III SA/Gd 246/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w GdańskuGdańsk2023-09-14
NSAAdministracyjneWysokawsa
prawo oświatowekształcenie zawodowemłodociany pracownikdofinansowanierzemiosłoegzamin czeladniczyegzamin zawodowyprawo administracyjnesądownictwo administracyjne Konstytucja RP

Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzję odmawiającą dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego pracownika, uznając, że pracodawca będący rzemieślnikiem, mimo że młodociany zdał egzamin zawodowy zamiast czeladniczego, powinien otrzymać dofinansowanie.

Skarżąca, prowadząca salon fryzjerski, ubiegała się o dofinansowanie kosztów kształcenia młodocianego pracownika. Organy administracji odmówiły, argumentując, że młodociany pracownik zatrudniony u rzemieślnika powinien zdać egzamin czeladniczy, a nie egzamin zawodowy. Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzje, stwierdzając, że ścisła wykładnia przepisów prowadzi do dyskryminacji rzemieślników niebędących członkami organizacji samorządowych i narusza zasadę równości.

Sprawa dotyczyła wniosku o dofinansowanie kosztów kształcenia młodocianego pracownika, złożonego przez A. D., prowadzącą salon fryzjerski. Wójt Gminy Główczyce oraz Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Słupsku odmówiły przyznania dofinansowania, ponieważ młodociana pracownica zdała egzamin zawodowy przed Okręgową Komisją Egzaminacyjną, podczas gdy pracodawca, posiadający status rzemieślnika, twierdził, że powinien być wystarczający egzamin czeladniczy. Organy uznały, że zgodnie z art. 122 ust. 1 pkt 2 lit. a/ Prawa oświatowego, pracodawca będący rzemieślnikiem może otrzymać dofinansowanie tylko, jeśli młodociany zdał egzamin czeladniczy. Skarżąca wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, zarzucając naruszenie przepisów prawa materialnego i procesowego. Sąd uznał skargę za zasadną. W uzasadnieniu podkreślono, że ścisła wykładnia przepisów prowadzi do dyskryminacji rzemieślników, którzy nie są członkami dobrowolnych organizacji samorządowych, co narusza art. 32 Konstytucji RP. Sąd wskazał, że egzamin zawodowy i egzamin czeladniczy powinny być traktowane jako równoważne z punktu widzenia prawa do dofinansowania, jeśli pracodawca posiada kwalifikacje i młodociany zdał odpowiedni egzamin. Uchylono zaskarżone decyzje, nakazując organom ponowne rozpatrzenie sprawy z uwzględnieniem wykładni zgodnej z Konstytucją.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Tak, pracodawca będący rzemieślnikiem może ubiegać się o dofinansowanie, jeśli młodociany zdał egzamin zawodowy, a pracodawca nie jest członkiem organizacji samorządu rzemieślniczego, co nie powinno stanowić przeszkody w uzyskaniu dofinansowania.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że ścisła wykładnia art. 122 ust. 1 pkt 2 lit. a/ Prawa oświatowego, która wymagałaby od pracodawcy będącego rzemieślnikiem zdania przez młodocianego egzaminu czeladniczego, prowadzi do dyskryminacji i narusza zasadę równości wobec prawa. Egzamin zawodowy i czeladniczy powinny być traktowane jako równoważne w kontekście przyznawania dofinansowania.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (21)

Główne

u.p.o. art. 122 § 1

Ustawa z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe

Przepis ten, w kontekście rzemieślników, powinien być interpretowany w sposób uwzględniający możliwość zdania przez młodocianego pracownika egzaminu zawodowego, a nie tylko czeladniczego, oraz nie może uzależniać prawa do dofinansowania od przynależności pracodawcy do organizacji samorządu rzemieślniczego.

Konstytucja RP art. 32 § 1

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Zasada równości wobec prawa.

Konstytucja RP art. 32 § 2

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Zakaz dyskryminacji.

p.p.s.a. art. 145 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa do uchylenia decyzji organu administracji.

p.p.s.a. art. 135

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Sąd orzeka w granicach sprawy.

p.p.s.a. art. 200

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania.

p.p.s.a. art. 119 § 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

Pomocnicze

u.o.rz. art. 1

Ustawa z dnia 22 marca 1989 r. o rzemiośle

u.o.rz. art. 2 § 1

Ustawa z dnia 22 marca 1989 r. o rzemiośle

u.o.rz. art. 7 § 4

Ustawa z dnia 22 marca 1989 r. o rzemiośle

Podkreśla dobrowolność przynależności do organizacji samorządu rzemieślniczego.

u.s.o. art. 44zzzb § 3

Ustawa z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty

Umożliwia młodocianym pracownikom zatrudnionym u rzemieślników przystąpienie do egzaminu zawodowego.

Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 28 maja 1996 r. w sprawie przygotowania zawodowego młodocianych i ich wynagradzania art. 11 § 2

Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 28 maja 1996 r. w sprawie przygotowania zawodowego młodocianych i ich wynagradzania art. 11 § 4

Konstytucja RP art. 17 § 1

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Wolność wykonywania zawodu i podejmowania działalności gospodarczej.

k.p.a. art. 104

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 7

Kodeks postępowania administracyjnego

Zasada uwzględniania interesu społecznego i słusznego interesu obywateli.

k.p.a. art. 7a

Kodeks postępowania administracyjnego

Zasada rozstrzygania wątpliwości na korzyść strony.

k.p.a. art. 8

Kodeks postępowania administracyjnego

Zasada pogłębiania zaufania do organów państwa.

k.p.a. art. 77 § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego.

k.p.a. art. 80

Kodeks postępowania administracyjnego

Zasada swobodnej oceny dowodów.

k.p.a. art. 107 § 3

Kodeks postępowania administracyjnego

Wymogi dotyczące uzasadnienia decyzji.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Naruszenie art. 122 ust. 1 pkt 2 lit. a/ u.p.o. przez błędną wykładnię, gdy spełnione zostały wszystkie przesłanki do przyznania dofinansowania. Naruszenie art. 32 Konstytucji RP (zasada równości i zakaz dyskryminacji) poprzez zróżnicowanie sytuacji rzemieślników w zależności od przynależności do organizacji samorządowych. Naruszenie zasady dobrowolności przynależności do organizacji rzemieślniczych. Naruszenie art. 7 k.p.a. przez nieuwzględnienie słusznego interesu obywateli. Naruszenie art. 7a k.p.a. poprzez nieuwzględnienie wątpliwości interpretacyjnych na korzyść skarżącej. Naruszenie art. 8 k.p.a. poprzez nieuwzględnienie zasady pogłębiania zaufania do prawa. Naruszenie art. 77 § 1 k.p.a. przez nie wyczerpujące zebranie materiału dowodowego. Naruszenie art. 80 k.p.a. przez zbyt swobodną ocenę materiału dowodowego. Naruszenie art. 107 § 3 k.p.a. przez sporządzenie uzasadnienia nie odnoszącego się do wszystkich aspektów sprawy.

Godne uwagi sformułowania

ścisła językowa wykładnia art. 122 ust. 1 u.p.o. doprowadziła do rezultatu, który nie daje się pogodzić z Konstytucją RP korelatem przestrzegania zasady równości... jest zakaz dyskryminacji zróżnicowanie ustawowych uprawnień rzemieślników do uzyskania dofinansowania... wyłącznie z uwagi na kryterium przynależności do organizacji samorządowej prowadzi do dyskryminacji

Skład orzekający

Bartłomiej Adamczak

sprawozdawca

Janina Guść

członek

Paweł Mierzejewski

przewodniczący

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących dofinansowania kształcenia młodocianych pracowników, zwłaszcza w kontekście statusu rzemieślnika, rodzaju egzaminu kończącego naukę zawodu oraz zgodności z Konstytucją RP."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznego stanu prawnego i faktycznego, ale jego argumentacja dotycząca dyskryminacji i wykładni prokonstytucyjnej ma szersze zastosowanie.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa pokazuje, jak formalistyczna wykładnia przepisów może prowadzić do niesprawiedliwych rezultatów i naruszać zasady konstytucyjne. Pokazuje również, jak sądy administracyjne interpretują przepisy w świetle Konstytucji.

Rzemieślnik kontra biurokracja: czy egzamin zawodowy wystarczy do otrzymania dofinansowania?

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
III SA/Gd 246/23 - Wyrok WSA w Gdańsku
Data orzeczenia
2023-09-14
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-05-16
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Sędziowie
Bartłomiej Adamczak /sprawozdawca/
Janina Guść
Paweł Mierzejewski /przewodniczący/
Symbol z opisem
6149 Inne o symbolu podstawowym 614
Hasła tematyczne
Oświata
Rzemiosło
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono decyzję II i I instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 1082
art. 122 ust. 1
Ustawa z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe - t.j.
Dz.U. 2022 poz 2230
art. 44zzzb
Ustawa z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (t. j.)
Dz.U. 2019 poz 391
par. 1
Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 22 lutego 2019 r. w sprawie praktycznej nauki zawodu
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 145 ust. 1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 135
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
art. 17, art. 32 ust. 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Paweł Mierzejewski, Sędziowie: Sędzia WSA Janina Guść, Sędzia WSA Bartłomiej Adamczak (spr.), po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 14 września 2023 r. sprawy ze skargi A. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku z dnia 16 marca 2023 r., nr SKO.423.3.2023 w przedmiocie dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego pracownika 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy Główczyce z dnia 7 grudnia 2022 r., nr 24/2022; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku na rzecz skarżącej A. D. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Decyzją z dnia 7 grudnia 2022 r. (nr OŚ-III.4453.21.2022) Wójt Gminy Główczyce - działając na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2022 r., poz. 2000 ze zm. – dalej jako "k.p.a.") oraz art. 122 ust. 6-7 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. - Prawo oświatowe (t.j.: Dz. U. z 2021 r., poz. 1082 ze zm. – dalej jako "u.p.o.") - odmówił przyznania A. D., prowadzącej działalność pod nazwą A. D. "[...]" Salon Fryzjerski, ul. [...],[...] S. (dalej także jako: "skarżąca", "pracodawca", "wnioskodawczyni"), dofinansowania kosztów poniesionych na kształcenie młodocianego pracownika – W. G.
W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że w dniu 14 października 2022 r. wpłynął wniosek pracodawcy (jako rzemieślnika) o dofinansowanie kosztów kształcenia młodocianego pracownika W. G., która była zatrudniona na podstawie umowy zawartej w dniu 25.02.2021 r. w celu przygotowania zawodowego, a nauka zawodu trwała od 25.02.2021 r. do 31.08.2022 r. (tj. 18 miesięcy 4 dni). Instruktorem praktycznej nauki zawodu był pracodawca – A. D., która posiada kwalifikacje do prowadzenia praktycznej nauki zawodu w zawodzie fryzjer (ukończony w 2010 r. kurs pedagogiczny dla instruktorów praktycznej nauki zawodu oraz tytuł mistrza w zawodzie fryzjer otrzymany w 2009 r.). Młodociany pracownik zdał natomiast egzamin zawodowy w zawodzie fryzjer przed Okręgową Komisją Egzaminacyjną w Gdańsku.
W toku rozpatrywania wniosku organ wystąpił do pracodawcy o przesłanie podpisanego Formularza informacji przedstawianych przy ubieganiu się o pomoc de minimis, ponowne dostarczenie oświadczenia o pomocy de minimis oraz o wyjaśnienie, dlaczego młodociana zdała egzamin zawodowy przed OKE w Gdańsku.
Dnia 10 listopada 2022 r. do organu wpłynęła odpowiedź wraz z ponownie przesłanym wnioskiem, w którym pracodawca zaznaczył, że nie jest rzemieślnikiem.
Organ wyjaśnił, że mianem rzemieślników określa się m.in. osoby fizyczne, które wykonują działalność gospodarczą z wykorzystaniem zawodowych kwalifikacji i swojej pracy własnej, w imieniu własnym i na swój rachunek - jeżeli jest ona mikroprzedsiębiorcą, małym przedsiębiorcą albo średnim przedsiębiorcą w rozumieniu art. 1 i art. 2 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 22 marca 1989 r. o rzemiośle (Dz. U. z 2020 r., poz. 2159 ze zm. – dalej jako "u.o.rz."). Dowodami kwalifikacji zawodowych w rzemiośle jest m.in. dyplom mistrza w zawodzie odpowiadającym danemu rodzajowi rzemiosła (art. 3 ust. 1 pkt 2 u.o.rz.). A. D. posiada tytuł mistrza w zawodzie fryzjer, na którym jest adnotacja, że jest dokumentem stwierdzającym posiadanie kwalifikacji, o których mowa ww. przepisie. Artykuł 2 ust. 4 u.o.rz. wskazuje, że do rzemiosła nie zalicza się działalności handlowej, usług hotelarskich, działalności transportowej, usług świadczonych w wykonywaniu wolnych zawodów, usług leczniczych oraz działalności wytwórczej i usługowej artystów plastyków i fotografików. Fryzjerstwo nie zostało w nim wymienione.
W świetle powyższych przepisów oraz przedstawionych dokumentów organ stwierdził, że wnioskodawczyni jest rzemieślnikiem, co zresztą zostało potwierdzone również we wniosku o dofinansowanie, poprzez złożenie jednocześnie oświadczenia w tym zakresie.
Zgodnie z art. 122 ust. 1 u.p.o. (w brzmieniu obowiązującym od 1 września 2019 r.) pracodawcom, którzy zawarli z młodocianymi pracownikami umowę o pracę w celu przygotowania zawodowego, przysługuje dofinansowanie kosztów kształcenia, jeżeli: 1/ pracodawca lub osoba prowadząca zakład w imieniu pracodawcy albo osoba zatrudniona u pracodawcy posiada kwalifikacje wymagane do prowadzenia przygotowania zawodowego młodocianych określone w przepisach w sprawie przygotowania zawodowego młodocianych i ich wynagradzania; 2/ młodociany pracownik ukończył naukę zawodu i zdał: a) w przypadku młodocianego zatrudnionego w celu przygotowania zawodowego u pracodawcy będącego rzemieślnikiem - egzamin czeladniczy zgodnie z przepisami wydanymi na podstawie art. 3 ust. 4 ustawy z dnia 22 marca 1989 r. o rzemiośle, b) w przypadku młodocianego zatrudnionego w celu przygotowania zawodowego u pracodawcy niebędącego rzemieślnikiem - egzamin zawodowy; 3/ młodociany pracownik ukończył przyuczenie do wykonywania określonej pracy i zdał egzamin, zgodnie z przepisami, o których mowa w pkt 1.
Dla przyznania dofinansowania, o którym mowa w powyższym przepisie niezbędne jest posiadanie przez instruktora praktycznej nauki zawodu kwalifikacji oraz zdanie przez młodocianego odpowiedniego egzaminu. W rozpatrywanej sprawie młodociana zdała egzamin zawodowy, który jest odpowiednim egzaminem w przypadku młodocianych zatrudnionych w celu nauki zawodu u pracodawców nie będących rzemieślnikami. Organ stwierdził, że status wnioskodawczyni (pracodawcy), jako rzemieślnika w świetle załączonych dokumentów nie budzi zastrzeżeń. W umowie o pracę w celu przygotowania zawodowego z dnia 25 lutego 2021 r. wskazano jednoznacznie egzamin czeladniczy zdawany przed izbą rzemieślniczą, jako zdarzenie kończące umowę o pracę. Status rzemieślnika potwierdziła też A. D. we wniosku złożonym w dniu 14 października 2022 r. Późniejsze oświadczenie pracodawcy zawarte we wniosku o dofinansowanie, złożonym ponownie 10 listopada 2022 r., w świetle powyższych okoliczności i dowodów nie podważyło statusu pracodawcy jako rzemieślnika i nie wpłynęło w związku z tym na ocenę prawa wnioskodawczyni do dofinansowania. Tym samym nie został spełniony jeden z ustawowych warunków uzyskania dofinansowania.
Organ stwierdził, że przedstawione przez stronę dokumenty (załączone do wniosku oraz doręczone organowi w toku postępowania) w zakresie dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego pracownika nie uzasadniają prawa do przyznania wnioskowanego dofinansowania, z uwagi na niespełnienie przez wnioskodawczynię warunków określonych w art. 122 ust. 1 pkt 2 lit. a/ i ust. 7 pkt 3 u.p.o. Powyższe przepisy jednoznacznie regulują wymagania, co do podmiotu, przed którym młodociany zdaje egzamin kończący przygotowanie zawodowe, aby pracodawca mógł ubiegać się o dofinansowanie kosztów kształcenia. Warunkiem bezwzględnym uznania tej przesłanki za spełnioną jest zdanie egzaminu w zależności od statusu pracodawcy w przypadku rzemieślnika - przed izbą rzemieślniczą, a w przypadku innego pracodawcy - przed okręgową komisją egzaminacyjną.
Wnioskodawczyni zatrudniała młodocianą W. G. będąc rzemieślnikiem, natomiast młodociana nie zdała egzaminu czeladniczego (jak wynikało z umowy o pracę), lecz egzamin przed Okręgową Komisją Egzaminacyjną w Gdańsku i w związku z tym należało odmówić prawa do dofinansowania kształcenia młodocianego pracownika.
Po rozpoznaniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Słupsku decyzją z dnia 16 marca 2023 r. (nr SKO.423.3.2023) utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.
Organ odwoławczy przedstawił dotychczasowy przebieg postępowania oraz obowiązujące w sprawie uregulowania prawne ustawy – Prawo oświatowe oraz rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 22 lutego 2019 r. w sprawie praktycznej nauki zawodu (Dz. U. z 2019 r., poz. 391), wskazując, że w niniejszej sprawie bezspornym pozostaje, że na podstawie zawartej w dniu 25 lutego 2021 r. umowy o pracę w celu przygotowania zawodowego W. G. odbyła praktyczną naukę zawodu fryzjer, w firmie "[...]" Salon Fryzjerski A. D. w S., a następnie zdała egzamin zawodowy przed Okręgową Komisją Egzaminacyjną w Gdańsku w dniu 31 sierpnia 2022 r. i uzyskała uprawnienia w zawodzie fryzjer. Funkcję instruktora praktycznej nauki zawodu dla młodocianego pracownika pełniła A. D., która spełniała wymogi stawiane instruktorom praktycznej nauki zawodu.
Kwestią sporną natomiast było to, czy w okolicznościach rozpoznawanej sprawy pracodawca młodocianego pracownika – A. D., prowadząca działalność gospodarczą pod firmą "[...]" Salon Fryzjerski A. D. w S., posiada status rzemieślnika, a w konsekwencji, czy egzamin zawodowy zdany przez młodocianego pracownika przed Okręgową Komisją Egzaminacyjną w Gdańsku uprawniał stronę do uzyskania dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego pracownika.
Organ odwoławczy wskazał, że zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt 1 u.o.rz., rzemiosłem jest zawodowe wykonywanie działalności gospodarczej przez osobę fizyczną, z wykorzystaniem zawodowych kwalifikacji tej osoby i jej pracy własnej, w imieniu własnym i na rachunek tej osoby - jeżeli jest ona mikroprzedsiębiorcą, małym przedsiębiorcą albo średnim przedsiębiorcą w rozumieniu ustawy z dnia 6 marca 2018 r. - Prawo przedsiębiorców. Zebrany w sprawie materiał dowodowy wskazuje, że skarżąca spełnia wszystkie opisane w cytowanym przepisie przesłanki uznania jej za rzemieślnika, co zresztą sama przyznała w treści odwołania. W tej sytuacji należało uznać, że w realiach rozpoznawanej sprawy strona jest rzemieślnikiem, a w świetle art. 122 ust. 1 pkt 2 lit. a/ u.p.o. warunkiem przyznania jej dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego pracownika jest zdanie przez tego ostatniego egzaminu czeladniczego zgodnie z przepisami wydanymi na podstawie art. 3 ust. 4 u.o.rz. Skoro zaś młodociany pracownik zdał egzamin zawodowy przed Okręgową Komisją Egzaminacyjną w Gdańsku w dniu 31 sierpnia 2022 r. i to na jego podstawie uzyskał uprawnienia w zawodzie fryzjer, uwzględnienie żądania strony było wykluczone.
Kolegium wskazało także, że znane mu jest uzasadnienie wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 3 marca 2022 r. (sygn. akt III SA/Gd 333/21), w którym opowiedziano się za odstąpieniem od literalnej wykładni art. 122 ust. 1 pkt 2 lit. a/ i b/ u.p.o. i przyznaniem dofinansowania w przypadku zdania przez młodocianego pracownika egzaminu przed niewłaściwą komisją egzaminacyjną. Niemniej jednak orzeczenie to odnosi się do stanu faktycznego, w którym to w czasie pobierania przez młodocianego pracownika praktycznej nauki zawodu doszło do zmiany brzmienia art. 122 u.p.o., tj. umowę o praktyczną naukę zawodu zawarto w czasie obowiązywania art. 122 u.p.o. w brzmieniu, w którym nie warunkował przyznania dofinansowania od zdania egzaminu czeladniczego przez komisją izby rzemieślniczej w przypadku młodocianego pracownika zatrudnionego u rzemieślnika i egzaminu zawodowego przed okręgową komisją egzaminacyjną w przypadku młodocianego zatrudnionego u pracodawcy niebędącego rzemieślnikiem. W przywołanym orzeczeniu młodociany pracownik zawarł umowę o pracę w celu kształcenia zawodowego i rozpoczął praktyczną naukę zawodu jeszcze w okresie obowiązywania starych przepisów, które nie uzależniały przyznania dofinansowania, w przypadku młodocianych zatrudnionych u pracodawcy będącego rzemieślnikiem od zdania egzaminu czeladniczego przed izbą rzemieślniczą, a w przypadku młodocianych zatrudnionych u pracodawcy niebędącego rzemieślnikiem od zdania egzaminu zawodowego przed okręgową komisją egzaminacyjną. W rezultacie praktyczna nauka zawodu przypadała na okres obowiązywania początkowo starych, a następnie znowelizowanych przepisów. Mając na uwadze fakt, że ustawodawca nie wydał przepisów przejściowych w tym zakresie, Sąd stwierdził, że konstytucyjna zasada sprawiedliwości społecznej wymaga, aby pracodawca, który spełnił wymagania przewidziane w art. 122 ust. 1 u.p.o. pod rządami przepisów obowiązujących przed 1 września 2019 r., miał możliwość podejmowania starań według tego stanu prawnego i otrzymania dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego pracownika. W niniejszej sprawie taka sytuacja jednak nie zachodziła, gdyż umowa o pracę w celu przygotowania zawodowego młodocianego pracownika w zawodzie fryzjer została zawarta w dniu 25 lutego 2021 r., a więc już w okresie obowiązywania nowych przepisów i wobec jednoznacznego brzmienia znowelizowanej treści art. 122 ust. 1 pkt 2 lit. a/ u.p.o. wykluczało to stosowanie wykładni zaprezentowanej w uzasadnieniu przywołanego powyżej wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku.
Kolegium stwierdziło także, że za chybione należało uznać zarzuty skarżącej, jakoby organ I instancji odmówił jej czynnego udziału w sprawie poprzez brak umożliwienia przed wydaniem zaskarżonej decyzji wypowiedzenia się do zebranych dowodów i materiałów oraz do przedłożenia dodatkowych dokumentów, bowiem – jak wynika z akt sprawy - w dniu 2 grudnia 2022 r. A. D. stawiła się w Referacie Oświaty Urzędu Gminy Główczyce i została zapoznana ze stanem sprawy, a dodatkowo pracownik prowadzący sprawę wyjaśnił jej wszystkie wątpliwości dotyczące rozstrzygnięcia i interpretacji art. 122 ust. 1 pkt 2 u.p.o., a skarżąca oświadczyła, że złoży pismo, w którym ustosunkuje się do powyższych uwag. W dniu 2 grudnia 2022 r. strona złożyła pismo zatytułowane "Odwołanie", w którym wskazała, że nie zgadza się ze stanowiskiem przekazanym jej przez pracownika Referatu Oświaty Urzędu Gminy Główczyce, gdyż w jej ocenie art. 122 ust 1 pkt 2 lit. b/ u.p.o. zezwala na zdawanie przez młodocianego pracownika egzaminu zawodowego. Bezsprzecznie zatem organ I instancji, jeszcze przed wydaniem decyzji, zapewnił stronie możliwość czynnego udziału w sprawie i wypowiedzenia się, co do poczynionych ustaleń i wątpliwości.
Bezzasadne okazały się także twierdzenia, jakoby uzasadnienie zaskarżonej decyzji było wadliwe, bowiem w jego treści organ wyjaśnił zarówno okoliczności faktyczne, jak i prawne, które legły u podstaw wydania rzeczonej decyzji.
A. D. zaskarżyła powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, wnosząc o jej uchylenie oraz o uchylenie poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, o rozpoznanie - na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - sprawy w trybie uproszczonym, a także o zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania, zarzucając:
1/ naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 122 ust. 1 pkt 2 lit. a/ u.p.o. przez błędną wykładnię w sytuacji, gdy spełnione zostały wszystkie przesłanki do przyznania dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego pracownika;
2/ naruszenie art. 7 k.p.a. przez nie uwzględnienie interesu społecznego i słusznego interesu obywateli;
3/ naruszenie art. 7a k.p.a. poprzez jego nieuzasadnione niezastosowanie i nieuwzględnienie na korzyść skarżącej wątpliwości interpretacyjnych, co do tego czy w przedmiotowym przypadku powinny mieć zastosowanie przepisy wymienione w pkt 1 petitum w brzmieniu aktualnym na dzień wydania decyzji, czy w brzmieniu sprzed 1 września 2019 r.;
4/ naruszenie art. 8 k.p.a. poprzez nieuwzględnienie przez organ przy wydaniu zaskarżonej decyzji zasady rozstrzygania w sposób pogłębiający zaufanie uczestników postępowania administracyjnego do obowiązującego prawa i bez uwzględnienia zasady pewności stanowionego prawa;
5/ naruszenie art. 77 § 1 k.p.a. przez nie wyczerpujące zebranie i rozpatrzenie całego materiału dowodowego;
6/ naruszenie art. 80 k.p.a. poprzez zbyt swobodną ocenę całokształtu materiału dowodowego przez organ II instancji;
7/ naruszenie art. 107 § 3 k.p.a. przez sporządzenie uzasadnienia nie odnoszącego się do wszystkich aspektów sprawy.
W uzasadnieniu skargi wskazano m.in., że błędne jest rozumowanie organu II instancji, iż warunkiem bezwzględnym otrzymania dofinansowania jest konieczność zdania egzaminu przez młodocianego w zależności od statusu pracodawcy w przypadku rzemieślnika - przed izbą rzemieślniczą, w przypadku innego pracodawcy - przed okręgową komisją egzaminacyjną. Wnioskodawca zatrudniał młodocianą W. G. będąc rzemieślnikiem, młodociana natomiast nie zdała egzaminu czeladniczego lecz egzamin przed Okręgową Komisją Egzaminacyjną.
W orzeczeniach wydanych na tle art. 70b ustawy o systemie oświaty, korespondującym z art. 122 ust. 1 u.p.o., wielokrotnie zwracano uwagę na to, że przepisy rozporządzenia w zakresie wymogów egzaminacyjnych dotyczących młodocianego kończącego naukę zawodu nie są spójne z regulacjami ustawy o systemie oświaty, dotyczącymi przesłanek uzyskania dofinansowania kosztów jego kształcenia. Wskazywano na cel regulacji tych przepisów, które mają w założeniu zachęcić pracodawców do kształcenia zawodowego młodocianych poprzez dofinansowanie kosztów takiego kształcenia. Dofinansowanie to przysługuje po spełnieniu określonych warunków normatywnych, dotyczących zarówno pracodawcy, jak i młodocianego. Młodociany pracownik ma wprawdzie obowiązek zdać egzamin kończący naukę zawodu, ale pracodawca nie zawsze może mieć wpływ na to, kiedy i przed jaką komisją egzaminacyjną będzie zdawać młodociany pracownik.
W utrwalonym orzecznictwie przyjęto, że przez zdanie egzaminu zgodnie z przepisami, o których mowa w pkt 1 należy rozumieć zdanie egzaminu na podstawie któregokolwiek z przepisów, na podstawie których funkcjonują komisje egzaminacyjne wymienione w § 11 ust. 2, 3 i 4 rozporządzenia z dnia 28 maja 1996 r. (por. wyroki NSA: z dnia 7 października 2009 r., sygn. akt I OSK 271/09; z dnia 7 października 2009 r., sygn. akt I OSK 273/09; z dnia 25 maja 2018 r., sygn. akt 1 OSK 2942/17 - tezy zawarte we wskazanych orzeczeniach zachowują w dalszym ciągu aktualność).
Skarżąca wskazała, że nie ma podstaw prawnych stanowisko przyjęte przez organ II instancji, że organy administracji publicznej orzekające w sprawach dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego pracownika uprawnione są do oceny, czy ów pracownik zdał egzamin przed jedną z właściwych komisji egzaminacyjnych wymienionych w § 11 ust. 2, 3 i 4 rozporządzenia z dnia 28 maja 1996 r. Wybór rodzaju egzaminu spośród dopuszczonych przez prawo decydowałby o tym, czy pracodawca otrzyma rekompensatę, czy też będzie jej pozbawiony. Z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP wypływa obowiązek równego traktowania przez władze publiczne i zakaz dyskryminacji z jakichkolwiek przyczyn. W orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego przyjęto natomiast, że zasada ta nakazuje, aby wszystkie podmioty charakteryzujące się daną cechą istotną w równym stopniu były traktowane równo tzn. bez różnicowań zarówno faworyzujących, jak i dyskryminujących (zob. wyrok TK z dnia 4 stycznia 2000 r., sygn. akt K 18/99). Interpretacja przyjęta przez organy godziłaby w konstytucyjną zasadę równości stawiając w gorszej pozycji tych pracodawców, których młodociani pracownicy wybrali zdanie egzaminu zawodowego w Okręgowej Komisji Egzaminacyjnej. Z uwagi na to, iż zdanie takiego egzaminu dopuszczają przepisy prawa, jako warunek uzyskania kwalifikacji w zawodach, za nieracjonalne należałoby uznać pozbawienie dofinansowania pracodawcy, który wyszkolił młodocianego, nie miał natomiast wpływu na wybór przez niego rodzaju zdawanego egzaminu. Istotnym jest zatem, aby egzamin ten został złożony z wynikiem pozytywnym zgodnie z odrębnymi przepisami.
Warto również przypomnieć, że w orzecznictwie sądów administracyjnych dotyczącym stanu prawnego sprzed 1 września 2019 r. pojawiło się stanowisko, iż nie jest istotne, czy młodociany pracownik zda egzamin zgodnie z § 11 ust. 2 i 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 maja 1996 r. w sprawie przygotowania zawodowego młodocianych i ich wynagradzania, czy też inny egzamin z pominięciem tego rozporządzenia, a wyłącznie na podstawie rozporządzeń Ministra Edukacji Narodowej (zob. wyroki WSA w Poznaniu z dnia 25 września 2019 r., sygn. akt IV SA/Po 325/19 i z dnia 7 sierpnia 2019 r., sygn. akt IV SA/Po 324/19). W stanie prawnym obowiązującym przed dniem 1 września 2019 r. sądy administracyjne, rozstrzygając sprawy z zakresu dofinansowania kształcenia młodocianych pracowników, stosowały wykładnię rozszerzającą w zakresie w jakim ustawodawca nie sprecyzował w art. 122 ust. 1 u.p.o. wymogów co do obowiązku zdania konkretnego egzaminu zawodowego. Uznawano, że przez zdanie egzaminu zgodnie z przepisami, o których mowa w ar 122 ust. 1 pkt 1 u.p.o. należy rozumieć zdanie egzaminu na podstawie któregokolwiek z przepisów, na podstawie których funkcjonują komisje egzaminacyjne wymienione w § 11 ust. 2, 3 i 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 maja 1996 r. (por. m.in. wyroki NSA z dnia 7 października 2009 r., sygn. akt I OSK 271/09 oraz sygn. akt I OSK 273/09 i z dnia 25 maja 2018 r., sygn. akt I OSK 2942/17). Skarżąca powołała się także na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 2 czerwca 2021 r. (sygn. akt II SA/Ol 279/21). Wskazała, że w jej ocenie nie ma znaczenia czy pracownik zostaje czeladnikiem po egzaminie rzemieślniczym, czy też zdał egzamin Okręgowej Komisji Egzaminacyjnej, potwierdzający kwalifikacje w zawodzie. Skarżąca i tak powinna dostać dofinansowanie za jego wyszkolenie (zob. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 19 września 2019 r., sygn. akt IV SA/Po 284/19).
Skarżąca wskazała, że rozstrzygnięcie organu powinno być poprzedzone postępowaniem wyjaśniającym przeprowadzonym z poszanowaniem zasad ogólnych zapisanych w Kodeksie postępowania administracyjnego. W ocenie skarżącej dokumenty zgromadzone dla potrzeb niniejszej sprawy uzasadniają tezę, iż w toku przeprowadzonego postępowania doszło do naruszenia przepisów proceduralnych, w szczególności art. 7, art. 8, art. 9, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Analiza akt postępowania administracyjnego prowadzi do wniosku, że rozstrzygnięcie zapadło bez głębszej analizy obowiązującego prawa z wyraźnym naruszeniem podstawowych przepisów postępowania administracyjnego. Stosowanie przepisów prawa przez organy administracji nie może następować w sposób mechaniczny, abstrahujący od wyjątkowych okoliczności konkretnych przypadków i skutkujący tym, że jednostka nie może znaleźć skutecznego środka ochrony swoich słusznych interesów.
Ponadto organ zasłaniając się formalistyczną wykładnią obowiązujących przepisów nie podjął nawet próby znalezienia rozwiązania respektującego zasadę uwzględniania z urzędu interesu społecznego i słusznego interesu stron (art. 7 k.p.a.).
W ocenie skarżącej organ II nie podjął wystarczających czynności celem dokładnego ustalenia i wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Słupsku wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wnosząc o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Przepis art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2023 r., poz. 259 ze zm. - dalej powoływanej w skrócie jako "p.p.s.a."), stanowi, że sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Mając powyższe na uwadze skarga zasługiwała na uwzględnienie.
Na wstępie przywołać należy istotne dla rozstrzygnięcia sprawy przepisy prawa materialnego.
Ustawa z dnia 14 grudnia 2016 r. - Prawo oświatowe (t.j.: Dz. U. z 2021 r., poz. 1082 ze zm. - dalej powoływana jako u.p.o.), stanowi:
Artykuł 122 ust. 1. Pracodawcom, którzy zawarli z młodocianymi pracownikami umowę o pracę w celu przygotowania zawodowego, przysługuje dofinansowanie kosztów kształcenia, jeżeli:
1) pracodawca lub osoba prowadząca zakład w imieniu pracodawcy albo osoba zatrudniona u pracodawcy posiada kwalifikacje wymagane do prowadzenia przygotowania zawodowego młodocianych określone w przepisach w sprawie przygotowania zawodowego młodocianych i ich wynagradzania;
2) młodociany pracownik ukończył naukę zawodu i zdał:
a) w przypadku młodocianego zatrudnionego w celu przygotowania zawodowego u pracodawcy będącego rzemieślnikiem - egzamin czeladniczy zgodnie z przepisami wydanymi na podstawie art. 3 ust. 4 ustawy z dnia 22 marca 1989 r. o rzemiośle,
b) w przypadku młodocianego zatrudnionego w celu przygotowania zawodowego u pracodawcy niebędącego rzemieślnikiem - egzamin zawodowy;
3) młodociany pracownik ukończył przyuczenie do wykonywania określonej pracy i zdał egzamin, zgodnie z przepisami, o których mowa w pkt 1.
Ustawa z dnia 22 marca 1989 r. o rzemiośle (t.j. Dz. U. z 2020 r., poz. 2159 ze zm. – dalej w skrócie jako "u.o.rz."), stanowi:
Artykuł 1. Przedsiębiorcy wykonujący działalność gospodarczą na podstawie ustawy z dnia 6 marca 2018 r. - Prawo przedsiębiorców (Dz. U. z 2019 r. poz. 1292 i 1495 oraz z 2020 r. poz. 424 i 1086) mogą wykonywać tę działalność z zachowaniem warunków określonych w niniejszej ustawie. Działalność takich osób jest zaliczana do rzemiosła.
Artykuł 2
ust. 1. Rzemiosłem jest zawodowe wykonywanie działalności gospodarczej przez wspólników spółki cywilnej osób fizycznych w zakresie wykonywanej przez nich wspólnie działalności gospodarczej, jeżeli działalność gospodarcza jest wykonywana z wykorzystaniem zawodowych kwalifikacji przynajmniej jednego wspólnika i jego pracy własnej, pod warunkiem, że pozostałymi wspólnikami są małżonek, wstępni lub zstępni wspólnika oraz wszyscy wspólnicy łącznie są mikroprzedsiębiorcą, małym przedsiębiorcą albo średnim przedsiębiorcą w rozumieniu ustawy z dnia 6 marca 2018 r. - Prawo przedsiębiorców (pkt 8).
ust. 4. Do rzemiosła nie zalicza się działalności handlowej, usług hotelarskich, działalności transportowej, usług świadczonych w wykonywaniu wolnych zawodów, usług leczniczych oraz działalności wytwórczej i usługowej artystów plastyków i fotografików.
ust. 6. Rzemieślnikiem jest osoba fizyczna, o której mowa w ust. 1 pkt 1, 2 i 8, oraz spółka, o której mowa w ust. 1 pkt 3-7.
Artykuł 3
ust. 3b. Podstawę przeprowadzania egzaminu czeladniczego w zawodzie określonym w klasyfikacji zawodów szkolnictwa branżowego, o której mowa w przepisach wydanych na podstawie art. 46 ust. 1 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. - Prawo oświatowe (Dz. U. z 2018 r. poz. 996, 1000, 1290, 1669 i 2245), stanowią wymagania określone w podstawie programowej kształcenia w zawodzie szkolnictwa branżowego.
ust. 5. Rzemieślnicy zatrudniający pracowników w celu przygotowania zawodowego w rzemiośle obowiązani są spełniać warunki określone odrębnymi przepisami oraz być członkami jednej z organizacji, o których mowa w art. 7 ust. 3 pkt 1 i 3.
ust. 6. Przygotowanie zawodowe w rzemiośle realizowane jest na zasadach dualnego systemu kształcenia. Nadzór nad jego przebiegiem sprawuje izba rzemieślnicza lub z jej upoważnienia cech, którego członkiem jest rzemieślnik.
Artykuł 7
ust. 1. Tworzy się samorząd gospodarczy rzemiosła.
ust. 2. Samorząd gospodarczy rzemiosła jest niezależny w wykonywaniu swych zadań i podlega tylko przepisom prawa.
ust. 3. Organizacjami samorządu gospodarczego rzemiosła są cechy; izby rzemieślnicze i Związek Rzemiosła Polskiego.
ust. 4. Organizacje samorządu gospodarczego rzemiosła tworzone są z inicjatywy członków na zasadzie dobrowolnej przynależności.
Ustawa z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (t.j.: Dz. U. z 2022 r., poz. 2230 ze zm.), w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 września 2019 r., stanowi:
Artykuł 44zzzb
ust. 1. Egzamin zawodowy jest formą oceny poziomu opanowania przez osoby, o których mowa w ust. 3, wiadomości i umiejętności z zakresu jednej kwalifikacji wyodrębnionej w zawodzie, ustalonych w podstawie programowej kształcenia w zawodzie szkolnictwa branżowego.
ust. 2. Egzamin zawodowy jest przeprowadzany na podstawie wymagań określonych w podstawie programowej kształcenia w zawodzie szkolnictwa branżowego.
ust. 3. Do egzaminu zawodowego:
1) przystępują uczniowie branżowych szkół I stopnia niebędący młodocianymi pracownikami oraz uczniowie będący młodocianymi pracownikami zatrudnionymi w celu przygotowania zawodowego u pracodawcy niebędącego rzemieślnikiem i uczniowie techników oraz słuchacze branżowych szkół II stopnia i szkół policealnych,
2) mogą przystąpić uczniowie branżowych szkół I stopnia będący młodocianymi pracownikami zatrudnionymi w celu przygotowania zawodowego u pracodawcy będącego rzemieślnikiem,
3) mogą przystąpić absolwenci branżowych szkół I stopnia, branżowych szkół II stopnia, techników i szkół policealnych oraz absolwenci szkół ponadgimnazjalnych: zasadniczych szkół zawodowych i techników,
4) mogą przystąpić osoby, które ukończyły kwalifikacyjny kurs zawodowy,
5) mogą przystąpić osoby dorosłe, które ukończyły praktyczną naukę zawodu dorosłych lub przyuczenie do pracy dorosłych, o których mowa odpowiednio w art. 53c i art. 53d ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz. U. z 2022 r. poz. 690, 830, 1079, 1383, 1561 i 1812), jeżeli program przyuczenia do pracy uwzględniał wymagania określone w podstawie programowej kształcenia w zawodzie szkolnictwa branżowego lub podstawie programowej kształcenia w zawodach,
6) mogą przystąpić osoby spełniające warunki dopuszczenia do egzaminu eksternistycznego zawodowego określone w przepisach wydanych na podstawie art. 10 ust. 5
Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 28 maja 1996 r. w sprawie przygotowania zawodowego młodocianych i ich wynagradzania (t.j.: Dz. U. z 2018 r., poz. 2010 ze zm.), stanowi:
§ 8. Pracodawca zatrudniający młodocianego w celu nauki zawodu:
1) realizuje program nauczania uwzględniający podstawę programową kształcenia w zawodzie szkolnictwa branżowego określonym w klasyfikacji zawodów szkolnictwa branżowego w zakresie nauczanego zawodu lub realizuje program zapewniający spełnienie wymagań egzaminacyjnych określonych w standardach będących podstawą przeprowadzania egzaminu kwalifikacyjnego na tytuł czeladnika w zawodach nieujętych w klasyfikacji zawodów szkolnictwa branżowego określonych w przepisach dotyczących klasyfikacji zawodów i specjalności na potrzeby rynku pracy;
2) zapewnia, aby osoby szkolące młodocianych posiadały kwalifikacje, o których mowa w § 2 ust. 1.
§ 11
ust. 1. Wiedza i umiejętności nabyte przez młodocianego podczas nauki zawodu są sprawdzane w trakcie egzaminu.
ust. 2. Młodociany zatrudniony u pracodawcy niebędącego rzemieślnikiem dokształcający się w branżowej szkole I stopnia zdaje egzamin zawodowy, zgodnie z przepisami rozdziału 3b ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U. z 2019 r. poz. 1481).
ust. 3. Młodociany zatrudniony u pracodawcy niebędącego rzemieślnikiem dokształcający się u pracodawcy albo na turnusie dokształcania teoretycznego młodocianych organizowanym przez centrum kształcenia zawodowego lub szkołę prowadzącą kształcenie zawodowe zdaje egzamin eksternistyczny zawodowy, przeprowadzany przez okręgową komisję egzaminacyjną, zgodnie z przepisami rozdziału 3b ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty.
ust. 4. Młodociany zatrudniony u pracodawcy będącego rzemieślnikiem zdaje egzamin kwalifikacyjny na tytuł czeladnika przeprowadzany przez komisje egzaminacyjne izb rzemieślniczych, zgodnie z przepisami w sprawie egzaminu czeladniczego, egzaminu mistrzowskiego oraz egzaminu sprawdzającego, przeprowadzanych przez komisje egzaminacyjne izb rzemieślniczych.
Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 22 lutego 2019 r. w sprawie praktycznej nauki zawodu (Dz. U. z 2019 r., poz. 391), stanowi:
§ 1. Rozporządzenie określa:
1) warunki i tryb organizowania praktycznej nauki zawodu;
2) zakres spraw określonych w umowie zawartej pomiędzy szkołą a podmiotem przyjmującym uczniów lub słuchaczy na praktyczną naukę zawodu;
3) przeznaczenie środków finansowych, które szkoły prowadzące kształcenie zawodowe przekazują podmiotom przyjmującym uczniów na praktyczną naukę zawodu;
4) kwalifikacje wymagane od osób prowadzących praktyczną naukę zawodu i przysługujące im uprawnienia;
5) ramowy program kursu pedagogicznego dla instruktorów praktycznej nauki zawodu oraz zakres informacji, jakie umieszcza się na zaświadczeniu wydawanym po ukończeniu tego kursu.
Cytowane powyżej przepisy zawarte w art. 122 ust. 1 u.p.o. dają pracodawcy prawo do uzyskania dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego pracownika jeśli:
a/ zawarł z młodocianym pracownikiem umowę o pracę w celu przygotowania zawodowego,
b/ on lub osoba prowadząca w jego imieniu zakład lub osoba u niego zatrudniona posiada kwalifikacje wymagane do prowadzenia przygotowania zawodowego młodocianych,
c/ młodociany pracownik ukończył naukę zawodu i zdał egzamin czeladniczy (jeśli pracodawca jest rzemieślnikiem) lub egzamin zawodowy (jeśli pracodawca nie jest rzemieślnikiem).
W rozpatrywanej sprawie nie budzi wątpliwości spełnienie przez skarżącą przesłanek oznaczonych powyżej literami a/ oraz b/. Ocena czy doszło także do spełnienia przesłanki oznaczonej literą c/ wymaga dokonania systemowej, prokonstytucyjnej wykładni art. 122 ust. 1 u.p.o.
Ustawa o rzemiośle, definiując status rzemieślnika, uzależnia go od rodzaju i formy prawnej wykonywanej działalności. Status ten ma zatem charakter obiektywny, niezależny od woli osoby wykonującej określoną działalność. Nie ma wątpliwości, że strona skarżąca odpowiada ustawowej definicji rzemieślnika. Ustawa o rzemiośle pozwala rzemieślnikom na tworzenie samorządu rzemieślniczego w postaci określonych ustawowo organizacji (cechów, izb). Jednocześnie podkreśla się, że organizacje samorządu gospodarczego rzemiosła tworzone są na zasadzie dobrowolnej przynależności. Zatem ani posiadanie statusu rzemieślnika nie jest uzależnione od przynależności do organizacji samorządowej, ani posiadanie tego statusu nie wymaga przystąpienia do takiej organizacji.
Ustawa o rzemiośle zawiera regulacje dotyczące kształcenia pracowników w celu przygotowania zawodowego w rzemiośle i wymaga od rzemieślników prowadzących tego rodzaju kształcenie, aby - oprócz kwalifikacji merytorycznych - byli członkami jednej z organizacji samorządowych. Kształcenie zawodowe młodocianych pracowników w trybie przewidzianym ustawą o rzemiośle kończy się zdaniem egzaminu czeladniczego. Jednakże uczniowie branżowych szkół I stopnia będący młodocianymi pracownikami zatrudnionymi w celu przygotowania zawodowego u pracodawcy będącego rzemieślnikiem, mogą także przystąpić do egzaminu zawodowego (a nie czeladniczego) zgodnie z obowiązującym od dnia 1 września 2019 r. przepisem art. 44zzzb ust. 3 pkt 2 ustawy o systemie oświaty.
Z takiej możliwości skorzystała W. G. - młodociany pracownik zatrudniony na podstawie umowy o pracę w celu kształcenia jej przez skarżącą, która po ukończeniu kształcenia u skarżącej, posiadającej status rzemieślnika w świetle ustawy o rzemiośle, zdała egzamin zawodowy.
Egzamin rzemieślniczy i egzamin zawodowy są zrównanymi z sobą z punktu widzenia uprawnienia pracodawcy do otrzymania dofinansowania kosztów kształcenia sprawdzianami wiedzy i umiejętności nabytych przez młodocianego podczas nauki zawodu.
Skarżąca, będąc rzemieślnikiem, nie jest jednak członkiem żadnej z dobrowolnych organizacji samorządu rzemieślniczego (vide: oświadczenie złożone w odwołaniu) i choćby dlatego zatrudniony przez nią w celu nauki zawodu młodociany pracownik nie mógł zostać w świetle ustawy o rzemiośle dopuszczony do egzaminu czeladniczego. Powołany wyżej przepis art. 44 zzzb ust. 3 pkt 2 ustawy o systemie oświaty pozwolił mu jednak na zdanie egzaminu zawodowego.
Przyjęta w rozpatrywanej sprawie przez organy administracji ściśle językowa wykładnia art. 122 ust. 1 u.p.o. doprowadziła do rezultatu, który nie daje się pogodzić z Konstytucją RP, a zwłaszcza z jej art. 32 ust. 2, ustanawiającym zakaz dyskryminacji. W konsekwencji bowiem takiej wykładni rzemieślnik, który decyduje się prowadzić działalność nie zrzeszając się w dobrowolnej organizacji samorządowej zostaje pozbawiony prawa do uzyskania dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego pracownika, pomimo tego, że nie są kwestionowane ani jego kwalifikacje merytoryczne, ani rezultat kształcenia, potwierdzony zdaniem egzaminu zawodowego przez młodocianego pracownika.
Podstawą uniemożliwiającą skarżącej uzyskanie dofinansowania, jak należy przyjąć, był brak przynależności do organizacji samorządu gospodarczego rzemiosła, który uniemożliwił w istocie dopuszczenie młodocianego pracownika do egzaminu czeladniczego. Nie sposób jednak takiego ograniczenia pogodzić z zasadą dobrowolności przynależności do samorządu rzemieślniczego, wynikającą z art. 7 ust. 4 u.o.rz. Co więcej, zgodnie z art. 17 ust. 1 i 2 Konstytucji RP samorządy inne niż reprezentujące osoby wykonujące zawody zaufania publicznego nie mogą naruszać wolności wykonywania zawodu ani ograniczać wolności podejmowania działalności gospodarczej.
Ustawodawca przewiduje dofinansowanie ze środków publicznych kosztów kształcenia młodocianych pracowników, poniesionych przez ich pracodawców (art. 122 ust. 1 u.p.o.). Uznać należy za identyczny nakład pracy poświęconej na kształcenie młodocianego pracownika poczyniony zarówno przez odpowiednio kwalifikowanego rzemieślnika należącego do organizacji samorządu gospodarczego rzemiosła, jak i przez rzemieślnika o takich samych kwalifikacjach, lecz nienależącego do takiej organizacji, skoro prowadzić one mają ostatecznie do zdania przez pracownika egzaminów zrównanych przez ustawodawcę co do ich wagi i znaczenia. Tymczasem dokonana przez organy administracji wyłącznie literalna wykładnia cytowanych na wstępie niniejszych rozważań przepisów prawa wyłącza z możliwości uzyskania dofinansowania tych pracodawców, którzy mają wprawdzie wymagane prawem kwalifikacje merytoryczne, lecz z powodu braku przynależności do organizacji samorządu gospodarczego rzemiosła nie mogą doprowadzić do zdania przez kształconego przez nich młodocianego pracownika egzaminu czeladniczego.
Przepis art. 32 ust. 2 Konstytucji RP stanowi, że nikt nie może być dyskryminowany w życiu politycznym, społecznym lub gospodarczym z jakiejkolwiek przyczyny.
W orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego wskazywano niejednokrotnie, że korelatem przestrzegania zasady równości, określonej przepisem art. 32 ust. 1 Konstytucji RP jest zakaz dyskryminacji, który oznacza niedopuszczalność wprowadzania regulacji różnicujących sytuację prawną adresatów norm, wyłącznie oraz ze względu na indywidualne cechy adresata normy prawnej. Dyskryminacja stanowi zatem kwalifikowany przejaw nierównego traktowania.
Zakaz dyskryminacji ma charakter uniwersalny. Nikt nie może być dyskryminowany w życiu politycznym, społecznym oraz gospodarczym z jakiejkolwiek przyczyny.
Zróżnicowanie ustawowych uprawnień rzemieślników do uzyskania dofinansowania ze środków publicznych w istocie wyłącznie z uwagi na kryterium przynależności do organizacji samorządowej (związane z możliwością przystąpienia ucznia do egzaminu czeladniczego) prowadzi do dyskryminacji tych rzemieślników, którzy do dobrowolnej organizacji samorządowej nie przystępują.
Prawidłowa i zgodna z Konstytucją RP jest zatem taka systemowa wykładnia normy zawartej w art. 122 ust. 1 u.p.o., zgodnie z którą, gdy mówi ona o rzemieślniku, to chodzi o rzemieślnika należącego do organizacji samorządu gospodarczego rzemiosła. Zatem wymogi dotyczące zdania egzaminu, od którego uzależnione jest otrzymanie przez pracodawcę dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego pracownika ze środków publicznych są następujące:
a) w przypadku młodocianego zatrudnionego w celu przygotowania zawodowego u pracodawcy będącego rzemieślnikiem - członkiem organizacji samorządu gospodarczego rzemiosła - egzamin czeladniczy;
b) w przypadku młodocianego zatrudnionego w celu przygotowania zawodowego u pracodawcy niebędącego rzemieślnikiem - członkiem organizacji samorządu gospodarczego rzemiosła - egzamin zawodowy.
Jedynie taka interpretacja analizowanych przepisów prawa pozwala na uniknięcie nieuzasadnionego i dyskryminacyjnego w istocie zróżnicowania uprawnień dwóch grup rzemieślników do uzyskania dofinansowania ze środków publicznych kosztów kształcenia młodocianych pracowników (zob. wyroki WSA w Gdańsku z dnia 3 sierpnia 2023 r., sygn. akt III SA/Gd 212/23 oraz III SA/Gd 179/23).
W tym stanie sprawy, stwierdzając, że zaskarżona decyzja i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji wydane zostały z naruszeniem prawa materialnego w postaci art. 122 ust. 1 u.p.o., Sąd orzekł jak w punkcie 1. sentencji wyroku na podstawie art. 145 ust. 1 pkt 1 lit. a/ w zw. z art. 135 p.p.s.a.
O kosztach postepowania orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a., jak w punkcie 2. sentencji wyroku, wobec uwzględnienia skargi w całości.
Ponownie rozpatrując sprawę organ administracji rozpozna wniosek strony skarżącej uwzględniając przedstawioną wyżej ocenę prawną.
Sąd rozpoznał sprawę w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a.
Powołane w treści niniejszego uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl).

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI