II SA/Bd 795/24

II SA/Bd 795/24 - Wyrok WSA w Bydgoszczy
Data orzeczenia
2024-12-17
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2024-09-23
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Sędziowie
Jarosław Wichrowski
Joanna Brzezińska /przewodniczący/
Joanna Janiszewska - Ziołek /sprawozdawca/
Symbol z opisem
638  Sprawy egzekucji administracyjnej;  egzekucja obowiązków o charakterze niepieniężnym
6205 Nadzór sanitarny
Hasła tematyczne
Inspekcja sanitarna
Egzekucyjne postępowanie
Sygn. powiązane
II GSK 1723/25 - Wyrok NSA z 2026-03-10
Skarżony organ
Inspektor Sanitarny
Treść wyniku
oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 2505
art. 33 par. 2 pkt 2 lit. c, art. 33 par. 2 pkt 6 lit.c
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Joanna Brzezińska Sędziowie sędzia WSA Joanna Janiszewska-Ziołek (spr.) sędzia WSA Jarosław Wichrowski po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 17 grudnia 2024 r. sprawy ze skargi N. C. na postanowienie Inspektor Sanitarny z dnia [...] lipca 2024 r. nr [...] w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym oddala skargę.
Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z [...] lipca 2024r. nr [...] Inspektor Sanitarny, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. utrzymał w mocy postanowienie Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w T. z [...] czerwca 2024r. oddalające zarzuty N. C. (Skarżącej) zgłoszone w prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym.
Powyższe rozstrzygnięcie wydane zostało w następujących okolicznościach sprawy.
Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w T., upomnieniem z [...] marca 2018r. wezwał Skarżącą do stawienia się z dzieckiem (F. C.) w punkcie szczepień celem ustalenia indywidualnego toku obowiązkowych szczepień ochronnych dziecka. Upomnienie zostało doręczone Skarżącej [...] marca 2018r.
Po uzyskaniu informacji z punktu szczepień, że Skarżąca nie zgłosiła się dotychczas na badania kwalifikacyjne i nie przedstawiła jakiegokolwiek zaświadczenia z poradni specjalistycznej świadczącego o odroczeniu obowiązkowych szczepień ochronnych, organ inspekcji sanitarnej wystawił tytuł wykonawczy [...] listopada 2018r. nr [...] i wystąpił do Wojewody [...] o wszczęcie postępowania egzekucyjnego.
Postanowieniem z [...] sierpnia 2021r. Wojewoda [...] nałożył na Skarżącą grzywnę w celu przymuszenia do wykonania obowiązkowych szczepień ochronnych syna.
Pismem z [...] maja 2022r. (data wpływu do organu) Skarżąca zwróciła się do organu egzekucyjnego o umorzenie postępowania egzekucyjnego z powołaniem się na zaświadczenie lekarskie wystawione [...] kwietnia 2022r.przez lekarza specjalistę neurologa, w którym wskazano na konieczność zwolnienia małoletniego syna Skarżącej z obowiązku szczepień w okresie do [...] kwietnia 2023r. Postanowieniami z [...] lipca 2022r. Wojewoda K.-p odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego i zawiesił postępowanie prowadzone na podstawie tytułu wykonawczego nr [...].
Ww. postępowanie zostało podjęte mocą postanowienia Wojewody [...] z [...] stycznia 2024r., który to organ w tej samej dacie nałożył na Skarżącą grzywnę w kwocie [...]zł w celu przymuszenia do wykonania obowiązku określonego ww. tytule wykonawczym.
Skarżąca (pismem z [...] lutego 2024r.) wniosła zarzuty w postępowaniu egzekucyjnym, wskazując na:
1. naruszenie art. 27 § 1 w zw. z art. 59 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j.: Dz. U. z 2023 r., poz. 2505 ze zm. - zwanej dalej: "u.p.e.a.") poprzez niewłaściwe zastosowanie i uznanie, że tytuł egzekucyjny, który w treści odwołuje się do przepisów uznanych za niezgodnych z Konstytucją spełnia wymogi określone w art. 27§1 u.p.e.a. w sytuacji, gdy tak wystawiony tytuł nie spełnia tych wymogów i postępowanie winno zostać umorzone,
2. naruszenie art. 33 § 2 pkt 6c w zw. z art. 27 § 1 w zw. z art. 59 § 1 pkt 3 u.p.e.a. – brak wymagalności obowiązku – z uwagi na brak podstawy prawnej do określenia obowiązku (niekonstytucyjność przepisów),
3. błąd w ustaleniach faktycznych polegający na przyjęciu, że dziecko Skarżącej nie jest poddawane szczepieniom zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa, w sytuacji gdy nie ma podstaw do przyjęcia takiego ustalenia organu, a organ nie zastosował reguł z art. 81 a k.p.a.
W związku z tymi zarzutami strona wniosła o uznanie zgłoszonych zarzutów za zasadne i umorzenie postępowania egzekucyjnego.
Postanowieniem z [...] marca 2024r. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w T. oddalił zarzuty w sprawie egzekucji administracyjnej.
Powyższe rozstrzygnięcie zostało uchylone przez Inspektor Sanitarny postanowieniem z [...] maja 2024r. m.in. z uwagi na upływ terminu wymagalności obowiązkowego szczepienia przeciwko Haemophilus influenzae tybu b.
Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w B. ponownie rozpoznając sprawę, poinformował organ wykonawczy o ograniczeniu obowiązku wykonania szczepień zamieszczonych w tytule wykonawczym nr [...] w stosunku do Skarżącej (wygaśnięcie obowiązku poddania dziecka szczepieniu przeciwko Haemophilus influenzae tybu b) i w tym zakresie wniesiono o umorzenie postępowania egzekucyjnego.
Ponownie odnosząc się do zarzutów Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w B. postanowieniem z [...] czerwca 2024r. (nr [...]) oddalił je w części dotyczącej: określenia obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku określonego przepisami prawa oraz braku wymagalności obowiązku.
W zakresie pierwszego zarzutu organ wskazał, że obowiązek szczepień wynika z ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (t.j.: Dz. U. z 2023 r., poz. 1284 ze zm. - zwanej dalej "u.z.z.z.ch.") i obowiązek ten nie został uchylony mocą wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 9 maja 2023r.
Odnośnie zarzutu drugiego organ uznał, że nie zasługuje on na uwzględnienie, ponieważ Skarżąca dotychczas nie stawiła się na badania kwalifikacyjne w punkcie szczepień i nie przedstawiła zaświadczenia o braku przeciwwskazań do wykonania szczepień ochronnych.
Strona wniosła zażalenie na postanowienie organu pierwszej instancji, po rozpatrzeniu którego wydane zostało zaskarżone postanowienie opisane na wstępie.
Organ odwoławczy wskazał w uzasadnieniu rozstrzygnięcia, że uznaje za bezzasadne zarzuty zażalenia. Organ odwoławczy podkreślił, że podstawą żądania wykonania szczepień ochronnych jest ustawa o chorobach zakaźnych, która została wskazana w tytule wykonawczym. Organ zwrócił uwagę, że tytuł wykonawczy określa też termin realizacji obowiązku – zgodnie z ustalonym indywidualnie programem szczepień małoletniego. Organ odwoławczy podniósł nadto, że zarzuty zostały zgłoszone w trakcie obowiązywania rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 27 września 2023r., w którym zastosowano się już do wytycznych wyroku Trybunału Konstytucyjnego.
Odnosząc się do zarzutów zażalenia dotyczących niekonstytucyjności przepisów przymuszających do realizacji obowiązku poddania się szczepieniom ochronnych, organ odwoławczy powołał się na poglądy judykatury, zgodnie z którymi skutkiem wyroku ww. wyroku Trybunału Konstytucyjnego nie jest wyeliminowanie obowiązku poddania się szczepieniem ochronnym.
N. C., reprezentowana przez pełnomocnika, wniosła skargę na powyższe postanowienie organu odwoławczego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy, wnosząc o jego uchylenie oraz uchylenie postanowienia organu pierwszej instancji. Skarżąca wniosła też o zwrócenie się z zapytaniem do Trybunału Konstytucyjnego, co do zgodności z Konstytucją: art. 5 ust. 1 pkt 1b w zw. z ust. 2 oraz art. 17 ust. 1, 10 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi w zw. z przepisami rozporządzenia wykonawczego z art. 41 ust. 1, art. 47, art. 31 ust. 3 i art. 72 ust. 1-3 Konstytucji RP.
Skarżąca zarzuciła zaskarżonemu postanowieniu:
- naruszenie art. 33 § 2 pkt 2 c w zw. z art. 33 § 2 pkt 6 c u.p.e.a. w zw. z art. 5 ust. 1 pkt 1 b i ust. 2 oraz art. 17 ust. 1 w zw. z art. 17 ust. 10 u.z.z.z.ch. w zw. z § 2 i 3 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 27 września 2023r. w zw. z art. 39, art. 41 ust. 1 wz. Z art. 47 i art. 31 ust. 3, art. 72 ust. 1-3 Konstytucji RP w zakresie w jakim na Skarżącą został nałożony obowiązek wykonania zabiegu medycznego na dziecku, który to zabieg narusza nietykalność i wolność osobistą oraz narusza prawo do decydowania o życiu osobistym, a także stanowi przejaw wyzysku dziecka oraz narusza prawo rodzica do wychowania dziecka zgodnie ze swoimi przekonaniami i narusza wolność sumienia, a także stanowi przymus do poddania się eksperymentowi medycznemu,
- naruszenie art. 33 § 2 pkt 6c u.p.e.a. poprzez brak wymagalności obowiązku z innych przyczyn – z uwagi na brak podstawy prawnej do określenia obowiązku – tytuł egzekucyjny (na podstawie którego prowadzona jest egzekucja wobec Skarżącej) wskazuje na obowiązki określone na podstawie Programu Szczepień Ochronnych ogłoszonych w formie komunikatu GIS, który to akt nie może regulować obowiązków Skarżącej (wyrok TK z dnia 9 maja 2023r. w sprawie SK 81/19).
Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w B. wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.
Pismem z [...] listopada 2024r. Inspektor Sanitarny poinformował, że postanowieniem z [...] września 2024r. (działając na wniosek wierzyciela) umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec Skarżącej na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] – co skutkuje bezprzedmiotowością postępowania sądowoadministracyjnego (art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a.)
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U.2024.1267, t.j.) w związku z art. 3 § 1 p.p.s.a. (ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz.U.2024.935, t.j.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W myśl art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Mając na uwadze wskazane kryterium kontroli Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Przedmiotem oceny Sądu było postanowienie [...] Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego, utrzymujące w mocy postanowienie organu pierwszej instancji, oddalające zarzuty w sprawie egzekucji administracyjnej.
Egzekucję obowiązków wynikających z norm prawa administracyjnego reguluje ustawa z dnia [...] czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.
Wskazać należy, że przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji ulegały zmianom, m.in. na podstawie ustawy z dnia 4 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2019 r., poz.1553) i ustawy z dnia 11 września 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2019 r., poz. 2070). Co do zasady zmiany te weszły w życie w dniu 20 lutego 2021 r.
W związku z powyższym należy poczynić kilka wstępnych uwag.
W niniejszej sprawie wierzyciel (Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w T.) wystawił tytuł wykonawczy nr [...] oraz wniósł o wszczęcie egzekucji administracyjnej do organu egzekucyjnego, którym w niniejszej sprawie jest Wojewoda [...]. W tej sytuacji zastosowanie mają przepisy u.p.e.a. w brzmieniu obowiązującym od dnia [...] lutego 2021 r.
Należy zwrócić uwagę, że zgodnie z art. 33 § 1 u.p.e.a. w obecnym brzmieniu, zobowiązanemu przysługuje prawo wniesienia do wierzyciela, za pośrednictwem organu egzekucyjnego, zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej. Stosownie do treści art. 33 § 2 u.p.e.a. podstawą zarzutów jest:
1) nieistnienie obowiązku;
2) określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z:
a) orzeczenia, o którym mowa w art. 3 i art. 4,
b) dokumentu, o którym mowa w art. 3a § 1,
c) przepisu prawa, jeżeli obowiązek wynika bezpośrednio z tego przepisu;
3) błąd co do zobowiązanego;
4) brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, jeżeli jest wymagane;
5) wygaśnięcie obowiązku w całości albo w części;
6) brak wymagalności obowiązku w przypadku:
a) odroczenia terminu wykonania obowiązku,
b) rozłożenia na raty spłaty należności pieniężnej,
c) wystąpienia innej przyczyny niż określona w lit. a i b.
Postępowanie dotyczące zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej, o których mowa w art. 33-35 u.p.e.a. jest szczególnym postępowaniem - postępowaniem incydentalnym w ramach administracyjnego postępowania egzekucyjnego. W niniejszej sprawie Skarżąca wniosła zarzuty w sprawie egzekucji administracyjnej, związane z prowadzeniem postępowania egzekucyjnego objętego ww. tytułem wykonawczym (dotyczącym obowiązku o charakterze niepieniężnym).
Skarżąca podniosła zarzuty: oparte na przepisach: art. 33 § 2 pkt 2 lit. c u.p.e.a i art. 33 § 2 pkt 6 lit. c u.p.e.a.),
Odnosząc się do kwestii merytorycznych wskazać należy, że w zażaleniu na postanowienie organu pierwszej instancji oraz w skardze Skarżąca podnosi zarzuty skoncentrowane na wykazaniu, że niezasadnie oddalono zarzut braku wymagalności obowiązku. Z analizy akt wynika, że Skarżąca upatruje brak wymagalności obowiązku z innych przyczyn niż określone w art. 33 § 2 pkt 6 lit. a i b u.p.e.a. oraz nie powołuje się w tym zakresie na okoliczności odroczenia terminu wykonania obowiązku. Skarżąca powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 9 maja 2023 r., sygn. akt SK 81/19 wskazuje, że komunikaty Głównego Inspektora Sanitarnego nie mieszczą się w katalogu obowiązujących w Polsce źródeł prawa, wobec czego nie można było upatrywać wymagalności wykonania obowiązku w terminach ogłaszanych w Programie Szczepień Ochronnych.
Zdaniem Sądu stanowisko to nie jest prawidłowe.
Organy administracji obu instancji trafnie uznały zarzut braku wykonalności obowiązku szczepień za niezasadny. W rozpoznawanej sprawie brak było podstaw do jego kwestionowania. Argumentacja Skarżącej kwestionująca obowiązujący w Rzeczpospolitej Polskiej system szczepień ochronnych jako zagrażający życiu dzieci z uwagi na zbyt dużą ilość szczepień, brak bezpieczeństwa szczepionek (które są w fazie badań pokontrolnych) pozostaje bez wpływu na ocenę wymagalności obowiązku.
W rozpoznawanej sprawie poza sporem jest, że syn Skarżącej nie został poddany szczepieniom wymienionym w tytule wykonawczym. Skarżąca nie zgłosiła się dotychczas na badania kwalifikacyjne. W toku postępowania poprzedzającego bezpośrednio wydanie zaskarżonego postanowienia nie wskazywała, że w tym konkretnym wypadku zachodzą przeciwskazania stałe lub czasowe do wykonania szczepień u dziecka.
Wbrew przekonaniu Skarżącej, z obowiązujących w chwili wszczęcia postępowania egzekucyjnego i wydania zaskarżonego postanowienia przepisów prawa wynika obowiązek poddania jej małoletniego syna szczepieniom ochronnym.
Podkreślić należy, że profilaktyka przed chorobami epidemicznymi jest zgodnie z art. 68 ust. 4 Konstytucji RP obowiązkiem władz publicznych. W celu realizacji zadań profilaktycznych w art. 5 u.z.z.z.ch. wprowadzono powszechne obowiązki w zakresie zapobiegania i zwalczania zakażeń lub chorób zakaźnych.
Stosownie do art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b u.z.z.z.ch. osoby przebywające na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej są obowiązane na zasadach określonych w ustawie do poddawania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym, co należy rozumieć zgodnie z art. 2 pkt 26 tej ustawy jako podanie szczepionki przeciw chorobie zakaźnej w celu sztucznego uodpornienia przeciwko tej chorobie. Przy czym w przypadku osoby nieposiadającej pełnej zdolności do czynności prawnych odpowiedzialność za wypełnienie obowiązków, o których mowa w ust. 1, ponosi osoba, która sprawuje pieczę nad osobą małoletnią lub bezradną, albo opiekun faktyczny w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (art. 5 ust. 2 u.z.z.z.ch.).
Realizację wyrażonego w przytoczonych przepisach obowiązku konkretyzują przepisy ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi zamieszczone w rozdziale 4 "Szczepienia ochronne".
W myśl art. 17 ust. 1 u.z.z.z.ch., osoby określone na podstawie ust. 10 pkt 2, są obowiązane do poddawania się szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym określonym na podstawie ust. 10 pkt 1, zwanym dalej "obowiązkowymi szczepieniami ochronnymi". Z art. 17 ust. 2 u.z.z.z.ch. wynika, że wykonanie obowiązkowego szczepienia ochronnego jest poprzedzone lekarskim badaniem kwalifikacyjnym w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego. Każdorazowo musi to być badanie kwalifikacyjne aktualne, wykonane w czasie nieprzekraczającym 24 godzin przed szczepieniem (art. 17 ust. 3 u.z.z.z.ch.). Po przeprowadzonym lekarskim badaniu kwalifikacyjnym lekarz wydaje zaświadczenie ze wskazaniem daty i godziny przeprowadzonego badania (art. 17 ust. 4 u.z.z.z.ch.). W przypadku, gdy lekarskie badanie kwalifikacyjne daje podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia ochronnego, lekarz kieruje osobę objętą obowiązkiem szczepienia ochronnego do konsultacji specjalistycznej (art. 17 ust. 5 u.z.z.z.ch.).
Tylko w trybie lekarskiego badania kwalifikacyjnego następuje określenie, czy nie występują przeszkody w stanie zdrowia osoby objętej obowiązkiem szczepienia, które wykluczają jego wykonanie. Realizacja tego obowiązku obciąża zobowiązanego lub osobę odpowiedzialną za wykonanie go przez zobowiązanego. Niepoddanie się badaniu kwalifikacyjnemu jest równoznaczne z niewykonaniem obowiązku poddania się szczepieniu ochronnemu (por. wyroki NSA z 21 listopada 2019 r., II OSK 3322/17 i II OSK 43/18).
Zgodnie z art. 17 ust. 7 u.z.z.z.ch., urodzenie żywego dziecka nakłada na osobę wystawiającą zaświadczenie o żywym urodzeniu, obowiązek założenia karty uodpornienia oraz książeczki szczepień dziecka. Natomiast stosownie do art. 17 ust. 9 u.z.z.z.ch., do obowiązków lekarza sprawującego profilaktyczną opiekę zdrowotną należy powiadomienie osoby obowiązanej do poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym lub osoby sprawującej pieczę nad osobą małoletnią lub bezradną albo opiekuna faktycznego w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta o obowiązku poddania się tym szczepieniom, a także poinformowanie o szczepieniach zalecanych.
Z powyższych przepisów wynika, że obowiązek poddania dziecka szczepieniom ochronnym jest obowiązkiem wynikającym z ustawy, a więc z powszechnie obowiązujących przepisów i jest on bezpośrednio wykonalny. Jego niedochowanie aktualizuje obowiązek wszczęcia postępowania egzekucyjnego, którego rezultatem jest przymusowe dochodzenie wykonania szczepień.
Stosownie do art. 17 ust. 10 u.z.z.z.ch., minister właściwy do spraw zdrowia określa, w drodze rozporządzenia, m.in. wykaz chorób zakaźnych objętych obowiązkiem szczepień ochronnych (pkt 1) oraz osoby lub grupy osób obowiązane do poddawania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym, wiek i inne okoliczności stanowiące przesłankę do nałożenia obowiązku szczepień ochronnych na te osoby (pkt2) - uwzględniając dane epidemiologiczne dotyczące zachorowań, aktualną wiedzę medyczną oraz zalecenia Światowej Organizacji Zdrowia.
Na podstawie tej delegacji Minister Zdrowia wydał rozporządzenie z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2022 r. poz. 2172 z późn. zm. – obowiązujące w dacie wystawienia tytułu wykonawczego), w którym wskazał, że obowiązkiem szczepień ochronnych są objęte następujące choroby zakaźne: błonica; gruźlica; inwazyjne zakażenie Haemophilus influenzae typu b, inwazyjne zakażenia Streptococcus pneumoniae, krztusiec, nagminne zakażenie przyusznic (świnka), odra, ospa wietrzna, ostre nagminne porażenie dziecięce (poliomyelitis), różyczka, tężec, wirusowe zapalenie wątroby typu B, wścieklizna, zakażenia wywołane przez rotawirusy (§ 2). W rozporządzeniu tym wskazano również, w jakim okresie życia dzieci i młodzież podlegają szczepieniu ochronnemu przeciw konkretnej chorobie.
Podkreślić należy, że zarzuty skargi odnoszą się do powyższej regulacji prawnej, które już nie obowiązywały w dniu wydania zaskarżonych rozstrzygnięć i związane były z treścią wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 9 maja 2023 r. w sprawie o sygn. akt SK 81/19. Wyrok ten był podstawą do zmian w przepisach ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi dokonanych przez ustawodawcę.
Wskazać trzeba, że w wyroku z 9 maja 2023 r., sygn. akt SK 81/19 Trybunał Konstytucyjny orzekł, że:
I. Art. 17 ust. 11 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz. U. z 2022 r. poz. 1657, z późn. zm.) w związku z § 5 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2172) w zakresie, w jakim termin wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczba dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych, określone są w Programie Szczepień Ochronnych na dany rok, ogłaszanym przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu, a nie przez ministra właściwego do spraw zdrowia, w drodze rozporządzenia, jest niezgodny z art. 47 w związku z art. 31 ust. 3 w związku z art. 87 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.
II. Przepisy wymienione w części I, w zakresie tam wskazanym, tracą moc obowiązującą po upływie 6 (sześciu) miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw RP. Trybunał umorzył postępowanie w pozostałym zakresie.
Z uzasadnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego wynika, że komunikat Głównego Inspektora Sanitarnego wskazuje termin wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczbę dawek poszczególnych szczepionek. Z tego względu należało uznać, że Program Szczepień Ochronnych zawiera nowość normatywną, w postaci treści nieobecnych ani w ustawie o zapobieganiu i zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, ani w rozporządzeniu. Trybunał wskazał, że sprecyzowanie zakresu obowiązku jednostki w drodze rozporządzenia jest dopuszczalne, o ile istnieje stosowna delegacja ustawowa, tj. spełnione są przesłanki określone w art. 92 Konstytucji RP. W realiach rozpoznawanej sprawy, w sposób niezamierzony nastąpiła subdelegacja kompetencji - termin wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczbę dawek poszczególnych szczepionek wskazuje Główny Inspektor Sanitarny w Programie Szczepień Ochronnych na dany rok, a minister właściwy do spraw zdrowia nakazuje przeprowadzać obowiązkowe szczepienia ochronne zgodnie z Programem Szczepień Ochronnych. Z kolei art. 17 ust. 11 u.z.z.z.ch. wskazuje, że komunikat ma uwzględniać przepisy rozporządzenia. Komunikat Głównego Inspektora Sanitarnego ma mieć jedynie charakter techniczny i zawierać reguły instrumentalne kierowane do podmiotów organizacyjnie podległych Głównemu Inspektorowi Sanitarnemu, jak i personelu medycznego. Uszczegółowienie obowiązku szczepień ochronnych adresowanego do jednostki ma być unormowane wyłącznie rozporządzeniem. W rzeczywistości jednak komunikat Głównego Inspektora Sanitarnego wywiera skutek w sferze kształtowania praw jednostki. Taka jednak dwutorowość nie jest dopuszczalna na poziomie komunikatu. Mogłaby co najwyżej wystąpić na poziomie rozporządzenia, będącego podstawą dla Głównego Inspektora Sanitarnego do sformułowania reguł instrumentalnych, jak i doprecyzowania obowiązku ciążącego na jednostce.
Zestawienie związkowe przepisów będących przedmiotem kontroli pozwoliło Trybunałowi na taką rekonstrukcję normy, aby wydać wyrok zakresowy, albowiem niekonstytucyjność uwidacznia się dopiero przy łącznym ujęciu tych przepisów. Trybunał zaznaczył, że intensywność ingerencji w prawo podmiotowe musi być kontrolowalna przez obywatela, tj. wynikać z prawa powszechnie obowiązującego. Poddanie jednostki obowiązkowi szczepień ochronnych, czy też - w realiach niniejszej sprawy - ponoszenie odpowiedzialności za jego niezrealizowanie przez osobę, która sprawuje prawną pieczę nad osobą małoletnią, stanowi istotną ingerencję w prawa podmiotowe (art. 47 Konstytucji RP). Ponieważ niezrealizowanie obowiązku zostało powiązane z poważnymi konsekwencjami dla jednostki, musi ona być w stanie precyzyjnie ustalić treść tego obowiązku. Z tego punktu widzenia sytuacja, w której jego treść jest współkształtowana komunikatem Głównego Inspektora Sanitarnego, niebędącym aktem prawa powszechnie obowiązującego (a contrario art. 87 Konstytucji RP), jest niedopuszczalna. Dlatego też, w ocenie Trybunału, art. 17 ust. 11 u.z.z.z.ch. w związku z § 5 rozporządzenia z 18 sierpnia 2011 r. w zakresie, w jakim termin wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczba dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych, określone są w Programie Szczepień Ochronnych na dany rok, ogłaszanym przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu, a nie przez ministra właściwego do spraw zdrowia, w drodze rozporządzenia, jest niezgodny z art. 47 w związku z art. 31 ust. 3 w związku z art. 87 Konstytucji RP. Trybunał wskazał, że wydany wyrok powoduje konieczność dostosowania stanu prawnego przez właściwy organ władzy publicznej. W ocenie Trybunału - wobec stwierdzenia niezgodności z Konstytucją normy - nie zaś art. 17 ust. 11 u.z.z.z.ch., jak i § 5 rozporządzenia z 18 sierpnia 2011 r. jako takich - zapewnienie stanu prawnego zgodnego z Konstytucją RP ciąży zarówno na ustawodawcy, jak i ministrze właściwym do spraw zdrowia. Istotne jest jednak to, że ingerencja ustawodawcy może nie być konieczna w razie odpowiedniego działania organu upoważnionego do wydania rozporządzenia.
Trybunał był świadomy, że materia dotycząca obowiązkowych szczepień ochronnych może ulegać potrzebie częstych zmian, co zależy od wielu czynników, w tym aktualnej wiedzy medycznej. Z tego względu Trybunał zasugerował dostosowanie stanu prawnego w pierwszej kolejności przez zmianę rozporządzenia.
Trybunał podkreślił, że wydany wyrok nie pozbawia Głównego Inspektora Sanitarnego kompetencji do ogłaszania w formie komunikatu, w dzienniku urzędowym ministra właściwego do spraw zdrowia, Programu Szczepień Ochronnych na dany rok, ani nie ogranicza zakresu treści, które mogą być zawarte w owym komunikacie. Innymi słowy, termin wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczba dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych powinny być - w ślad za źródłem powszechnie obowiązującego prawa - wskazane w Programie Szczepień Ochronnych na dany rok, jednakże komunikat Głównego Inspektora Sanitarnego nie może stanowić podstawy do rekonstrukcji zakresu nakazów wynikających z obowiązku szczepień ochronnych nałożonego na jednostkę na mocy ustawy.
Jednocześnie Trybunał wskazał, że zgodnie z art. 190 ust. 3 Konstytucji RP, orzeczenie Trybunału wchodzi w życie z dniem ogłoszenia, jednak Trybunał może określić inny termin utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego. W tym zakresie Trybunał wyjaśnił, że skoro wydany wyrok nie odnosi się do zagadnienia zgodności z Konstytucją RP obowiązku poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym jako takiego, konieczne jest zapewnienie stosownych ram realizacji tego obowiązku. Trybunał dostrzegł potrzebę dostosowania stanu prawnego i stwierdził, że określenie w wyroku innego terminu utraty mocy obowiązującej jest niezbędne dla zapewnienia ciągłości realizacji obowiązku szczepień ochronnych. Termin 6 miesięcy, w ocenie Trybunału, powinien być wystarczający do dokonania stosownych zmian.
Sąd w składzie orzekającym w rozpoznawanej sprawie podziela stanowisko prezentowane w doktrynie i orzecznictwie, że w przypadku zastosowania klauzuli odraczającej, akt normatywny wskazany w orzeczeniu Trybunału Konstytucyjnego pozostaje częścią systemu prawa i w związku z tym winien być zasadniczo stosowany, tak jak każdy obowiązujący akt prawny (por. wyrok WSA w Łodzi z 1 grudnia 2023 r., III SA/Łd 505/23; wyroki WSA w Gdańsku z 17 kwietnia 2024 r., III SA/Gd 64/24 i III SA/Gd 65/24). Sytuacja, w której Trybunał Konstytucyjny uznał dany przepis za niekonstytucyjny wraz z odroczeniem terminu jego mocy obowiązywania, oznacza jego obowiązywanie, przy czym jego stosowanie w tym okresie winno być zawsze przedmiotem analizy. Sądy, dokonując wyboru odpowiedniego środka procesowego, zobowiązane są brać pod uwagę przedmiot regulacji objętej niekonstytucyjnym przepisem, przyczyny naruszenia i znaczenie wartości konstytucyjnych naruszonych takim przepisem, jak i powody, dla których Trybunał Konstytucyjny odroczył termin mocy obowiązującej niekonstytucyjnego przepisu, a także okoliczności rozpoznawanej przez sąd sprawy i konsekwencje stosowania lub odmowy zastosowania niekonstytucyjnego przepisu (vide: wyrok NSA z 2 sierpnia 2018 r., II OSK 87/18; wyrok WSA w Gdańsku z 6 lipca 2023 r., III SA/Gd 227/23).
Mając na uwadze powyższe, Sąd stwierdził, że regulacja objęta wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 9 maja 2023 r., sygn. akt SK 81/19 dotyczy szczególnie istotnej ze względów społecznych i medycznych kwestii zapobiegania chorobom zakaźnym. Prawidłowa realizacja szczepień ochronnych zapewnia wysoki odsetek osób posiadających odporność przeciw chorobom zakaźnym, a tym samym zmniejsza ryzyko szerzenia się tych chorób. Na powyższe okoliczności zwrócił uwagę Trybunał Konstytucyjny wyjaśniając, że wyrok nie odnosi się do zagadnienia zgodności z Konstytucją RP obowiązku poddania się szczepieniom ochronnym.
Ewentualne przyjęcie przez Sąd, że w niniejszej sprawie nie mogą być stosowane zakwestionowane przez Trybunał Konstytucyjny przepisy, których termin utraty mocy obowiązującej odroczono, byłoby równoznaczne z akceptacją postaw rodziców niezgłaszających się na szczepienia ochronne dzieci, choć szczepienia te w świetle orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego są obowiązkowe i istnieje konieczność zapewnienia ich ciągłości. Takie stanowisko zaprezentował Naczelny Sąd Administracyjny w najnowszym orzecznictwie i tak m.in. w wyroku z 24 września 2024r. w sprawie II GSK 841/24 podkreślił, że "stanowisko Trybunału jest wyrazem ochrony nadrzędnych chronionych konstytucyjnie wartości, jak: ochrona zdrowia publicznego oraz zwalczanie chorób zakaźnych, o których stanowi art. 68 ust. 1 i 4 Konstytucji", a "Trybunał w cyt. wyroku upoważnił organy i sądy do stosowania zakwestionowanych przepisów ustawy o zwalczaniu chorób zakaźnych oraz rozporządzenia z 2011 r. w zakresie, w jakim pozwalają one na ustalenie terminu wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczby dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych, na podstawie PSO na dany rok, ogłaszanego przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu". W ocenie NSA "odmowa zastosowania zakwestionowanych przepisów, szczególnie wobec odroczenia przez Trybunał utraty ich mocy, spowodowałaby zakłócenie procesu wykonywania obowiązkowych szczepień ochronnych".
W ocenie Sądu, z treści uzasadnienia wyroku wynika zatem, że Trybunał Konstytucyjny nie zakwestionował w żaden sposób wprowadzenia obowiązkowych szczepień ochronnych, zaś jako wzorzec kontroli, przyjął przepisy o prawie do ochrony prawnej życia prywatnego (art. 47 Konstytucji RP), o zasadzie proporcjonalności przy ograniczaniu w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw (art. 31 ust. 3 Konstytucji RP) oraz o źródłach powszechnie obowiązującego prawa (art. 87 ust. 1 Konstytucji RP).
W świetle powyższych rozważań, Sąd nie ma wątpliwości, że w rozpoznawanej sprawie choroby wymienione w tytule wykonawczym są objęte obowiązkowym szczepieniem ochronnym (oczywiście poza szczepieniem ochronnym przeciwko: zakażeniom Haemophilus Influenzae typu b), a syn Skarżącej - jako osoba małoletnia - podlega obowiązkowi tych szczepień. Podkreślić należy, że obowiązek ten wynika bezpośrednio z przepisów prawa, a wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 9 maja 2023 r., sygn. akt SK 81/19 nie wpłynął na kwestie istnienia i wykonalności tego obowiązku.
W rozpoznawanej sprawie poza sporem jest to, że syn Skarżącej nie został zaszczepiony przeciwko chorobom zakaźnym wymienionym w tytule wykonawczym, pomimo że upłynęły już terminy podania poszczególnych dawek szczepionek określone w komunikacie Głównego Inspektora Sanitarnego. W sytuacji zatem, gdy wymagane terminy zaszczepienia już upłynęły, zaś małoletni nie został zaszczepiony przeciwko chorobom zakaźnym, to obowiązek poddania go szczepieniom stał się wymagalny i istniały podstawy prawne do wystawienia tytułu wykonawczego.
Podkreślić przy tym należy, że w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego, na podstawie art. 17 ust. 10 u.z.z.z.ch., wydane zostało 27 września 2023 r. przez Ministra Zdrowia kolejne rozporządzenie w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych, które weszło w życie 1 października 2023 r. Rozporządzenie to określa wykaz chorób zakaźnych objętych obowiązkiem szczepień ochronnych, osoby lub grupy osób obowiązane do poddawania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym, wiek i inne okoliczności stanowiące przesłankę powstania obowiązku szczepień ochronnych, schemat szczepienia przeciw chorobie zakaźnej obejmujący liczbę dawek i terminy ich podania wymagane dla danego szczepienia uwzględniające wiek osoby objętej obowiązkiem szczepienia. Według § 3 ust. 1 rozporządzenia z 27 września 2023 r. obowiązane są do poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym ze względu na wiek są: dzieci i młodzież przeciw: gruźlicy, błonicy, krztuścowi, tężcowi, inwazyjnym zakażeniom Haemophilus influenzae typu b, inwazyjnym zakażeniom Streptococcus pneumoniae, ostremu nagminnemu porażeniu dziecięcemu (poliomyelitis), odrze, nagminnemu zapaleniu przyusznic (śwince), różyczce, zakażeniom powodowanym przez rotawirusy, wirusowemu zapaleniu wątroby typu B. Schematy obowiązkowych szczepień dzieci i młodzieży obejmujące liczbę dawek i terminy ich podania wymagane dla danego szczepienia podstawowego lub przypominającego, z uwzględnieniem wieku osoby objętej obowiązkiem szczepienia, określa załącznik nr 1 do rozporządzenia (§ 3 ust. 2).
Należy zwrócić uwagę, że podane w rozporządzeniu z 27 września 2023 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych liczby dawek i terminy poszczególnych szczepień nieznacznie różnią się od tych, które wcześniej były podawane w komunikatach Głównego Inspektora Sanitarnego obowiązujących dla syna Skarżącej przeciw tym samym chorobom zakaźnym. Różnice zostały uwzględnione przez organy inspekcji sanitarnej, które zwróciły się do organu egzekucyjnego o częściowe umorzenie postępowania egzekucyjnego.
Nie budzi wobec tego wątpliwości, że syn Skarżącej podlegał obowiązkowym szczepieniom ochronnym zarówno przed wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego, jak i po nim.
W rezultacie jako niezasadne należało zarzuty skargi zmierzające do zakwestionowania wymagalności obowiązku zaszczepienia małoletniego syna Skarżącej.
Nie można także podzielić argumentacji, że doszło do naruszenia norm konstytucyjnych powołanych w skardze poprzez uznanie, że zachodzą przesłanki do ograniczenia przysługującego Skarżącej prawa do wolności, ochrony praw dziecka, ochrony życia prywatnego oraz prawa do ochrony zdrowia. Organ drugiej instancji nie wyszedł poza granice sprawy rozpatrując zażalenie.
W ocenie Sądu, chroniona Konstytucją RP wolność decydowania o swoim życiu osobistym nie ma charakteru absolutnego i doznaje stosownych ograniczeń m.in. ze względu na ochronę zdrowia (art. 31 ust. 3 Konstytucji RP). Zgodnie z art. 68 ust. 1 Konstytucji RP każdy ma prawo do ochrony zdrowia, a władze publiczne są obowiązane do zapewnienia szczególnej opieki zdrowotnej dzieciom (art. 68 ust. 3 Konstytucji RP). Nie wymaga pogłębionych wyjaśnień, że obowiązek poddania dziecka szczepieniom ochronnym realizuje wskazywane wyżej powinności państwa względem jednostki oraz ogółu społeczeństwa (na co już wyżej Sąd zwrócił uwagę).
W rozpoznawanej sprawie nie bez znaczenia pozostaje także to, że - jak stanowi art. 95 § 3 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego - władza rodzicielska powinna być wykonywana tak, jak tego wymaga dobro dziecka i interes społeczny. W realiach demokratycznego państwa prawnego tak dobro dziecka, jak i interes społeczny jednoznacznie wymagają, aby rodzice dziecka korzystali z osiągnięć współczesnej medycyny w sposób wolny od ideologicznych uprzedzeń i dobrowolnie poddawali dziecko szczepieniom ochronnym, m.in. po to, by uniknąć stosowania przez organy państwa przymusu dla wykonania tego obowiązku, nakazanego w art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b u.z.z.z.ch., i równocześnie, by chronić prawa dziecka, których ochronę zapewnia Rzeczpospolita Polska, o czym stanowi art. 72 ust. 1 Konstytucji RP (vide: wyrok NSA z 12 lipca 2017 r., II GSK 3542/15). Nadto, jak już wyżej wskazano, ustawodawca przewidział odpowiedni mechanizm poprzedzający wykonanie szczepienia, tj. badanie kwalifikacyjne celem stwierdzenia, czy nie istnieją w danym indywidualnym przypadku przeciwwskazania do wykonania szczepienia. Nie można przyjąć, aby tego rodzaju rozwiązanie miało prowadzić do naruszenia praw i wolności (vide: wyrok NSA z 22 listopada 2017 r., II OSK 389/16). W orzecznictwie sądów administracyjnych (vide: wyrok NSA z 25 maja 2022 r., II OSK 3352/19) wyrażano pogląd, że konieczność wykonania obowiązku poddania osoby małoletniej obowiązkowym szczepieniom ochronnym nie pozostaje w sprzeczności z art. 8 ust. 2, art. 31 ust. 2, art. 47 Konstytucji RP. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny ww. wyroku, w analizowanym przypadku zachodzi zderzenie się dwóch interesów: indywidualnego i ogólnospołecznego, co wymaga uwzględnienia zasady proporcjonalności, która jest jednym z filarów demokratycznego państwa prawnego, o jakim mowa w art. 2 Konstytucji RP. Każdy ma prawo do ochrony zdrowia, przy czym władze publiczne są obowiązane do zapewnienia szczególnej opieki zdrowotnej dzieciom, z uwzględnieniem zasady równości w dostępie do świadczeń zdrowotnych (art. 68 ust. 1, 2 i 3 Konstytucji RP). "Obowiązkowość" szczepień ma na celu zabezpieczenie społeczeństwa przed występującymi zagrożeniami (wewnętrznymi i zewnętrznymi). Zgodnie zaś z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, ograniczenia w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw mogą być ustanawiane tylko w ustawie i tylko wtedy, gdy są konieczne w demokratycznym państwie dla m.in. ochrony zdrowia albo wolności i praw innych osób. Ograniczenia te nie mogą naruszać istoty wolności i praw. Tak jak wyjaśniono, obowiązek szczepień wynika bezpośrednio z ustawy. Powyższe wyklucza istnienie problemu konstytucyjności "obowiązkowości" szczepień na tle art. 31 ust. 1 i ust. 2 Konstytucji RP.
Za całkowicie nieuzasadnioną Sąd uznaje też argumentację odnoszącą się do eksperymentów medycznych (leczniczych, badawczych). Wskazać wystarczy, że stosownie do art. 21 ust. 1-3 ustawy z dnia 5 grudnia 1996 r. o zawodach lekarza i lekarza dentysty (tj. Dz. U. z 2022 r., poz. 1731) eksperyment medyczny polega na wprowadzeniu nowych albo tylko częściowo wypróbowanych metod diagnostycznych, leczniczych lub profilaktycznych w celu osiągnięcia bezpośredniej korzyści dla zdrowia osoby chorej (eksperyment leczniczy) lub ma na celu rozszerzenie wiedzy medycznej (eksperyment badawczy). Eksperyment medyczny w rozumieniu ww. przepisów polega na wykonywaniu badań klinicznych u ludzi z użyciem produktu leczniczego, które poprzedzają jego dopuszczalność do obrotu. Preparaty szczepienne dystrybuowane w Polsce zostały dopuszczone przez Prezesa Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych. A zatem w przypadku szczepień ochronnych nie może być mowy ani o wprowadzeniu nowych lub częściowo wypróbowanych metod profilaktycznych ani o ich podawaniu w celu rozszerzenia wiedzy medycznej, które to rozszerzenie Skarżąca mylnie utożsamia z monitorowaniem korzystnych i ewentualnych niekorzystnych reakcji organizmów ludzkich w populacji poddawanej szczepieniom (badania porejestracyjne). Za chybiony należało zatem uznać zarzut Skarżącej, że organy naruszają jej prawo i prawo dziecka wynikające z art. 39 Konstytucji RP ("nikt nie może być poddany eksperymentom naukowym, w tym medycznym, bez dobrowolnie wyrażonej zgody").
Nietrafne są też argumenty skargi wskazujące na konieczność uzyskania zgody rodziców na poddanie dziecka szczepieniu. Jak już wskazano, wykonanie szczepień ochronnych jest ma charakter obligatoryjny, jego zakres i tryb realizacji jest ustawowo wyznaczony. W konsekwencji nie ma możliwości odmowa poddania się nim z powodów wskazanych przez Skarżącą, a które mieszczą się w zakresie art. 16 ustawy 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (tekst jedn.: Dz. U. z 2022 r. poz. 1876). Wskazany przepis stanowi, że pacjent ma prawo do wyrażenia zgody na udzielenie określonych świadczeń zdrowotnych lub odmowy takiej zgody, po uzyskaniu informacji w zakresie określonym w art. 9. Z kolei według art. 9 ust. 2 ww. ustawy pacjent, w tym małoletni, który ukończył 16 lat, lub jego przedstawiciel ustawowy mają prawo do uzyskania od osoby wykonującej zawód medyczny przystępnej informacji o stanie zdrowia pacjenta, rozpoznaniu, proponowanych oraz możliwych metodach diagnostycznych i leczniczych, dających się przewidzieć następstwach ich zastosowania albo zaniechania, wynikach leczenia oraz rokowaniu, w zakresie udzielanych przez tę osobę świadczeń zdrowotnych oraz zgodnie z posiadanymi przez nią uprawnieniami. Jak trafnie wskazuje się w orzecznictwie art. 16 tej ustawy znajduje zastosowanie, jeżeli przepisy odrębnych ustaw nie stanowią inaczej (art. 15). Taką zaś odrębną ustawą jest m.in. ustawa o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, która przewiduje obowiązek poddawania się szczepieniom. Ustawa ta nie przewiduje praw pacjenta do odmowy wyrażenia zgody na szczepienie ochronne, wręcz przeciwnie - statuuje ogólny obowiązek poddania się szczepieniom ochronnym. Jedynie w sytuacji wskazań lekarskich, gdy lekarskie badanie kwalifikacyjne daje podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia, lekarz kieruje osobę objętą obowiązkiem do konsultacji specjalistycznej (art. 17 ust. 5 u.z.z.z.). Oznacza to, że u.z.z.z. stanowi lex specialis w zakresie możliwości odmowy poddania się szczepieniu ochronnemu w stosunku do ustawy o prawach pacjenta (por. wyrok NSA z 17 kwietnia 2014 r., sygn. akt II OSK 338/13; wyrok NSA z 4 lutego 2015 r., sygn. akt II OSK 1509/13, wyrok WSA w Lublinie z 26 stycznia 2016 r., sygn. akt III SA/Lu 1277/15).
Odnosząc się końcowo do twierdzenia PWIS zawartego w piśmie z [...] listopada 2024 r., iż umorzenie postępowania egzekucyjnego przez Wojewodę [...] stanowi podstawę do umorzenia postępowania sądowoadministracyjnego z uwagi jego bezprzedmiotowość wyjaśnić należy, że przy badaniu wystąpienia przesłanek bezprzedmiotowości postępowania chodzi generalnie o brak przedmiotu postępowania, który najczęściej występuje wówczas, gdy w toku postępowania odpadł powód sporu, czyli np. zaskarżona decyzja została wyeliminowana z obrotu prawnego albo ustała bezczynność. Bezprzedmiotowość oznacza trwały zastój postępowania zamykający drogę do oceny legalności działania organu administracyjnego. Jest to okoliczność występująca wtedy, kiedy brak jest któregoś z elementów stosunku prawnego, z przyczyn podmiotowych lub przedmiotowych, co wyłącza wydanie wyroku w sprawie. Natomiast jeżeli nadal istnieje przedmiot sądowej kontroli to nie można zasadnie twierdzić, że postępowanie przed sądem administracyjnym stało się bezprzedmiotowe i z tego powodu je umorzyć na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. (por. wyroki NSA: z dnia 7 marca 2018 r., sygn. akt I OSK 1814/16; z dnia 16 listopada 2023 r., sygn. akt II GZ 419/23).
Zgodnie z art. 3 § 2 pkt 3 p.p.s.a., kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. Zaskarżenie takiego postanowienia do sądu administracyjnego oznacza, że przedmiotem postępowania sądowoadministracyjnego staje się zaskarżone postanowienie, które powinno zostać poddane kontroli co do jego legalności. W rezultacie więc to stosunek administracyjnoprawny wyznacza przedmiot postępowania sądowoadministracyjnego i ramy tego postępowania, a badanie prawidłowości konkretyzacji tego stosunku stanowi istotę postępowania sądowoadministracyjnego i stwierdzenie spełnienia wszystkich istotnych (zarówno materialnych, jak i procesowych) wymagań tego procesu konkretyzacji stanowi w postępowaniu sądowoadministracyjnym podstawowy warunek uznania zaskarżonego postanowienia za legalne (por. T. Woś (red.), Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2005, str. 25).
Zatem dopóki zaskarżone skargą do sądu administracyjnego rozstrzygnięcie istnieje w obrocie prawnym sąd administracyjny nie może uchylać się od dokonania kontroli zgodności takiego rozstrzygnięcia z przepisami prawa, na podstawie których zostało wydane. Także na gruncie niniejszej sprawy nie ma podstaw prawnych do twierdzenia, że umorzenie postępowania egzekucyjnego doprowadziło do wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonego postanowienia w przedmiocie zarzutów w sprawie egzekucji administracyjnej. Tym samym nie zostały wyeliminowane wynikające z tego postanowienia skutki prawne, zaś skarżący może dalej domagać się skontrolowania jego legalności. Za błędne zatem należało uznać stwierdzenie PWIS o bezprzedmiotowości niniejszego postępowania z uwagi na umorzenie postępowania egzekucyjnego przez Wojewodę [...] (por. wyrok NSA z dnia 16 listopada 2023 r., sygn. akt II GZ 419/23).
Mając powyższe na uwadze Sąd nie znalazł podstaw do uwzględnienia skargi i podstaw do wystąpienia do Trybunału Konstytucyjnego z pytaniami prawnymi o treści wskazanej w skardze. W konsekwencji Sąd orzekł jak w sentencji wyroku na podstawie na podstawie art. 151 p.p.s.a.
Sprawę niniejszą rozpoznano w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 3 w związku z art. 120 p.p.s.a. Zgodnie z art. 119 pkt 3 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. Nie budzi wątpliwości, że przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest ostateczne postanowienie kończące postępowanie wydane na skutek wniesienia zażalenia w postępowaniu egzekucyjnym, a więc mieszczące się w katalogu postanowień wskazanych w art. 119 pkt 3 p.p.s.a.
Powołane powyżej orzeczenia dostępne są na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl (baza CBOSA).