II SA/Bd 903/24

II SA/Bd 903/24 - Wyrok WSA w Bydgoszczy
Data orzeczenia
2025-03-05
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-10-25
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Sędziowie
Joanna Brzezińska /przewodniczący sprawozdawca/
Katarzyna Korycka
Mariusz Pawełczak
Symbol z opisem
6032 Inne z zakresu prawa o ruchu drogowym
Hasła tematyczne
Ruch drogowy
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 1251
art. 140 mb ust. 6
Ustawa z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (t.j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Joanna Brzezińska (spr.) Sędziowie sędzia WSA Katarzyna Korycka asesor WSA Mariusz Pawełczak po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 5 marca 2025 r. sprawy ze skargi P. U.-H. "A." sp. z o.o. z siedzibą w K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] sierpnia 2024 r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej za niedopełnienie obowiązku zgłoszenia zbyciu pojazdu 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Starosty [...] z dnia [...] lipca 2024 r. nr [...], 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz P. U.-H. "A." sp. z o.o. z siedzibą w K. kwotę 207 (dwieście siedem) złotych, tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Decyzją z [...] lipca 2024 r. nr [...], Starosta [...] nałożył na firmę Przedsiębiorstwo Usługowo Handlowe "[...]" sp. z o.o. z siedzibą w K. (skarżącą Spółkę) – jako właściciela pojazdu marki [...] o numerze VIN [...], zarejestrowanego na terenie RP pod numerem [...] – karę pieniężną w wysokości 250 zł za niezawiadomienie starosty w terminie nieprzekraczającym 30 dni o zbyciu pojazdu. W uzasadnieniu decyzji organ, przywołując treść przepisów art. 78 ust. 2 pkt 1 i art. 140mb ust. 6 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 1047 – dalej "p.r.d."), wskazał, że niezawiadomienie starosty o zbyciu pojazdu w terminie 30 od dnia zbycia pociąga za sobą konsekwencję w postaci kary pieniężnej w wysokości 250 zł. Wyjaśnił, że zgodnie z art. 140n ust. 6 p.r.d. do przedmiotowej kary pieniężnej nie stosuje się przepisów art. 189d-189f k.p.a., przewidujących ulgi w postaci odstąpienia od wymierzenia kary lub obniżenia jej wysokości. Przedmiotowy pojazd zbyto 30 czerwca 2021 r., zatem termin na zawiadomienie upłynął z dniem 30 lipca 2021 r.
Po rozpoznaniu odwołania od powyższej decyzji, decyzją z [...] sierpnia 2024 r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy rozstrzygnięcie I instancji. W uzasadnieniu, przywoławszy dotychczasowy stan sprawy, organ odwoławczy zauważył, że art. 140mb ustawy Prawo o ruchu drogowym (na dzień rozstrzygnięcia II instancji: t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 1251) został zmieniony z dniem 1 stycznia 2024 r. przez art. 2 pkt 9 ustawy z 7 lipca 2023 r. o zmianie niektórych ustaw w celu ograniczenia niektórych skutków kradzieży tożsamości (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 1394 – dalej "ustawa nowelizująca"). Przywoławszy treść art. 16 ustawy nowelizującej organ wskazał, że w sprawie mają zastosowanie przepisy p.r.d. w brzemieniu nadanym ustawą nowelizującą, albowiem postępowanie wszczęto w dniu 13 maja 2024 r., tj. po dacie wskazanej w art. 16 ustawy nowelizującej (1 stycznia 2024 r.). Organ odwoławczy przytoczył treść art. 140mb ust. 6 i art. 78 ust. 2 pkt 1 oraz art. 140n ust. 6 p.r.d. Wskazał, że zgodnie z aktualnym brzmieniem ostatniego z ww. przepisów do kar pieniężnych, o których mowa w art. 140ma i 140mb nie stosuje się przepisów art. 189d-189f k.p.a. SKO stwierdziło, że spółka miała obowiązek zawiadomienia właściwego organu o zbyciu pojazdu do dnia 30 lipca 2021 r. i obowiązku tego nie wykonała w wymaganym terminie. Wyjaśniło, że w aktualnym stanie prawnym w przypadku niewykonania przedmiotowego obowiązku organ nie ma możliwości zastosowania art. 189f k.p.a., tj. nie może odstąpić od wymierzenia kary pieniężnej albo wymierzyć jej w niższej wysokości. Organ stwierdził ponadto, że art. 189k k.p.a. reguluje ulgi w wykonaniu kary administracyjnej, zatem jego zastosowanie może być rozważane przez organ I instancji dopiero po wymierzeniu kary.
Przedsiębiorstwo Usługowo-Handlowe "[...]" sp. z o.o. z siedzibą w K. w skardze na do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy , reprezentowana przez radcę prawnego, wniosła o uchylenie powyższej decyzji wraz z decyzją I instancji (w skardze błędnie nazwanych postanowieniami), ewentualnie uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy organowi do ponownego rozpoznania, oraz o zasądzenie kosztów postępowania. Zarzuciła naruszenie:
1) art. 189f § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie pomimo spełnienia przesłanek wynikających z tego przepisu,
2) art. 6-8, 77 § 1 oraz 80 k.p.a. poprzez rozpoznanie sprawy w sposób sprzeczny z ich dyspozycjami,
3) art. 189d pkt 1 k.p.a. poprzez brak zmiarkowania kary przy uwzględnieniu okoliczności naruszenia,
4) art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy wadliwej decyzji I instancji,
5) art. 42 Konstytucji RP poprzez nałożenie kary z pominięciem gwarancji proceduralnych opisanych w tym przepisie oraz art. 2 Konstytucji RP poprzez działanie zagrażające zasadom demokratycznego państwa prawnego, w tym zaufania obywateli do państwa oraz zasadzie pewności prawa.
W uzasadnieniu skargi Spółka podniosła, że organ nie uwzględnił okoliczności wykonania ciążącego na niej obowiązku, jak i nie wziął pod uwagę trudnej sytuacji materialnej. Zarzuciła, że niezawiadomienie o zbyciu pojazdu zaistniało w trakcie nadzwyczajnej sytuacji spowodowanej epidemią COVID-19, a nadto było spowodowane nieczytelnością i niejednoznacznością przepisów nakładających kary. Spółka poczyniła wywód, jakoby nałożenie kary w jej sprawie było sprzeczne z przepisami ustawy zasadniczej (naruszenie gwarancji procesowych w postaci domniemania niewinności, nałożenie kary nieproporcjonalnej i niecelowej).
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga podlegała uwzględnieniu, aczkolwiek zasadniczo z innych powodów niż
w niej wskazane.
Zaskarżoną przez PUH "[...]" sp. z o.o. w K. decyzją z [...] sierpnia 2024 r. Samorządowego Kolegium Odwoławczego utrzymało w mocy decyzję Starosty [...] z [...] lipca 2024 r. o nałożeniu na skarżącą spółkę kary pieniężnej w wys. 250 zł z tytułu niezawiadomienia starosty o zbyciu pojazdu. Podstawę decyzji stanowił art. 140mb ust. 6 w zw. z art. 78 ust. 2 pkt 1 ustawy z 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (publ. jak wcześniej wskazano). Zgodnie z art. 78 ust. 2 pkt 1 p.r.d. właściciel pojazdu zarejestrowanego na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej jest obowiązany zawiadomić w terminie nieprzekraczającym 30 dni starostę o zbyciu pojazdu. Zgodnie zaś z art. 140mb ust. 6 p.r.d. kto będąc właścicielem pojazdu zarejestrowanego na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej wbrew przepisowi art. 78 ust. 2 pkt 1 nie zawiadamia starosty o zbyciu pojazdu w terminie, podlega karze pieniężnej w wysokości 250 zł.
Organy obu instancji stwierdziły, że skoro co do zasady bezsporne okoliczności faktyczne sprawy wskazują na to, iż pojazd marki [...] model [...] o wskazanym numerze VIN i numerze rejestracyjnym został sprzedany przez Spółkę w dniu 30 czerwca 2021 r. (k. 1 akt adm.), a w terminie opisanym w art. 78 ust. 2 pkt 1 p.r.d. zbycie pojazdu nie zostało zgłoszone Staroście B. , to ziściły się przesłanki do nałożenia na skarżącą spółkę kary pieniężnej w oparciu o art. 140mb ust. 6 p.r.d.
Konkluzja organów obu instancji jest w ocenie Sądu przedwczesna.
Zwrócić należy uwagę, że zgodnie z treścią art. 16 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o zmianie niektórych ustaw w celu ograniczenia niektórych skutków kradzieży tożsamości (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 1394), do postępowań w sprawach nakładania kar pieniężnych, o których mowa w art. 140mb ustawy zmienianej w art. 2 ("p.r.d. – przyp. Sądu), wszczętych i niezakończonych przed dniem 1 stycznia 2024 r., stosuje się przepisy ustawy zmienianej w art. 2, w brzmieniu dotychczasowym. W poprzednim zaś stanie prawnym (sprzed ww. nowelizacji) art. 140mb stanowił, że kto:
1) będąc właścicielem pojazdu sprowadzonego z terytorium państwa członkowskiego Unii Europejskiej wbrew przepisowi art. 71 ust. 7 nie rejestruje pojazdu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej,
2) będąc właścicielem pojazdu zarejestrowanego na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej wbrew przepisowi art. 78 ust. 2 pkt 1 nie zawiadamia starosty o nabyciu lub zbyciu pojazdu
- podlega karze pieniężnej w wysokości od 200 do 1000 zł.
Jednocześnie wskazać należy, że obecnie obowiązujący art. 140n ust. 6 p.r.d. stanowi, iż do kar pieniężnych, o których mowa w art. 140ma i art. 140mb, przepisów art. 189d-189f ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego nie stosuje się. Podobnie jak w przypadku przywołanego art. 140mb ust. 6 p.r.d., również treść art. 140n została zmieniona ww. nowelizacją, i do dnia 1 stycznia 2024 r. stanowił on, że "do kar pieniężnych, o których mowa w art. 140ma i art. 140mb, w zakresie nieuregulowanym w ustawie, stosuje się odpowiednio przepisy działu IVa Kodeksu postępowania administracyjnego".
Nowelizacja ustawy Prawo o ruchu drogowym wprowadziła zatem istotne modyfikacje w zasadach i trybie nakładania oraz ewentualnego miarkowania kar pieniężnych nakładanych z tytułu naruszenia obowiązku, o którym mowa w art. 78 ust. 2 pkt 1 p.r.d. (zauważyć przy tym wypada, że nowelizacja zmieniła treść i tego przepisu, eliminując obowiązek zawiadomienia o nabyciu pojazdu). Komentowane zmiany, istotne z punktu widzenia niniejszego postępowania, sprowadziły się do tego, że zmieniono sankcję grożącą za niewypełnienie obowiązku zawiadomienia o zbyciu pojazdu w przepisanym terminie (zamiast ary wymierzanej w kwocie mieszczącej się w zakresie od 200 zł do 1000 zł ustalono sztywną kwotę 250 zł) oraz że wykluczono stosowanie w sprawach prowadzonych na podstawie art. 140ma i 140mb p.r.d. przepisów art. 189d-189f k.p.a., przewidujących obowiązek uwzględniania okoliczności popełnienia deliktu administracyjnego w procesie ustalania wysokości kary pieniężnej oraz powiązany z tym obowiązek uwzględniania możliwości odstąpienia od wymierzenia administracyjnej kary pieniężnej.
Organy obu instancji zastosowały przepisy obowiązujące od 1 stycznia 2024 r. Organ odwoławczy wyjaśnił przy tym, że jest to zasadne z uwagi na treść art. 16 ustawy nowelizującej oraz tę okoliczność, iż postępowanie w sprawie wszczęto 13 maja 2024 r. (k. 2 akt adm.), a więc po wejściu w życie przepisów w znowelizowanym brzmieniu. Organy obu instancji nie wzięły jednak pod uwagę, że zgodnie z art. 189c k.p.a. (którego stosowania nowelizacja nie wyłączyła), jeżeli w czasie wydawania decyzji w sprawie administracyjnej kary pieniężnej obowiązuje ustawa inna niż w czasie naruszenia prawa, w następstwie którego ma być nałożona kara, stosuje się ustawę nową, jednakże należy stosować ustawę obowiązującą poprzednio, jeżeli jest ona względniejsza dla strony.
Sytuacja opisana w ww. przepisie bez wątpienia odpowiada okolicznościom rozpoznawanej sprawy. W czasie naruszenia prawa (30 lipca 2021 r.) jak również w dacie wszczęcia postępowania administracyjnego, obowiązywały przepisy w innym brzmieniu niż w czasie wydawania decyzji w sprawie administracyjnej kary pieniężnej (15 lipca 2024 r.). W tej sytuacji orzekające w sprawie organy administracji winny z urzędu rozważyć, które przepisy, tj. w brzmieniu sprzed nowelizacji czy po niej, są dla strony względniejsze.
Rozważań w powyższym zakresie organy obu instancji nie poczyniły. Automatycznie zastosowały w sprawie przepisy nowe, pomijając treść art. 189c k.p.a. Pomimo jednak tego, że obecnie obowiązujące przepisy ustalają jedną stawkę kary pieniężnej i to zasadniczo w wymiarze minimalnym w porównaniu do stanu prawnego poprzedniego, to ocena, czy przepisy nowe są w istocie względniejsze dla strony, nie jest oczywista i nie może być automatyczna. O ile bowiem wysokość kary ograniczono do sztywnej stawki 250 zł wobec wcześniej obowiązujących "widełek" 200-1000 zł, to jednocześnie wyłączono stosowanie przepisów umożliwiających zmiarkowanie tej kary lub odstąpienie od jej wymierzenia w zależności od towarzyszących naruszeniu okoliczności (art. 189d-189f k.p.a.). Nie jest zatem wykluczone, czy okoliczności sprawy zidentyfikowane przez organ nie uzasadniałyby zastosowanie ulg opisanych w obecnie niestosowanych przepisach k.p.a. Organy powinny powyższe rozważyć i dać temu wyraz w uzasadnieniu swoich decyzji, co w niniejszej sprawie nie nastąpiło.
Nadmienić w tym miejscu wypada, że w doktrynie podnosi się, iż rozpoznając sprawy, w których nasuwa się wątpliwość co do przepisów podlegających zastosowaniu z uwagi na zmianę stanu prawnego pomiędzy datą naruszenia prawa a datą rozstrzygania o konsekwencji tego naruszenia, organy administracji publicznej powinny każdorazowo dokonać oceny, która z regulacji będzie w danym stanie faktycznym względniejsza dla sprawcy naruszenia prawa. Stosowanie ustawy korzystniejszej nie może polegać na ocenianiu konkurujących ustaw z punktu widzenia korzystności dla późniejszego adresata decyzji o nałożeniu administracyjnej kary pieniężnej w oderwaniu od okoliczności konkretnej sprawy, bowiem wskazanie regulacji względniejszej wymaga przede wszystkim ustalenia całokształtu konsekwencji, jakie pociąga za sobą zastosowanie każdej z porównywanych z punktu widzenia art. 189c k.p.a. ustaw (tak: C. Siermińska-Warczak, Studia Prawnoustrojowe, UWM, s. 465 i n., Problemy w zakresie orzekania o administracyjnej karze pieniężnej za brak zawiadomienia o zbyciu pojazdu po nowelizacji Prawa o ruchu drogowym. Studia Prawnoustrojowe, (66), https://doi.org/10.31648/sp.10448, a także przywołana tam literatura). Jak zauważył WSA w Opolu w wyroku z 19 grudnia 2024 r. sygn. I SA/Op 957/24 (dostępny na stronie orzeczenia.nsa.gov.pl) kara z art. 140mb pkt 2 p.r.d. nie ma charakteru fiskalnego, ale przede wszystkim prewencyjny, a więc należy rozważyć, czy nałożenie kary pieniężnej w okolicznościach sprawy realizuje cel ustawowy - poprawy warunków obrotu pojazdami, czy nie naruszałoby wywodzonej z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP zasady proporcjonalności, która nakazuje organom państwowym użycie jedynie takich środków, które są niezbędne dla osiągnięcia konkretnego celu. Po drugie Sąd ten wskazał, że skoro po nowelizacji przepisów Prawo o ruchu drogowym z dniem 1 stycznia 2024 r. ustawodawca, przyjął za wystarczające z punktu widzenia realizacji celów ustawy nałożenie kary w jednej sztywnej wysokości 250 zł, to świadczy o tym, że wymierzanie kary wyższej za niezgłoszenie zbycia pojazdu zostało przez samego ustawodawcę ocenione jako nieistotne z punktu widzenia realizacji celów informacyjnych, w tym zapewnienia aktualności i integralności danych zawartych w rejestrach.
Jak już stwierdzono, rozważania w tym zakresie powinien najpierw poczynić organ rozpoznający sprawę, przedstawiając własny pogląd na stosowalność danych przepisów o administracyjnych karach pieniężnych w kontekście art. 189c k.p.a. Nim tego nie zrobi, Sąd rozpoznający sprawę ze skargi na decyzję w przedmiocie kary pieniężnej pozostaje nieuprawniony do oceny prawidłowości wyboru stanu prawnego właściwego w sprawie. Z tego też powodu przedwczesnym na obecnym etapie postępowania jest odnoszenie się do zarzutów skargi nakierowanych na kwestie zasadności nałożenia na stronę przedmiotowej kary w kontekście okoliczności towarzyszących naruszeniu. Jeżeli bowiem organ dojdzie do wniosku, po rozważeniu sprawy w świetle art. 189c k.p.a., że zastosowanie w sprawie mają jednak przepisy w brzmieniu nadanym ustawą nowelizującą, a przy ewentualnej kontroli sądowej sąd ten pogląd podzieli, bez znaczenia będą miały wskazywane w skardze uwarunkowania towarzyszące naruszeniu. Podobnie, w ocenie Sądu przedwczesnym byłoby również odnoszenie się do zarzutów dotykających kwestii gwarancyjnych (konstytucyjnych) dla strony postępowania administracyjnego w sprawach, których przedmiotem jest nałożenie kary administracyjnej, skoro do wyjaśnieniu podlega pierwotne zagadnienie prawidłowego ustalenia stanu prawnego właściwego w sprawie, i uzasadnienia organu w tym zakresie.
W tej sytuacji odnoszenie się do części zarzutów skargi jest na obecnym etapie sprawy przedwczesne, wobec naruszenia przez organy art. 189c k.p.a. i nierozważenie, które przepisy prawa będą dla strony względniejsze. Zarzuty naruszenia art. 138 § 1 pkt 1 i art. 6, 7. art. 8, art. 77 § 1 k.p.a. są zasadne lecz z przyczyn wyżej wskazanych.
W ocenie Sądu niezasadne i gołosłowne okazały się zrzuty naruszenia przepisów art. 2 i art. 42 Konstytucji RP. Działanie organów administracji w niniejszej sprawie, stanowiące oczywistą ustawową konsekwencję niespełnienia przez skarżącą Spółkę jej ustawowego obowiązku przez okres kilku lat, nie naruszało zasady demokratycznego państwa prawnego. Co istotne organ pierwszej instancji uwzględniając fakt, że upływ terminu realizacji obowiązku zgłoszenia zbycia pojazdu miał miejsce w okresie objętym przepisami dotyczącymi Covid-19, umożliwił stronie wypełnienie tego obowiązku i złożenie wniosku o przywrócenie terminu. Nie spotkało się to jednak z reakcją spółki, która dopiero po wydaniu decyzji organu I instancji złożyła w trybie zwykłym wniosek o przywrócenie uchybionego terminu do dokonania zgłoszenia. Strona skarżąca nie wyjaśniła w jaki sposób do niniejszej sprawy administracyjnej ma zastosowanie art. 42 Konstytucji RP i zawarte w nim gwarancje proceduralne odnoszące się wyłącznie do postepowania karnego.
Mając to wszystko na uwadze Sąd - z uwagi na stwierdzone naruszenie art. 189c k.p.a. i w związku z tym przedwczesne zastosowanie art. 140mb ust. 6 p.r.d. w brzmieniu obecnie obowiązującym – orzekł o uchyleniu decyzji obu instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 135 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm. – dalej "p.p.s.a.").
O zwrocie kosztów postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 i 205 § 2 oraz art. 206 p.p.s.a. w wysokości 207 zł. Na koszty te złożyły się wpis stosunkowy od skargi w kwocie 100 zł, opłata skarbowa od pełnomocnictwa (17 zł) oraz wynagrodzenie pełnomocnika skarżącego w wysokości 90 zł - zgodnie z § 2 pkt 1 i § 15 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r, w sprawie opłat za czynności radców prawnych (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r. poz. 1935). Nakład pracy pełnomocnika
i uzasadnienie zarzutów skargi nie uzasadniały podwyższenia ww. kwoty.
Wskazania co do dalszego postępowania organu wynikają z niniejszego uzasadnienia.