II SA/Bd 832/22

II SA/Bd 832/22 - Wyrok WSA w Bydgoszczy
Data orzeczenia
2023-01-11
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-08-22
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Sędziowie
Grzegorz Saniewski /przewodniczący/
Joanna Janiszewska - Ziołek /sprawozdawca/
Katarzyna Korycka
Symbol z opisem
6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
I OSK 1647/23 - Wyrok NSA z 2025-07-04
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 2268
art. 8 ust. 3 i 4
Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Elżbieta Piechowiak Sędziowie sędzia WSA Katarzyna Korycka sędzia WSA Joanna Janiszewska-Ziołek (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 11 stycznia 2023 r. sprawy ze skargi M. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] czerwca 2022 r. nr [...] w przedmiocie opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej oddala skargę.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z [...] czerwca 2022r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze uchyliło decyzję Wójta Gminy A. K. z [...] kwietnia 2022r. w przedmiocie zmiany wysokości opłaty za pobyt M. W. w Domu Pomocy Społecznej "[...]" w B. i orzekło w ten sposób, że zmieniło z dniem [...] kwietnia 2022r. decyzję Wójta Gminy A. K. z [...] marca 2017r. nr [...] zmienioną następnie kolejnymi decyzjami Wójta Gminy A. K. w ten sposób, że odpłatność za pobyt M. W. w Domu Pomocy Społecznej "[...]" w B. wynosi 70% posiadanego przez niego dochodu – tj. [...] zł miesięcznie, od dnia [...] kwietnia 2022r. do [...] marca 2023r.
Powyższa decyzja wydana została w następujących okolicznościach sprawy.
M. W. (dalej: "Skarżący"), działający poprzez opiekuna prawnego P. D., został umieszczony w Domu Pomocy Społecznej dla Dzieci i Młodzieży Niepełnosprawnej Intelektualnie "[...]" w B. (DPS). Decyzją Wójta Gminy A. K. z [...] marca 2017r. ustalono odpłatność za pobyt Skarżącego w ww. DPS. Z uwagi na zmianę sytuacji dochodowej Skarżącego decyzja ta została zmieniona decyzją wydaną [...] września 2018r. w ten sposób, że w związku z nabyciem przez Skarżącego prawa do renty socjalnej ustalono, że odpłatność za pobyt w DPS wynosić będzie 70% posiadanego przez Skarżącego dochodu – tj. od września 2018r. oplata została ustalona na kwotę [...]zł. Decyzja ta następnie była kilkukrotnie zmieniana – ostatnio decyzją z [...] marca 2022r. nr [...], którą ustalono wysokość opłaty za pobyt w DPS na kwotę [...]zł miesięcznie.
Po uzyskaniu informacji o zmianie sytuacji dochodowej Skarżącego Wójt Gminy A. K. [...] kwietnia 2022r. wszczął z urzędu postępowanie w sprawie zmiany decyzji z [...] marca 2017r. Następnie po aktualizacji wywiadu środowiskowego organ ten decyzją z [...] kwietnia 2022r. zmienił decyzję własną z [...] marca 2017r., zmienioną decyzją z [...] marca 2022r. w ten sposób, że odpłatność za pobyt M. W. w Domu Pomocy Społecznej "[...]" w B. wynosi 70% posiadanego przez niego dochodu – tj. [...] zł miesięcznie, od dnia [...] kwietnia 2022r. do [...] marca 2023r. Jako podstawę rozstrzygnięcia organ ten powołał przepisy art. 106 ust. 5 w zw. z art. 59 ust. 1, art. 61 ust. 1 pkt 1, art. 61 ust. 2 pkt 1 i 3, art. 17 st. 1 pkt 16 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2021r. poz. 2268 ze zm. – dalej powoływanej jako "u.p.s.").
Organ wyjaśnił, że w toku postępowania ustalono, że dochód Skarżącego wynosi [...] zł. W dochodzie tym organ uwzględnił: rentę socjalną w wysokości [...] zł, świadczenie uzupełniające w wysokości [...] zł, zasiłek pielęgnacyjny przyznany w kwocie [...]zł oraz dochód uzyskany tytułem nabycia spadku w wysokości [...] zł. Organ ustalił bowiem, że Skarżący nabył spadek po babce i z tego tytułu uzyskał dochód w kwocie [...]zł (środki pieniężne) oraz w kwocie [...]zł (środki uzyskane ze sprzedaży mieszkania nabytego w drodze spadkobrania).Organ I instancji wyjaśnił, że w świetle art. 8 ust. 11 u.p.s. kwoty uzyskane w drodze spadkobrania należało zaliczyć do dochodu Skarżącego i rozliczyć w równych częściach na 12 kolejnych miesięcy (90 537,58 zł : 12 miesięcy).
Od powyższej decyzji odwołanie złożył M. W., działający poprzez pełnomocnika zawodowego - wnioskując o jej uchylenie i umorzenie postępowania, alternatywnie o uchylenie zaskarżonej decyzji i wydanie orzeczenia co do istoty sprawy. Zarzucił on naruszenie:
- art. 106 ust. 5 w z. z art. 59 ust. 1, art. 61 ust. 1 pkt 1, art. 61 ust. 2 pkt 1 i 3, art. 17 ust. 1 pkt 16 u.p.s. poprzez ich błędne zastosowanie skutkujące ustaleniem przez organ odpłatności za pobyt w DPS w wysokości 70% dochodów – tj. w kwocie [...]zł w sytuacji, gdy brak było podstaw do wydania decyzji w tym przedmiocie, a nadto poprzez zawyżenie kwoty dochodów Skarżącego,
- art. 8 ust. 4a u.p.s. poprzez wliczenie do dochodów Skarżącego kwoty świadczenia uzupełniającego,
- art. 8 ust. 11 i 12 u.p.s. polegające na błędnym uwzględnieniu w dochodzie kwoty [...]zł,
- art. 7, art. 77 ust. 1 oraz art. 80 k.p.a. polegające na wybiórczej, a zarazem dowolnej ocenie materiału dowodowego i błędnym przyjęciu, że Skarżący jest w stanie bez uszczerbku dla swojego utrzymania przeznaczyć 70 % swojego dochodu obliczonego przez organ wg art. 8 ust. 11 u.p.s. oraz pominięciu treści postanowienia Sądu Rejonowego w B. z [...] sierpnia 2021r. oraz okoliczności spłaty zadłużenia mieszkania z kwot uzyskanych w drodze spadkobrania. Do odwołania Skarżący dołączył decyzję Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego w B. z [...] grudnia 2021r. ustalającą wysokość podatku od spadku w kwocie [...]zł. Potwierdzenie dokonania przelewu na rachunek Skarżącego kwot: [...] zł dnia [...] marca 2022r. (sprzedaż mieszkania) oraz kwoty [...]zł dnia [...] listopada 2021r. (środki zgromadzone na rachunku babki, nabyte przez Skarżącego w drodze spadkobrania). Skarżący udokumentował nadto odprowadzenie podatku od spadku, poniesienie wydatków tytułem wynagrodzenia dla pośrednika sprzedaży lokalu mieszkalnego oraz odpis postanowienia Sądu Rejonowego w B. (sygn. akt [...]) z [...] sierpnia 2021r., mocą którego zezwolono opiekunowi prawnemu Skarżącego na: sprzedaż udziału w ˝ części prawa własności nieruchomości (lokalu mieszalnego), wybraniu z konta bankowego babki Skarżącego pieniędzy do wartości ˝ zgromadzonych na nim środków oraz wykorzystanie środków uzyskanych ww. sposób na bieżące zakupy dla Skarżącego w kwocie do [...] zł. Na podstawie ww. postanowienia opiekun prawny został nadto zobowiązany do złożenia pozostałych środków uzyskanych w drodze spadkobrania na lokacie (lub zabezpieczenie w inny sposób).
Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskutek rozpoznania odwołania wydało decyzję opisaną na wstępie.
Kolegium wyjaśniło, że w oparciu o wywiad środowiskowy i informacje pozyskane od Drugiego Urzędu Skarbowego w B. należało ustalić, że Skarżący uzyskał spadek w kwocie [...]zł ([...] zł – sprzedaż udziału w ˝ mieszkania oraz [...] zł – środki zgromadzone na koncie spadkodawcy). Kolegium uznało, że spadek stanowi dochód w rozumieniu art. 8 ust. 1 u.p.s., a mając na uwadze art. 8 ust. 11 u.p.s kwotę tego dochodu należało rozliczyć w równych częściach na 12 kolejnych miesięcy, poczynając od miesiąca, w którym dochód został uzyskany.
W tych okolicznościach organ wskazał, że dochód odwołującego z uwzględnieniem uzyskanych dochodów posiadanych w marcu 2022r. kształtował się następująco:
- [...] zł (spadek),
- renta socjalna pobierana w kwocie [...]zł,
- świadczenie uzupełniające w kwocie [...]zł przyznane decyzją z [...] grudnia 2021r.,
- zasiłek pielęgnacyjny w kwocie [...]zł przyznany decyzją Burmistrza K. z [...] stycznia 2022r.
SKO wskazało nadto, że średni miesięczny koszt utrzymania mieszkańca DPS "[...]" w B. wynosi [...] zł, a dochód Skarżącego od [...] kwietnia 2022r. należy przyjąć w kwocie [...]zł – co pozwala na ustalenie odpłatność za pobyt w DPS na kwotę [...]zł miesięcznie na okres do [...] marca 2023r. (art. 60 ust. 1, art. 61 ust. 2 pkt 1 i 3 u.p.s.). Zdaniem Kolegium ustalona zmiana sytuacji dochodowej Skarżącego uzasadniała też w świetle art. 106 ust.5 u.p.s. zmianę decyzji ustalająca odpłatność za pobyt w DPS.
SKO przytoczyło nadto brzmienie art. 8 ust. 3 oraz 4 u.p.s. wyjaśniając, że pod pojęciem dochodu w świetle ww. przepisów rozumieć należy wszystkie przychody bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, natomiast wyłączenia zostały enumeratywnie wskazane w ust. 4 art. 8 u.p.s., a katalog włączeń ma charakter zamknięty. Odnosząc się zatem do zarzutów odwołania SKO stwierdziło, że podatek od spadku oraz wydatki opisane w odwołaniu (w tym koszty zadłużenia mieszkania) nie zostały wymienione w art. 8 ust. 4 u.p.s. Natomiast kwota świadczenia uzupełniającego – z uwagi na brzmienie art. 8 ust. 4a u.p.s. i odesłanie do art., 61bust. 2 pkt 2 u.p.s. – jest odliczana od dochodu innych osób niż mieszkaniec DPS, a zobowiązanych do ponoszenia opłat za pobyt mieszkańca w DPS – tj. od dochodu małżonka mieszkańca, jego zstępnych wstępnych.
Organ odwoławczy pouczył końcowo o możliwości ubiegania się o zwolnienie z opłaty ustalonej w kwocie wynikającej z zaskarżonej decyzji.
M. W., reprezentowany przez zawodowego pełnomocnika, w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy na opisaną wyżej decyzję podtrzymał zarzuty argumentację odwołania. Dodatkowo zarzucił naruszenie:
- art. 138 § 1 ust. 1 i 2 k.p.a. polegające na wydaniu przez SKO zaskarżonej decyzji w treści w rzeczywistości nie różniącej się od treści decyzji organu I instancji,
- art. 138 §1 ust. 1 k.p.a. polegające na utrzymaniu w mocy decyzji organu I instancji w sytuacji, gdy ustalona kwota dochodów Skarżącego została rażąco zawyżona i nie stanowi 70 % rzeczywistych dochodów Skarżącego,
- art. 80 k.p.a. poprzez błędne ustalenie, że dowody zgromadzone w sprawie potwierdzają uzyskanie przez Skarżącego dochodu w wysokości [...] zł w sytuacji, gdy z innych dowodów wynika kwota poniesionych przez Skarżącego wydatków – co powinno doprowadzić do ustalenia, że rzeczywisty dochód uzyskany przez Skarżącego ze spadku to kwota [...]zł (do pominięcia w dochodzie kwoty [...]zł uiszczonej tytułem spłaty zadłużenia mieszkania, kwoty [...]zł uiszczonej tytułem podatku od spadku, kwoty [...]zł uiszczonej tytułem kosztów usług pośrednika oraz kwoty, która powinna zostać zabezpieczona w formie lokaty bankowej zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego w B.).
Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji oraz umorzenie postępowania i zasądzenie na jego rzecz zwrotu kosztów postępowani Alternatywnie Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i orzeczenie, że odpłatność za pobyt Skarżącego w DPS wynosi [...] zł miesięcznie poczynając od [...] kwietnia 2022r. do [...] marca 2023r.
W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie z przyczyn podanych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Tytułem wstępu należy wyjaśnić, że zarządzeniem z 28 listopada 2022 r. niniejsza sprawa została skierowana do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r., poz. 1842 - ustawa covidowa). W związku ze zmianą art. 15 zzs4 tej ustawy wynikającą z art. 4 pkt 3 ustawy z 28 maja 2021 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1090), która weszła w życie 3 lipca 2021 r., w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 oraz w ciągu roku od odwołania ostatniego z nich wojewódzkie sądy administracyjne oraz Naczelny Sąd Administracyjny przeprowadzają rozprawę przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających przeprowadzenie jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku, z tym że osoby w niej uczestniczące nie muszą przebywać w budynku sądu. Zgodnie zaś z art. 15 zzs4 ust. 3 wskazanej ustawy covidowej przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów.
Jednocześnie należy wskazać, że na tle powołanego przepisu w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażono pogląd, iż "prawo do publicznej rozprawy nie ma charakteru absolutnego i może podlegać ograniczeniu, w tym także ze względu na treść art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, w którym jest mowa o ograniczeniach w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw, gdy jest to unormowane w ustawie oraz tylko wtedy, gdy jest to konieczne w demokratycznym państwie m.in. dla ochrony zdrowia. Nie ulega wątpliwości, że celem stosowania konstrukcji przewidzianych przepisami uCOVID-19 jest m.in. ochrona życia i zdrowia ludzkiego w związku z zapobieganiem i zwalczaniem zakażenia wirusem COVID-19 (...). Z perspektywy zachowania prawa do rzetelnego procesu sądowego najistotniejsze jest zachowanie prawa przedstawienia przez stronę swojego stanowiska w sprawie (gwarancja prawa do obrony). (...) Dopuszczalne przepisami szczególnymi odstępstwo od posiedzenia jawnego sądu administracyjnego na rzecz formy niejawnej winno bowiem następować z zachowaniem wymogów rzetelnego procesu sądowego" (zob. uchwała NSA z 30 listopada 2020 r., II OPS 6/19).
W okolicznościach niniejszej sprawy należy stwierdzić wypełnienie się warunków określonych w art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy covidowej. Rozpoznanie przedmiotowej sprawy jest konieczne, co znajduje potwierdzenie w zarządzeniu z 29 sierpnia 2022r. i informacji o możliwości przeprowadzenia rozprawy na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Rozprawy takiej nie można było jednak przeprowadzić z uwagi na fakt, że strony postępowania nie potwierdziły zgodnie posiadania możliwości technicznych w zakresie uczestniczenia w tej rozprawie - co skutkowało skierowaniem sprawy do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym w trybie wskazanego przepisu, o czym strony zostały zawiadomione. Nie ulega przy tym wątpliwości, że wymagany przywołaną wyżej uchwałą Naczelnego Sądu Administracyjnego standard ochrony praw stron i uczestników w niniejszej sprawie został zachowany, skoro wskazanym powyżej zarządzeniem strony zostały powiadomione o skierowaniu sprawy na posiedzenie niejawne i miały możliwość zajęcia stanowiska w sprawie, względnie uzupełnienia dotychczasowej argumentacji.
Przechodząc zatem do kontroli legalności zaskarżonej decyzji należy wyjaśnić, że stosownie do treści art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r. poz. 329 ze zm. - zwanej dalej p.p.s.a.), wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego lub przepisów postępowania w sposób, który odpowiednio miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).
Kontrolując legalność zaskarżonej decyzji Sąd stwierdził, że odpowiada ona przepisom obowiązującego prawa, wobec czego brak jest podstaw do wyeliminowania jej z obrotu prawnego. Stan faktyczny sprawy został ustalony przez organy pomocowe w sposób prawidłowy, zgodnie z kodeksową zasadą prawdy obiektywnej (art. 7 art. 80 k.p.a.), co pozwalało na zastosowanie wobec strony norm prawa materialnego w sposób określony w treści zaskarżonych decyzji administracyjnych.
Należy w tym miejscu wyjaśnić, że w myśl art. 61 ust. 2 u.p.s., opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą:
1) mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70% swojego dochodu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, nie więcej niż 70% tego dochodu;
2) małżonek, zstępni przed wstępnymi - zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2:
a) w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium,
b) w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie;
3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatami wnoszonymi przez osoby, o których mowa w pkt 1 i 2.
Natomiast reguły ustalania dochodu osób zobowiązanych do wnoszenia odpłatności określono w przepisach art. 8 u.p.s. Otóż w świetle art. 8 ust. 3 u.p.s. za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o:
1) miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych i koszty uzyskania przychodu;
2) składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach;
3) kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób.
Z powodu rodzaju osiągniętego przez Skarżącego dochodu w postaci środków pieniężnych ze spadku istotne znaczenie w niniejszej sprawie odgrywa też art. 8 ust. 11 u.p.s., który stanowi, że:
w przypadku uzyskania w ciągu 12 miesięcy poprzedzających miesiąc złożenia wniosku lub w okresie pobierania świadczenia z pomocy społecznej dochodu jednorazowego przekraczającego pięciokrotnie kwoty:
1) kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, w przypadku osoby samotnie gospodarującej,
2) kryterium dochodowego rodziny, w przypadku osoby w rodzinie - kwotę tego dochodu rozlicza się w równych częściach na 12 kolejnych miesięcy, poczynając od miesiąca, w którym dochód został wypłacony.
W przytoczonym wyżej art. 8 ust. 11 u.p.s mowa jest o incydentalnym dochodzie jednorazowym, uzyskanym w okresie 12 miesięcy poprzedzających złożenie wniosku lub w okresie pobierania świadczenia z pomocy społecznej. Należy doń np. odszkodowanie, przysporzenie z tytułu darowizny lub dziedziczenia, podziału majątku (vide: wyrok NSA z dnia 24 czerwca 2020 r., o sygn. I OSK 223/20 – dostępny na stronie internetowej:www.orzeczenia.nsa.gov.pl).
W świetle dokumentów przedstawionych do akt sprawy (nie kwestionowanych przez Skarżącego) należało przyjąć, że Skarżący uzyskał dochód w postaci spadku po zmarłej babce (udział w ˝ części) w łącznej wysokości [...] zł, a środki pieniężne z tego tytułu otrzymał odpowiednio w listopadzie 2021r. i marcu 2022r. – tj. w okresie pobytu w DPS. Uzyskanie wskazanych wyżej dochodów spowodowało powstanie po stronie właściwego organu obowiązek aktualizacji ostatecznej decyzji (ostatnio wydanej w dniu [...] marca 2022r.) o wysokości odpłatności za pobyt Skarżącego w DPS - co wynika z zacytowanych wyżej przepisów art. 8 ust. 3 i 11 u.p.s. Podstawy procesowe dokonania takiej aktualizacji wyraża art. 106 ust. 1 i 5 u.p.s. Na podstawie art. 106 ust. 5 u.p.s. decyzję administracyjną zmienia się lub uchyla na niekorzyść strony bez jej zgody w przypadku zmiany przepisów prawa, zmiany sytuacji dochodowej lub osobistej strony, pobrania nienależnego świadczenia, a także można zmienić lub uchylić decyzję, jeżeli wystąpiły przesłanki, o których mowa w art. 11, art. 12 i art. 107 ust. 5. Zmiana decyzji administracyjnej na korzyść strony nie wymaga jej zgody.
Uzyskanie dochodu jednorazowego w postaci środków ze spadku skutkowało istotną zmianą sytuacji dochodowej strony, mającą istotny wpływ na zwiększenie jej zdolności do ponoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej - art. 61 ust. 2 pkt 1 u.p.s. Kwota zmiany była wyższa niż 10% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej (art. 106 ust. 3b u.p.s.). Nie może też budzić wątpliwości, iż obowiązanym do wnoszenia opłaty za pobyt w d.p.s. jest w pierwszej kolejności mieszkaniec domu, o czym stanowi art. 61 ust. 1 pkt 1 u.p.s.
Wobec niebudzących wątpliwości ustaleń faktycznych organów zachodziła zatem konieczność podwyższenia opłaty za pobyt ciążącej na mieszkańcu DPS. w sposób określony w osnowie zaskarżonych decyzji administracyjnych. Dochód Skarżącego wraz z kwotami dochodów uzyskanych na skutek spadkobrania oraz świadczenia uzupełniającego, renty socjalnej i zasiłku pielęgnacyjnego wynosił od [...] kwietnia 2022r. [...] zł – tj. [...] zł (1/12 wartości spadku podzielona na 12 miesięcy) plus [...] zł (renta socjalna ) plus [...] zł (zasiłek pielęgnacyjny) plus [...] zł (świadczenie uzupełniające). Opłata ustalona zaś na 70 % tak ustalonego dochodu to kwota [...]zł.
Tak ustalone kwoty dochodów Skarżącego uzyskane w miesiącu poprzedzającym wydanie zaskarżonej decyzji stanowiły w dalszej kolejności podstawę obliczeń opłaty miesięcznej za pobyt w DPS przy uwzględnieniu przytoczonego wyżej art. 61 ust. 1 pkt 1, ust. 2 pkt 1 u.p.s. Wysokość opłat za poszczególne miesiące została więc określone prawidłowo w treści zaskarżonej decyzji SKO. Z tych względów zasadne było dokonanie zmiany decyzji organu pierwszej instancji z [...] marca 2017r., zmienionej decyzją z [...] marca 2022r. w zakresie wysokości przedmiotowej opłaty (w związku z nabyciem środków pieniężnych w drodze spadkobrania i sprzedaży mieszkania), na zasadzie art. 106 ust. 5 u.p.s. – poczynając od [...] kwietnia 2022r.
Odpowiadając na zarzuty skargi wyjaśnić należy, że przepisy u.p.s. zasadniczo nie dopuszczają możliwości ustalenia opłaty dla mieszkańca niższej niż 70% osiąganego dochodu. Pułap 70% jest nie tylko granicą maksymalną opłaty obliczanej jaka należna jest od mieszkańca domu, ale także granicą minimalną.
Natomiast na gruncie spraw z pomocy społecznej pojęcie dochodu oraz sposób jego ustalania określa powyżej wskazany art. 8 ust. 3 u.p.s. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 21 marca 2019 r. (sygn. akt I OSK 3321/18 -dostępny na stronie jw.) katalog wyjątków od zasady ustalania dochodu zamieszczonej w art. 8 ust. 3 u.p.s. nie podlega wykładni rozszerzającej. Tym samym wszystkie przychody - poza wyjątkami wymienionymi enumeratywnie w art. 8 ust. 4 i ust. 4a u.p.s. - wlicza się do dochodu. Katalog wyłączeń zawarty w art. 8 ust. 4 i 4a ma charakter zamknięty, a zatem niewymienione w nim przychody podlegają wliczeniu do dochodu branego pod uwagę w sprawach z zakresu pomocy społecznej (vide: także wyrok NSA z dnia 20 listopada 2019 r., sygn. akt I OSK 4420/18 – dostępny w bazie LEX nr 2774725).
Analizując zakres wyłączeń określony w ustępie 4 powołanego artykułu, z całkowitą pewnością - bez konieczności przytaczania obszernej treści tego przepisu - stwierdzić można, że nie wymieniono w nim będącego przedmiotem sporu w niniejszej sprawie ani wydatków związanych z zadłużeniem lokalu mieszkalnego, kwoty należnego podatku od spadku, wynagrodzenia za usługi pośrednictwa w sprzedaży mieszkania oraz świadczenia uzupełniającego z tytułu niezdolności do samodzielnej egzystencji. Do tego ostatniego świadczenia odnosi się natomiast ust. 4a stanowiąc, że w przypadku dochodu ustalonego zgodnie z ust. 3 i 4 na potrzeby ustalenia prawa do świadczenia pieniężnego oraz opłaty wnoszonej przez osoby, o których mowa w art. 61 ust. 2 pkt 2, w dochodzie osoby lub rodziny nie uwzględnia się świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 31 lipca 2019 r. o świadczeniu uzupełniającym dla osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji (Dz. U. poz. 1622 i 2473 oraz z 2020 r. poz. 252).
Jak słusznie zauważył organ odwoławczy, przewidziane w powyższym przepisie wyłączenie z dochodu świadczenia uzupełniającego z tytułu niezdolności do samodzielnej egzystencji - w zakresie, w jakim przepis ten odnosi się do ustalania opłat za pobyt w domu pomocy społecznej - dotyczy więc wyłącznie osób wskazanych w art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s., tj. małżonka, zstępnych i wstępnych mieszkańca pomocy społecznej. Ustawodawca wyraźnie natomiast wskazał, że wyłączenie to nie dotyczy mieszkańców domu pomocy społecznej, którzy w katalogu osób zobowiązanych do ponoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej, zostali wskazani - w pierwszej kolejności - w art. 61 ust. 2 pkt 1 u.p.s. Skoro zaś Skarżący w niniejszej sprawie jest zobowiązany do ponoszenia odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej właśnie jako mieszkaniec, Kolegium słusznie uznało, ze wyłączenie, o którym mowa w art. 8 ust. 4a u.p.s., Skarżącego nie dotyczy.
Sąd orzekający w niniejszej sprawie podziela pogląd wyrażony przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w wyroku z dnia 9 grudnia 2020 r. sygn. akt II SA/Kr 472/20 (dostępny na stronie internetowej jw.), iż odmienne uregulowanie w powyższych przepisach sposobu ustalania dochodu mieszkańca domu pomocy społecznej oraz innych osób zobowiązanych do odpłatności za pobyt w domy pomocy społecznej, nie narusza konstytucyjnej zasady równości, gdyż podmioty wskazane w art. 61 ust. 2 pkt 1 i 2 u.p.s. nie znajdują się w tożsamej sytuacji faktycznej i prawnej - osoby wymienione w pkt 1 są beneficjentami świadczenia w postaci pobytu w domu pomocy społecznej, a podmioty wymienione w pkt 2 - członkami rodzin takich osób, na których ciąży z mocy ustawy obowiązek uiszczania opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej. Sytuacji faktycznej i prawnej tych podmiotów nie sposób więc utożsamiać.
Również treść art. 9 ustawy z dnia 31 lipca 2019 r. o świadczeniu uzupełniającym dla osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji (tekst jedn.: Dz. U. z 2020 r. poz. 1936) nie uzasadnia przyjęcia, że kwoty świadczenia uzupełniającego nie należy doliczyć do kwoty dochodu branej pod uwagę przy ustalaniu wysokości opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej ponoszonej przez osobę przebywającą w domu pomocy społecznej. Zgodnie z powyższym przepisem ze świadczenia uzupełniającego nie dokonuje się potrąceń i egzekucji. Ustalenie wysokości opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej nie stanowi jednak ani potrącenia, ani egzekucji, zatem przepis ten nie znajduje zastosowania w okolicznościach niniejszej sprawy.
W tej sytuacji uznać należy, że organy prawidłowo w niniejszej sprawie przyjęły, iż wraz z uzyskaniem środków pieniężnych w drodze spadkobrania (w listopadzie 2021r. i marcu 2022r.) i nabycia prawa do wypłaty świadczenia uzupełniającego z tytułu niezdolności do samodzielnej egzystencji (od lutego 2022r.), wzrósł dochód Skarżącego, a tym samym jego sytuacja finansowa uległa zmianie w stopniu mającym wpływ na wysokości jego zobowiązania z tytułu odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej.
Niezasadne jest również, w ocenie Sądu, powoływanie się przez Skarżącego na treść postanowienia Sądu Rejonowego w B. z [...] sierpnia 2021r. Bezsprzecznie bowiem Skarżący uzyskał przysporzenie finansowe z tytułu spadkobrania i wbrew twierdzeniom skargi nadal dysponuje tymi środkami, lecz w innej formie (lokaty bankowej). Zgodnie z rozstrzygnięciem sądu opiekuńczego za zezwoleniem tego Sądu Skarżący co prawda może dysponować gotówką w kwocie [...]zł (wypłaconą z rachunku), a pozostałe środki uzyskane na drodze dziedziczenia i sprzedaży mieszkania nabytego w spadku powinny zostać zabezpieczone w formie lokaty. To jednak lokata bankowa jest formą oszczędzania i jest możliwość ich przedterminowej likwidacji (wcześniejszego zakończenia oszczędzania). Potencjalnie więc Skarżący może także dysponować i tymi środkami. Kwestia związana z rodzajem inwestowania uzyskanych środków z ze sprzedaży mieszkania oraz wcześniejszej likwidacji lokaty i uzyskaniem koniecznej, ewentualnej zgody sądu powszechnego na działanie w tym zakresie przez opiekuna prawnego nie mogą mieć doniosłego znaczenia dla prawidłowości decyzji zmieniającej decyzję ustalającą opłatę za pobyt Skarżącego w DPS.
Odnosząc się zaś do zarzutów co do braku rzeczywistej możliwości wywiązania się przez Skarżącego z obowiązku ponoszenia opłat za pobyt w DPS to wskazać można na dopuszczalny prawnie sposób zmniejszenia obciążeń związanych z wnoszeniem opłaty przez mieszkańca DPS – a mianowicie na instytucję zwolnienia od opłatności w całości lub w części przewidziana w art. 64 u.p.s. W świetle tej regulacji osoby wnoszące opłatę lub obowiązane do wnoszenia opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej można zwolnić z tej opłaty częściowo lub całkowicie, na ich wniosek, po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego, w szczególności jeżeli: występują uzasadnione okoliczności, zwłaszcza długotrwała choroba, bezrobocie, niepełnosprawność, śmierć członka rodziny, straty materialne powstałe w wyniku klęski żywiołowej lub innych zdarzeń losowych. Skarżący może na podstawie powyższej regulacji u.p.s ubiegać się o zmniejszenie ciążącej na nim opłaty za pobyt w d.p.s. Organ rozpoznający wniosek nie ma jednak obowiązku uwzględnienia złożonego wniosku, bowiem wydawana na podstawie art. 64 u.p.s. decyzja administracyjna ma charakter uznaniowy. Co ważniejsze - zwolnienie z opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej może dotyczyć jedynie sytuacji, w której zarówno osoba zobowiązana jak i wysokość opłaty zostały już wcześniej ustalone w odpowiednim ostatecznym rozstrzygnięciu. Zwolnienie musi bowiem odnosić się do skonkretyzowanego obowiązku. Stąd też ewentualne rozstrzygnięcie w przedmiocie zwolnienia z opłaty za pobyt pensjonariusza w domu pomocy społecznej (art. 64 u.p.s.) może zostać wydane dopiero po ostatecznym ustaleniu osoby zobowiązanej i określeniu wysokości opłaty miesięcznej za pobyt (art. 61 u.p.s.). Są to bowiem zagadnienia odrębne, które winny stanowić przedmiot odrębnych spraw administracyjnych.
Podsumowując stwierdzić należy, że wbrew zarzutom skargi zaskarżona decyzja nie narusza prawa. W szczególności bezpodstawny okazał się zarzut naruszenia w tym zakresie wskazanych w skardze przepisów prawa materialnego. Kontrolowane rozstrzygnięcie zostało poprzedzone należycie przeprowadzonym postępowaniem wyjaśniającym i opiera się na prawidłowej ocenie materiału dowodowego, stąd też za bezpodstawny uznać należało również zarzut naruszenia w niniejszej sprawie przepisów postępowania w postaci art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. Sąd działając z urzędu poza granicami zarzutów skargi nie dopatrzył się w działania procesowych organów pomocowych takich naruszeń prawa procesowego i materialnego, które oznaczałyby konieczność wykorzystania kompetencji kasacyjnych z urzędu na podstawie art. 134 i art. 135 p.p.s.a. Zaskarżona decyzja jako w pełni legalna powinna zatem pozostać w obrocie prawnym.
W tym stanie rzeczy skargę należało oddalić, o czym orzeczono na podstawie art. 151 p.p.s.a.