstwa.
Reasumując, stwierdzić trzeba, że organ rozpatrzył całość materiału dowodowego, dokonując analizy wszelkich istotnych okoliczności faktycznych występujących w sprawie, a następnie do tak ustalonego stanu faktycznego zastosował prawidłową normę prawa materialnego. Organ z poszanowaniem zasady dwuinstancyjności postępowania w toku postępowania odwoławczego dokonał samodzielnej oceny prawnej jak i dowodowej sprawy w jej całokształcie, a motywy swojego działania zawarł w uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia. Tak jak tego wymaga art. 107 § 3 kpa, wskazał fakty, które uznał za udowodnione, dowody, na których się oparł, oraz przyczyny, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, wyjaśnił również podstawy prawne decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. W ocenie Sądu motywy oraz tok rozumowania organu, przedstawiające ocenę i proces konkretyzacji stosunku administracyjnoprawnego w danej sprawie, zostały przedstawione w uzasadnieniu decyzji w sposób spójny, logiczny i wyczerpujący.
Mając powyższe na uwadze, stwierdzić trzeba, że zarzuty skargi były bezzasadne i skarga w oparciu art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2023 r. poz. 1634) podlegała oddaleniu.
Na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym.