II SA/Bd 86/21

II SA/Bd 86/21 - Wyrok WSA w Bydgoszczy
Data orzeczenia
2021-09-29
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-01-21
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Sędziowie
Jerzy Bortkiewicz /przewodniczący/
Joanna Janiszewska-Ziołek /sprawozdawca/
Katarzyna Korycka
Symbol z opisem
6135 Odpady
Sygn. powiązane
III OSK 1325/22 - Wyrok NSA z 2025-09-12
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
oddalono skargę
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jerzy Bortkiewicz Sędziowie sędzia WSA Joanna Janiszewska-Ziołek (spr.) asesor WSA Katarzyna Korycka po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 29 września 2021 r. sprawy ze skargi Hodowli Zwierząt i Nasiennictwa Roślin P. Sp. z o.o. z siedzibą w [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] listopada 2020 r. nr [...] w przedmiocie nakazu usunięcia odpadów oddala skargę.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z dnia [...] listopada 2020r. (znak [...]) Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Burmistrza K. z dnia [...] września 2020r. nakazującą H. Z. i N. R. P. spółce z o.o. z siedzibą w P. (dalej "Skarżąca") usunięcie zmieszanych odpadów komunalnych o kodzie 20 03 01 z miejsca nieprzeznaczonego do ich składowania zlokalizowanego na terenie działki nr [...] położonej w miejscowości P..
Powyższa decyzja wydana została w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych.
Dnia [...] lutego 2020r. inspektorzy WIOŚ przeprowadzili oględziny terenu działki nr [...] będącej własnością Skarżącej. Podczas oględzin stwierdzono składowanie odpadów w dwóch hałdach. Odpady zostały złożone na utwardzonym gruncie (powierzchni betonowej). Ustalono że odpady stanowią mieszaninę tworzyw sztucznych, metali, szkła i tekstyliów.
Pismem z dnia [...] lutego 2020r. Skarżąca powiadomiła WIOŚ w B. o "podrzuceniu" na teren należącej do niej nieruchomości odpadów ujawnionych podczas ww. oględzin.
Burmistrz K. zawiadomieniem z dnia [...] maja 2020r. poinformował Skarżącą o wszczęciu postępowania administracyjnego w sprawie usunięcia odpadów z miejsca nieprzeznaczonego do ich składowania. W toku tego postępowania Burmistrz uzyskał informację o prowadzeniu postępowania karnego w sprawie nielegalnego składowania odpadów (postępowanie [...]) oraz o nieustaleniu ich właściciela – sprawcy nieodpowiedniego postępowania z odpadami (pisma Komisariatu P. w K. z [...] lipca 2020r. oraz [...] sierpnia 2020r.).
Burmistrz K., działając na podstawie art. 3 ust. 1 pkt 19 i art. 26 ust. 1, 2 i 6 ustawy z dnia 14 grudnia 2012r. o odpadach (Dz. U. z 2020r., poz. 797 ze zm. – powoływanej dalej jako ustawa o odpadach" lub "ustawa") wydał z urzędu decyzję nr [...] nakazującą Skarżącej usunięcie niesegregowanych odpadów komunalnych o kodzie 20 03 01, z miejsca nieprzeznaczonego do ich składowania zlokalizowanego na terenie działki nr [...] położonej w miejscowości P. – w terminie do [...] października 2020r., poprzez zawarcie stosownej umowy na usunięcie odpadów i ich transport do Instalacji Komunalnej z uprawnionym przedsiębiorcą posiadającym wpis do rejestru działalności regulowanej.
W przepisanym prawem terminie odwołanie od decyzji organu I instancji złożyła Skarżąca - domagając się uchylenia decyzji organu I instancji.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.
W uzasadnieniu decyzji wskazano, że organ I instancji prawidłowo ustalił rodzaj odpadów zgromadzonych na działce nr [...]. Wyjaśnił też, że działka ta nie jest składowiskiem odpadów w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt 25 ustawy o odpadach, a Skarżąca nie jest wytwórcą odpadów zalegających na działce (w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt 5 tej ustawy), ani też przedsiębiorcą prowadzącym zbieranie odpadów.
Kolegium zaakceptowało ustalenia organu I instancji, że Skarżąca jest podmiotem władającym powierzchnią gruntu w rozumieniu art. 3 pkt 44 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001r. o ochronie środowiska. Za prawidłowe uznało również skoncentrowanie postępowania wyjaśniającego na zebraniu dowodów umożliwiających przypisanie władztwa nad odpadami konkretnemu podmiotowi. Za pomocne w tym zakresie Kolegium uznało domniemanie z art. 3 ust. 1 pkt 19 ustawy o odpadach, przyjmując że domniemanie to pozwala na realizację celów ustawy i przyjęcie, że Skarżąca jako władająca powierzchnią gruntu jest posiadaczem odpadów odpowiedzialnym za ich usunięcie. W ocenie organu odwoławczego Skarżąca nie obaliła domniemania wynikającego z ww. przepisu, bowiem nie wykazała imiennie wytwórcy odpadów. Za niewystarczające organ uznał samo wskazanie przez stronę, że na działce nr [...] odpady podrzuciły osoby trzecie. Organ wskazał przy tym na to, że odpowiedzialność Skarżącej oparta jest na fakcie (obiektywnym) zalegania odpadów w miejscu do tego nieprzeznaczonym, odpowiedzialność ta wynika zatem z zasady ryzyka za działania osób trzecich. Odnosząc się do zarzutów odwołaniu Kolegium uznało, że w sprawie nie zachodziła podstawa do zawieszenia postępowania albowiem postępowanie karne prowadzone przed Prokuraturą Rejonową w I. nie stanowi zagadnienia wstępnego w rozumieniu art. 97 § 1 1 pkt 4 k.p.a. Organ odwoławczy wyjaśnił, że odpowiedzialność administracyjna wynika z samego faktu składowania odpadów na terenie nieruchomości należącej do Skarżącej i ma na celu doprowadzenie do ich usunięcia, aby zapobiec zagrożeniu, które takie odpady stwarzają.
W przewidzianym prawem terminie Skarżąca, reprezentowana przez pełnomocnika zawodowego, wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy skargę, domagając się uchylenia decyzji organów obu instancji oraz zwrotu kosztów postępowania. Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie przepisów (mające istotny wpływ na wynik sprawy):
- art. 6 k.p.a. poprzez dowolną ocenę materiału dowodowego,
- art. 7 k.p.a. poprzez wydanie decyzji przy braku podjęcia czynności niezbędnych do wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes strony,
- art. 8 k.p.a. poprzez naruszenie zasad bezstronności i równego traktowania oraz brak działania w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej,
- art. 9 k.p.a. poprzez niekompletne uzasadnienie faktyczne i prawne decyzji,
- art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a. poprzez nierozpatrzenie całokształtu materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie,
- art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. poprzez brak zawieszenia postępowania do czasu rozstrzygnięcia sprawy prowadzonej poprzez organy ścigania,
- art. 3 ust. 1 pkt 19 w zw. z art. 26 ust. 1, 2 i 6 ustawy o odpadach poprzez błędne uznanie Skarżącej za posiadacza odpadów w sytuacji dokonanego obalenia domniemania prawnego, że władający ziemią jest posiadaczem odpadów.
Skarżąca wskazała w uzasadnieniu skargi, że wykazała w toku postępowania fakt podrzucenia na teren jej nieruchomości odpadów. W przekonaniu Skarżącej obaliło to domniemanie wynikające z art. 3 ust. 1 pkt 19 ustawy o odpadach. Organy zaniedbały zaś ustalenia sprawcy "podrzucenia" odpadów – a tym samym posiadacza odpadów. W skardze wyrażono również przekonanie, że co najmniej organ winien wstrzymać się z wydaniem rozstrzygnięcia do czasu zakończenia postępowania karnego zmierzającego do ustalenia tożsamości podmiotu podrzucającego odpady. W ocenie Skarżącej toczące się postępowanie karne służy w swej istocie obaleniu domniemania prawnego, o którym mowa jest w art. 3 ust. 1 pkt 19 ustawy.
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.
Tytułem wstępu należy wyjaśnić, że sprawę niniejszą rozpoznano na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 1842 z późn. zm.). Zgodnie z tym przepisem przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku.
W okolicznościach niniejszej sprawy należy stwierdzić wypełnienie się warunków określonych w art. 15 zzs4 ust. 3 ww. ustawy o COVID-19, akcentując w szczególności realne zagrożenie epidemiologiczne dla zdrowia uczestników postępowania występujące na terenie Bydgoszczy będącego siedzibą tutejszego Sądu oraz brak możliwości przeprowadzenia rozprawy na odległość z powodów technicznych. W konsekwencji w sprawie wydane zostało zarządzenie z dnia 29 czerwca 2021 r. o skierowaniu sprawy do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym. Podkreślić należy, że zastosowany tryb nie wpłynął na ograniczenie praw stron postępowania sądowoadministracyjnego, Sąd bowiem w świetle art. 134 § 1 p.p.s.a., rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd rozpoznaje zatem sprawę całościowo badając w sposób zupełny legalność zaskarżonego rozstrzygnięcia, orzekając przy tym w składzie trzech sędziów podobnie jak na posiedzeniu jawnym. Podkreślić też należy, że zgoda stron na rozpoznanie sprawy w ww. trybie nie jest konieczna. Powyższe stanowisko jest zgodne z poglądem zawartym w uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 listopada 2020 r., wydanej w sprawie o sygn. akt II OPS 6/19, zgodnie z którą przepis art. art. 15zzs4 ust. 3 uCOVID-19 należy traktować jako "szczególny" w rozumieniu art. 10 i art. 90 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019, poz. 2325 – dalej jako: "p.p.s.a."). Prawo do publicznej rozprawy nie ma charakteru absolutnego i może podlegać ograniczeniu, w tym także ze względu na treść art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, w którym jest mowa o ograniczeniach w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw, gdy jest to unormowane w ustawie oraz tylko wtedy, gdy jest to konieczne w demokratycznym państwie m.in. dla ochrony zdrowia. Nie ulega wątpliwości, że celem stosowania konstrukcji przewidzianych przepisami uCOVID-19 jest m.in. ochrona życia i zdrowia ludzkiego w związku z zapobieganiem i zwalczaniem zakażenia wirusem COVID-19, a w obecnym stanie faktycznym istnieją takie okoliczności, które w zarządzonym stanie pandemii, w pełni nakazują uwzględnianie rozwiązań powyższej ustawy w praktyce działania organów wymiaru sprawiedliwości.
W następnej kolejności wyjaśnić należy, że sądy administracyjne zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 137.) w zw. z art. 3 § 1 p.p.s.a., sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza K. nakazującą Skarżącej usunięcie odpadów z nieruchomości oznaczonej nr [...] położonej w P..
Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji Sąd nie dostrzegł naruszenia przepisów prawa materialnego oraz przepisów postępowania w stopniu uzasadniającym ich uchylenie.
Materialnoprawną podstawę kwestionowanego obowiązku stanowiły przepisy ustawy o odpadach. Przepis art. 26 ust. 1 ustawy o odpadach nakłada na podmiot nazwany "posiadaczem odpadów" obowiązek niezwłocznego usunięcia odpadów z miejsca nieprzeznaczonego do ich składowania lub magazynowania. Z kolei art. 26 ust. 2 tej ustawy zobowiązuje wójta (burmistrza, prezydenta miasta), w przypadku zaniechania wykonania obowiązku usunięcia odpadów, do nakazania posiadaczowi odpadów ich usunięcia. Decyzja nakazująca usunięcie odpadów odpowiadać winna warunkom ogólnym przewidzianym art. 107 k.p.a. oraz zawierać elementy wymienione w art. 26 ust. 6 ustawy tj. określać termin usunięcia odpadów, rodzaj odpadów, sposób usunięcia, przy czym wyliczenie zawarte w tym przepisie ma charakter otwarty, na co wskazuje użycie sformułowania "w szczególności". Ustawa o odpadach wprowadziła legalną definicję "posiadacza odpadów". W art. 3 ust. 1 pkt 19 tej ustawy za "posiadacza odpadów" uznaje się ich wytwórcę lub osobę fizyczną, osobę prawną oraz jednostkę organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej będącą w posiadaniu odpadów, przy czym definicja wprowadziła domniemanie, że władający powierzchnią ziemi jest posiadaczem odpadów znajdujących się na nieruchomości. Z kolei za "wytwórcę odpadów" (art. 3 ust. 1 pkt 32 ustawy), uznaje się każdego, którego działalność lub bytowanie powoduje powstawanie odpadów (pierwotnego wytwórcę odpadów) oraz każdego, kto przeprowadza wstępną obróbkę, mieszanie lub inne działania powodujące zmianę charakteru lub składu tych odpadów, przy czym wytwórcą odpadów powstających w wyniku świadczenia usług w zakresie budowy, rozbiórki, remontu obiektów, czyszczenia zbiorników lub urządzeń oraz sprzątania, konserwacji i napraw jest podmiot, który świadczy usługę, chyba że umowa o świadczenie usługi stanowi inaczej. Ustawa o odpadach nie definiuje natomiast "władającego powierzchnią ziemi". W związku z tym należy poszukiwać wyjaśnienia tego pojęcia w innych ustawach - stosownie do systemowego kontekstu przepisów każdej ustawy. Pojęcie "władającego powierzchnią ziemi" definiuje ustawa z 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska, stanowiąc, że jest nim właściciel nieruchomości, a jeżeli w ewidencji gruntów i budynków prowadzonej na podstawie ustawy Prawo geodezyjne i kartograficzne ujawniono inny podmiot władający gruntem - jest nim ujawniony jako władający.
Poza sporem w okolicznościach badanej sprawy pozostaje, że Skarżąca jest władającą działką nr [...], położoną w miejscowości P., gmina K.. W toku postępowania ustalono i pozostaje to niekwestionowane, że działka ta jest własnością Skarżącej. Poza sporem pozostaje też okoliczność, że Skarżąca nie jest wytwórcą odpadów. Organ I instancji powziął bowiem informację dotyczącą zakresu prowadzonej działalności przez spółkę, co pozwoliło jednoznacznie ustalić, iż nie mogła być ona wytwórcą jakichkolwiek odpadów znajdujących się na terenie nieruchomości ujętej w zaskarżonej decyzji.
Z uwagi na treść skargi i formułowanych w niej zarzutów podstawowe znaczenie dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy ma ocena, czy Skarżąca obaliła domniemanie prawne z ww. art. 3 ust. 1 pkt 19 ustawy o odpadach albowiem istota sporu ogniskuje się wokół osoby posiadacza odpadów. W ocenie organów posiadaczem odpadów zgromadzonych na ww. działce jest właściciel tej nieruchomości. Skarżąca stoi natomiast na stanowisku, że posiadaczem odpadów jest podmiot (dotąd nieustalony), który bez zgody spółki podrzucił odpady na teren należącej do niej nieruchomości. W ocenie Sądu to ustalenia organów uznać należy za prawidłowe.
Skarżąca spółka, jako właściciel nieruchomości, a więc podmiot władający powierzchnią ziemi zanieczyszczoną odpadami, jest posiadaczem odpadów, a w konsekwencji podmiotem zobowiązanym do ich usunięcia. W tym miejscu wskazać należy, iż zgodnie z art. 1 ustawy o odpadach, jej celem jest między innymi określenie środków służących ochronie środowiska, życia i zdrowia ludzi zapobiegających i zmniejszających negatywny wpływ na środowisko oraz zdrowie ludzi, będący następstwem wytwarzania odpadów i gospodarowania nimi. Ciężar przeprowadzenia dowodu celem obalenia domniemania z art. 3 ust. 1 pkt 19 ustawy o odpadach spoczywa zatem na władającym powierzchnią ziemi. Celem tego domniemania jest bowiem ułatwienie dowodu w tych przypadkach, w których ustawodawca uważał to za celowe, przerzucając na stronę przeciwną ewentualny ciężar obalenia domniemania. Domniemanie prawne wynikające z omawianego przepisu tworzy narzuconą przez ustawę dyrektywę wnioskowania z jednych faktów o innych. Domniemania ustanowione przez prawo (domniemania prawne) wiążą organ administracji. Zasadniczą funkcją domniemania wynikającego z treści art. 3 ust. 1 pkt 19 jest zaprowadzenie ładu i stabilności właśnie w sytuacjach niepewnych i wątpliwych dotyczących odpowiedzialności władającego powierzchnią ziemi za odpady znajdujące się na nieruchomości.
Obalenie domniemania prawnego wynikającego z art. 3 ust. 1 pkt 19 ustawy jest możliwe i - co należy podkreślić szczególnie w okolicznościach badanej sprawy - polega na udowodnieniu, że rzeczywisty stan faktyczny lub prawny jest inny niż wskazany we wniosku domniemania (vide: wyrok NSA z dnia 03 grudnia 2019 r. sygn. II OSK 3123/18 – dostępny na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl – baza CBOSA). Domniemanie prawne, zawierające ustawowy nakaz przyjęcia określonego faktu w razie ustalenia innego faktu, wymaga obalenia w drodze dowodu przeciwnego. Dla uznania zatem w okolicznościach badanej sprawy, że Skarżąca jest posiadaczem odpadów wystarczające było ustalenie w niniejszej sprawie, że włada ona powierzchnią ziemi, na której są odpady. Do momentu obalenia domniemania wniosek wynikający z treści art. 3 ust. 1 pkt 19 ustawy jest traktowany jako pewny. Jeśli domniemanie unormowane w tym przepisie nie zostanie obalone, odpowiedzialność za odpady będzie ponosił władający powierzchnią ziemi, na której odpady się znajdują. Jeszcze raz należy podkreślić, że to domniemanie prawne służy uniknięciu sytuacji niemożności dotarcia do wytwórcy odpadów wymienionego na pierwszym miejscu jako posiadacz odpadów obciążony obowiązkiem ich usuwania z miejsc nieprzeznaczonych do składowania odpadów. Bez wprowadzonego domniemania utrudniona, a nawet niemożliwa, stałaby się realizacja celów ustawy określonych ww. art. 1 ustawy.
Rozwiązanie prawne przyjęte ww. art. 3 ust. 1 ustawy nie jest rozwiązaniem nowym. Funkcjonowało ono także pod rządami poprzedniej ustawy o odpadach z dnia 27 kwietnia 2001 r. (art. 3 ust. 3 pkt 13 tej ustawy). Wypracowane przy stosowaniu poprzedniej ustawy orzecznictwo sądów administracyjnych jednolicie wskazywało, że obalenie domniemania prawnego mogło nastąpić tylko w jeden sposób, mianowicie poprzez wskazanie że odpadem władał faktycznie inny podmiot (vide: wyrok WSA w Lublinie w sprawie o sygn. II SA/Lu 889/10 i wyroki NSA o sygn. II OSK 1721/06 i II OSK 330/12 – dostępne jw.). Na gruncie nowej ustawy w orzecznictwie prezentowany jest tożsamy pogląd w kwestii przesłanek obalenia wskazanego domniemania prawnego. W wyroku z dnia 27 listopada 2013 r. sygn. II SA/Gd 692/13 (dostępny w bazie Lex nr 1413135), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku stwierdził, że władający powierzchnią ziemi może zwolnić się z odpowiedzialności za odpady tylko w jeden sposób - wykazując, że odpadem włada lub władał faktycznie inny podmiot, czyli wyraźnie wskazać na innego posiadacza odpadów. Obowiązek usunięcia odpadów ciąży na posiadaczu odpadów, a jego odpowiedzialność oparta jest na obiektywnym fakcie zalegania odpadów w miejscu do tego nieprzeznaczonym. Sąd w pełni podziela powyższe stanowisko. W ocenie Sądu - dla sprawy nie ma zatem znaczenia dowodzenie przez Skarżącą, że jako władająca nieruchomością nie wytworzyła odpadów, skoro w okolicznościach sprawy okoliczność ta pozostaje poza sporem. Nie prowadzi ona jednak do ustalenia tożsamości innego posiadacza odpadów. Sąd podziela więc ustalenia organów, z których wynika, że Skarżąca nie przedłożyła żadnych dowodów wskazujących jednoznacznie, do kogo należą pozostawione odpady. Należy zaaprobować też stanowisko organów, że skoro nie jest możliwe ustalenie, kto faktycznie wytworzył odpady zlokalizowane na działce nr [...], to obowiązek usunięcia tych odpadów obciąża właściciela tej działki.
Zdaniem Sądu, ocena zgormadzonego w sprawie materiału dowodowego oraz jego kwalifikacja prawna zostały przez organy przeprowadzone prawidłowo.
Odnosząc się natomiast do zarzutów skargi Sąd stwierdza, że są one nieuzasadnione.
Przede wszystkim zwrócić należy uwagę, że wprowadzone przez ustawodawcę domniemanie prawne odpowiedzialności za odpady władającego powierzchnią gruntu zanieczyszczonego odpadami nie obliguje organów do dociekania z urzędu, kto był wytwórcą odpadów. Na gruncie rozpatrywanej sprawy oznacza to, że organ nie miał obowiązku prowadzenia postępowania wyjaśniającego w celu ustalenia wytwórcy odpadów składowanych na przedmiotowej nieruchomości. Skoro właściciel gruntu, jako władający powierzchnią ziemi, nie wskazał w sposób przekonujący podmiotu (podmiotów), który "podrzucił" odpady na jego nieruchomości, to organ administracyjny nie był zobligowany do czynienia z urzędu ustaleń w tym zakresie. Jak wskazuje się w orzecznictwie, przyjęta w ustawie konstrukcja odpowiedzialności za składowanie odpadów zmierza do tego, aby władający powierzchnią ziemi mieli świadomość obowiązku dbałości o porządek na swoich nieruchomościach i odpowiedzialności na zasadzie ryzyka za działania osób trzecich prowadzące do zanieczyszczenia ich nieruchomości. Między innymi Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 4 lutego 2020 r. (sygn. akt II OSK 803/18 – dostępny na stronie jw.) wyraził pogląd, podzielany przez Sąd w niniejszej sprawie, zgodnie z którym adresatem obowiązku i nakazu uregulowanego w art. 26 ust. 1 i 2 ustawy jest aktualny posiadacz odpadów, a nie "najwcześniejszy znany posiadacz odpadów". NSA wskazał, że zasadniczym celem regulacji zawartej w art. 26 ust. 1 i 2 jest skuteczne i szybkie usuwanie odpadów z miejsca nieprzeznaczonego do ich składowania lub magazynowania. Odpady zalegające w miejscu nieprzeznaczonym do ich składowania lub magazynowania stanowią zagrożenie dla środowiska oraz zdrowia i życia ludzi. Poszukiwanie zaś "najwcześniejszego znanego posiadacza odpadów" byłoby sprzeczne z obowiązkiem niezwłocznego usunięcia odpadów wynikającym z art. 26 ust. 1 ustawy. Treść obowiązku wynikającego z tego przepisu jest konsekwencją obowiązywania domniemania wynikającego z art. 3 ust. 1 pkt 19 ustawy, a obalenie tego domniemania prawnego może nastąpić tylko poprzez wykazanie, że odpadem faktycznie władał inny konkretny podmiot. W tych okolicznościach nie ma zatem znaczenia okoliczność, że toczy się postępowanie karne zmierzające do ustalenia sprawcy nieodpowiedniego postępowania z odpadami (art. 183 § 1 k.k.). Skarżąca dopuszczając się zaniedbania w postaci stworzenia łatwego dostępu na teren nieruchomości (z dokumentacji fotograficznej dołączonej do akt administracyjnych wynika, że miejsce składowania odpadów nie było ogrodzone – k. 32-36 akt organu I instancji) nie może uwolnić się od odpowiedzialności i obowiązków publicznoprawnych. Bezskuteczne jest również w tym kontekście powoływanie się przez Skarżąca na przesłanki egzoneracyjne wymienione w art. 435 k.c. Obowiązek usunięcia odpadów jest obowiązkiem publicznoprawnym, a zatem odpowiedzialność Skarżącej wynika z mocy samego prawa – ustawy o odpadach - co jedynie zostało doprecyzowane i skonkretyzowane w zaskarżonej decyzji.
Sąd z podobnych względów przyjął, że prowadzone postępowanie prokuratorskie (w sprawie nielegalnego składowania odpadów) nie było zagadnieniem wstępnym w rozumieniu art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a., uzasadniającym zawieszenie postępowania administracyjnego. Zgodnie z wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 lipca 2013 r. (sygn. akt I OSK 348/12 – dostępnym na stronie jw.), elementem zagadnienia wstępnego jest istnienie zależności (związku przyczynowego) między uprzednim rozstrzygnięciem, a rozpatrzeniem sprawy i wydaniem decyzji. Związek zagadnienia wstępnego z rozpoznaniem sprawy administracyjnej i wydaniem decyzji wyraża się relacją, w której brak rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd jawi się jako bezwzględna przeszkoda do wydania decyzji w prowadzonej przez organ sprawie. W razie, gdy związek ten nie występuje, nie jest dopuszczalne zawieszenie postępowania. Organ administracji jest zobligowany do zawieszenia postępowania administracyjnego na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. tylko wtedy, gdy w sprawie wystąpi zagadnienie, którego brak rozstrzygnięcia wyklucza każde, zarówno pozytywne, jak i negatywne dla strony zakończenie postępowania administracyjnego. Ustawodawca co prawda nie zdefiniował pojęcia "wstępnego zagadnienia". W doktrynie i orzecznictwie przyjmuje się, że zagadnieniem tym jest określona w przepisach prawa materialnego przesłanka wydania decyzji administracyjnej, której rozstrzygnięcie wykracza poza kompetencje organu administracji publicznej. Zagadnienie takie powstaje niezależnie od postępowania, w którym można je rozstrzygnąć. Instytucja zawieszenia postępowania z uwagi na przesłankę zagadnienia wstępnego znajduje zastosowanie, o ile pomiędzy rozstrzygnięciem kwestii prejudycjalnej, a rozstrzygnięciem postępowania administracyjnego istnieje zależność, o której mowa w art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. Chodzi tu o istnienie bezpośredniego związku przyczynowego wyrażającego się w tym, że rozstrzygnięcie sprawy administracyjnej uzależnione jest bezwzględnie od uprzedniego rozstrzygnięcia przez inny organ lub sąd istotnej dla sprawy okoliczności prawnej stanowiącej przesłankę wydania decyzji. Sformułowanie użyte w analizowanym przepisie "zależy od uprzedniego" wskazuje, że rozstrzygnięcie kwestii prejudycjalnej warunkuje rozpoznanie sprawy administracyjnej. Taka sytuacja ma miejsce, gdy organ nie dysponuje elementem pozwalającym na wydanie w ogóle decyzji. Natomiast to, że wynik innego postępowania może mieć wpływ na treść decyzji, nie przesądza o istnieniu zagadnienia wstępnego."
Prowadzenie postępowania karnego, na które powołuje się Skarżąca nie ma i nie może mieć wpływu na ustalenia dotyczące stanu faktycznego i stanu prawnego analizowanej sprawy. Brak ustalenie wytwórcy odpadów lub podmiotu, który przetransportował odpady na teren nieruchomości Skarżącej nie stanowi przeszkody (w świetle art. 26 ust. 1 w zw. z art. 3 ust. 1 pkt 19 ustawy) do wydania nakazu określonego w art. 26 ust. 2 ustawy. Okoliczność nielegalnego składowania odpadów na nieruchomości należącej do Skarżącej pozostaje bowiem w sprawie poza sporem. Istota problemu w rozpatrywanej sprawie sprowadza się natomiast do ustalenia aktualnego posiadacza odpadów na ww. nieruchomości. Skarżąca zaś jako aktualny posiadacz odpadów i podmiot władający gruntem musi mieć świadomość dbałości o stan swoich nieruchomości i odpowiedzialności na zasadzie ryzyka za działania osób trzecich prowadzące do zanieczyszczenia ich nieruchomości.
Tym samym Sąd doszedł do przekonania, że w sprawie nie doszło do naruszenia art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a.
Wbrew zarzutom skargi, organy prawidłowo też zebrały i oceniły materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.). Nie doszło też do naruszenia art. 80 k.p.a. Skuteczne zarzucenie naruszenia tego przepisu wymaga wykazania, że organy uchybiły zasadom logicznego rozumowania lub doświadczenia życiowego. Nie jest natomiast wystarczające przekonanie o innej niż przyjęta doniosłości poszczególnych dowodów i ich ocenie odmiennej niż przeprowadzona przez organy. Dokonana przez organy ocena materiału dowodowego może być, bowiem skutecznie podważona tylko w przypadku, gdy brak jest logiki w wiązaniu wniosków z zebranymi dowodami, lub gdy rozumowanie organu wykracza poza reguły logiki albo, wbrew zasadom doświadczenia życiowego, nie uwzględnia związku przyczynowo-skutkowego. Taka sytuacja nie ma jednak miejsca w okolicznościach badanej sprawy. Skarżąca nie przedstawiła w toku postępowania żadnych dowodów, które podważałyby prawidłowość ustaleń organów co do podmiotu aktualnie będącego posiadaczem odpadów w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt 19 ustawy o odpadach. Trafnie zatem organy stwierdziły, że Skarżąca nie obaliła domniemania prawnego z art. 3 ust. 1 pkt 19 ustawy. Postępowanie administracyjne zostało przeprowadzone zgodnie z wymogami prawa i wbrew zarzutom skargi w jego toku nie doszło do naruszenia art. 7, ani art. 77 k.p.a w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik spraw.
Nie ma również podstaw do stwierdzenia naruszenia zasady pogłębiania zaufania do władzy publicznej. Sama tylko okoliczność, że organy administracji negatywnie dla Skarżącej rozstrzygnęły sprawę nie wystarcza do uznania, że naruszono art. 8 k.p.a. W ocenie Sądu nie można w okolicznościach sprawy zarzucić skutecznie organom obu instancji, że prowadziły postępowanie w sposób niebudzący zaufania jego uczestników do władzy publicznej - wręcz przeciwnie, uznać należy, że kierowały się one w tym postępowaniu zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania. Organy, dokonując prawidłowej wykładni przepisów art. 26 ust. 1 i 2 oraz art. 3 ust. 1 pkt 19 ustawy o odpadach oraz prowadząc postępowanie wyjaśniające zgodnie z zasadami określonymi prawem nałożyły na Skarżącą nakaz usunięcia odpadów proporcjonalnie do zamierzonego celu. Zastosowały środek służący ochronie środowiska - zapobiegający negatywnemu wpływowi na środowisko odpadów zgromadzonych nielegalnie na terenie nieruchomości należącej do Skarżącej.
Mając, zatem na uwadze, że zarzuty skargi nie mają uzasadnionych podstaw oraz, że Sąd nie dostrzegł z urzędu takich naruszeń przepisów prawa procesowego lub materialnego, które mogłyby mieć wpływ na wynik sprawy - skargę należało oddalić.
Wobec powyższego na podstawie art. 151 p.p.s.a. Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.