II SA/Bd 915/23

II SA/Bd 915/23 - Wyrok WSA w Bydgoszczy
Data orzeczenia
2023-12-28
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-07-27
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Sędziowie
Halina Adamczewska-Wasilewicz /sprawozdawca/
Joanna Ziołek
Leszek Kleczkowski /przewodniczący/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku
oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2019 poz 2407
art. 18 ust. 2
Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Leszek Kleczkowski Sędziowie sędzia WSA Halina Adamczewska-Wasilewicz (spr.) asesor WSA Joanna Ziołek po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 28 grudnia 2023 r. sprawy ze skargi M. Ł. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 28 marca 2023 r. nr 010070/680/10175011/2022 (Postępowanie 367807138) w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do złożenia wniosku o świadczenie wychowawcze oddala skargę
Uzasadnienie
W dniu [...] listopada 2022 r. M. Ł. (Skarżący) złożył do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniosek o świadczenie wychowawcze 500+ na dzieci L. Ł. i S. Ł. za okres od [...] czerwca 2022 r. do [...] maja 2023 r.
W dniu [...] listopada 2022 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych poinformował Skarżącego o przyznaniu świadczenia wychowawczego na ww. dzieci na okres od
[...] listopada 2022 r. do [...] maja 2023 r.
Pismem z dnia [...] listopada 2022 r. Skarżący zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o przyznanie świadczenia za okres od czerwca 2022 r. do października 2022 r.
W dniu [...] grudnia 2022 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił Skarżącemu przywrócenia terminu do złożenia wniosku za ww. okresy. Poinformował, że termin na złożenie wniosku o świadczenie wychowawcze jest terminem materialnym, który nie podlega przywróceniu. Terminy wskazane w ustawie do złożenia wniosku w celu ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego nie mogą być zmieniane lub przedłużane przez organ. Organ wyjaśnił, że zgodnie z art. 18 ust. 2 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2019 r., poz. 2407 ze zm.), dalej: "u.p.p.w.d.", prawo do świadczenia wychowawczego ustala się począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek. Jeśli osoba ubiegająca się o świadczenie wychowawcze była zainteresowana uzyskaniem prawa do świadczenia od dnia
[...] czerwca 2022 r., wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego powinna złożyć najpóźniej do dnia [...] czerwca 2022 r. Uchybienie terminowi materialnemu wywołuje skutek prawny wygaśnięcia tego prawa. Organ wskazał, że w niniejszej sprawie wygasło prawo wnioskodawcy do świadczenia wychowawczego za okres od [...] czerwca 2022 r.
W odwołaniu od powyższego rozstrzygnięcia Skarżący wniósł o uwzględnienie dodatkowych okoliczności. Wyjaśnił, że nie złożył wniosku w czerwcu, ponieważ nie śledził komunikatów na stronach ZUS, więc nie był świadomy powstania jakichkolwiek obowiązków w tym zakresie. Wskazał, że pieniądze z tego świadczenia nie są przeznaczane na bieżącą konsumpcję i stanowią zabezpieczenie na kolejny etap edukacji dzieci. Środki wpływały na oddzielne konto bankowe i tylko z tego powodu Skarżący nie zauważył braku wpływów natychmiast, a dopiero po kilku miesiącach.
W związku z powyższym Skarżący wniósł o ponowną analizę jego sprawy.
Decyzją z dnia [...] marca 2023 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał
w mocy decyzję pierwszoinstancyjną o odmowie przywrócenia terminu na złożenie wniosku o świadczenie wychowawcze na dziecko – L. Ł. (odrębnie została wydana decyzja utrzymująca w mocy decyzję o odmowie przywrócenia terminu na złożenie wniosku o świadczenie wychowawcze na dziecko – S. Ł.).
W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, organ podał, że zgodnie z u.p.p.w.d. akcja zbierania wniosków o świadczenie wychowawcze trwa od 1 lutego do 31 maja danego roku na okres świadczeniowy trwający od 1 czerwca danego roku do 31 maja następnego roku. W przypadku wniosków złożonych pomiędzy 1 lutego a [...] maja 2022 r. prawo do świadczenia przysługuje za cały okres świadczeniowy od [...] czerwca 2022 r. do [...] maja 2023 r., a pierwsza wypłata następuje za czerwiec 2022 r. Natomiast w przypadku wniosków złożonych po zakończeniu akcji zbierania wniosków na okres świadczeniowy trwający od 1 czerwca danego roku do 31 maja następnego roku, prawo do świadczenia i jego wypłata przysługuje od miesiąca, w którym zgłoszono wniosek.
Wobec powyższego organ stwierdził, że z uwagi na to, iż z wnioskiem o świadczenie Skarżący wystąpił [...] listopada 2022 r., nie ma podstaw do przyznania świadczenia od daty wcześniejszej niż [...] listopada 2022 r.
Nie zgadzając się z tym rozstrzygnięciem Skarżący wniósł skargę do tut. Sądu. Podniósł, że w odwołaniu przedstawił argumenty za przywróceniem terminu. Stwierdził, że organ w swoich decyzjach nie odniósł się do jego argumentacji zawartej
w odwołaniu. W ocenie Skarżącego, decyzje zaprzeczają deklaracji, którą sam ZUS zawarł na swojej stronie internetowej [...], jakoby świadczenie Rodzina 500+ nie wymagało spełniania jakichkolwiek warunków. Skarżący podkreślił, że świadczeń nie wydawał i nie wydaje na bieżącą konsumpcję, a odkłada na przyszłą edukację wyższą jego dzieci - na specjalnie stworzonych do tego kontach inwestycyjnych - i tylko z tego powodu nie zorientował się natychmiast o niewpływaniu środków. Zauważył, że nie jest specjalistą z dziedziny prawa, ale wydaje mu się, że prawo do świadczenia Rodzina 500+ nie wynika z faktu śledzenia zmian w wymogach formalnych i regularnego weryfikowania, który organ (Centrum Świadczeń Rodzinie, Zakład Ubezpieczeń Społecznych, czy może jakiś inny) jest w danym roku/miesiącu odpowiedzialny za realizację tych świadczeń i czy, na przykład nie pojawiła się konieczność wtórnego składania wniosków (której wcześniej nie było). Według Skarżącego, prawo to wynika z procesu wychowywania i edukowania dzieci, który to w jego wypadku ma miejsce nieprzerwanie od 2012 r.
W odpowiedzi na skargę wniesiono o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje:
Sąd administracyjny bada zgodność zaskarżonej decyzji organu odwoławczego
z punktu widzenia jej legalności, tj. z punktu widzenia zgodności decyzji z przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Z brzmienia art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023r., poz. 259 ze z zm., dalej: "p.p.s.a.") wynika, że zaskarżona decyzja ulega uchyleniu wtedy, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Na wstępie należy zauważyć, że Sąd rozpoznał niniejszą sprawę na posiedzeniu niejawnym na podstawie ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 2095 ze zm.). W będącej przedmiotem kontroli sądowej sprawie Przewodniczący Wydziału skierował ją do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym. Podkreślenia wymaga, że przed wydaniem wyroku Sąd umożliwił Skarżącemu pisemne wypowiedzenie się
w sprawie, wyznaczając 10-dniowy termin.
Oceniając zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem stwierdzić należy, że decyzja ta nie narusza prawa w stopniu nakazującym wyeliminowanie jej
z obrotu prawnego.
Przedmiotem kontroli legalności w niniejszej sprawie sądowoadministracyjnej jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymująca w mocy decyzję odmawiającą przywrócenia terminu do złożenia wniosku o przyznanie prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko – L. Ł.. Na marginesie tut. Sąd zauważa, że odrębnie natomiast została wydana decyzja utrzymująca w mocy decyzję o odmowie przywrócenia terminu na złożenie wniosku o świadczenie wychowawcze na dziecko – S. Ł., na którą to decyzję wniesiona skarga została rozpoznana przez Sąd – sprawa o sygn. akt II SA/Bd 460/23. Podnieść należy, że w zaskarżonej decyzji (dotyczącej L. Ł.) wskazano postępowanie nr [...], natomiast
w decyzji dotyczącej S. Ł. podano, że dotyczy postępowania nr [...]. W związku z tym sprawa dotycząca odmowy przywrócenia terminu
w sprawie decyzji dotyczącej dziecka – L. Ł. podlegała wyodrębnieniu oraz zarejestrowaniu pod obecną sygnaturą (II SA/Bd 915/23) i tym samym podlegała odrębnemu rozstrzygnięciu.
Spór w sprawie sprowadza się do zagadnienia przywrócenia terminu do złożenia wniosku o świadczenie wychowawcze na dziecko - L. Ł.. Organ stoi na stanowisku, że termin nie podlega przywróceniu, natomiast Skarżący wskazuje na okoliczności mające usprawiedliwić złożenie wniosku w listopadzie 2022 r. oraz brak podstaw do negatywnych konsekwencji z tym związanych.
Podnieść należy, że podstawę prawną rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia [...] czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 1577 ze zm.; dalej: K.p.a.) oraz przepisy ustawy z dnia [...] lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 1577).
Z akt sprawy wynika, że Skarżący złożył w dniu [...] listopada 2022 r. wniosek SW-R
o świadczenie wychowawcze. Następnie po otrzymaniu od organu informacji z dnia [...] listopada 2022 r. o przyznaniu świadczenia wychowawczego na dziecko – L. Ł. (postępowanie nr [...]), pismem z dnia [...] listopada 2022 r. Skarżący zwrócił się o przyznanie świadczenia także za okres czerwiec-październik 2022 r.,
a zatem nie tylko – jak przyjął organ - za okres od listopada 2022 r. do maja 2023 r. Organ potraktował ww. pismo jako wniosek o przywrócenie terminu do złożenia wniosku
w zakresie przyznania świadczenia za okres od czerwca do października 2022 r. załatwiając go negatywnie. W skardze Skarżący podnosi m.in., że w "odwołaniu przedstawił argumenty za przywróceniem terminu wypłaty świadczeń".
Podać należy, że zgodnie z art. 18 ust. 1 u.p.p.w.d. prawo do świadczenia wychowawczego ustalane jest na okres od dnia 1 czerwca do dnia 31 maja roku następnego. Na podstawie art. 18 ust. 2 u.p.p.w.d. prawo do świadczenia wychowawczego ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek
z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu, o którym mowa w ust. 1, nie wcześniej niż od dnia odpowiednio urodzenia się dziecka, objęcia dziecka opieką lub przysposobienia dziecka. W myśl art. 21 ust. 3 u.p.p.w.d. wnioski w sprawie ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego na kolejny okres są przyjmowane od dnia 1 kwietnia danego roku, a w przypadku wniosków składanych drogą elektroniczną - od dnia 1 lutego danego roku.
Z kolei przepis art. 61 § 3 K.p.a. stanowi, że datą wszczęcia postępowania na żądanie strony jest dzień doręczenia żądania organowi administracji publicznej. Wskazany przepis określa zdarzenie, z jakim wiązać należy datę wszczęcia postępowania administracyjnego na żądanie strony, a nie datę, do której żądanie takie może być zgłoszone. Data ta nie wyznacza nowego ani innego terminu zgłoszenia żądania (wniosku) strony niż wynikający z przepisów prawa materialnego. W świetle art. 18 ust. 1 i 2 oraz art. 21 ust. 3 u.p.p.w.d. w związku z art. 61 § 3 K.p.a. doręczenie organowi wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego jest czynnikiem, który uruchamia postępowanie w sprawie świadczenia wychowawczego.
W niniejszej sprawie Skarżący złożył wniosek o przyznanie świadczenia [...] listopada 2022 r. W ocenie Sądu, trafnie organ odwoławczy dokonał analizy charakteru terminu określonego w art. 18 ust. 2 u.p.p.w.d. oraz konsekwencji niezachowania wspomnianego terminu w zakresie miesięcy od czerwca do października 2022 r. Sąd zgadza się z oceną ZUS, że termin z art. 18 ust 2 u.p.p.w.d. ma charakter materialnoprawny. Terminy prawa materialnego nie podlegają modyfikacji przez organ,
z tego względu niedopuszczalne jest ich przywrócenie (por. wyrok WSA w Gliwicach z 11 października 2019 r., sygn. II SA/Gl 737/19, wyrok WSA w Gorzowie Wlkp. z 30 stycznia 2014 r., sygn. II SA/Go 974/13, WSA w Szczecinie z dnia 7 listopada 2019 r. sygn. akt II SA/Sz 746/19, WSA w Poznaniu z dnia 28 maja 2020 r. sygn. akt IV SA/Po 1104/19, dostępne jak i pozostałe wyroki przywołane w niniejszym uzasadnieniu na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Podobny pogląd jest wyrażany w doktrynie na gruncie ustawy o świadczeniach rodzinnych (Komentarz do art. 24 – Ustawa
o świadczeniach rodzinnych. Komentarz, K. Małysa-Sulińska (red.), LEX 2015).
O niedopuszczalności przywrócenia terminu na gruncie np. art. 24 ust. 2a ustawy
o świadczeniach rodzinnych wypowiedział się Wojewódzki Sąd Administracyjny
w G. w wyroku z [...] września 2010 r., sygn. II SA/Gd 297/10 (dostępny j.w.), gdzie zwrócił uwagę, iż okoliczności, z powodu których strona nie złożyła wniosku
w ustawowym terminie nie mają znaczenia dla ustalenia początku biegu terminu: "przepisy ustawy (o świadczeniach rodzinnych), poza wyjątkami określonymi w art. 24 ust. 2a i 3a (oraz ust. 9) ustawy, nie przewidują bowiem możliwości wstecznego zasądzenia świadczeń, niezależnie od przyczyn opóźnienia w złożeniu wniosku."
Sąd w tut. składzie ww. poglądy prawne podziela i uznaje za adekwatne - co do istoty - dla oceny niniejszej sprawy.
Zatem należy stwierdzić, że wskazany w art. 18 ust. 2 u.p.p.w.d. początek przyznania świadczenia - od daty złożenia wniosku - nie jest terminem, który podlega przywróceniu. W razie jego niezachowania Skarżący nie może żądać przyznania świadczenia wstecz. Okoliczność przyczyny niezłożenia wniosku, w tym ewentualny brak winy strony, nie mają zatem znaczenia dla ustalenia początkowej daty przyznania świadczenia, jaki związany jest z datą złożenia wniosku. Pogląd taki ma oparcie m.in. w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 9 stycznia 2013 r., sygn. I OSK 1197/12 (dostępny j.w.) wydanym na gruncie sprawy dotyczącej terminu do złożenia wniosku o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego. Tezy tego wyroku, wprawdzie wydanego na tle ustawy o świadczeniach rodzinnych, zachowują aktualność w postępowaniach dotyczących przyznania prawa do świadczenia wychowawczego, które również są postępowaniami wszczynanymi na wniosek, a konstrukcja przepisów obu ustaw w omawianym zakresie jest zbliżona.
W tej sytuacji w rozpatrywanej sprawie przywrócenie terminu na podstawie art. 58 K.p.a. nie może znaleźć zastosowania. Instytucja przywrócenia terminu do dokonania czynności procesowej znajduje zastosowanie bowiem jedynie do terminów procesowych, nie zaś terminów prawa materialnego, a takim terminem jest termin z art. 18 ust. 2 u.p.p.w.d.
W tym miejscu na poparcie powyższej argumentacji warto przywołać wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 czerwca 2021 r. sygn. akt SA I OSK 344/21, w którym wyrażono – podzielany przez tut. Sąd – następujący pogląd: "Wyjaśnić w związku z tym należy, że zastosowanie w sprawie miały przepisy ustawy z dnia [...] lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci (w brzmieniu obowiązującym w okresie świadczeniowym 2018/2019 - tj. Dz. U. z 2018 r., poz. 2134 ze zm.). (...).
Z powyższych regulacji jednoznacznie wynika, że przyznanie świadczenia wychowawczego na dany okres wymagało (i nadal wymaga) złożenia wniosku, przy czym ustawa określa początkowy i końcowy okres przyznania uprawnienia do tego świadczenia oraz wskazuje, kiedy (w jakim przedziale czasowym) należy złożyć wniosek na dany okres świadczeniowy (w niniejszej sprawie dotyczącej okresu świadczeniowego 2018/2019 – było to najwcześniej od [...] lipca 2018 r. do końca tego okresu). Jak słusznie zatem skonstatował Sąd Wojewódzki, skoro o prawie do świadczenia orzeka się wyłączenie na wniosek, a świadczenie przyznawane jest od momentu złożenia wniosku, to wniosek złożony po upływie okresu świadczeniowego uznać należy za bezskuteczny. Omawiana ustawa nie przewiduje bowiem sytuacji, w której świadczenie wychowawcze może być przyznane na okres, który już upłynął."
Przywołany pogląd - co do znaczenia i terminu złożenia wniosku - zachowuje aktualność również w stanie prawnym mającym zastosowanie w przedmiotowej sprawie. Wobec tego, że w niniejszej sprawie wniosek został złożony [...] listopada 2022 r., to nie mógł on stanowić podstawy do wypłaty świadczenia za okresy wcześniejsze, tj. od czerwca 2022 r. do października 2022 r., w tym w wyniku przywrócenia terminu do złożenia wniosku. Wpływu na powyższą ocenę nie mogły mieć natomiast – wbrew twierdzeniom Autora skargi – okoliczności związane z wpływem wcześniejszych środków na konto inwestycyjne z przeznaczeniem na przyszłą edukację wyższą dziecka, a nie na konsumpcję i w związku z tym nie zorientowanie się wcześniej o braku przekazywania środków. Także okoliczność, że nie istnieje obowiązek spełnienia warunków, od których zależy prawo do świadczenia nie oznacza braku złożenia wniosku, skoro mamy do czynienia ze świadczeniem wypłacanym na wniosek, a nie z mocy prawa (bez wniosku). To ustawodawca przesądził w art. 18 ust. 2 u.p.p.w.d. o wypłacaniu świadczenia na wniosek. W związku z tym organ nie miał obowiązku rozważania kwestii celu przeznaczenia środków oraz pozostałych okoliczności podnoszonych przez Skarżącego.
Wobec powyższego, na podstawie art. 151 p.p.s.a., Sąd orzekł o oddaleniu skargi.