II SA/BD 749/24

II SA/Bd 749/24 - Wyrok WSA w Bydgoszczy
Data orzeczenia
2025-01-15
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-08-30
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Sędziowie
Jerzy Bortkiewicz /przewodniczący/
Joanna Brzezińska /sprawozdawca/
Mariusz Pawełczak
Symbol z opisem
6012 Wstrzymanie robót budowlanych, wznowienie tych robót, zaniechanie dalszych robót budowlanych
Hasła tematyczne
Budowlane prawo
Skarżony organ
Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego
Treść wyniku
uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 633
art. 168 ust. 2
ustawa z dnia 9 czerwca 2011 r. Prawo geologiczne i górnicze (T. J.)
Dz.U. 2023 poz 682
art. 48 ust. 1 pkt 1
Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jerzy Bortkiewicz Sędziowie sędzia WSA Joanna Brzezińska (spr.) asesor WSA Mariusz Pawełczak po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 15 stycznia 2025 r. sprawy ze skargi K. N. na postanowienie [...] z dnia [...] czerwca 2024 r. nr [...] w przedmiocie wstrzymania budowy 1. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie [...] z dnia [...] kwietnia 2024 r. nr [...].[...] 2. zasądza od Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego na rzecz K. N. kwotę 100 (sto) złotych, tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Wnioskiem z [...] czerwca 2023 r. S. D. z siedzibą w M. P. zwróciło się do Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego dla Powiatu Grodzkiego w T. (PINB) o przeprowadzenie czynności kontrolnych
w przedmiocie ustalenia, czy instalacje do przerobu kopalin działające przy ul. [...] w M. P. zostały wybudowane zgodnie z prawem, w tym prawem budowlanym.
Postanowieniem z [...] kwietnia 2024 r. nr [...].MH, PINB
w punkcie pierwszym wstrzymał budowę budowli wybudowanej bez wymaganej decyzji o pozwoleniu na budowę, stanowiącej instalację do przerobu kopalin, zlokalizowanej na działce o numerze geod. 21/1 w m. M. P. gm. L., w skład której wchodzą:
a) najazd ziemny o wym. 15,00 m x 4,50 m,
b) urządzenie z koszem zasypowym o wym. 2,70 m x 16,00 m,
c) urządzenie przesiewacza kruszywa o wym. 2,50 m x 6,20 m,
d) urządzenie przesiewacza rozdzielającego o wym. 2,30 m x 5,00 m,
e) zasiek betonowy składający się z trzech ścian o długości 3,00 m, 4,15 m i 1,80 m,
f) urządzenie odwadniacza piasku z kołem odwadniającym o wym. 1,80 m x 4,10 m, do którego doprowadzona jest rura PCV o dł. ok. 10,50 m od urządzenia opisanego lit. c,
g) urządzenie taśmociągu o dł. ok. 13,40m posadowione przy urządzeniu opisanym lit. f,
h) trzy urządzenia taśmociągów o dł. ok. 15,00 m każdy, posadowione przy urządzeniach opisanych pod lit. c i d,
i) obiekt kontenerowy o wym. 2,50 m x 6,20 m, w którym znajduje się rozdzielnia elektryczna oraz podręczne narzędzia,
j) mobilne urządzenie agregatu prądotwórczego,
k) instalacja dostarczająca wodę do urządzenia opisanego pod lit. c, na którą składają się:
- urządzenie pompy znajdujące się w zbiorniku wodnym o wym. ok. 90,00 m x 95,00 m położonym na działce o numerze geod 21/1, stanowiącym teren poeksploatacyjnego złoża kruszywa naturalnego, oraz
- system rur PCV poprowadzonych co do zasady pod ziemią od wspomnianej pompy wodnej do urządzenia opisanego pod lit. "c", a następnie od urządzenia opisanego pod lit. "f" powrotnie do zbiornika wodnego.
Organ poinformował właściciela instalacji, tj. K. N. (skarżącego), o możliwości złożenia wniosku o legalizację przedmiotowej budowli w terminie 30 dni od dnia doręczenia postanowienia (pkt 2), oraz o obowiązku, wysokości i sposobie naliczenia opłaty legalizacyjnej w przypadku złożenia ww. wniosku (pkt 3).
W uzasadnieniu postanowienia organ przytoczył tok postępowania. Wskazał, że uzyskał informację od Starostwa Powiatowego w T., zgodnie z którą w latach 2021-2023 Starosta nie przyjął zgłoszenia zamiaru wykonania obiektów budowlanych ani nie wydał żadnych decyzji o pozwoleniu na budowę dla działek o numerach 21/1 oraz sąsiedniej działki nr [...], w rejestrach brak jest również dokumentacji dotyczącej legalności zabudowy na ww. działkach. Dalej PINB wskazał, że [...] lipca 2023 r. wpłynęło do niego pismo Dyrektora Okręgowego Urzędu Górniczego w G. (DOUG), z którego wynika, że urząd ten przeprowadził kontrolę w zakładzie górniczym "Młyniec KN" zlokalizowanym na działce nr 21/4 i w ramach tej kontroli stwierdził, że na działce nr [...] znajduje się instalacja składająca się z opisanych przez DOUG elementów (m.in. zbiornika do pobierania wody i odstojnika), służąca do przeróbki kopaliny "na mokro"; w piśmie zwrócono się z prośbą o przeprowadzenie kontroli robót prowadzonych na ww. działce w zakresie stosowania przepisów prawa budowlanego. Podczas kontroli przeprowadzonej [...] lipca 2023 r. przedstawiciele PINB stwierdzili na działce nr [...] dwa wykopy, z kolei na działce [...] zagłębienie z wodą o wym. 90m x 95m, z pompą oraz widoczną rurą PCV i wypływającą z niej wodą; na pozostałej części działki stwierdzono hałdy piasku, żwiru i kamieni, koparkę, ładowarkę, samochód osobowy z przyczepą i znajdującym się na niej agregatem prądotwórczym, stojący nad rowem z wodą przesiewacz z odchodzącą z niego rurą PCV, cztery taśmociągi, dwa samochody ciężarowe, posadowiony na elementach betonowych kontener o wym. 2,5 m x 6,2 m kryjący rozdzielnię energetyczną zasilającą urządzenia. PINB przywołał wyjaśnienia skarżącego, zgodnie z którymi:
- na działce nr [...] w latach 2016-2019 wydobywał piasek i żwir, z uwagi na wygaśnięcie koncesji działalność ta nie jest prowadzona, a widoczny zbiornik wodny, będący pozostałością po eksploatacji złoża piaskowo-żwirowego, służy do płukania wydobywanego złoża z sąsiedniej działki,
- na działce znajduje się przesiewacz wraz z taśmociągami i odwadniaczem służące do segregacji wydobywanego złoża na piasek oraz drobny i gruby żwir, po segregacji i składowaniu materiał po sprzedaży wywożony jest samochodami,
- z widocznej rury PCV wyprowadzana jest woda po płukaniu złoża w przesiewaczu, jest to obieg zamknięty: woda z przesiewacza zasysana jest pompą na dnie zbiornika i przesyłana podziemną rurą do przesiewacza, a następnie po płukaniu jest kierowana z powrotem do zbiornika
- urządzenia ustawione zostały w kontrolowanym miejscu w 2022 r., rozdzielnia w kontenerze wespół z agregatem służy do zasilania urządzeń, taśmociągi służą do transportu piasku i przesianych frakcji kamieni, maszyny znajdują się na terenie likwidowanego zakładu górniczego, przesiewacz jest urządzeniem mobilnym, na działce [...] skarżący prowadzi eksploatację złoża piaskowo-żwirowego.
W odpowiedzi na zapytanie skierowane do DOUG organ ten poinformował, iż skarżący wydobywał kruszywo naturalne na podstawie koncesji nr [...] wydanej do [...] lipca 2031 r., wygaszonej decyzją Starosty z [...] marca 2020 r. DOUG postanowieniami z [...] kwietnia 2020 r. oraz [...] lipca 2022 r. kolejno pozytywnie zaopiniował kierunek rekultywacji terenu oraz zakończenie rekultywacji części działki [...]; wskazał, że działalność prowadzona na terenie działki nr [...] związana z instalacją do przeróbki kopaliny "na mokro" nie stanowiła działalności określonej w ww. koncesji.
PINB przywołał też stanowisko Starosty [...], który wyjaśnił, że decyzją z [...] sierpnia 2022 r. uznał za zakończoną rekultywację terenu po eksploatacji złoża "Młyniec XLII" na działce nr [...] – rekultywacją została objęta zawodniona część wyrobiska o pow. 7600 m kw., wskazana na załączniku mapowym do decyzji, odpowiadająca wymiarami i lokalizacją zbiornikowi ujawnionemu na działce podczas kontroli. W innym piśmie Starosta wyjaśnił m.in., że wygaszenie koncesji nie zwalnia przedsiębiorcy z obowiązku likwidacji zakładu górniczego, a likwidacja zakładu następuje z chwilą wykonania związanych z tym obowiązków, nad czym nadzór sprawują organy nadzoru górniczego.
Organ przytoczył wyjaśnienia skarżącego, który potwierdził prowadzenie działalności wydobywczej na podstawie koncesji z [...] lipca 2016 r., zakończenie tej działalności i rekultywację części terenu obejmującą zbiornik zatwierdzoną decyzją Starosty z [...] sierpnia 2022 r. Skarżący wskazał, że pozostała część zakładu górniczego oraz działki w dalszym ciągu są objęte robotami rekultywacyjnymi oraz że obszar działki poza zbiornikiem wodnym jest aktualnie likwidowanym zakładem górniczym i wszystkie maszyny znajdują się i pracują na tym właśnie terenie; w ocenie skarżącego przepisy prawa budowlanego nie mają zastosowania do rekultywowanych i likwidowanych wyrobisk górniczych.
PINB przywołał ustalenia ponownej kontroli dokonanej [...] lutego 2024 r. na terenie działki nr [...], przeprowadzonej w celu doprecyzowania, jakie konkretnie elementy tworzą omawianą budowlę oraz ustalenie przebiegu procesu przeróbki kopaliny. Opisał stwierdzone elementy instalacji oraz przywołał dodatkowe wyjaśnienia skarżącego.
W ocenie PINB jest on organem właściwym rzeczowo, a w sprawie mają zastosowanie przepisy Prawa budowlanego. Decyzja koncesyjna nie obejmowała bowiem uprawnienia do sytuowania na tej samej działce instalacji do przerobu kopalin, zatem decyzja wygaszająca nie obligowała do jej demontażu. Według PINB potwierdza to stanowisko DOUG, który oczekiwał podjęcia interwencji przez PINB, samemu nie stwierdzając w sprawie swojej kompetencji co do samej instalacji, a po drugie rozgraniczył kwestię koncesji od działalności związanej z instalacją przerobu kopaliny "na mokro". PINB stwierdził, że przedmiotowy zbiornik wraz z urządzeniami towarzyszącymi stanowi budowlę w rozumieniu art. 3 pkt 3 ustawy z dnia [...] lipca 1994 r. Prawo budowlane (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 682 – dalej "p.b."), tj. instalację do przerobu kopalny w określonym miejscu, powstałą na skutek robót budowlanych w rozumieniu art. 3 pkt 6 p.b. wykonanych w warunkach samowoli budowlanej. W ocenie PINB wykonany obiekt to wieloelementowa wolnostojąca instalacja przemysłowa, która wymagała przed jej realizacją uzyskania pozwolenia na budowę. W tej sytuacji należało wszcząć postępowanie legalizacyjne i w pierwszej kolejności wydać postanowienie o wstrzymaniu robót budowlanych, o którym mowa w art. 48 ust. 1 pkt 1 p.b.
W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżący podniósł, że postanowienie wydane zostało przez niewłaściwy organ, bowiem w sprawach projektowania i wykonywania robót budowlanych oraz utrzymania obiektów budowlanych związanych z zakładem górniczym właściwy jest okręgowy urząd górniczy.
Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego (WINB) postanowieniem z [...] czerwca 2024 r. (znak [...]), utrzymał w mocy postanowienie I instancji. W uzasadnieniu, po przytoczeniu stanu sprawy, organ stwierdził, że składowanie i przetwórstwo kopaliny, jak i jej transport do miejsca składowania i przeróbki nie mieszczą się w zakresie pojęcia działalności wydobywczej, do której zgodnie z art. 1 ustawy z [...] czerwca 2011 r. Prawo geologiczne i górnicze (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 633 – dalej "p.g.g.") zastosowanie mają przepisy tej ustawy. W ocenie WINB organ pierwszej instancji prawidłowo zatem uznał swoją właściwość w sprawie samowolnej realizacji instalacji do przerobu kopalin. Wyjaśnił, że poszczególne urządzenia i obiekty budowlane powiązane ze sobą w sposób tworzący całość techniczno-użytkową instalacji do przerobu kopalin, służącą skarżącemu do wykonywania działalności gospodarczej, stanowią budowlę, o której mowa w art. 3 pkt 3 p.b., na której realizację wymagane jest pozwolenie na budowę.
K. N. w skardze na powyższe postanowienie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy zarzucił naruszenie:
- art. 7 i 77 § 1 k.p.a. poprzez brak rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego, skutkujący błędnym uznaniem, że postanowienie I instancji wydane zostało przez organ właściwy w sytuacji gdy właściwym w sprawie był okręgowy urząd górniczy.
- art. 168 ust. 2 p.g.g. Wniósł o uchylenie postanowień obu instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania, poprzez błędne przyjęcie, że postanowienie organu I instancji zostało prawidłowo wydane, podczas gdy zostało wydane przez niewłaściwy organ, bowiem właściwym w sprawach projektowania i wykonywania robót budowlanych oraz utrzymania obiektów budowlanych związanych z zakładem górniczym jest okręgowy urząd górniczy.
W uzasadnieniu skargi podniósł, że przedmiotowa instalacja związana jest z zakładem górniczym i funkcjonuje w ramach tego zakładu, co w uzasadnieniu swojego postanowienia stwierdza sam WINB ("maszyny znajdują się na terenie likwidowanego zakładu górniczego"). W ocenie skarżącego art. 168 ust. 2 p.g.g. odnosi się do wszelkich obiektów budowlanych na terenie zakładu górniczego, a nie tylko wybranych i służących bezpośrednio wyłącznie wydobyciu kopaliny. Skarżący podniósł, że w analogicznym przypadku rozpatrzonym w wyroku WSA w Gliwicach o sygn. II SA/Gl 14/15 Sąd ten uznał właściwość organów nadzoru górniczego.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga zasługuje na uwzględnienie, choć zasadniczo z przyczyn uwzględnionych przez Sąd z urzędu.
Zaskarżonym postanowieniem WINB utrzymał w mocy postanowienie Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego dla Powiatu Toruńskiego wstrzymujące budowę budowli wybudowanej bez wymaganej decyzji o pozwoleniu na budowę, stanowiącej instalację do przerobu kopalin, zlokalizowanej na działce o numerze geod. 21/1 w m. M. P. gm. L., w skład której wchodzą wymienione w postanowieniu elementy. Zaskarżone postanowienie wydano w oparciu o art. 48 ust. 1 pkt 1 p.b. (publ. jak wcześniej wskazano), zgodnie z którym organ nadzoru budowlanego wydaje postanowienie o wstrzymaniu budowy w przypadku obiektu budowlanego lub jego części będącego w budowie albo wybudowanego bez wymaganej decyzji o pozwoleniu na budowę.
Z uwagi na to, na jakiej kwestii skoncentrował się spór pomiędzy skarżącym a organami obu instancji, wskazać należy, że podstawową okolicznością umożliwiającą w ogóle prowadzenie postępowania w danej sprawie przez organ administracyjny jest prawidłowe stwierdzenie własnej właściwości rzeczowej. Zgodnie z art. 19 k.p.a. organy administracji publicznej przestrzegają z urzędu swojej właściwości rzeczowej i miejscowej. Właściwość rzeczowa oznacza kompetencję organu administracji publicznej do rozpoznania sprawy administracyjnej danej kategorii. Właściwość rzeczowa, obok miejscowej, wynika ściśle z przepisów prawa (art. 20 k.p.a.), a jej ostateczne stwierdzenie przez organ rozważający prowadzenie postępowania z urzędu lub na podstawie wniosku strony nie może podlegać żadnej wątpliwości.
W ocenie Sądu istotne okoliczności faktyczne sprawy nie zostały ustalone w sposób pozwalający jednoznacznie stwierdzić, że właściwymi do rozpatrzenia i załatwienia niniejszej sprawy sprawie kontroli legalności zrealizowania przedmiotowej inwestycji na działce nr [...] w miejscowości M. P. - są organy nadzoru budowlanego .
W pierwszej kolejności potwierdzić jednak należy stanowisko organów obu instancji, że stwierdzony podczas kontroli zespół urządzeń wypełnia znamiona ogólnej kategorii obiektu budowlanego w rozumieniu Prawa budowlanego. Stosownie do treści art. 3 pkt 1 lit. b p.b. przez obiekt budowlany należy rozumieć m.in. budowlę stanowiącą całość techniczno-użytkową wraz z instalacjami i urządzeniami. Natomiast w myśl art. 3 pkt 3 p.b. przez budowlę należy rozumieć każdy obiekt budowlany niebędący budynkiem lub obiektem małej architektury – m.in. wolno stojące instalacje przemysłowe lub urządzenia techniczne. Przepis art. 3 pkt 7 p.b. zawiera z kolei definicję robót budowlanych, przez które należy rozumieć budowę, a także prace polegające nie tylko na przebudowie, remoncie lub rozbiórce obiektu budowlanego, ale również jego montażu. Spójne jest to z tym, że definicja zawarta w art. 3 pkt 3 p.b., dla zaklasyfikowania danego obiektu jako budowli, nie wymaga – z wyjątkami wprost tam określonymi – trwałego związania go z gruntem.
W niniejszej sprawie kwestionowanym postanowieniem objęto kompleks urządzeń posadowionych na części działki nr [...], na który składają się elementy w postaci: najazdu ziemnego, urządzenia z koszem zasypowym, urządzenia przesiewacza kruszywa, urządzenia przesiewacza rozdzielającego, zasieku betonowego składającego się z trzech ścian, urządzenia odwadniacza piasku z kołem odwadniającym, do którego doprowadzona jest rura PCV od przesiewacza kruszywa,
urządzenia taśmociągu posadowionego przy ww. odwadniaczu, trzech urządzeń taśmociągów, posadowionych przy przesiewaczu kruszywa i przesiewaczu rozdzielającym, obiektu kontenerowego z rozdzielnią elektryczną, mobilnego agregatu prądotwórczego, oraz instalacji dostarczającej wodę do przesiewcza kruszywa (pompy zanurzonej w znajdującym się na działce nr [...] zbiorniku wodnym oraz systemu rur).
Elementy te bezspornie tworzą całość techniczno-użytkową, tj. są połączone ze sobą w taki sposób, że nadają się do określonego użytku, bez względu na to, że każdy z nich może być samodzielnym obiektem działającym poza stworzonym systemem, jak bez względu na to, że – zgodnie z zaprotokołowanymi w toku postępowania ustaleniami – obiekty te nie są trwale związane z gruntem. Jak wskazał NSA w wyroku z [...] sierpnia 2022 r., sygn. II OSK 354/19 (dostępny na stronie orzeczenia.nsa.gov.pl), o tym, czy określone elementy stanowią części składowej jednej rzeczy złożonej, rozstrzyga obiektywna ocena gospodarczego znaczenia istniejącego między nimi fizycznego i funkcjonalnego powiązania – jeżeli są powiązane w ten sposób, że stanowią gospodarczą całość, to stanowią części składowe jednej rzeczy złożonej, choćby całość dała się technicznie łatwo zdemontować.
Stanowiska organów w powyższym zakresie nie kwestionują oświadczenia samego skarżącego składane w toku postępowania (protokoły z kontroli przeprowadzonych w terenie – k. 35 i 87 akt adm.), a także w skardze. Utrzymuje on bowiem, że przedmiotowa instalacja służy do wykorzystywania wody zebranej w wyrobisku (powstałym w związku z zakończoną obecnie eksploatacją złoża piaskowo-żwirowego) w celu płukania kruszywa wydobywanego ze złoża istniejącego na sąsiedniej działce nr [...], a także segregacji tego kruszywa. Techniczne i funkcjonalne powiązanie wszystkich elementów przedmiotowej instalacji nie budzi zatem wątpliwości.
Organy nadzoru budowlanego obu instancji nie poczyniły jednak dostatecznych ustaleń w kierunku twierdzenia powiązania przedmiotowej inwestycji z działającym na sąsiedniej działce [...] zakładem górniczym. Ma to decydujące znaczenie dla poruszonej na wstępie kwestii prawidłowego zidentyfikowania właściwości rzeczowej organu nadzoru budowlanego w niniejszej sprawie.
Zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt 1 p.b. przepisy ustawy nie naruszają przepisów odrębnych, a w szczególności prawa geologicznego i górniczego – w odniesieniu do obiektów budowlanych zakładów górniczych. Jeżeli sprawa odnosi się do projektowania i wykonywania robót budowlanych oraz utrzymania obiektów budowlanych na terenie zakładu górniczego, zadania z zakresu administracji architektoniczno-budowlanej i nadzoru budowlanego wykonują organy nadzoru górniczego (art. 168 ust 2 p.g.g.).
W ustawie Prawo budowlane nie zawarto definicji obiektu budowlanego zakładu górniczego ani samego zakładu górniczego. Odwołać należy się w tej kwestii do ustawy z dnia [...] czerwca 2011 r. Prawo geologiczne i górnicze (publ. jak wcześniej wskazano), gdzie art. 6 ust. 1 pkt 18 stanowi, że zakładem górniczym jest wyodrębniony technicznie i organizacyjnie zespół środków służących bezpośrednio do wykonywania działalności regulowanej ustawą w zakresie wydobywania kopalin ze złóż. W myśl zaś art. 6 ust. 1 pkt 4 p.g.g. obiektem budowlanym zakładu górniczego jest znajdujący się poza podziemnym wyrobiskiem górniczym obiekt zakładu górniczego będący obiektem budowlanym
w rozumieniu p.b., służący bezpośrednio do wykonywania działalności regulowanej ustawą w zakresie aktywności wskazanej w literach a-d tego przepisu. Jedną z tych aktywności jest wydobywanie kopalin ze złóż, a w podziemnych zakładach górniczych wydobywających węgiel kamienny wraz z pozostającym w związku technologicznym z wydobyciem kopaliny przygotowaniem wydobytej kopaliny do sprzedaży (lit. a).
Wobec obiektów budowlanych zakładu górniczego ustawa nie pozostawia wątpliwości, że do ich projektowania, budowy, utrzymania i rozbiórki obiektów budowlanych zakładów górniczych stosuje się przepisy prawa budowlanego oraz odpowiednio przepisy rozdziału 2 i rozdziału 5 działu VI p.g.g. (art. 106 p.g.g.).
Obiekt budowlany zakładu górniczego powinien służyć bezpośrednio działalności regulowanej (powinien istnieć bezpośredni związek między obiektem a tą działalnością). Jeżeli tak nie jest – właściwym do oceny jego legalności jest organ nadzoru budowlanego. Stwierdzony na działce nr [...] system urządzeń da się zakwalifikować jako obiekt służący do przeróbki urobku pozyskanego z eksploatowanego złoża. Bezsprzecznie służy on bowiem przesiewaniu (sortowaniu na frakcje) i płukaniu kruszywa. W powołanym przez organ II instancji wyroku Sądu Apelacyjnego w K. o sygn. I ACa 679/16 Sąd ten poczynił wywód skonkludowany tezą, że takie czynności jak przesiewanie, sortowanie, kruszenie, czy wzbogacanie nie są związane z wydobywaniem kopaliny ze złoża, nie są działalnością wydobywczą objętą reżimem p.g.g. Ponadto w wyroku tym wskazano, że transport kopaliny w ramach obszaru górniczego oraz poza ten obszar - rozumiany zgodnie z art. 6 pkt 5 p.g.g. jako przestrzeń, w granicach której przedsiębiorca jest uprawniony do wydobywania kopaliny, podziemnego bezzbiornikowego magazynowania substancji, podziemnego składowania odpadów, podziemnego składowania dwutlenku węgla oraz prowadzenia robót górniczych niezbędnych do wykonywania koncesji – mieści się w szerokim pojęciu "wydobywania kopaliny ze złóż", czego nie można już powiedzieć o dalszym transporcie kopalin do zakładu przeróbczego. Opierając się na powyższym organ I instancji stwierdził, że instalacja służąca do składowania i przetwórstwa kopaliny nie służy do działalności wydobywczej, o której mowa w art. 1 p.g.g., toteż w sprawie organem właściwym jest organ nadzoru budowlanego. Organ II instancji w oparciu o te same przesłanki potwierdził właściwość w sprawie organu nadzoru budowlanego działającego na podstawie przepisów p.b.
Niezależnie od oceny, czy instalacja służąca składowaniu i przetwarzaniu kruszywa stanowi obiekt budowlany zakładu górniczego, możliwość zakwalifikowania takiego obiektu jako obiekt budowlany, którego legalne wzniesienie i użytkowanie odbywać się ma reżimie prawa geologicznego i górniczego należy rozpatrywać również w kontekście 168 ust. 2 p.g.g., co organy obu instancji całkowicie pominęły. Przepis art. 168 ust. 2 p.g.g. przed nowelizacją, która nastąpiła z dniem [...] stycznia 2015 r. (art. 1 pkt 62 ustawy z dnia [...] lipca 2014 r. o zmianie ustawy – Prawo geologiczne i górnicze oraz niektórych innych ustaw, Dz. U. poz. 1133) miał następujące brzmienie: "W odniesieniu do projektowania i wykonywania robót budowlanych oraz utrzymania obiektów budowlanych zakładu górniczego organy nadzoru górniczego wykonują zadania z zakresu administracji architektoniczno-budowlanej i nadzoru budowlanego". Po nowelizacji przepis art. 168 ust. 2 p.g.g. stanowi: "W odniesieniu do projektowania i wykonywania robót budowlanych oraz utrzymania obiektów budowlanych na terenie zakładu górniczego organy nadzoru górniczego wykonują zadania z zakresu administracji architektoniczno-budowlanej i nadzoru budowlanego". Przed nowelizacją organy nadzoru górniczego były zatem właściwe w sprawach "obiektów budowlanych zakładu górniczego", podczas gdy po nowelizacji ich właściwość dotyczy "obiektów budowlanych na terenie zakładu górniczego". Tym samym kluczowe znaczenie w sprawie dla ustalenia właściwości organów ma obecnie to, czy określony obiekt budowlany znajduje się na terenie zakładu górniczego. Przepis art. 168 ust. 2 p.g.g. ma charakter legis specialis wobec art. 2 ust. 2 pkt 1 p.b. A jeśli tak, to przewiduje on właściwość organów nadzoru górniczego w stosunku do wszystkich obiektów budowlanych znajdujących się na terenie zakładu górniczego (vide: wyrok WSA w Białymstoku z dnia [...] września 2022 r., sygn. II SA/Bk 402/22 – dostępny jw.). Taki kierunek interpretacji pośrednio wynika z uzasadnienia projektu ustawy zmieniającej art. 168 ust. 2 p.g.g. (uzasadnienie projektu ustawy druk nr [...]). Wskazano w nim, że "zmiana w art. 168 ust. 2 ustawy PGG ma na celu wyeliminowanie sytuacji, w których dochodzi do ingerencji zarówno organów nadzoru górniczego, jak również organów administracji architektoniczno-budowlanej lub organów nadzoru budowlanego w odniesieniu do obiektu budowlanego na terenie zakładów górniczych. Proponowane doprecyzowanie spowoduje, że organy nadzoru górniczego będą właściwe dla wszystkich obiektów budowlanych znajdujących się na terenie zakładu górniczego. Takie rozwiązanie usprawni postępowanie administracyjne w odniesieniu do już istniejących obiektów budowlanych, jak również nowych inwestycji na terenach zakładów górniczych, gdyż wyeliminuje wątpliwości inwestorów w zakresie właściwości organów".
Kluczowe dla ustalenia właściwości organów nadzoru budowlanego bądź organów nadzoru górniczego w stosunku do obiektów budowlanych, których istnienie ma związek z działalnością górniczą jest zatem to, czy obiekt znajduje się "na terenie zakładu górniczego". Zdaniem sądu, ustalenia tej okoliczności w sprawie niniejszej zabrakło.
Przede wszystkim nie zostało jednoznacznie wyjaśnione, kiedy przedmiotowa instalacja powstała. Organy nie poddały weryfikacji twierdzeń skarżącego, że obiekt został zamontowany na części działki nr [...] we wrześniu 2022 r., a więc po wygaśnięciu koncesji udzielonej decyzją Starosty [...] z dnia [...] lipca 2016 r. nr [...].
Zauważyć należy, że decyzja koncesyjna określała obszar górniczy na całej powierzchni działki nr [...], a więc obejmowała ona również obszar, na którym obecnie posadowione są elementy przedmiotowej instalacji. Nie jest wykluczone, że instalacja ta, ściśle związana z działalnością górniczą (za taką uznać bowiem należy także transport, składowanie i przeróbkę kopaliny dokonywane na terenie obszaru górniczego – vide powołane rozważania w zw. z wyrokiem I ACa 679/16) była częścią wcześniej eksploatowanego wyrobiska, co do którego koncesja na wydobywanie kopalin już wygasła. DOUG w piśmie z [...] października 2023 r. (k. 59 akt adm.) kategorycznie stwierdził zaś, iż "działalność związana z instalacją do przeróbki kopaliny na mokro nie stanowiła działalności określonej w koncesji (...)". Działalność ww. instalacji, związanej bezpośrednio z uprzednią działalnością wydobywczą na działce nr [...], bez podstawy koncesyjnej lub w warunkach likwidacji zakładu górniczego, aktualizowałaby właściwość organu nadzoru górniczego zgodnie odpowiednio z art. 168 ust. 2 (samowolne wykonanie obiektu budowlanego na terenie zakładu górniczego) lub z art. 168 § 1 pkt 7 p.g.g. (utrzymanie częściowej działalności likwidowanego zakładu górniczego) Zwrócić w tym miejscu należy również uwagę, że decyzja o wygaśnięciu koncesji nie różnicowała, jakiej części obszaru górniczego ona dotyczy. Żadna działalność wydobywcza, w tym działalność ściśle z nią powiązana, nie jest obecnie dozwolona na działce nr [...]. Odnotowania w tym kontekście również wymaga, że decyzja o uznaniu za rekultywację terenu poeksploatacyjnego za zakończoną (z [...] sierpnia 2022 r., nr [...].MD) obejmowała jedynie część działki nr [...] o pow. 7600 m kw., tj. część, na której znajduje się wyrobisko. Pozostała część działki, na której stwierdzono przedmiotową instalację, nie została jeszcze uznana za zrekultywowaną.
Potwierdzenie, że zrealizowanie obiektu budowlanego nastąpiło po wygaśnięciu koncesji wymaga zaś od organu poczynienia ustaleń w kontekście znowelizowanego art. 168 ust. 2 p.g.g., tj. jednoznacznego wyjaśnienia, czy obiekt ten nie jest "obiektem na terenie zakładu górniczego" prowadzonego na sąsiedniej działce. Przypomnieć należy, że zakładem górniczym, zgodnie z definicją p.g.g., jest wyodrębniony technicznie i organizacyjnie zespół środków służących bezpośrednio do wykonywania działalności regulowanej ustawą. Jak wynika z niekwestionowanych ustaleń faktycznych, skarżący prowadzi działalność wydobywczą na terenie działki [...] Sam również wskazuje, że działalność spornej instalacji jest związana z obsługą tego zakładu – płukania i sortowania wydobytych kopalin ze złoża na działce [...] Wyjaśnienia zatem wymaga, czy ww. instalacja znajduje się na terenie zakładu górniczego opisanego decyzją koncesyjną dla działki nr [...], czy doszło do ewentualnej zmiany ww. koncesji po zakończeniu eksploatowania złoża na działce nr [...] w oparciu o art. 34 p.g.g. Objęcie instalacji terenem zakładu górniczego funkcjonującego na sąsiedniej działce aktualizowałoby właściwość organu nadzoru górniczego w sprawie.
Dla wyjaśnienia wyżej zaznaczonych okoliczności, węzłowych dla kwestii właściwości rzeczonej, niezbędnym będzie pozyskanie całości dokumentacji związanej z całokształtem działalności wydobywczej skarżącego na terenie działek nr [...] (ewentualnie innych, jeżeli istnieją), w tym przede wszystkim decyzji koncesyjnej dla zakładu aktualnie prowadzonego, wraz z ewentualnymi decyzjami zmieniającymi. Oczywistym środkiem dowodowym będzie też pozyskanie zeznań świadków w osobach pracowników zakładów górniczych prowadzonych na terenach obu działek w kierunku tego, kiedy sporna instalacja powstała i jaki jest jej związek z działalnością wydobywczą prowadzoną, w przeszłości, na terenie działki nr [...] oraz, obecnie, na terenie działki nr [...].
Wskazać przyjdzie, że w myśl art. 7b k.p.a., w toku postępowania organy administracji publicznej współdziałają ze sobą w zakresie niezbędnym do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i prawnego sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli oraz sprawność postępowania, przy pomocy środków adekwatnych do charakteru, okoliczności i stopnia złożoności sprawy. W niniejszej sprawie konieczne jest z pewnością pogłębione współdziałanie z organem nadzoru górniczego celem pozyskania wszelkich niezbędnych dowodów dla prawidłowego ustalenia właściwości do załatwienia niniejszej sprawy. W kontekście wymiany korespondencji pomiędzy organem I instancji a DOUG, która doprowadziła PINB do wniosku, że to on jest właściwy w sprawie, Sąd zwraca uwagę, że stanowisko organu nadzoru górniczego wyrażane w pismach procesowych, co do jego własnej właściwości, nie jest dla organu wiążące. Organ może dokonywać oceny w tym zakresie przy uwzględnieniu wyjaśnień organu potencjalnie właściwego, ale przede wszystkim winien poczynić samodzielne, niezbędne ustalenia stanu faktycznego. Powyższego w niniejszej zabrakło zarówno w postępowaniu prowadzonym przez PINB, jak i postępowaniu drugoinstancyjnym. Zważyć należy, że w przypadku gdyby zostało ustalone, że właściwym rzeczowo do rozpoznania sprawy jest inny organ, zastosowanie winien znaleźć art. 65 § 1 k.p.a.
Zarzut skargi, choć związany z zasadniczą dla wyniku niniejszej sprawy kwestią właściwości rzeczowej, na obecnym etapie nie może podlegać merytorycznej ocenie, albowiem stan sprawy nie został na tyle wyjaśniony, by można było przesądzić o prawidłowości uznania właściwości rzeczowej po stronie organu nadzoru budowlanego albo organu nadzoru górniczego.
Mając to wszystko na uwadze Sąd stwierdził, że w sprawie naruszono art. 7, 77
§ 1 k.p.a. w zw. z art. 19 k.p.a. W związku z tym, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 135 ustawy z [...] sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2024 r., poz. 935 – dalej "p.p.s.a."), Sąd orzekł jak w punkcie 1 sentencji o uchyleniu zaskarżonej decyzji oraz utrzymanej nią w mocy decyzji organu nadzoru budowlanego pierwszej instancji. O zwrocie kosztów postępowania w postaci uiszczonego wpisu od skargi (100 zł) Sąd orzekł jak w punkcie 2 sentencji na podstawie art. 200 i 205 § 1 p.p.s.a.
Sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, zgodnie z art. 119 pkt 3 p.p.s.a.