II SA/BD 846/23

II SA/Bd 846/23 - Wyrok WSA w Bydgoszczy
Data orzeczenia
2023-11-14
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-07-12
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Sędziowie
Jarosław Wichrowski /sprawozdawca/
Jerzy Bortkiewicz /przewodniczący/
Joanna Janiszewska - Ziołek
Symbol z opisem
6031 Uprawnienia do kierowania pojazdami
Hasła tematyczne
Ruch drogowy
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 622
art. 102 ust. 2, art. 49 ust. 1 pkt 3 lit. b
Ustawa z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami  - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Jerzy Bortkiewicz Sędziowie: sędzia WSA Joanna Janiszewska-Ziołek sędzia WSA Jarosław Wichrowski (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 14 listopada 2023 r. sprawy ze skargi D. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] maja 2023 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu prawa jazdy uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Starosty [...] z dnia [...] marca 2023 r., [...].
Uzasadnienie
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. decyzją z dnia [...] maja 2023r., nr [...] po rozpatrzeniu odwołania D. K. (dalej określana jako Skarżąca) od decyzji Starosty B. z dnia [...] marca 2023 r., znak: [...] na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r. poz. 2000 ze zm., dalej powoływana jako kpa) oraz art. 102 ust. 2 w zw. z art. 49 ust. 1 pkt 3 lit. b ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 622) - utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.
W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że zaskarżoną decyzją Starosta B. odmówił zwrotu Skarżącej zatrzymanego prawa jazdy kategorii B. W uzasadnieniu decyzji organ pierwszej instancji wskazał na złożony przez Skarżącą w dniu 1 lutego 2023 r. wniosek o zwrot zatrzymanego prawa jazdy. Jednocześnie, Starosta zwrócił uwagę na wydaną uprzednio przez siebie, w trybie art. 102 ust. 1 pkt 4 ustawy o kierujących pojazdami, decyzję z dnia [...] maja 2021 r., znak: [...], o zatrzymaniu Skarżącej prawa jazdy na okres 3 miesięcy z powodu przekroczenia przez nią w dniu [...] maja 2021 r. dopuszczalnej prędkości na obszarze zabudowanym o więcej niż 50 km/h. Następnie Starosta przywołał treść art. 102 ust. 2 oraz art. 49 ust. 1 pkt 3 lit. b ustawy o kierujących pojazdami, wskazując przy tym, że Skarżąca pozbawiona była prawa jazdy poprzez jego elektroniczne zatrzymanie na okres przekraczający 1 rok, tj. od dnia zatrzymania w dniu [...] maja 2021 r. do dnia [...] lutego 2023 r., kiedy złożyła wniosek o jego zwrot. Wobec powyższego organ pierwszej instancji stwierdził, że warunkiem zwrotu zatrzymanego prawa jazdy jest przystąpienie do egzaminu kontrolnego sprawdzającego kwalifikacje kierowcy i uzyskanie jego pozytywnego wyniku.
Odwołanie od ww. decyzji złożyła Skarżąca, wskazując w szczególności, że przy stwierdzeniu wykroczenia przez Policję nie doszło do fizycznego odebrania dokumentu prawa jazdy. Z kolei decyzja Starosty B. z [...] maja 2021 r. o zatrzymaniu prawa jazdy na okres 3 miesięcy zawierała pouczenie, że "zwrot zatrzymanego prawa jazdy następuje po ustaniu przyczyny zatrzymania, na wniosek złożony przez stronę", bez powołania na konkretny przepis ustawowy. W swojej argumentacji Skarżąca, powołując się na naruszenie art. 9 kpa, stwierdziła, że w postępowaniu zakończonym decyzją z [...] maja 2021 r. nie była w żaden sposób poinformowana o możliwych skutkach wydanej decyzji, o których mowa w zaskarżonej decyzji tak daleko idących, jak utrata uprawnień i konieczność ponownego zdawania egzaminu jak dla osób nieposiadających uprawnień albo osób, które otrzymały wyrok sądowy pozbawiający uprawnień.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B., rozpatrując odwołanie, stwierdziło, że istotą sporu pozostaje to, czy czas, na jaki zatrzymano Skarżącej prawo jazdy, przekroczył okres roku, co skutkowałoby koniecznością poddania się przez nią kontrolnemu sprawdzeniu kwalifikacji, jako warunek zwrotu zatrzymanego dokumentu; czy też okres ten nie przekroczył roku, co obligowałoby organ do jego zwrotu, bez żadnych dodatkowych obowiązków nakładanych na Skarżącą.
Zgodnie z art. 102 ust. 2 ustawy o kierujących pojazdami, zwrot zatrzymanego prawa jazdy lub pozwolenia na kierowanie tramwajem następuje po ustaniu przyczyny zatrzymania oraz po uiszczeniu opłaty ewidencyjnej. Jeżeli od dnia zatrzymania prawa jazdy lub pozwolenia na kierowanie tramwajem upłynął okres przekraczający rok, warunkiem zwrotu prawa jazdy lub pozwolenia na kierowanie tramwajem jest uzyskanie pozytywnego wyniku kontrolnego sprawdzenia kwalifikacji. Warunek nie dotyczy prawa jazdy lub pozwolenia na kierowanie tramwajem zatrzymanych w związku z nieprzedłożeniem w wymaganym terminie odpowiedniego orzeczenia lekarskiego lub psychologicznego (ta ostatnia sytuacja w sprawie nie miała miejsca).
Natomiast w myśl art. 49 ust. 1 pkt 3 lit. b cyt. ustawy, sprawdzeniu kwalifikacji w formie egzaminu państwowego podlega osoba ubiegająca się o zwrot zatrzymanego prawa jazdy lub pozwolenia na kierowanie tramwajem, którego była pozbawiona na okres przekraczający rok. Przy czym jak wynika z ust. 2 przywołanego przepisu, w przypadkach, o których mowa w ust. 1 pkt 3, prawo jazdy lub pozwolenie na kierowanie tramwajem wydaje się po złożeniu, z wynikiem pozytywnym, odpowiedniego do rodzaju uprawnienia egzaminu państwowego sprawdzającego kwalifikacje.
Decyzja Starosty B. z dnia [...] maja 2021 r. dotyczyła okresu zatrzymania prawa jazdy od [...] maja 2021 do [...] sierpnia 2021 r. Z kolei wniosek o zwrot Skarżąca złożyła dopiero [...] lutego 2023 r., a więc po upływie roku od zatrzymania prawa jazdy.
SKO zaaprobowało stanowisko, w którym w kwestii interpretacji, czy czas, na jaki zatrzymano prawo jazdy, przekroczył okres roku, należy przyjąć, że istotnym jest tutaj czas, w jakim w rzeczywistości osoba pozostawała bez prawa jazdy. Istotnym jest przy tym, aby to był okres ciągły, nieprzerwany przekraczający okres roku od dnia zatrzymania prawa jazdy. Natomiast nie ma prawnego znaczenia, na jakiej podstawie prawnej doszło do zatrzymania prawa jazdy. Upływ 3-miesięcznego okresu zatrzymania prawa jazdy Skarżącej nie oznaczał automatycznego obowiązku jego zwrotu przez organ. Regulacje prawne w tym zakresie są tak skonstruowane, że wymagają złożenia wniosku i uiszczenia stosownej opłaty, o czym Skarżąca została pouczona przy wydaniu decyzji z dnia [...] maja 2021 r. o zatrzymaniu jej prawa jazdy. Ten warunek nie został natomiast spełniony w niniejszej sprawie przed upływem roku od dnia zatrzymania prawa jazdy.
Skargę na ww. decyzję złożyła Skarżąca, zarzucając jej:
1. naruszenie konstytucyjnych zasad demokratycznego państwa prawa oraz równości wobec prawa i zasady proporcjonalności w ograniczaniu praw poprzez zrównanie praw i obowiązków osoby, której zawieszono uprawnienia do kierowania pojazdami z osobami, którym cofnięto uprawnienia na okres przekraczający rok (art. 2 w zw. z art. 32 i art. 31 ust. 3) Konstytucji RP;
2. naruszenie przepisów prawa materialnego w postaci art. 102 ust. 2, art. 49 ust. 1 pkt 3 i ust. 2 ustawy o kierujących pojazdami poprzez jego błędną wykładnię, tj. przyjęcie, że zwrot prawa jazdy zatrzymanego na okres 3 miesięcy jest uzależniony od sprawdzenia kwalifikacji w formie egzaminu państwowego z uwagi na rzeczywisty okres niekorzystania z prawa jazdy (okres do złożenia wniosku o zwrot prawa jazdy);
3. naruszenie art. 7a kpa poprzez rozstrzygnięcie wątpliwości co do treści art. 49 ust. 1 pkt 3 lit. b) ustawy o kierujących pojazdami na niekorzyść Skarżącej.
Mając na uwadze powyższe, Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej jej decyzji Starosty B. z dnia [...] stycznia 2023 r.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w całości swoją dotychczasową argumentację.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga była zasadna.
Materialnoprawną podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia stanowił art. 102 ust. 2 w zw. z art. 49 ust. 1 pkt 3 lit. b ustawy o kierujących pojazdami. Zgodnie z pierwszym z powołanych przepisów, zwrot zatrzymanego prawa jazdy następuje po ustaniu przyczyny zatrzymania oraz po uiszczeniu opłaty ewidencyjnej. Jeżeli jednak od dnia zatrzymania prawa jazdy upłynął okres przekraczający rok, warunkiem wydania prawa jazdy jest uzyskanie pozytywnego wyniku kontrolnego sprawdzenia kwalifikacji. Jak z kolei wynika z art. 49 ust. 1 pkt 3b cyt. ustawy, sprawdzeniu kwalifikacji w formie egzaminu państwowego podlega osoba ubiegająca się o zwrot zatrzymanego prawa jazdy, którego była pozbawiona na okres przekraczający rok. W takim przypadku, zgodnie z art. 49 ust. 2 ustawy, prawo jazdy wydaje się po złożeniu, z wynikiem pozytywnym, odpowiedniego do rodzaju uprawnienia egzaminu państwowego sprawdzającego kwalifikacje.
Treść ww. przepisów nie pozostawia wątpliwości, że warunek zwrotu zatrzymanego prawa jazdy w postaci złożenia egzaminu państwowego sprawdzającego kwalifikacje kierowcy aktualizuje się w sytuacji, gdy od dnia zatrzymania prawa jazdy upłynął okres przekraczający rok. Spór w niniejszej sprawie skoncentrował się na kwestii tego, czy w jej okolicznościach zaistniały podstawy do uzależnienia zwrotu Skarżącej zatrzymanego w dniu [...] maja 2021 r. prawa jazdy od uzyskania przez nią pozytywnego wyniku kontrolnego sprawdzenia kwalifikacji. Organy administracji obu instancji zwrot ten warunkują uzyskaniem przez Skarżącą pozytywnego wyniku kontrolnego sprawdzenia kwalifikacji, albowiem w ich ocenie okres zatrzymania prawa jazdy przekroczył rok, o czym mowa w art. 102 ust. 2 zd. 2 ustawy o kierujących pojazdami.
Sąd rozpoznający niniejszą sprawę nie zgadza się ze stanowiskiem prezentowanym przez organy, uznając dokonaną przez nie wykładnię art. 102 ust. 2 ustawy o kierujących pojazdami za błędną. Podzielić należy dominujący aktualnie w orzecznictwie pogląd, że wyłącznie okres pozbawienia prawa jazdy wynikający wprost z określonych tytułów prawnych jak wyrok, postanowienie czy decyzja administracyjna, przesądza o terminie pozbawienia prawa jazdy, a nie czas, w jakim w rzeczywistości osoba pozostawała bez tego dokumentu. Koniecznym jest więc wyraźne rozróżnienie wskazanych powyżej okresów, tj. okresu pozbawienia prawa jazdy określonego w konkretnym tytule prawnym (np. decyzji administracyjnej) oraz okresu, przez jaki dana osoba rzeczywiście pozostaje bez prawa jazdy (tj. od momentu faktycznego zatrzymania prawa jazdy do momentu jego zwrotu). Wykładnia przepisu art. 102 ust. 2 ustawy o kierujących pojazdami dokonana przy uwzględnieniu treści art. 49 ust. 1 pkt 3 lit. b cyt. ustawy, a w którym mowa o "pozbawieniu" prawa jazdy na okres przekraczający rok, prowadzi do wniosku, że zwrot prawa jazdy uzależniony jest od uzyskania pozytywnego wyniku kontrolnego sprawdzenia kwalifikacji wyłącznie w sytuacji, gdy okres pozbawienia prawa jazdy, dłuższy niż rok, wynika z konkretnego tytułu prawnego. Nie chodzi tu zatem jedynie o czas, w jakim osoba w rzeczywistości pozostawała bez prawa jazdy (okres od dnia faktycznego zatrzymania prawa jazdy do momentu jego zwrotu).
Linię interpretacyjną art. 102 ust. 2 ustawy o kierujących pojazdami zbieżną z powyższą orzecznictwo sądowoadministracyjne zaprezentowało m.in. w wyrokach: WSA w Łodzi w sprawie III SA/Łd 257/19, WSA w Opolu w sprawie II SA/Op 217/19, WSA w Gdańsku w sprawie III SAB/Gd 38/17, WSA w Bydgoszczy w sprawach II SA/Bd 659/22 i II SA/Bd 141/23 oraz WSA w Gdańsku w sprawie III SA/Gd 283/20 (dostępne na stronie orzeczenia.nsa.gov.pl). Stanowi ona kontynuację jednolitej wykładni art. 114 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym, tj. przepisu poprzednio regulującego instytucję zwrotu zatrzymanego prawa jazdy oraz przywrócenia uprawnienia do kierowania pojazdem, a uchylonego z dniem 19 stycznia 2013 r. mocą art. 125 pkt 10 lit. g ustawy o kierujących pojazdami (vide: wyroki NSA w sprawach I OSK 1457/07 oraz I OSK 24/12, wraz z cytowanym w nich orzecznictwem, dostępne jw.). Stanowisko to podziela w całości Sąd w składzie rozpoznającym przedmiotowa sprawę.
Przenosząc powyższe na grunt rozpoznawanej sprawy, nie budzi wątpliwości, że skoro w decyzji Prezydenta Miasta B. z dnia [...] maja 2021 r., mowa jest o zatrzymaniu Skarżącej prawa jazdy na okres od [...] maja 2021 r. do [...] lipca 2021 r. włącznie, to okres zatrzymania wynikający z decyzji administracyjnej wynosi 3 miesiące. Nie może być mowy, jak przyjęły orzekające w sprawie organy, że zatrzymanie prawa jazdy trwało ponad rok, a co wynikać ma z tego, że dopiero wnioskiem z [...] lutego 2023 r. Skarżąca zwróciła się o zwrot zatrzymanego prawa jazdy. Jest to okoliczność irrelewantna z punktu widzenia prawidłowej wykładni art. 102 ust. 2 ustawy o kierujących pojazdami. Organy obu instancji błędnie doszukały się uzasadnienia dla doliczenia do okresu zatrzymania prawa jazdy wskazanego w tytule prawnym (tutaj: decyzji administracyjnej) okresu faktycznego pozostawania bez prawa jazdy. Zgromadzony materiał dowodowy nie daje bowiem podstawy, aby stwierdzić, że w okresie od [...] maja 2021 r. Skarżąca była w sposób ciągły i nieprzerwany pozbawiona prawa jazdy (na jakiejkolwiek innej podstawie prawnej niż ujawniona tu decyzja), łącznie przez okres przekraczający rok.
Mając to na uwadze stwierdzić należy, że błędna wykładnia art. 102 ust. 2 w zw. z art. 49 ust. 1 pkt 3 lit. b ustawy o kierujących pojazdami doprowadziła do błędnego ich zastosowania w sprawie. Wobec niewątpliwej okoliczności ustania przyczyny zatrzymania (upływ okresu wskazanego w decyzji z dnia [...] maja 2021 r.), po złożeniu wniosku i w razie niezaistnienia ku temu innych przesłanek negatywnych, Skarżącej zatrzymane prawo jazdy powinno zostać zwrócone zgodnie z dyspozycją 102 ust. 2 zdanie pierwsze ustawy o kierujących pojazdami.
Mając powyższe na uwadze, skargę należało uznać za zasadną i w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2023 r. poz. 1634, dalej powoływana jako "ppsa"), orzeczono jak w sentencji.
Wskazania co do dalszego postępowania wynikają z treści uzasadnienia niniejszego wyroku. Rzeczą organu przy ponownym rozpatrywaniu sprawy będzie uwzględnienie przedstawionej oceny prawnej i usunięcie dostrzeżonych naruszeń prawa, zgodnie z dyspozycją art. 153 ppsa.
Sąd nie orzekł o zwrocie kosztów postępowania z uwagi na brak wniosku w tym zakresie reprezentującego Skarżącą pełnomocnika w osobnie radcy prawnego (art. 210 ppsa).
Na podstawie art. 15zzs4 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2021 r. poz. 2095) sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym. W okolicznościach niniejszej sprawy należy stwierdzić wypełnienie się warunków określonych w art. 15 zzs4 ust. 3 ww. ustawy, akcentując w szczególności realne zagrożenie epidemiologiczne dla zdrowia uczestników postępowania występujące na terenie miasta B., będącego siedzibą tutejszego Sądu, oraz brak możliwości przeprowadzenia rozprawy na odległość z powodów technicznych. W konsekwencji w sprawie wydane zostało zarządzenie z dnia 12.10.2023 r. o skierowaniu sprawy do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym. Podkreślić należy, że zastosowany tryb nie wpłynął na ograniczenie praw stron postępowania sądowoadministracyjnego, sąd bowiem w świetle art. 134 § 1 ppsa, rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd rozpoznaje zatem sprawę całościowo badając w sposób zupełny legalność zaskarżonego rozstrzygnięcia, orzekając przy tym w składzie trzech sędziów podobnie jak na posiedzeniu jawnym.