II SA/BD 839/19

II SA/Bd 839/19 - Wyrok WSA w Bydgoszczy
Data orzeczenia
2019-12-10
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2019-09-20
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Sędziowie
Elżbieta Piechowiak /sprawozdawca/
Grzegorz Saniewski
Joanna Brzezińska /przewodniczący/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
I OSK 2295/20 - Wyrok NSA z 2022-12-15
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2018 poz 2134
art. 2 pkt 1b
Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci - tekst jedn.
Dz.U. 2018 poz 2134
art. 4 ust. 1 ust. 2
Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci - tekst jedn.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Joanna Brzezińska Sędziowie sędzia WSA Elżbieta Piechowiak (spr.) sędzia WSA Grzegorz Saniewski Protokolant starszy sekretarz sądowy Katarzyna Kloska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 grudnia 2019 r. sprawy ze skargi E. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lipca 2019 r. nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji ostatecznej i odmowy przyznania świadczenia wychowawczego oddala skargę.
Uzasadnienie
II SA/Bd 839/19
UZASADNIENIE
Decyzją z dnia [...] 2019 r.nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta [...] z dnia [...] 2019 r. orzekającej o uchyleniu decyzji ostatecznej nr [...] z dnia [...].2017r. wydanej przez tenże organ, przyznającej prawo do świadczenia wychowawczego na rzecz dzieci N. J. i T. J., a także orzekającej o odmowie przyznania świadczenia wychowawczego na dziecko N. J. na okres [...].2017 - 30.09.2018 r.
W punkcie trzecim decyzji Burmistrz [...] działając na mocy art. 16 ust 1 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci przekazał Wojewodzie [...] wniosek z dnia [...]. 2017r. dotyczący ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko - T. J..
Jako materialnoprawną podstawę tej decyzji Burmistrz [...] wskazał art. 104 w związku z art. 145 § 1 pkt 5 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (w skrócie "k.p.a."), art. 2 pkt 16, art. 4 ust. 1-2, art. 11 ust. 1, art. 16 ust. 1, art. 20 ust. 2, art. 28 ustawy z dnia [...] lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci (Dz. U. z 2018 r. poz. 2134, zwanej w skrócie u.p.p.w.d.).
Na podstawie akt sprawy ustalono, że w dniu [...] 2017 r. E. J. złożyła wniosek o świadczenia wychowawcze na dzieci N. J. i T. J.. Decyzją z dnia [...] 2017 r. przyznano zainteresowanej wnioskowane świadczenia. Na skutek zawiadomienia wystosowanego przez Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w [...] z dnia [...] 2019r. organ I instancji powziął wątpliwość co do miejsca pobytu małoletniej N. J.. Wezwana do wyjaśnień E. J., w piśmie z dnia [...] 2019r.(k. 22 akt administracyjnych), poinformowała organ że od [...] 2017 r. pozostaje w faktycznej separacji z mężem i że córka N. J. przebywa od [...] 2017 r. ze swoim ojcem na terenie Unii Europejskiej - w [...].
Informację tę strona potwierdziła w pismach z dnia [...] 2019r. i z dnia [...] 2019r. (k. 18 i 19 akt administracyjnych). Po kolejnym wezwaniu strona poinformowała, że pozostaje w związku małżeńskim, mąż prowadzi działalność gospodarczą w [...], przebywa z córką na terenie [...] oraz, że średnio raz w ciągu każdego miesiąca przebywa z córką w [...] (k.15 akt administracyjnych).
Postanowieniem z dnia [...] 2019r. w oparciu o przesłankę określoną w art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. organ I instancji wznowił z urzędu postępowanie w sprawie przyznania świadczenia wychowawczego na N. J., a następnie ponownie rozpatrzył wniosek z dnia [...].2017 r. części dotyczącej ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego na córkę strony- N. J..
W toku wznowionego postępowania Burmistrz [...] ustalił, że małoletnia córka wnioskodawczyni przebywa wraz z ojcem M. J. na terenie [...] od [...] 2017 r. Powyższe ustalenie implikuje, zdaniem organu uznanie, że E. J. nie była osobą uprawnioną do uzyskania prawa do świadczenia wychowawczego na córkę, co obligowało organ do odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia na okres od [...].2017r. do 30.09.2018r. Tym samym wniosek w tej części powinien być rozpatrzony odmownie.
Od decyzji tej odwołała się E. J. zarzucając:
- naruszenie art. 7,8,11 i 77 k.p.a., poprzez załatwienie sprawy wbrew "słusznemu interesowi" strony z obrazą zasady prawdy obiektywnej oraz bez podstawy prawnej z zastosowaniem błędnej wykładni art. 4 ust 1 i 2 u.p.p.w.d.
-obrazę art. 2 pkt 16 i art. 4 ust 1 i 2 u.p.p.w.d. poprzez błędne uznanie, że naturalni rodzice małoletnich dzieci N. i T. rodzeństwa Janusz nie stanowią rodziny w rozumieniu tych przepisów, a w konsekwencji, że świadczenie wychowawcze nie może być realizowane na wniosek ich matki,
- wydanie zaskarżonej decyzji chociaż nie uprawomocniło się postanowienie z dnia [...] 2019 r. o wstrzymaniu wykonania decyzji ostatecznej z [...].2018 r. w zakresie przyznania skarżącej świadczenia wychowawczego na N. J.,
- naruszenie art. 27 w zw. z art. 95 § 1 i 3 oraz art. 36 § 1 i 2, a nadto art. 97 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (dalej jako K.r.o.) w zakresie wykonywania władzy rodzicielskiej nad dziećmi przez E. i M. małż. J. ,
- naruszenie art. 1 pkt b oraz ust. 1 pkt "i", "ii" w zw. z art. 3 pkt j rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) z 29. 04.2004 r. poprzez ustalenie iż ojciec dzieci -M. J. nie jest "członkiem rodziny", a jego żona jako wnioskodawczyni świadczenia wychowawczego nie może być zatem jego beneficjentem;
Skarżąca wniosła w związku z tym o uchylenie zaskarżonej decyzji i orzeczenie co do meritum sprawy, ewentualnie o uchylenie decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji.
Uzasadniając swoje stanowisko w sprawie skarżąca zarzuciła, że organ nie uwzględnił faktu, że M. J. jest na stałe zameldowany w [...], gdzie znajduje się jego centrum życiowe i gdzie prowadzi działalność gospodarczą, a na terenie [...] realizuje jedynie zlecone roboty. Małżonkowie M. i E. J. pozostają w ustroju wspólności ustawowej małżeńskiej, a na mocy art. 97 K.r.o., każde z nich jest obowiązane i uprawnione do wykonywania władzy rodzicielskiej, jednakże o istotnych sprawach dziecka rodzice rozstrzygają wspólnie.
Rozpoznając odwołanie Samorządowe Kolegium Odwoławcze podzieliło motywy, jakimi kierował się organ pierwszej instancji rozważając możliwość przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia. Uznano mianowicie, że skoro córka skarżącej N. J. nie pozostaje pod jej opieką od [...] 2017 r., to E. J. nie była osobą uprawioną do wnioskowania o świadczenie wychowawcze na to dziecko na okres świadczeniowy 2017/2018.
W pierwszej kolejności SKO wyjaśniło, że, skoro niniejsza sprawa dotyczy świadczeń wychowawczych za okres do dnia [...] 2019 r., to stosownie do art. 6 ust 1 pkt 1 ustawy z dnia 26 kwietnia 2019 r. o zmianie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 924), do sprawy tej stosuje się przepisy ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci w brzmieniu obowiązującym przed 1 lipca 2019 r., z wyłączeniem art. 20 ust 3 i 4, które stosuje się w brzmieniu nadanym ustawą nowelizującą.
Dalej organ odwoławczy przytoczył treść art. 4 ust 2 u.p.p.w.d., który stanowi, że świadczenie wychowawcze przysługiwało matce, ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka. Ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego oraz jego wypłata następowały (tak jak i obecnie) odpowiednio na wniosek uprawnionych (art. 13 ust. 1 u.p.p.w.d.). Jeżeli opieka nad dzieckiem sprawowana była równocześnie przez oboje rodziców, świadczenie wychowawcze wypłacane było temu, kto pierwszy złoży wniosek (art. 22 u.p.p.w.d.). Kolegium podkreśliło, że sprawowanie opieki nad dzieckiem należy odnosić do jej faktycznego sprawowania. Ustawa - poprzez definicję "rodziny" -statuowała zasadę, że dzieckiem pozostającym w rodzinie jest dziecko zamieszkujące wspólnie z rodzicem czy rodzicami. Zgodnie z art. 2 pkt 16 ustawy, rodzina oznaczała bowiem odpowiednio następujących członków rodziny - małżonków, rodziców i dzieci lub opiekunów faktycznych dzieci oraz zamieszkujące wspólnie z nimi i pozostające na ich utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia 25 roku życia. Od zasady tej, a zatem możliwości zaliczenia dziecka do rodziny w związku z jego wspólnym z nią miejscem zamieszkania, ustawodawca przewidział wyjątek zawarty w art. 2 pkt 16 infine ustawy. Stwierdzało się tam bowiem, że w przypadku ustanowienia dla dziecka rodziców rozwiedzionych, pozostających w separacji lub rozłące, opieki naprzemiennej obojga rodziców, dziecko takie zaliczane było do obu rodzin - zarówno matki, jak i ojca. Ustawodawca zezwolił na odstępstwo od zasady uznawania danego dziecka za członka jednej rodziny w sytuacji, gdy opieka naprzemienna obojga rodziców ustanowiona została na mocy orzeczenia sądu. Wobec powyższego kolegium wyjaśniło, że uprawnionym do świadczenia wychowawczego będzie ten rodzic, który zamieszkuje wspólnie z dzieckiem, sprawuje nad nim bezpośrednią opiekę (względnie naprzemienną w przypadku uregulowanym w art. 2 pkt 16 in fine ustawy) i który pierwszy wystąpił z wnioskiem o przyznanie świadczenia jeśli oboje rodzice odpowiadają dwóm pierwszym warunkom – (tak Wyrok WSA w Lublinie z dnia 10 stycznia 2019 sygn. II SA/Lu 437/18).
Kolegium zwracając uwagę na cel świadczenia wychowawczego (częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych - art. 4 ust. 1 u.p.p.w.d.) podniosło, że w sytuacji ubiegania się przez oboje rodziców o świadczenie wychowawcze konieczne jest ustalenie, kto faktycznie sprawuje opiekę nad dzieckiem. W art. 22 u.p.p.w.d. ustawodawca kategorycznie wskazał, ze w takim przypadku "organ właściwy ustala, kto sprawuje opiekę". W tym celu organ może zwrócić się do kierownika ośrodka pomocy społecznej o przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego. Stosownie do art. 15 ust. 1 u.p.p.w.d., jeżeli w stosunku do osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia wychowawczego lub osoby pobierającej to świadczenie wystąpią wątpliwości dotyczące sprawowania opieki nad dzieckiem, w tym również w przypadku, o którym mowa w art. 22, organ właściwy oraz wojewoda mogą zwrócić się do kierownika ośrodka pomocy społecznej o przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, o którym mowa w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, w celu wery?kacji tych wątpliwości ( tak WSA w Olsztynie w wyroku z dnia 12 lutego 2019, sygn.l1 SA/Ol 35/19).
Kolegium ustaliło, że skarżąca E. J. zwróciła się do organu I instancji z wnioskiem (data wpływu – [...] 2017 r.) o przyznanie świadczeń wychowawczych na dzieci: córkę - N. J. i syna - T. J., na okres świadczeniowy 2017/2018. Strona wnioskowała m. in. o świadczenie wychowawcze na drugie dziecko "zamieszkujące z nią oraz pozostające na jej utrzymaniu" - N. J. (formularz wniosku – Cześć I pkt 3). Dodatkowo, w części I pkt 4 wniosku skarżącej została wprost przedstawiona opisana wyżej ustawowa definicja rodziny (art. 2 pkt 16 u.p.p.w.d.) i skarżąca, mając wskazać jakie osoby wchodzą w skład jej rodziny zgodnie z tą de?nicją, wymieniła poza sobą, M. J. - męża, syna T. J. oraz córkę N. J. (str. 3 i 4 wniosku). Podpisując wniosek Strona oświadczyła też, że podane we wniosku dane są prawdziwe oraz że zapoznała się z warunkami uprawniającymi do świadczenia wychowawczego.
Wnioskiem tej treści, złożonym [...] 2017 r., strona oświadczyła więc m. in., iż zamieszkuje z nią wspólnie i pozostaje na jej utrzymaniu córka N. J..
Opierając się na wniosku i zawartych w nim oświadczeniach, decyzją z dnia [...] 2017 r. organ I instancji przyznał E. J. świadczenia wychowawcze na córkę N. J. (drugie dziecko) oraz na syna - T. J. (pierwsze dziecko), na okres od [...] 2017 r. do 30 września 2018 r.
Tymczasem, w związku z informacją uzyskaną od Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego i prowadzonym przez organ I instancji postępowaniem wyjaśniającym wyszło na jaw, że córka strony - N. J. już od [...] 2017 r. przebywa na terenie [...] ze swoim ojcem. Oświadczyła to sama E. J. w pismach z 1 [...] 2019 r. Z dodatkowych wyjaśnień zawartych w piśmie z [...] 2019 r. wynika, że skarżąca pozostaje w związku małżeńskim, mąż w każdym miesiącu średnio raz przebywa w [...] wraz z córką - N. , w zależności od potrzeb zawodowych. W piśmie z [...] 2019 r. skarżąca poinformowała natomiast, że od [...] 2017 r. pozostaje z mężem w faktycznej separacji.
Powyższe zdaniem Kolegium świadczy więc o tym, że po wydaniu decyzji ostatecznej o przyznaniu świadczeń wychowawczych (decyzja z [...] 2017r.), wyszły na jaw okoliczności istotne z punktu widzenia ustalenia prawa skarżącej do świadczenia wychowawczego na córkę oraz istotne dla ustalenia właściwości organu orzekającego w sprawie przyznania świadczenia na syna, istniejące w dacie wydawania decyzji, ale nieznane organowi I instancji - tj. fakt, że córka wnioskodawczyni - N. J. nie pozostaje pod faktyczną opieką matki i z nią nie zamieszkuje, oraz fakt, że w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.
Skoro więc organ stwierdził, że zaistniała przesłanką uchylenia decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., to zgodnie z art. 151 § 1 pkt 2 k.p.a, zobowiązany był decyzję dotychczasową uchylić i wydać nową decyzję rozstrzygającą o istocie sprawy.
Ponownie zatem oceniając prawo skarżącej do świadczeń wychowawczych na każde z dzieci, uwzględniając nowo ujawnione okoliczności, Kolegium stwierdziło, że skoro córka N. J. nie pozostaje pod opieką matki (skarżącej) od [...] 2017 r., to matka nie była osobą uprawioną do wnioskowania o świadczenie wychowawcze na to dziecko na okres świadczeniowy 2017/2018. Zasadna jest zatem odmowa przyznania świadczenia wychowawczego na N. J. na wskazany okres.
Kolegium podkreśliło, że nie wyłączając kryterium dochodowego, świadczenie wychowawcze przysługiwałoby na córkę przy łącznym spełnieniu przesłanek: pozostawanie dziecka na utrzymaniu rodzica oraz wspólne zamieszkiwanie dziecka z rodzicem.
Odnosząc się do odwołania Kolegium stwierdziło, że przedstawione w nim stanowisko nie ma wpływu na rozstrzygnięcie. Organy nie kwestionują bowiem ciążących na rodzicach obowiązków wobec dzieci, ani skutków istniejącej między małżonkami wspólności majątkowej, wynikających z Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Istotne w sprawie było tylko ustalenie faktyczne co do tego, czy córka rzeczywiście zamieszkuje ze skarżącą i pozostaje na jej utrzymaniu, o czym skarżąca oświadczyła składając wniosek o przyznanie świadczenia wychowawczego. Oświadczenia skarżącej w tym względzie zostały skutecznie podważone w związku z ustaleniem, ze córka nie zamieszkiwała ze skarżącą już od [...] 2017 r. i nie była na jej utrzymaniu. Kolegium podkreśliło, że organ l instancji nie oceniał, czy M. J. był członkiem rodziny skarżącej. Istotne dla sprawy ustalenia dotyczyły sytuacji faktycznej N. J..
W związku z ustawową definicją "rodziny" (art. 2 pkt 16 u.p.p.w.d.), Kolegium za nieuprawnione uznało zarzuty błędnych ustaleń organu w zakresie ustalenia, kto w przedmiotowej sprawie tworzy rodzinę skarżącej, a także naruszenia rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z 29 kwietnia 2004r.
Odnośnie ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego na syna T. J. (pierwsze dziecko) na okres świadczeniowy 2017/2018 Kolegium wskazało, że wniosek podlegał przekazaniu Wojewodzie, w związku z przebywaniem ojca dziecka poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej w państwie, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego tj. w [...] (art. 16 ust. 1 u.p.p.w.d.).
Kolegium stwierdziło ponadto, że brak ostateczności postanowienia o wstrzymaniu wykonania decyzji ostatecznej przyznającej świadczenie wychowawcze na córkę pozostaje bez wpływu na rozstrzygnięcie organu I instancji.
W skardze do sądu administracyjnego na ww. decyzję Kolegium E. J. zarzuciła:
1) naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
( rozpoznanie odwołania w oparciu o uchylony z dniem 1 lipca 2019 r. przepis art. 2 pkt 16 u.p.p.w.d. oraz w oparciu o art. 13 u.p.p.w.d. w brzmieniu sprzed ich nowelizacji ustawą o zmianie ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci oraz niektórych innych ustaw z dnia 26 kwietnia 2019 r. (Dz. U. z 2019 r. poz. 924) w następstwie błędnego przyjęcia, że sprawy te dotyczą świadczeń wychowawczych za okres jedynie do dnia 30 czerwca 2019 r.,
( art. 7 w związku z 77 § 1 k.p.a. poprzez nierozpatrzenie w całości materiału dowodowego oraz nierozpoznanie zarzutów podniesionych w odwołaniu,
2) naruszenie prawa materialnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy tj.:
( art. 4 ust. 12 u.p.p.w.d. poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie skutkujące ustaleniem, że strona utraciła prawo do świadczeń wychowawczych na oboje dzieci, a w związku z czym zaistniały przesłanki uchylenia decyzji ostatecznej przyznających prawo do tychże świadczeń,
( niezastosowanie art. 22 u.p.p.w.d. oraz niewłaściwe zastosowanie art. 13 ust. 1 u.p.p.w.d. (w brzmieniu sprzed jej nowelizacji), która weszła w życie 1 lipca 2019 r.
W uzasadnieniu skarżąca podniosła, że pomimo separacji małżonków mąż skarżącej (ojciec dzieci) przebywa i jest na stale zameldowany w [...] w należącej do nich na zasadzie wspólności ustawowej nieruchomości zabudowanej ich wspólnym domem jednorodzinnym. Tam znajduje się jego centrum życiowe i tutaj prowadzi zaewidencjonowaną działalność gospodarczą. Na terenie [...] natomiast realizuje zlecone roboty sukcesywnie wyjeżdżając z córką [...], która jest tam leczona u lekarzy specjalistów. W ten sposób wykonuje nad nią tzw. opiekę naprzemienną, którą małżonkowie jako rodzice [...] ustanowili między sobą pozasądownie.
Zdaniem skarżącej w tej sytuacji materialnoprawną podstawą decyzji nie może być zatem art. 4 ust. 2 u.p.p.w.d., ale art. 22 w związku z art. 13 ust. 1 u.p.p.w.d. Przepis ten określa warunki nabywania prawa do świadczenia wychowawczego oraz zasady jego przyznawania i wypłatania w sytuacji tzw. zbiegu prawa do świadczenia. Jeżeli zaś opieka nad dzieckiem sprawowana jest równocześnie przez oboje rodziców – tak jak w przedmiotowym przypadku – świadczenie wychowawcze wypłaca się temu, kto pierwszy złoży swój wniosek. Wniosek taki złożyła skarżąca, a nie drugi rodzic – mąż skarżącej. Organ nie musiał i nie powinien ustalać, kto sprawuje opiekę i w tym celu przeprowadzać rodzinnego wywiadu środowiskowego. Skoro bowiem drugi rodzic dziecka, a mąż skarżącej nie wystąpił z takim wnioskiem, to faktem notoryjnym pozostaje przecież, że także skarżąca sprawuje faktycznie opiekę nad tym dzieckiem. A jeżeli tak – to właściwym uprawnionym beneficjentem tegoż świadczenia jest wyłącznie skarżąca, bo to ona złożyła taki wniosek (art. 22 u.p.pw.d.).
Zdaniem skarżącej w realiach niniejszej sprawy nie było podstaw do stwierdzenia, iż rodzice [...] nie sprawują nad nią opieki naprzemiennej.
Skarżąca podkreśliła, że pozostaje z mężem w ustroju majątkowej wspólności ustawowej (art. 97 K.r.o.), a więc oboje małżonkowie są obowiązani współdziałać w zarządzie majątkiem wspólnym. Ponadto skarżąca zwróciła uwagę, że jak wynika ze wskazanego przepisu - jeżeli władza rodzicielska przysługuje obojgu rodzicom (jak w niniejszej sprawie) to każe z nich jest obowiązane i uprawnione do jej wykonywania, jednakże w istotnych sprawach dziecka rodzice rozstrzygają wspólnie.
Odnośnie naruszenia przepisów postępowania skarżąca podniosła, że Kolegium w ogóle nie wzięło pod uwagę dowodów w postaci złożonych przez skarżącą w MOPS wyjaśnień i oświadczeń, a jedynie oparło się wyłącznie na ustaleniach przyjętych przez organ I instancji.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko. W szczególności organ podniósł, że wprawdzie do świadczeń za okres po 1 lipca 2019 r. mają zastosowanie przepisy u.p.p.w.d. po nowelizacji, jednak nie ma to istotnego wpływu na rozstrzygnięcie. Nowelizacja art. 4 ust. 2 u.p.p.w.d. i jednocześnie usunięcie definicji rodziny od 1 lipca 2019 r. ma ten skutek, że aktualnie już wprost z art. 4 ust. 2 u.p.p.w.d. wynika, że świadczenie wychowawcze przysługuje matce lub ojcu, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu matki albo ojca. Przed nowelizacją wynikało to zaś z wykładni przepisów regulujący prawo do świadczenia wychowawczego, wskazanych w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga nie jest zasadna, gdyż rozstrzygając sprawę dotyczącą ustalenia, czy skarżącej przysługiwało prawo do świadczenia wychowawczego na córkę N. J. za okres od [...].2017r. do 30.09.2018r. zarówno organ I jak i II instancji, nie dopuścił się naruszenia przepisów prawa materialnego, ani też przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy.
Wprawdzie w przedmiotowej sprawie Kolegium częściowo błędnie uzasadniło zaskarżoną decyzję (co samo Kolegium dostrzegło w odpowiedzi na skargę), to jednak uchybienie to nie miało wpływu na prawidłowość podjętego rozstrzygnięcia.
Zasadniczą kwestią w sprawie jest rozstrzygnięcie, kto jest uprawniony do otrzymania świadczenia wychowawczego, w szczególności w świetle przepisów ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci sprzed i po nowelizacji dokonanej ustawą o zmianie ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci oraz niektórych innych ustaw z dnia 26 kwietnia 2019 r. (Dz. U. z 2019 r. poz. 924; dalej – ustawa zmieniająca).
Słusznie wskazuje skarżąca, że ze względu na to, że w kontrolowanej sprawie organ rozstrzygał o świadczeniach na okres świadczeniowy 2017/2018 tj. do dnia 30 września 2019 r. – nie można było, jak to uczyniło Kolegium, oprzeć się wyłącznie na przepisach u.p.p.w.d. w brzmieniu sprzed nowelizacji. Zgodnie z art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy zmieniającej w sprawach o świadczenie wychowawcze za okres do dnia 30 czerwca 2019 r. stosuje się przepisy ustawy zmienianej w art. 1 (tj. u.p.p.w.d.) w dotychczasowym brzmieniu, z wyłączeniem art. 20 ust. 3 i 4 tej ustawy, który stosuje się w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą. Zgodnie natomiast z art. 6 ust. 2 ustawy zmieniającej w sprawach o świadczenie wychowawcze na okres po dniu 30 czerwca 2019 r. stosuje się przepisy ustawy zmienianej w art. 1 w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą.
Tym niemniej słusznie Kolegium w odpowiedzi na skargę zwróciło uwagę, że wskazana nowelizacja nie zmieniła określonej przez ustawodawcę zasady określania osoby uprawnionej do otrzymania świadczenia wychowawcze. Słusznie wskazuje Kolegium, że nowelizacja art. 4 ust. 2 u.p.p.w.d. i jednocześnie usunięcie definicji rodziny od 1 lipca 2019 r. ma ten skutek, że aktualnie już wprost z art. 4 ust. 2 u.p.p.w.d. wynika, że świadczenie wychowawcze przysługuje matce lub ojcu, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu matki albo ojca. Przed nowelizacją art. 4 ust. 2 u.p.p.w.d. wskazywał, że świadczenie wychowawcze przysługuje matce, ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka. Wymóg, aby osoby te zamieszkiwały wspólnie z dziećmi i utrzymywały dzieci, które wskazują w we wniosku o przyznanie świadczenia wynikał pośrednio z art. 2 pkt 16 u.p.p.w.d., który definiując pojęcie rodziny wskazywał, że tworzą ją małżonkowie, rodzice i dzieci lub opiekunowie faktyczni dzieci oraz zamieszkujące wspólnie z nimi i pozostające na ich utrzymaniu dzieci. W stanie prawnym obowiązującym po 1 lipca 2019 r. art. 4 ust. 2 u.p.p.w.d. wprost wskazuje, że świadczenie wychowawcze przysługuje matce albo ojcu, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu matki albo ojca, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 2a (zastrzeżenie dotyczy dziecka umieszczonego w domu pomocy społecznej). Tak więc zarówno przed nowelizacją jak i po nowelizacji nie zmieniła się zasada, że świadczenie przysługuje na dane dziecko matce lub ojcu tego dziecka, o ile odpowiednio matka lub ojciec zamieszkują z danym dzieckiem i dziecko pozostaje na utrzymaniu odpowiednio – matki lub ojca.
Odnosząc powyższe do przedmiotowej sprawy należy stwierdzić, że istotnym ustaleniem organu było to, iż córka skarżącej – N. J. – nie zamieszkuje wspólnie ze skarżącą, ale z jej mężem. Ustalenie to zostało dokonane nie w oparciu o twierdzenia organu I instancji, ale w oparciu o oświadczenia samej skarżącej. Skarżąca złożyła te oświadczenia na wezwanie Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...], który ustał miejsce pobytu córki skarżącej na prośbę Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w związku z podjęciem przez ten organ czynności wobec skarżącej i jej męża związanych z uchylaniem się przez nich od obowiązku przeprowadzenia obowiązkowych szczepień ochronnych córki. Skarżąca w toku postępowania czterokrotnie oświadczyła, że córka [...] pozostaje pod opieką ojca na terenie [...]. Wyjaśnienia te były spójne konsekwentne, nie budziły wątpliwości co do ich wiarygodności, a sama skarżąca w toku całego postępowania administracyjnego nie zaprzeczyła okolicznościom w nich wskazanych. Wobec tak bezspornych okoliczności faktycznych w sprawie nie było zatem podstaw, aby prowadzić dodatkowe postępowanie wyjaśniające odnośnie miejsca przebywania córki skarżącej. Jak wynika natomiast z wcześniejszych wywodów Sądu - brak wspólnego zamieszkania z dzieckiem w świetle przepisów u.p.p.w.d., tak w brzmieniu sprzed nowelizacji jak też po nowelizacji – wyklucza możliwość przyznania świadczenia wychowawczego.
Nie było przy tym podstaw, aby uznać, że skarżąca – pomimo braku zamieszkania z córką – sprawuje nad nią wraz z mężem opiekę naprzemienną. Sąd w niniejszym składzie podziela prezentowane w orzecznictwie sądów administracyjnych stanowisko, że pozostawanie dziecka pod opieką naprzemienną obojga rodziców nie jest kwestią mogącą podlegać ustalaniu i interpretacji organu prowadzącego postępowanie, lecz fakt ten musi wynikać wprost z orzeczenia sądu powszechnego (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 11 kwietnia 2019 r., sygn. akt I OSK 1659/17 i wskazane tam orzecznictwo). Tak więc okoliczność, że - jak twierdzi skarżąca, wraz z mężem "pozasądownie" ustanowiła opiekę naprzemienną nad córką – nie ma znaczenia dla sprawy.
Niezasadny jest zarzut naruszenia art. 22 w związku z art. 13 ust. 1 u.p.p.w.d.
Stosownie do art. 13 ust. 1 u.p.p.w.d. ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego oraz jego wypłata następują odpowiednio na wniosek matki, ojca, opiekuna faktycznego dziecka, opiekuna prawnego dziecka albo dyrektora domu pomocy społecznej.
Zgodnie z art. 22 u.p.p.w.d. w przypadku zbiegu prawa rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka do świadczenia wychowawczego, świadczenie to wypłaca się temu z rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka, który faktycznie sprawuje opiekę nad dzieckiem. Jeżeli opieka nad dzieckiem sprawowana jest równocześnie przez oboje rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka, świadczenie wychowawcze wypłaca się temu, kto pierwszy złoży wniosek. W przypadku, gdy po złożeniu wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego przez rodzica, opiekuna prawnego dziecka lub opiekuna faktycznego dziecka drugi rodzic, opiekun prawny dziecka lub opiekun faktyczny dziecka złoży wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego w związku z opieką nad tym samym dzieckiem, organ właściwy ustala, kto sprawuje opiekę i w tym celu może zwrócić się do kierownika ośrodka pomocy społecznej o przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, o którym mowa w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, w celu ustalenia osoby sprawującej opiekę nad dzieckiem. Przepisy art. 15 ust. 2 i 3 stosuje się.
Cytowany przepis art. 22 dotyczy kolizji uprawnień w zakresie ustalenia i wypłaty prawa do świadczenia wychowawczego na rzecz tego samego dziecka. Wynika z niego, że w przypadku zbiegu prawa rodziców świadczenie wypłaca się temu z rodziców, który rzeczywiście sprawuje opiekę. Istotnym kryterium dla przyznania świadczenia wychowawczego nie jest bowiem rozstrzyganie o władzy rodzicielskiej, ale faktyczne sprawowanie opieki nad dzieckiem, w tym rzeczywiste przebywanie dziecka u danego rodzica.
W przedmiotowej sprawie organ ustalił, że córka skarżącej nie zamieszkuje wraz ze skarżącą. Nie można zatem mówić, że skarżąca sprawuje opiekę nad dzieckiem. Opiekę tą sprawuje jej mąż. Prawo do świadczenia wychowawczego na córkę skarżącej posiada wyłącznie jej ojciec. W konsekwencji w przedmiotowej sprawie nie zaistniał zbieg praw do świadczenia matki i ojca dziecka, a tym samym brak podstaw do stosowania art. 22 u.p.p.w.d.
Z kolei sprawowanie opieki naprzemiennej, na którą wskazuje skarżąca nie jest tożsame ze równoczesnym sprawowaniem opieki, o którym mowa w art. 22 u.p.p.w.d. Opieka naprzemienna stanowi sposób opieki nad dzieckiem polegający na przyznaniu każdemu z rodziców przez sąd prawa do pieczy nad dzieckiem w określonym czasie w ciągu roku. Istotne jest przy tym, że opiekę naprzemienną cechuje równość pomiędzy rodzicami w sprawowaniu pieczy nad dzieckiem, które mieszka i koncentruje swoje sprawy życiowe na zmianę u obojga rodziców. W konsekwencji należy przyjąć, że wyłącznie wówczas, gdy rzeczywista opieka jest sprawowana w taki sposób, iż w mniej więcej równych, powtarzających się okresach każdy z rodziców sprawuje wyłączną opiekę nad dzieckiem, zachodzą podstawy do uznania, że sprawowana opieka ma charakter opieki naprzemiennej. W przypadku istnienia opieki naprzemiennej (co – jak wyżej wskazano, wymagałoby orzeczenia sądu) art. 22 u.p.p.w.d. w ogóle nie miałby zastosowania. W takim bowiem przypadku (tj. istnienia opieki naprzemiennej), zgodnie z art. 5 ust. 2a u.p.p.w.d. kwotę świadczenia wychowawczego ustala się każdemu z rodziców w wysokości połowy kwoty przysługującego za dany miesiąc świadczenia wychowawczego.
Bezzasadna jest argumentacja skarżącej odnosząca się do treści art. 97 i art. 27 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Jak wynika z wcześniejszych wywodów Sądu – warunkiem przyznania świadczenia wychowawczego nie jest sama okoliczność istnienia władzy rodzicielskiej nad dzieckiem czy przysługiwanie tej władzy nad dzieckiem wraz z innym rodzicem ani istnienie pomiędzy rodzicami dziecka małżeńskiej wspólnoty majątkowej, lecz faktyczne sprawowanie opieki nad dzieckiem, wyrażające się wspólnym z dzieckiem zamieszkiwaniu i utrzymywaniem tegoż dziecka.
Ze względu na powyższe, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2019r. poz. 2325) sąd skargę oddalił.