II SA/Bd 934/23

II SA/Bd 934/23 - Wyrok WSA w Bydgoszczy
Data orzeczenia
2023-10-24
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-07-28
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Sędziowie
Jarosław Wichrowski /sprawozdawca/
Jerzy Bortkiewicz
Joanna Brzezińska /przewodniczący/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 390
art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Joanna Brzezińska Sędziowie sędzia WSA Jerzy Bortkiewicz sędzia WSA Jarosław Wichrowski (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 24 października 2023 r. sprawy ze skargi I. O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] maja 2023 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.
Uzasadnienie
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w T. decyzją z dnia [...] maja 2023 r., nr [...], po rozpatrzeniu odwołania I. O. (dalej określany jako Skarżący) od decyzji Prezydenta Miasta T. z dnia [...] lutego 2023 r., znak [...]) - utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.
W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że zaskarżoną decyzją Prezydent odmówił przyznania Skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad matką. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ pierwszej instancji ustalił, że Skarżący od 1 stycznia 2022 r. jest uprawniony do renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy i w związku z tym należało odmówić ustalenia prawa do wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego.
Od ww. decyzji odwołanie złożył Skarżący, zarzucając jej naruszenie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej oraz niewłaściwe przyjęcie, że fakt pobierania renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy pozbawia go prawa do świadczenia pielęgnacyjnego - bez uwzględnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego w sprawie SK 2/17 i przyjęcia, że istnieją podstawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego po uprzednim zawieszeniu renty przyznanej z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Wskazując na to, Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.
W uzasadnieniu odwołania wskazano, że Prezydent Miasta T. ustalił, że Skarżący posiada prawo do renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy, gdy tymczasem jest on uprawniony do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Istotnie, wobec Skarżącego została wydana decyzja ZUS o przyznaniu mu prawa do renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy, jednakże na podstawie orzeczenia Lekarza Orzecznika ZUS z dnia [...] lutego 2022 r. został uznany za osobę częściowo niezdolną do pracy. Zaznaczył, że decyzja ZUS została wydana niezgodnie ze stanem faktycznym. Wszczął przy tym procedurę dotyczącą wyjaśnienia tej kwestii w ZUS. W dalszej części odwołania wskazał także, że istnieje bogaty dorobek orzeczniczy sądów administracyjnych w kwestii ustalania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na rzecz osób uprawnionych jednocześnie do emerytur, lecz niniejsza sprawa wpisuje się raczej w kontekst sentencji ww. Trybunału Konstytucyjnego w sprawie SK 2/17. Osoby pobierające rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy są uprawnione do świadczenia pielęgnacyjnego na zasadach ogólnych.
Rozpatrując sprawę w postępowaniu odwoławczym, Kolegium wskazało, że nie znajduje odzwierciedlenia w zgromadzonym materialne dowodowym argument podniesiony w odwołaniu, a dotyczący tego, że Skarżący posiada prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Bezspornie zostało potwierdzone, że jest on uprawniony i pobiera rentę z tytułu całkowitej niezdolności do pracy (vide: pismo ZUS Oddział w G. z [...].01.2023 r.). W przywołanym piśmie ZUS potwierdził również, że lekarz orzecznik ZUS orzeczeniem z [...] marca 2022 r. orzekł, iż Skarżący jest całkowicie niezdolny do pracy do 29 lutego 2024 r. W konsekwencji, decyzją z [...] kwietnia 2022 r. przyznano mu rentę z tytułu całkowitej niezdolności do pracy od 1 stycznia 2022 r., tj. od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie prawa do tego świadczenia.
W odwołaniu Skarżący przywołał orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z [...] lutego 2022 r., na podstawie którego uznano go za osobę częściowo niezdolną do pracy. W aktach sprawy znajduje się jednakże chronologicznie późniejsze (a tym samym aktualne) orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z [...] marca 2022 r. wprost wskazujące, że jest on osobą całkowicie niezdolną do pracy do 29 lutego 2024 r., przy czym data powstania całkowitej niezdolności do pracy to dzień 5 stycznia 2022 r. Na tej podstawie - jak wynika to z pisma ZUS z [...] stycznia 2023 r. - przyznano Skarżącemu rentę z tytułu całkowitej niezdolności do pracy, które to świadczenie jest mu wypłacane.
Nie może wpłynąć na wynik sprawy - nie znajdujące żadnego odzwierciedlenia w aktach sprawy, jak również nie poparte żadnymi dowodami stwierdzenie Skarżącego, że "rozpoczął procedurę wyjaśnienia tej sprawy w ZUS".
Tym samym Skarżącemu, jako osobie całkowicie niezdolnej do pracy i pobierającej rentę z tego tytułu, świadczenie pielęgnacyjne nie może przysługiwać.
Odnosząc się do argumentów zawartych w odwołaniu, Kolegium wskazało, że gdyby Skarżący był uprawniony do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, wówczas nie byłoby w ogóle konieczności zawieszania prawa do tego świadczenia ze względu na fakt, że przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych częściowo został uznany za niezgodny z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego w sprawie SK 2/17 z dniem 9 stycznia 2020 r. Zgodnie z tymże wyrokiem, ww. przepis traci moc w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Nie ma on jednakże zastosowania w przedmiotowej sprawie, jako że - jak podniesiono powyżej - Skarżący jest całkowicie niezdolny do pracy. Dlatego też zakres powyższego wyroku w żaden sposób nie przekłada się na ocenę stanu faktycznego w kontekście brzmienia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych na tle rozpatrywanego przypadku.
Organ odwoławczy przypomniał, że przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych wprowadza negatywną przesłankę, w myśl której świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym. Z powołanego przepisu jednoznacznie wynika, że pobieranie świadczenia emerytalno-rentowego - co do zasady - stanowi negatywną przesłankę do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego (wyjątek w tym zakresie stanowi właśnie pobieranie renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy lub renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka, która nie została przyznana w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego).
Świadczenie pielęgnacyjne jest adresowane do osób, które - gdyby nie konieczność podjęcia opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodzinny - byłyby czynne zawodowo. Osoby całkowicie niezdolne do pracy nie podejmują natomiast zatrudnienia przede wszystkim dlatego, że ich własny stan zdrowia im na to nie pozwala, wymuszając jednocześnie bierność zawodową.
Skargę na ww. decyzję złożył Skarżący, wnosząc o uchylenie jej oraz poprzedzającej ją decyzji Prezydenta Miasta T. z dnia [...] lutego 2023 r. W uzasadnieniu Skarżący wskazał, że, mając na uwadze literalne brzmienie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, stwierdzić należy, iż przepis ten wprost wyłącza prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób wymienionych w art. 17 ust. 1 i 1a tej ustawy w sytuacji, w której osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy. Nie jest więc w takim przypadku możliwe uzyskanie przez osobę sprawującą opiekę nad niepełnosprawną osobą świadczenia pielęgnacyjnego. Ustalony w niniejszej sprawie w tym zakresie stan faktyczny jest bezsporny, Skarżący nie kwestionował ustaleń organu, natomiast istota rozpoznawanej sprawy sprowadza się do oceny dokonanej przez organy wykładni przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych.
Dalej Skarżący podniósł, że organ winien poinformować go o możliwości złożenia wniosku o zawieszenie renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy i uzależnieniu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od przedstawienia decyzji o wstrzymaniu jej wypłaty.
Nie jest adekwatne stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, jakoby fakt przyznania renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy oznaczał, że jest definitywnie niezdolny do podjęcia pracy, a w konsekwencji nie można mu przypisać zdolności do rezygnacji z jej podjęcia i z tego powodu znajduje się w innej sytuacji, niż osoba pobierająca rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Oczywiście, istnieje różnica w definiowaniu w ustawie z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (w brzmieniu mającym zastosowanie w sprawie - Dz. U. z 2020 r. poz. 53) rodzajów niezdolności do pracy. Zgodnie z art. 12 ust. 2 ustawy o emeryturach i rentach, całkowicie niezdolną do pracy jest osoba, która utraciła zdolność do wykonywania jakiejkolwiek pracy. Nie można jednak tego stanu rozumieć w ten sposób, że osoba taka nie może podjąć jakiejkolwiek pracy, zatem nie może też z jej podjęcia zrezygnować. Należy bowiem uwzględnić regulację art. 13 ust. 4 ustawy o emeryturach i rentach, zgodnie z którym zachowanie zdolności do pracy w warunkach określonych w przepisach o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych nie stanowi przeszkody do orzeczenia całkowitej niezdolności do pracy. Istotnie, osoba uznana za całkowicie niezdolną do pracy nie może zatem podjąć pracy w normalnych, typowych warunkach, odmiennie niż osoba częściowo niezdolna do pracy. Rzutuje to niewątpliwe na jej sytuację na rynku pracy i rodzaj pobieranej renty. Nie zmienia jednak co do zasady jej sytuacji, jeżeli chodzi o samą możliwość podjęcia pracy, niezależnie od warunków jej wykonywania, a w konsekwencji nie czyni warunku rezygnacji z zatrudnienia warunkiem, który do takiej osoby nie może mieć zastosowania. Jednocześnie, zgodnie z art. 5 pkt 2 ustawy z 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 875, dalej: ustawa o rehabilitacji), orzeczenie lekarza orzecznika ZUS o całkowitej niezdolności do pracy, ustalone na podstawie art. 12 ust. 2 ustawy o emeryturach i rentach, jest traktowane na równi z orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Natomiast zgodnie z art. 4 ust. 2 ustawy o rehabilitacji, do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności zalicza się osobę z naruszoną sprawnością organizmu, niezdolną do pracy albo zdolną do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej lub wymagającą czasowej albo częściowej pomocy innych osób w celu pełnienia ról społecznych. W tych okolicznościach nie znajduje potwierdzenia teza, jakoby Skarżący nie był zdolny do podjęcia jakiejkolwiek pracy, a w konsekwencji nie mógł być traktowany jako osoba posiadająca możliwość wyboru: rezygnacji z ewentualnie wykonywanej pracy albo jej niepodejmowania.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w całości swoją dotychczasową argumentację.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga jako bezzasadna podlegała oddaleniu.
Istota sporu sprowadza się do oceny tego, czy w świetle treści art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 390 ze zm.) Skarżącemu, który posiada orzeczenie o całkowitej niezdolności do pracy (vide orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z [...] .03.2022 r.), mogło zostać przyznane świadczenie pielęgnacyjne. Zgodnie z cyt. przepisem, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego, rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym, lub świadczenia pieniężnego przyznanego na zasadach określonych w ustawie z dnia 8 lutego 2023 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym członkom rodziny funkcjonariuszy lub żołnierzy zawodowych, których śmierć nastąpiła w związku ze służbą albo podjęciem poza służbą czynności ratowania życia lub zdrowia ludzkiego albo mienia. Ponadto wskazać należy, że świadczenie pielęgnacyjne przysługiwałoby Skarżącemu, jeżeli nie podejmowałby lub rezygnował z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką (art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych).
Sąd podziela ugruntowany już w orzecznictwie sądowym pogląd, że osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera emeryturę lub rentę, powinna mieć prawo do dokonania wyboru jednego z tych świadczeń przez rezygnację z pobierania świadczenia niższego. Podstawowy problem w analizowanej sprawie jednak dotyczy tego, czy Skarżącego można uznać za osobę rezygnującą lub niepodejmującą zatrudnienia. Bezsporne jest, że legitymuje się on orzeczeniem o całkowitej niezdolności do pracy i to ta przesłanka co do zasady automatycznie wyklucza możliwość przyznania na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych świadczenia pielęgnacyjnego, które jest przyznawane opiekunowi z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Skarżący w dniu orzekania przez organy nie mógł wykonywać pracy, bowiem z orzeczenia lekarza orzecznika ZUS z [...].03.2022 r. wynika, że jest całkowicie niezdolny do pracy, zatem w świetle powołanego przepisu nie rezygnuje z zatrudnienia/nie podejmuje go, i tym samym nie spełnia przesłanki do przyznania świadczenia. Wskazywane wyżej orzeczenie jest odmianą dokumentu urzędowego w rozumieniu art. 76 kpa, którego treścią związany jest organ stosujący prawo (zob. B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2022, s. 545-552). Dokumenty urzędowe sporządzone w przepisanej formie przez powołane do tego organy (podmioty) w ich zakresie działania stanowią dowód tego, co zostało w nich urzędowo stwierdzone (zob. wyroki NSA w sprawach I OSK 82/22; I OSK 85/22 i I OSK 1038/22, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych - orzeczenia.nsa.gov.pl).
Można jednak wyobrazić sobie sytuacje, że w wyjątkowych okolicznościach osoba ze stwierdzoną całkowitą niezdolnością do pracy mogłaby wykazać, iż było możliwe podjęcie przez nią zatrudnienia. W takiej sytuacji jednak musiałaby tę okoliczność wykazać, czego Skarżący, co wymaga szczególnego podkreślenia – reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, nie uczynił. Same ogólnikowe twierdzenia o możliwości podjęcia przez niego pracy nie mogą podważać mocy dowodowej orzeczenia o uznaniu go za osobą całkowicie niezdolną do podjęcia pracy.
Reasumując, organ rozpatrzył całość materiału dowodowego, dokonując analizy wszelkich istotnych okoliczności faktycznych występujących w sprawie, a następnie do tak ustalonego stanu faktycznego zastosował prawidłową normę prawa materialnego. Organ z poszanowaniem zasady dwuinstancyjności postępowania w toku postępowania odwoławczego dokonał samodzielnej oceny prawnej jak i dowodowej sprawy w jej całokształcie, a motywy swojego działania zawarł w uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia. Tak jak tego wymaga art. 107 § 3 kpa, wskazał fakty, które uznał za udowodnione, dowody, na których się oparł, oraz przyczyny, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, wyjaśnił również podstawy prawne decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. W ocenie Sądu motywy oraz tok rozumowania organu, przedstawiające ocenę i proces konkretyzacji stosunku administracyjnoprawnego w danej sprawie, zostały przedstawione w uzasadnieniu decyzji w sposób spójny, logiczny i wyczerpujący.
Mając powyższe na uwadze, stwierdzić trzeba, że zarzuty skargi były bezzasadne i skarga w oparciu art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2023 r. poz. 1634) podlegała oddaleniu.
Na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym.