II SA/Po 282/21

II SA/Po 282/21 - Wyrok WSA w Poznaniu
Data orzeczenia
2022-01-27
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-04-12
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Sędziowie
Aleksandra Kiersnowska-Tylewicz
Edyta Podrazik /przewodniczący sprawozdawca/
Jan Szuma
Symbol z opisem
6210 Dodatek mieszkaniowy
Hasła tematyczne
Dodatki mieszkaniowe
Sygn. powiązane
III OSK 1800/22 - Wyrok NSA z 2024-04-19
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2019 poz 2133
art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 1-4, art. 4, art. 6 ust. 2 pkt 2, ust. 8 i ust. 9, art. 7 ust. 3 pkt 2
Ustawa z dnia 21 czerwca 2001 r. o dodatkach mieszkaniowych
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Edyta Podrazik (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Aleksandra Kiersnowska - Tylewicz Sędzia WSA Jan Szuma po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 27 stycznia 2022 r. sprawy ze skargi B. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lutego 2021 r. nr [...] w przedmiocie dodatku mieszkaniowego oddala skargę
Uzasadnienie
Prezydent Miasta K. decyzją z dnia [...] stycznia 2021 r., nr [...], działając na podstawie art. 2, art. 3, art. 5 i art. 6 ustawy z dnia [...] czerwca 2001 r. o dodatkach mieszkaniowych (Dz. U. z 2019 r., poz. 2133 ze zm.; dalej: "u.d.m."), odmówił przyznania B. K. dodatku mieszkaniowego z uwagi na niespełnienie warunków uprawniających do przyznania dodatku mieszkaniowego.
W uzasadnieniu organ I instancji wyjaśnił, że w dniu [...] lipca 2020 r. B. K. zwróciła się o przyznanie dodatku mieszkaniowego. Wnioskodawczyni posiada tytuł prawny do lokalu przy ul. [...] w K. o pow. użytkowej 30,59 m2. Mieszkanie nie posiada instalacji centralnego ogrzewania i ciepłej wody, ale posiada instalację gazu przewodowego. Według danych potwierdzonych przez zarządcę domu łączna kwota wydatków na utrzymanie mieszkania w lipcu 2020 r. wyniosła [...] zł.
Następnie organ I instancji wskazał, że na dzień składania wniosku wysokość najniższej emerytury wynosiła [...] zł, co po przemnożeniu przez 125% daje [...] zł. Dochód wnioskodawczyni i jej matki w okresie rozliczeniowym, tj. od kwietnia do czerwca 2020 r. wyniósł [...] zł, a w przeliczeniu na miesiąc [...] zł. Dochód na jednego członka gospodarstwa domowego stanowił więc kwotę [...]zł miesięcznie i był wyższy niż 125% najniższej emerytury, co oznacza, że nie zostało spełnione kryterium dochodowe warunkujące uzyskanie dodatku mieszkaniowego określone w art. 3 ust. 1 u.d.m.
Idąc dalej organ I instancji wskazał, że ponieważ mieszkanie przy ul. [...] nie jest wyposażone w instalację ciepłej wody i centralnego ogrzewania, do wydatków na mieszkanie należy doliczyć ryczałt za brak tych urządzeń w lokalu (podstawa prawna przepisy § 3 rozporządzenia Rady Ministrów z 28 grudnia 2001 roku w sprawie dodatków mieszkaniowych - Dz. U. Nr 156, poz. 1817 z późn. zm.): 1) za brak centralnego ogrzewania [...] zł (§ 3 ust. 1 ww. rozporządzenia) - 5 kWh x [...] zł (cena 1 kWh energii elektrycznej według rachunku wnioskodawczyni za ostatni okres rozliczeniowy) x 30,59 m2 oraz 2) za brak instalacji ciepłej wody [...] zł (§ 3 ust. 2 ww. rozporządzenia) - 20 kWh x 2 osoby x [...] zł (cena 1 kWh energii elektrycznej według rachunku wnioskodawczyni za ostatni okres rozliczeniowy). A zatem łączne wydatki w lipcu stanowiące podstawę do obliczania dodatku mieszkaniowego wynoszą [...] zł (tj. [...] zł + [...] zł+[...] zł). Zgodnie z art. 6 ust. 2 u.d.m., dwuosobowe gospodarstwo domowe, w którym dochód miesięczny na osobę jest równy lub wyższy niż 100 % kwoty najniższej emerytury ([...] zł) zobowiązane jest z własnych miesięcznych dochodów pokrywać 15% wydatków na zajmowane mieszkanie. Równowartość 15% miesięcznych dochodów gospodarstwa domowego wnioskodawczyni przyjęta dla celów obliczenia dodatku wynosi [...] zł (15% x [...] zł). Dodatek mieszkaniowy stanowi różnicę między wydatkami za zajmowany lokal - [...] zł, a kwotą wydatków jakie wnioskodawczyni zobowiązana jest ponieść sama [...] zł (15 % miesięcznych dochodów). W przypadku gospodarstwa domowego wnioskodawczyni wyliczona kwota dodatku mieszkaniowego wynosi minus [...] zł [...] zł - [...] zł). Wyliczenie dodatku mieszkaniowego w kwocie ujemnej oznacza brak podstaw do jego przyznania.
W odwołaniu z dnia [...] stycznia 2021 r. do Samorządowego Kolegium Odwoławczego B. K. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji. Podniosła, że od stycznia do października 2020 r. jej jedynym dochodem była emerytura w wysokości [...] zł. Organ I instancji wymuszał na niej podanie dochodu jej mamy, która gościnnie przebywała w jej mieszkaniu jako współlokator. Mama jest zameldowana w gminie B. i nie jest mieszkanką K..
Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] lutego 2021 r., nr [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji.
Uzasadniając wydane rozstrzygnięcie organ odwoławczy wskazał, że zgodnie z art. 4 u.d.m., przez gospodarstwo domowe rozumie się gospodarstwo prowadzone przez osobę ubiegającą się o dodatek mieszkaniowy, samodzielnie zajmującą lokal albo gospodarstwo prowadzone przez tę osobę wspólnie z małżonkiem i innymi osobami stale z nią zamieszkującymi i gospodarującymi, które swoje prawa do zamieszkiwania w lokalu wywodzą z prawa tej osoby. Przepisy ustawy o dodatkach mieszkaniowych nie precyzują jak rozumieć pojęcie zamieszkiwania czy zajmowania lokalu. Oceniając zatem stan faktyczny i prawny w tym zakresie należy mieć na względzie poglądy doktryny i judykaturę przedmiotu wypracowane na gruncie prawa cywilnego. Zgodnie z art. 25 Kodeksu cywilnego miejscem zamieszkania jest miejscowość, w której dana osoba przebywa z zamiarem stałego pobytu. O wypełnieniu jego przesłanek świadczą dwie okoliczności, tj. zewnętrzna, czyli faktyczne przebywanie, oraz wewnętrzna, czyli zamiar stałego pobytu. Ustalenie zamiaru powinno nastąpić w oparciu o kryteria zobiektywizowane, świadczące o woli skoncentrowania swoich spraw w danej miejscowości. Stałe zamieszkiwanie generalnie powiązane jest z tzw. centrum życiowym wnioskodawcy, tj. miejscem gdzie przebywa on z zamiarem stałego pobytu. Pobyt stały zaś oznacza zamieszkiwanie w danej miejscowości pod oznaczonym adresem z wolą koncentracji w tym miejscu swoich spraw życiowych, w tym osobowych i majątkowych interesów. Centrum życiowe oznacza więc miejsce, w którym dana osoba przebywa z zamiarem stałego pobytu, gdzie ześrodkowane są wszystkie jej podstawowe sprawy życiowe, gdzie zgromadziła swoje podstawowe przedmioty potrzebne do egzystencji, a więc upraszczając miejsce, w którym stale przebywa, śpi, gotuje, pierze, czyli tam gdzie spełnia swoje podstawowe potrzeby bytowe.
Z dokumentów zgromadzonych w sprawie wynika, że B. K. jest osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym, posiada prawo do emerytury z KRUS-u. Jej matka A. B. mieszka u córki od 2015 r. Jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, porusza się za pomocą wózka inwalidzkiego. B. K. jest ustanowiona kuratorem niepełnosprawnej matki, opiekuje się matką na co dzień i załatwia w jej imieniu wszelkie sprawy urzędowe. Obie kobiety zajmują lokal mieszkalny nr [...] przy ul. [...] w K. położony na poddaszu, składający się z pokoju, pokoju z aneksem kuchennym, łazienki i przedpokoju. Z uwagi na niepełnosprawność A. B. i poruszanie się za pomocą wózka inwalidzkiego na wniosek córki przyznane zostało dofinansowanie do zakupu schodołazu oraz dofinansowano remont łazienki w mieszkaniu w ramach łamania barier architektonicznych, celem dostosowania jej do potrzeb osoby niepełnosprawnej - ze środków Państwowego Funduszu Rehabilitacjo Osób Niepełnosprawnych. A. B. jak również jej córka B. K. od maja 2015 r. korzystają systematycznie ze środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych oraz z pomocy ze strony Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w K.. Mając na uwadze powyższe Kolegium doszło do przekonania, że organ I instancji prawidłowo przyjął, że matka odwołującej faktycznie współtworzy z nią wspólne gospodarstwo domowe. Za przyjęciem wspólnego prowadzenia gospodarstwa domowego przemawiają również zasady doświadczenia życiowego. Z ekonomicznego punktu widzenia nie wydaje się bowiem racjonalne prowadzenie dwóch oddzielnych gospodarstw domowych przez osoby blisko spokrewnione i zamieszkujące w jednym lokalu mieszkalnym o pow. 30,59 m2.
W ocenie Kolegium organ I instancji prawidłowo także ustalił dochód dwuosobowego gospodarstwa domowego za okres 3 miesięcy poprzedzających dzień złożenia wniosku w wysokości [...] zł. Na kwotę składają się dochody B. K. z tytułu emerytury z KRUS-u w wys. [...] zł, świadczenie emerytalne z amerykańskiej instytucji ubezpieczeniowej w wys. [...] USD tj. kwota [...]zł obliczona według średniego kursu walut NBP, [...] zł z tytułu zwrotu z Urzędu Skarbowego, dochód z gospodarstwa rolnego w kwocie [...]zł, dochód z tytułu świadczenia emerytalnego matki A. B. w wys. [...] zł oraz alimenty od córki B. P. w kwocie [...]zł. Miesięczny dochód rodziny stanowił kwotę [...]a w przeliczeniu na jedną osobę to kwota [...]zł miesięcznie.
Dalej organ odwoławczy wskazał, że zarządca budynku poświadczył na wniosku, że łączna kwota wydatków za zajmowany lokal stanowi [...] zł miesięcznie. Z karty lokalu na dzień [...] lipca 2020 r. wynika, że wysokość opłat ustalana jest w stosunku do dwóch osób od [...] lutego 2016 r. W związku z tym, że w zajmowanym mieszkaniu wnioskodawca nie posiada instalacji centralnego ogrzewania i centralnej ciepłej wody kwotę wydatków na lokal należy powiększyć o ryczałt ustalony zgodnie z przepisami rozporządzenia Rady Ministrów z [...] grudnia 2001 r. w sprawie dodatków mieszkaniowych (Dz. U. Nr 156, poz. 1817), tj. za CO – [...] zł i za CW – [...] zł. Łączne miesięczne wydatki na mieszkanie stanowiące podstawę do naliczenia dodatku mieszkaniowego wynoszą [...] zł (tj. [...] zł + [...] zł + [...] zł). W myśl art. 6 ust. 1 w związku z art. 6 ust. 2 i 9 u.d.m., dodatek mieszkaniowy ustala się w wysokości różnicy między wydatkami ponoszonymi za ten lokal, a kwotą wydatków, jakie osoba otrzymująca dodatek musi sama ponieść - tj. 15% dochodów gospodarstwa domowego - w gospodarstwie 2-4-osobowym. Ś. miesięczny dochód dwuosobowej rodziny odwołującej się w okresie trzech miesięcy poprzedzających złożenie wniosku wynosił [...] zł, a zatem 15 % tej kwoty stanowi [...] zł. Dodatek mieszkaniowy wynosi: [...] zł - [...] zł = minus [...] zł.
W skardze z dnia [...] marca 2021 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu B. K. podniosła, że organy nieprawidłowo wyliczają jej dochód.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:
Skarga okazała się niezasadna.
Materialnoprawną podstawę wydanych w sprawie rozstrzygnięć stanowią przepisy ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o dodatkach mieszkaniowych (Dz. U. z 2019 r., poz. 2133 ze zm.) w brzmieniu obowiązującym do dnia 30 czerwca 2021 r. Zgodnie z art. 2 ust. 1 tej ustawy, dodatek mieszkaniowy, z zastrzeżeniem art. 7 ust. 3 i 4, przysługuje najemcom oraz podnajemcom lokali mieszkalnych (pkt 1), osobom mieszkającym w lokalach mieszkalnych, do których przysługuje im spółdzielcze prawo do lokalu mieszkalnego (pkt 2), osobom mieszkającym w lokalach mieszkalnych znajdujących się w budynkach stanowiących ich własność i właścicielom samodzielnych lokali mieszkalnych (pkt 3), innym osobom mającym tytuł prawny do zajmowanego lokalu mieszkalnego i ponoszącym wydatki związane z jego zajmowaniem (pkt 4), osobom zajmującym lokal mieszkalny bez tytułu prawnego, oczekującym na przysługujący im lokal zamienny albo najem socjalny lokalu (pkt 5). Jak przy tym wynika z art. 3 ustawy, dodatek mieszkaniowy przysługuje osobom, o których mowa w art. 2 ust. 1, jeżeli średni miesięczny dochód na jednego członka gospodarstwa domowego w okresie 3 miesięcy poprzedzających datę złożenia wniosku o przyznanie dodatku mieszkaniowego nie przekracza 175% kwoty najniższej emerytury w gospodarstwie jednoosobowym i 125% tej kwoty w gospodarstwie wieloosobowym, obowiązującej w dniu złożenia wniosku, z zastrzeżeniem art. 6 ust. 8 (ust. 1). Przy wydawaniu decyzji o przyznaniu dodatku mieszkaniowego uwzględnia się kwotę najniższej emerytury obowiązującą w dniu złożenia wniosku, ogłaszaną przez Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej "Monitor Polski", na podstawie art. 94 ust. 2 pkt 1 lit. a ustawy z dnia [...] grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2018 r. poz. 1270, z późn. zm.)(ust. 2). Za dochód uważa się wszelkie przychody po odliczeniu kosztów ich uzyskania oraz po odliczeniu składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe oraz na ubezpieczenie chorobowe, określonych w przepisach o systemie ubezpieczeń społecznych, chyba że zostały już zaliczone do kosztów uzyskania przychodu. Do dochodu nie wlicza się świadczeń pomocy materialnej dla uczniów, dodatków dla sierot zupełnych, jednorazowych zapomóg z tytułu urodzenia się dziecka, dodatku z tytułu urodzenia dziecka, pomocy w zakresie dożywiania, zasiłków pielęgnacyjnych, zasiłków okresowych z pomocy społecznej, jednorazowych świadczeń pieniężnych i świadczeń w naturze z pomocy społecznej, dodatku mieszkaniowego, dodatku energetycznego, zapomogi pieniężnej, o której mowa w przepisach o zapomodze pieniężnej dla niektórych emerytów, rencistów i osób pobierających świadczenie przedemerytalne albo zasiłek przedemerytalny w 2007 r., świadczenia pieniężnego i pomocy pieniężnej, o których mowa w przepisach ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz. U. z 2018 r. poz. 690 oraz z 2019 r. poz. 730, 752 i 992), świadczenia wychowawczego, o którym mowa w ustawie z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2018 r. poz. 2134, z późn. zm.), dodatku wychowawczego, o którym mowa w ustawie z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz. U. z 2019 r. poz. 1111, 924 i 1818), dopłaty do czynszu, o której mowa w ustawie z dnia 20 lipca 2018 r. o pomocy państwa w ponoszeniu wydatków mieszkaniowych w pierwszych latach najmu mieszkania (Dz. U. poz. 1540 oraz z 2019 r. poz. 1309), świadczenia pieniężnego przyznawanego na podstawie art. 9 ustawy z dnia 22 listopada 2018 r. o grobach weteranów walk o wolność i niepodległość Polski (Dz. U. poz. 2529) oraz świadczenia uzupełniającego przyznanego na podstawie ustawy z dnia 31 lipca 2019 r. o świadczeniu uzupełniającym dla osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji (Dz. U. poz. 1622)(ust. 3). Dochód z prowadzenia gospodarstwa rolnego ustala się na podstawie powierzchni gruntów w hektarach przeliczeniowych i przeciętnego dochodu z 1 hektara przeliczeniowego, ostatnio ogłaszanego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego, na podstawie art. 18 ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 1256 i 1309) (ust. 4).
Z powyższego wynika, że ustawa o dodatkach mieszkaniowych zawiera przepisy bezwzględnie obowiązujące określające w sposób ścisły krąg podmiotów, które uprawnione są do ubiegania się o dodatek mieszkaniowy i przesłanki, jakie osoby te muszą spełnić, aby dodatek mieszkaniowy otrzymać, nie pozostawiając tym samym organowi administracji orzekającemu w tych sprawach możliwości działania w ramach uznania administracyjnego. Organy orzekające w sprawie wniosków o udzielenie dodatku mieszkaniowego muszą kierować się wyłącznie kryteriami określonymi w ustawie o dodatkach mieszkaniowych. Czynnikiem decydującymi o tym, czy w konkretnym przypadku dodatek mieszkaniowy będzie przyznany i w jakiej wysokości jest m.in. liczebność gospodarstwa domowego oraz wysokość dochodów członków gospodarstwa domowego w okresie 3 miesięcy kalendarzowych poprzedzających dzień złożenia wniosku.
W rozpoznawanej sprawie spór koncentruje się wokół ustalenia, czy organy rozstrzygające w sprawie zasadnie uznały, że skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z matką A. B., a w konsekwencji, czy prawidłowo zsumowały dochody członków gospodarstwa domowego, co ostatecznie doprowadziło do uznania, że skarżąca przekracza kryterium dochodowe uprawniające do otrzymania dodatku mieszkaniowego.
W kontekście powyższego wyjaśnienia wymaga, że zgodnie z art. 4 u.d.m., przez gospodarstwo domowe rozumie się gospodarstwo prowadzone przez osobę ubiegającą się o dodatek mieszkaniowy, samodzielnie zajmującą lokal albo gospodarstwo prowadzone przez tę osobę wspólnie z małżonkiem i innymi osobami stale z nią zamieszkującymi i gospodarującymi, które swoje prawa do zamieszkiwania w lokalu wywodzą z prawa tej osoby. Stosownie zaś do art. 7 ust. 3 pkt 2 tej ustawy, organ odmawia przyznania dodatku mieszkaniowego, jeżeli w wyniku przeprowadzenia wywiadu środowiskowego ustali, że faktyczna liczba osób wspólnie stale zamieszkujących i gospodarujących z wnioskodawcą jest mniejsza, niż wykazana w deklaracji.
Z treści tych unormowań wynika, że okolicznością istotną dla rozstrzygnięcia o prawie do dodatku mieszkaniowego jest faktyczne zamieszkiwanie wnioskodawcy i podanych przez niego osób we wskazanym lokalu i wspólne gospodarowanie w nim przez te osoby. Czyli uwzględniać należy tylko osoby, które rzeczywiście zamieszkują w lokalu (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 sierpnia 2012 r., sygn. akt I OSK 1538/12 – wszystkie zacytowane w niniejszym wyroku orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są na stronie https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Jak słusznie wskazał organ odwoławczy, ponieważ przepisy ustawy o dodatkach mieszkaniowych nie precyzują jak rozumieć pojęcie zamieszkiwania czy zajmowania lokalu, oceniając stan faktyczny i prawny w tym zakresie należy mieć na względzie poglądy doktryny i judykatury wypracowane na gruncie prawa cywilnego. Przy interpretacji przepisów ustawy o dodatkach mieszkaniowych należy więc uwzględnić treść art. 25 Kodeksu cywilnego, zgodnie z którym miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. O wypełnieniu jego przesłanek świadczą dwie okoliczności – zewnętrzna, czyli faktyczne przebywanie, oraz wewnętrzna, czyli zamiar stałego pobytu. Ustalenie zamiaru powinno nastąpić w oparciu o kryteria zobiektywizowane, świadczące o woli, ale też możliwości skoncentrowania swoich spraw w danej miejscowości (por. wyrok NSA z dnia 23 listopada 2016 r., sygn.. akt I OSK 2105/15). Stałe zamieszkiwanie generalnie powiązane jest z tzw. centrum życiowym wnioskodawcy, tj. miejscem gdzie przebywa on z zamiarem stałego pobytu. Pobyt stały zaś oznacza zamieszkiwanie w danej miejscowości pod oznaczonym adresem z wolą koncentracji w tym miejscu swoich spraw życiowych, w tym osobowych i majątkowych interesów. Centrum życiowe oznacza więc miejsce, w którym dana osoba przebywa z zamiarem stałego pobytu, gdzie ześrodkowane są wszystkie jej podstawowe sprawy życiowe, gdzie zgromadziła swoje podstawowe przedmioty potrzebne do egzystencji, a więc upraszczając miejsce, w którym stale przebywa, śpi, gotuje, pierze, czyli tam gdzie spełnia swoje podstawowe potrzeby bytowe (por. wyrok NSA z dnia 21 września 2011 r., sygn.. akt I OSK 581/11).
Przenosząc powyższe na grunt rozpatrywanej sprawy wskazać należy, że jak wynika z oświadczenia skarżącej, opiekuje się ona matką od 2013 r. (k. 27 akt adm. organu I instancji), przy czym matka skarżącej mieszka w wynajętym przez nią mieszkaniu od dnia [...] marca 2015 r. (k. 32 akt adm. organu I instancji). Sąd z urzędu posiada przy tym wiedzę, że skarżąca została ustanowiona kuratorem dla swej niepełnosprawnej matki postanowieniem Sądu Rejonowego w K. z dnia [...] czerwca 2015 r. (sygn. akt III RNs [...]). W pkt 2 wskazanego postanowienia Sąd upoważnił B. K. do prowadzenia w imieniu A. B. wszystkich jej spraw – włącznie ze sprawami urzędowymi. Zauważenia wymaga, że ustanowienie kurateli na podstawie art. 183 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ma na celu niesienie pomocy osobie z niepełnosprawnością przy załatwianiu dotyczących jej spraw, przy czym nie chodzi tutaj jedynie o zastępstwo ustawowe, lecz także o ułatwianie podopiecznemu załatwiania spraw ze względu na powstające (z powodu niepełnosprawności) trudności natury faktycznej, najczęściej związane z codzienną egzystencją. Obowiązkiem kuratora jest opieka nad majątkiem i sprawami życiowymi osoby częściowo ubezwłasnowolnionej.
Sądowi wiadomym jest także z urzędu, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] listopada 2020 r., nr [...], przyznało skarżącej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką A. B. począwszy od dnia [...] października 2020 r. (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia [...] maja 2021 r., sygn. akt II SA/Po [...]). Zgodnie natomiast z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych przesłanką przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Tym samym wnioskujący o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego musi sprawować stałą opiekę nad osobą niepełnosprawną i być jej niezbędny w tak znacznym wymiarze, że w związku z tym rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a między obiema tymi okolicznościami zachodzi bezpośredni związek przyczynowo - skutkowy. Co więcej, zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych do znacznego stopnia niepełnosprawności zalicza się osobę z naruszoną sprawnością organizmu, niezdolną do pracy albo zdolną do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej i wymagającą, w celu pełnienia ról społecznych, stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji.
W związku z powyższym stwierdzić należy, że skarżąca zamieszkuje i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z matką A. B.. Ustalając istnienie tej przesłanki trzeba mieć bowiem na uwadze istniejący w chwili orzekania stan faktyczny, a nie tylko oświadczenia (deklaracje) członków rodziny co do prowadzenia lub nie prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego. Sąd nie podziela argumentacji skarżącej, że matka nie zamieszkuje z nią wspólnie, tylko przebywa u niej czasowo (k. 31 akt adm. organu I instancji). Powyższe stałoby w oczywistej sprzeczności z oświadczeniami złożonymi w toku postępowania o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego o stałym sprawowaniu opieki. Ponadto, z uwagi na niepełnosprawność A. B. i poruszanie się za pomocą wózka inwalidzkiego na wniosek skarżącej przyznane jej zostało dofinansowanie do zakupu schodołazu oraz dofinansowano remont łazienki w przedmiotowym mieszkaniu w ramach łamania barier architektonicznych, celem dostosowania jej do potrzeb osoby niepełnosprawnej.
Przechodząc następnie do kwestii ustalenia przez organy rozstrzygające w sprawie dochodów skarżącej i jej matki w pierwszej kolejności wyjaśnienia wymaga, że definicję "dochodu" ustawodawca sformułował w zacytowanym na wstępie art. 3 ust. 3 u.d.m. Z przepisu tego (w brzmieniu obowiązującym na dzień złożenia wniosku oraz na dzień orzekania) jasno wynika, jakich świadczeń nie wlicza się do dochodu oraz jakie składki podlegają odliczeniu przy jego ustalaniu. Wykładnia językowa owego przepisu prawa nie budzi wątpliwości. Skoro nie przewidziano w nim możliwości odliczenia kwoty podatku dochodowego od osób fizycznych, które powiększają dochód netto, to organy mają obowiązek ustalić wysokość dochodu bez jego odliczenia. Przepis ten nie daje więc podstaw do odliczenia od dochodu należnego podatku od osób fizycznych, to jest przyjęcia do obliczenia tego dochodu otrzymywanej przez wnioskodawcę emerytury netto (por. wyrok NSA z dnia 22 marca 2018 r., sygn. akt I OSK 1029/16, wyrok NSA z dnia 27 maja 2020 r., sygn. akt I OSK 775/19, wyrok NSA z dnia 20 stycznia 2021 r., sygn. akt III OSK 2854/21). Odliczeniu od emerytury nie podlegają także należne składki na ubezpieczenie zdrowotne, które, stosownie do zacytowanego wyżej art. 3 ust. 3 ustawy nie podlegają odliczeniu od przychodów (por. wyrok WSA w Kielcach z dnia 20 marca 2019 r., sygn. akt II SA/Ke 36/19). Sytuacja ta uległa zmianie dopiero w dniu [...] lipca 2021 r., w związku ze zmianą brzmienia art. 3 ust. 3 ustawy. Obecnie za dochód uważa się dochód w rozumieniu art. 3 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111), co oznacza, że przychody podlegające opodatkowaniu na zasadach określonych w art. 27, art. 30b, art. 30c, art. 30e i art. 30f ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz.U. z 2019 r. poz. 1387, z późn. zm.), pomniejsza się o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenia społeczne niezaliczone do kosztów uzyskania przychodu oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne.
Idąc dalej wskazać należy, że skoro wniosek o przyznanie dodatku mieszkaniowego został złożony w lipcu 2020 r., organy rozstrzygające w sprawie miały obowiązek zweryfikować i zsumować dochody B. K. i A. B. za okres od kwietnia do czerwca 2020 r. Jak wynika z akt sprawy, na dochody skarżącej składała się emerytura rolnicza w wysokości [...] zł brutto miesięcznie (k. 9 akt adm. organu I instancji), co daje kwotę [...]zł za trzy miesiące. Dodatkowo skarżąca otrzymywała dochód z tytułu świadczenia emerytalnego z USA w wysokości [...] USD (k. 31 i k. 38 akt adm. organu I instancji), co oznacza, że w kwietniu była to kwota [...]zł (według średniego kursu walut obcych w kwietniu 2020 r. [...] USD wynosił kwotę [...]zł), w maju kwota [...]zł (według średniego kursu walut obcych w maju 2020 r. [...] USD wynosił kwotę [...]zł), a w czerwcu kwota [...]zł (według średniego kursu walut obcych w czerwcu 2020 r. [...] USD wynosił kwotę [...]zł), co razem daje kwotę [...]zł (k. 52 akt adm. organu I instancji). Skarżąca posiada także działkę rolną nr [...] w P. o pow. 0,2614 ha fizycznych, co stanowi 0,2045 ha przeliczeniowych oraz udział [...] w działce nr [...] w Zagorzynie o pow. 0,80 ha (1 ha przeliczeniowy) (k. 56 akt adm. organu I instancji). Łącznie dochód skarżącej z tytułu gospodarstwa rolnego wynosił kwotę [...]zł za trzy miesiące (zob. szczegółowe wyliczenie na k. 57 akt adm. organu I instancji). Jak wynika z oświadczenia skarżącej z dnia [...] lipca 2020 r., w dniu [...] maja 2020 r. skarżąca otrzymała także zwrot z urzędu skarbowego w kwocie [...]zł (k. 7 akt adm. organu I instancji).
Z kolei na dochody A. B. składa się świadczenie emerytalne w wysokości [...] zł miesięcznie, a nie jak wskazał organ odwoławczy, w wysokości [...] zł. Organ odwoławczy nie zauważył bowiem, że świadczenie emerytalne matki skarżącej jest pomniejszane o kwotę [...]zł w związku z zajęciem egzekucyjnym (k. 47 akt adm. organu I instancji). Wskazanej kwoty nie można było jednak odjąć od dochodu matki skarżącej, albowiem nie wynika to z art. 3 ust. 3 u.d.m. D. A. Biegańskiej z tego tytułu za 3 miesiące wynosił więc kwotę [...]zł. Matka skarżącej otrzymała także alimenty od drugiej córki w wysokości [...] zł w kwietniu 2020 r. i w wysokości [...] zł w maju 2020 r., co razem dało kwotę [...]zł (k. 45 i k. 46 akt adm. organu I instancji).
Razem więc dochód skarżącej i jej matki wyniósł w miesiącach kwietniu, maju i czerwcu 2020 r. kwotę [...]zł wg wyliczenia organów rozstrzygających w sprawie, a kwotę [...]zł wg wyliczenia Sądu. Średni miesięczny dochód na jednego członka gospodarstwa domowego wynosił więc wg ustaleń organów kwotę [...]zł miesięcznie, a wg ustaleń Sądu kwotę [...]zł. Kwota najniższej emerytury obowiązująca w dniu złożenia wniosku wynosiła z kolei [...] zł, wobec czego kryterium dochodowe dla gospodarstwa wieloosobowego wynosiło [...] zł (125 % z kwoty [...]zł). Dochód na jednego członka gospodarstwa domowego skarżącej był więc wyższy niż 125% najniższej emerytury, co oznacza, że nie zostało spełnione kryterium dochodowe warunkujące uzyskanie dodatku mieszkaniowego określone w art. 3 ust. 1 u.d.m.
Idąc dalej wskazać należy, że zgodnie z art. 6 ust. 8 u.d.m., jeżeli średni miesięczny dochód na jednego członka gospodarstwa domowego jest wyższy od określonego w art. 3 ust. 1, a kwota nadwyżki nie przekracza wysokości dodatku mieszkaniowego, należny dodatek mieszkaniowy obniża się o tę kwotę. Przepis ten wprawdzie umożliwia uzyskanie prawa do omawianego świadczenia osobom, w przypadku których dochód przypadający na jednego członka gospodarstwa domowego jest wyższy od określonego w art. 3 ust. 1 ustawy, to jednak może on mieć zastosowanie wyłącznie wtedy, gdy kwota nadwyżki dochodu nie przekracza wysokości należnego dodatku mieszkaniowego, co w danej sytuacji nie ma miejsca.
W kontekście powyższego wyjaśnienia wymaga, że jeżeli powierzchnia użytkowa lokalu mieszkalnego jest mniejsza lub równa normatywnej powierzchni, dodatek mieszkaniowy ustala się w wysokości różnicy między wydatkami ponoszonymi za ten lokal a odpowiednią kwotą wymienioną w ust. 1 pkt 1-3 lub w ust. 2 pkt 1-3 (art. 6 ust. 9). W rozpoznawanej sprawie wysokość dodatku stanowi więc różnicę między wydatkami, o których mowa w art. 6 ust. 3-6 ustawy o dodatkach mieszkaniowych, przypadającymi na powierzchnię normatywną zajmowanego lokalu mieszkalnego, a kwotą stanowiącą 15% miesięcznego dochodu tego gospodarstwa. Dwuosobowe gospodarstwo domowe, w którym dochód miesięczny na osobę jest równy lub wyższy niż 100% kwoty najniższej emerytury (1.200,00 zł) lecz nie przekracza odpowiednich wysokości średnich miesięcznych dochodów wymienionych w art. 3 ust. 1, zobowiązane jest z własnych miesięcznych dochodów pokrywać wydatki na zajmowane mieszkanie w wysokości 15% dochodu tego gospodarstwa domowego (art. 6 ust. 2 pkt 2).
Analiza uzasadnienia zaskarżonej decyzji oraz zawartych w niej szczegółowych wyliczeń matematycznych prowadzi do wniosku, że obliczenie dodatku mieszkaniowego w niniejszej sprawie nastąpiło zgodnie z przepisami ustawy o dodatkach mieszkaniowych. Ze znajdującej się w aktach sprawy karty lokalu wynika, że wysokość opłat wynosiła kwotę [...]zł (k. 15 akt adm. organu I instancji). Jak słusznie zauważyły organy rozstrzygające w sprawie, w związku z tym, że w zajmowanym mieszkaniu skarżąca nie posiada instalacji centralnego ogrzewania i centralnej ciepłej wody kwotę wydatków na lokal należało powiększyć o ryczałt ustalony zgodnie z przepisami rozporządzenia Rady Ministrów z [...] grudnia 2001 r. w sprawie dodatków mieszkaniowych (Dz. U. Nr 156, poz. 1817). Zgodnie z wyliczeniem łączne miesięczne wydatki na mieszkanie stanowiące podstawę do naliczenia dodatku mieszkaniowego wynosiły [...] zł (tj. [...] zł + [...] zł + [...] zł). Bez względu na to, czy do obliczenia kwoty dodatku przyjmie się średni miesięczny dochód skarżącej i jej matki ustalony przez organy ([...] zł), czy też ustalony przez Sąd ([...] zł), dodatek mieszkaniowy przybiera wartość ujemną. Równowartość 15 % miesięcznych dochodów gospodarstwa domowego skarżącej zgodnie z ustaleniami organów wynosi [...] zł, natomiast zgodnie z ustaleniami Sądu wynosi kwotę [...]zł. Różnica między wydatkami za zajmowany lokal – [...] zł, a kwotą wydatków, jakie skarżąca zobowiązana jest ponieść sama przyjmuje wartość ujemną w wysokości odpowiednio –[...] zł (zgodnie z ustaleniami organów) i [...] zł (zgodnie z ustaleniami Sądu). Wyliczenie dodatku mieszkaniowego w ujemnej kwocie oznacza brak podstaw do jego przyznania, jak również brak podstaw do uwzględnienia zastrzeżenia przewidzianego w ust. 8 art. 6 u.d.m.
Reasumując, zdaniem Sądu organy rozstrzygające w sprawie w zgodzie z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. przeprowadziły postępowanie na okoliczność wysokości dochodów uzyskiwanych przez członków gospodarstwa domowego i możliwości przyznania skarżącej dodatku mieszkaniowego.
Mając powyższe na uwadze, Sąd działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329), oddalił skargę.
Niniejsza sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na mocy zarządzenia Zastępcy Przewodniczącego Wydziału II z dnia [...] grudnia 2021 r. wydanego w oparciu o art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r., poz. 1842 ze zm.), o czym poinformowano strony postępowania.