II SA/Bd 731/23

II SA/Bd 731/23 - Wyrok WSA w Bydgoszczy
Data orzeczenia
2023-11-21
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-06-23
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Sędziowie
Joanna Janiszewska - Ziołek
Katarzyna Korycka /przewodniczący sprawozdawca/
Mariusz Pawełczak
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 269
art. 27 ust. 1
Ustawa z dnia 7 października 2022 r. o szczególnych rozwiązaniach służących ochronie odbiorców energii elektrycznej w 2023 roku w związku z  sytuacją na rynku energii elektrycznej (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Katarzyna Korycka (spr.) Sędziowie sędzia WSA Joanna Janiszewska-Ziołek asesor WSA Mariusz Pawełczak po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 21 listopada 2023 r. sprawy ze skargi G. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] kwietnia 2023 r. nr [...] w przedmiocie dodatku elektrycznego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ja decyzję Prezydenta [...] z dnia [...] lutego 2023 r. nr [...].
Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] lutego 2023 r. nr [...] Prezydent M. T., po rozpoznaniu wniosku skarżącego G. S., odmówił przyznania mu dodatku elektrycznego. Podjęte rozstrzygnięcie organ I instancji uzasadnił tym, że do wniosku załączono faktury rozliczeniowe od dostawcy energii elektrycznej, z których wynika że odbiorcą energii elektrycznej w gospodarstwie domowym skarżącego jest M. S.. Przy czym, jak wyjaśnił, wnioskowany dodatek przysługuje odbiorcy energii elektrycznej w gospodarstwie domowym w rozumieniu art. 3 pkt 13b ustawy z dnia 10 kwietnia 1997 r. Prawo energetyczne (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 1385 ze zm., dalej jako "Pe"), tzn. odbiorcy końcowemu, który dokonuje zakupu energii elektrycznej w celu jej zużycia w gospodarstwie domowym. Wobec tego Prezydent stwierdził, że skarżący nie jest odbiorcą końcowym w rozumieniu art. 3 pkt 13b Pe, a tym samym nie jest uprawniony do dodatku elektrycznego na podstawie art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 7 października 2022 r. o szczególnych rozwiązaniach służących ochronie odbiorców energii elektrycznej w 2023 roku w związku z sytuacją na rynku energii elektrycznej (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 269 ze zm., dalej jako "ustawa").
W odwołaniu od powyższej decyzji skarżący zakwestionował argumentację organu i wskazał, że zgodnie z art. 27 ust. 1 ustawy dodatek elektryczny przysługuje odbiorcy energii elektrycznej w gospodarstwie domowym, przez które należy rozumieć osobę fizyczną oraz osoby z nią spokrewnione lub niespokrewnione pozostające w faktycznym związku, wspólnie z nią zamieszkujące i gospodarujące. Wyjaśnił przy tym, że wraz z żoną tworzą gospodarstwo domowe wieloosobowe i zamieszkują lokal nr [...] przy ul. [...] w T., który jest ich współwłasnością. Załączona do wniosku faktura stanowiła natomiast, jak wskazał, wyłącznie potwierdzenie ile MWh zostało zużyte w ich mieszkaniu w 2021 r. Podniósł również, że faktycznie umowę z przedsiębiorstwem prowadzącym działalność gospodarczą w zakresie obrotu energią elektryczną na rzecz ich gospodarstwa domowego zawierała jego żona, jednak zapłata za zużytą energię jest pokrywana przez nich oboje z majątku wspólnego. Wobec tego, zdaniem skarżącego jest on tak samo odbiorcą końcowym energii elektrycznej. Powołał się ponadto na przepisy Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 1359 ze zm., dalej jako "kro") wskazując na odpowiedzialność solidarną małżonków za zobowiązania zaciągnięte przez jednego z nich w sprawach wynikających ze zwykłych potrzeb rodziny, do których zaliczyć należy również energię elektryczną. W związku z powyższym, w ocenie skarżącego, był on uprawniony do złożenia wniosku o przyznanie dodatku elektrycznego, gdyż wchodzi w skład gospodarstwa domowego, które jest odbiorcą końcowym oraz spełnia wymogi ustawowe do jego przyznania.
Po rozpoznaniu powyższego odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze (SKO) decyzją z dnia [...] kwietnia 2023 r. nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, że odbiorcą końcowym jest odbiorca dokonujący zakupu paliw lub energii na własny użytek, a więc osoba która podpisała umowę z dostawcą energii elektrycznej. Natomiast w sprawie wnioskodawca dołączył fakturę, na której jako odbiorca końcowy widniała jego żona. Wobec tego organ uznał, że wniosek został złożony przez osobę niebędącą odbiorcą końcowym energii elektrycznej, ponieważ skarżący nie zawarł umowy z [...] S.A. i tym samym stwierdził brak podstaw do uwzględnienia odwołania.
Na powyższą decyzję skarżący wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy, domagając się uchylenia obu wydanych w sprawie decyzji i formułując zarzuty wraz z argumentacją tożsame z podniesionymi już na gruncie wniesionego w sprawie odwołania. Dodatkowo podniósł, że na rozstrzygnięcie w sprawie nie może wpływać stanowisko Ministerstwa Klimatu i Środowiska z dnia [...] lutego 2023 r., gdyż wytyczne te nie stanowią przepisów i nie wiążą organów, a ponadto jego wniosek złożony został [...] stycznia 2023 r.
W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Kontrola przeprowadzona przez Sąd w niniejszej sprawie w zakresie wynikającym z treści art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2022 r., poz. 2492) w zw. z art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm., dalej powoływanej jako "ppsa") wykazała, że skarga zasługuje na uwzględnienie bowiem zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji nie odpowiadają wymogom prawa.
Istota sporu w sprawie dotyczy legalności odmowy skarżącemu wnioskowanego dodatku elektrycznego z uwagi na niespełnienie przez niego przesłanki podmiotowej polegającej na byciu odbiorcą końcowym energii elektrycznej w rozumieniu art. 3 pkt 13b Pe, ponieważ nie zawarł on umowy z przedsiębiorstwem sprzedającym energię elektryczną.
Świadczenie, którego dotyczy przedmiot sprawy, tj. dodatek elektryczny wprowadzony został na mocy ustawy z dnia 7 października 2022 r. o szczególnych rozwiązaniach służących ochronie odbiorców energii elektrycznej w 2023 roku w związku z sytuacją na rynku energii elektrycznej. Przepisy tejże ustawy stanowią zatem podstawę materialnoprawną wydanych w sprawie decyzji.
Zgodnie z art. 27 ust. 1 ustawy dodatek elektryczny przysługuje odbiorcy energii elektrycznej w gospodarstwie domowym w rozumieniu art. 3 pkt 13b Pe, w przypadku gdy główne źródło ogrzewania gospodarstwa domowego jest zasilane energią elektryczną, i źródło to zostało zgłoszone lub wpisane do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków (Dz. U. z 2022 r. poz. 438, 1561, 1576, 1967 i 2456), do dnia 11 sierpnia 2022 r., albo po tym dniu - w przypadku głównych źródeł ogrzewania zgłoszonych lub wpisanych po raz pierwszy do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o których mowa w art. 27g ust. 1 tej ustawy. Przy czym przez odbiorcę energii elektrycznej w rozumieniu ww. art. 3 pkt 13b Pe rozumie się odbiorcę paliw gazowych, energii elektrycznej lub ciepła w gospodarstwie domowym - odbiorcę końcowego dokonującego zakupu paliw gazowych, energii elektrycznej lub ciepła wyłącznie w celu ich zużycia w gospodarstwie domowym. Z uwagi na okoliczności sprawy przywołać należałoby w tym miejscu również treść art. 32 ustawy, gdzie ustawodawca wskazał, że organ I instancji dokonuje weryfikacji wniosku o wypłatę dodatku elektrycznego, w szczególności w zakresie zgłoszenia lub wpisania głównego źródła ogrzewania w centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków (ust. 1). Przy czym jeżeli podczas weryfikacji wniosku o wypłatę dodatku elektrycznego wystąpią wątpliwości dotyczące gospodarstwa domowego wnioskodawcy organ ten może przeprowadzić wywiad środowiskowy, który ma na celu ustalenie faktycznego stanu danego gospodarstwa domowego zgodnie z art. 27 ust. 3 odpowiednio pkt 1 i 2 (ust. 2). Jednocześnie, stosownie do art. 34 ustawy do postępowania w sprawie wypłaty dodatku elektrycznego stosuje się odpowiednio m.in. przepisy art. 24a ust. 1 i 2, ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 615, 1265 i 2140), gdzie wskazano, w szczególności, że w przypadku gdy osoba złoży wniosek bez wymaganych dokumentów, podmiot realizujący świadczenia przyjmuje wniosek i wyznacza termin nie krótszy niż 14 dni i nie dłuższy niż 30 dni na uzupełnienie brakujących dokumentów. Niezastosowanie się do wezwania skutkuje pozostawieniem wniosku bez rozpatrzenia (art. 24a ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych). Ponadto w sprawach nieuregulowanych w rozdziale dotyczącym dodatku elektrycznego przedmiotowej ustawy stosuje się przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (art. 34 ust. 2 ustawy).
Wobec powyższego organ rozpatrując wniosek o ustalenie prawa do świadczenia takiego jak dodatek elektryczny, zobligowany jest do podjęcia stosownych czynności w celu ustalenia w sposób niepozostawiający wątpliwości przesłanek istotnych z punktu widzenia sprawy oraz aktualnych na dzień wydania decyzji. Istotnym jest ponadto, że wyrażoną w art. 7 kpa zasadę prawdy materialnej należy rozumieć jako wymóg oparcia rozstrzygnięcia jedynie na okolicznościach faktycznie istniejących, a nie wyprowadzanych w drodze domniemań (M. Wierzbowski, Zasady ogólne (w:) M. Szubiakowski, M. Wierzbowski, A. Wiktorowska, Postępowanie administracyjne - ogólne, podatkowe i egzekucyjne, Warszawa 2000, s. 19). Organ przed rozstrzygnięciem sprawy powinien zatem przeprowadzić wszelkie możliwe dowody, aby wyjaśnić jej okoliczności, tak aby być pewnym, iż ustalenia dokonane na podstawie zebranych dowodów są zgodne z rzeczywistym i aktualnym na dzień wydania decyzji stanem faktycznym. Jeśli zaś w toku postępowania pojawiłaby się obiektywna wątpliwość, która doprowadziłaby ostatecznie do wydania decyzji negatywnej, to tym bardziej koniecznym jest jak najwnikliwsze ustalenie stanu faktycznego, a ponadto odniesienie się do podnoszonych przez skarżącego stwierdzeń, oświadczeń i zarzutów, celem wyjaśnienia mu powodów podjętego przez organ odwoławczy rozstrzygnięcia. Wspomniana zasada prawdy obiektywnej koreluje z treścią przepisów o postępowaniu dowodowym, tj. art. 77 § 1 i art. 80 kpa, wedle których organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, a ocena stanu faktycznego w danej sprawie powinna odbywać się na podstawie całokształtu materiału dowodowego zebranego na dzień wydania decyzji, celem oceny czy dana okoliczność została udowodniona. Podkreślić należy ponadto, że weryfikacja wniosku o przyznanie dodatku elektrycznego – zwłaszcza w sytuacji zaistnienia wątpliwości co do okoliczności istotnej z punktu widzenia rozstrzygnięcia sprawy - winna mieć charakter wszechstronny i nie może polegać jedynie na sprawdzeniu danych widniejących we wniosku o przyznanie dodatku oraz dołączonych do niego dokumentów, bez podjęcia czynności pozwalających na jednoznaczne wyjaśnienie wszelkich niejasności i to w sposób znajdujący odzwierciedlenie w aktach. Katalog źródeł i informacji, o którym mowa w powołanych przepisach, a w oparciu o które organ może dokonać weryfikacji wniosku o dodatek elektryczny, ma w tym zakresie charakter otwarty. Tym samym brak należytego ustalenia rzeczywistego stanu faktycznego na dzień wydania decyzji i to w zakresie przesłanek, od których spełnienia zależy możliwość przyznania wnioskodawcy świadczenia, jest w ocenie Sądu nie do zaakceptowania, tak w świetle ustawy stanowiącej podstawę materialnoprawną wydanych decyzji, jak i ogólnych zasad postępowania administracyjnego.
W realiach sprawy bezspornym było to, że źródłem ogrzewania objętego wnioskiem gospodarstwa domowego pod adresem ul. [...] m. [...] w T. jest ogrzewanie elektryczne, a źródło to wpisane zostało do CEEB. Oprócz wniosku skarżący przedłożył jednak również fakturę za energię elektryczną dostarczaną pod ww. adres tj. ul. [...] m. [...] w T., na której jako nabywca widniała M. S.. To zaś w konsekwencji – jak wynika z akt sprawy oraz treści wydanej decyzji - spowodowało, że organ I instancji uznał, że skarżący nie zawarł umowy z przedsiębiorstwem energetycznym, więc nie jest odbiorcą energii elektrycznej w celu jej zużycia w swoim gospodarstwie domowym, a tym samym, że nie spełnia przesłanek przyznania mu wnioskowanego dodatku.
Co istotne, organ przed wydaniem decyzji nie podjął żadnych czynności w celu wyjaśnienia okoliczności, która stała się podstawą decyzji odmownej, tj. przedłożenia przez skarżącego wraz z wnioskiem faktury wystawionej na inną osobę niż on. W szczególności Prezydent nie ustalił jednoznacznie jaki jest związek skarżącego z M. S., na którą wystawiona była faktura za energię elektryczną, czy są oni małżeństwem i czy mają wspólność majątkową. Co prawda już sam wniosek, w którym skarżący wskazał, iż w skład jego gospodarstwa domowego wchodzi M. E. S. oraz fakt że zamieszkują oni pod tym samym adresem i nosi ona takie samo nazwisko jak skarżący, zgodnie z zasadami logiki prowadzi do wniosku, że mogą być oni małżeństwem. Jednak organ ani przed wydaniem decyzji, ani też w treści samej decyzji odmownej nie wskazał wprost na tę okoliczność, co prowadzi do wniosku, że odmowa przyznania dodatku elektrycznego skarżącemu wynikała jedynie z tego, że przedłożona faktura nie była wystawiona na wnioskującego o przyznanie dodatku skarżącego, tylko na inną osobę, co bez dokonywania żadnych czynności wyjaśniających w tym kierunku, poskutkowało przyjęciem przez organ, że G. S. nie jest odbiorcą końcowym w rozumieniu art. 3 pkt 13b Pe.
Natomiast uchybienie organu odwoławczego - który orzekając dysponował już wskazaną przez skarżącego wprost w treści odwołania informacją, że M. S. jest jego żoną, z którą ma majątek wspólny i wraz z którą wspólnie pokrywają koszty energii na rzecz ich gospodarstwa domowego - polega na przyjęciu nieuzasadnionej i formalistycznej interpretacji przepisów za organem I instancji, bez ponownego przeanalizowania sprawy z uwzględnieniem wskazanych przez skarżącego okoliczności, co doprowadziło w konsekwencji do wydania negatywnego rozstrzygnięcia. Kolegium uwzględniając w treści uzasadnienia to, że M. S. to żona skarżącego, orzekło bowiem o utrzymaniu w mocy decyzji organu I instancji, wskazując lakonicznie, że to wnioskodawca musi być osobą dokonującą zakupu energii elektrycznej na podstawie umowy zawartej z przedsiębiorstwem energetycznym. SKO nie odniosło się jednocześnie jakkolwiek do kwestii stosunków małżeńskich i współwłasności pomiędzy skarżącym, a M. S., nie rozważyło tego, że tworzą oni wspólne gospodarstwo domowe i rodzinę, że razem ponoszą z budżetu rodzinnego koszty na utrzymanie i ogrzanie lokalu, w którym wspólnie zamieszkują, tym samym nie wyjaśniło, dlaczego przyjęło, że w okolicznościach sprawy mąż nie był uprawniony do złożenia wniosku o przyznanie przedmiotowego dodatku i jego otrzymania, skoro zakup energii elektrycznej został dokonany dla wspólnego gospodarstwa domowego małżonków.
Podkreślić należy w tym miejscu, że ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy w dziale II - Prawa i obowiązki małżonków jednoznacznie stanowi w art. 23 o równości praw i obowiązków. Małżonkowie mają równe prawa i obowiązki w małżeństwie. Są obowiązani do wspólnego pożycia, do wzajemnej pomocy i wierności oraz do współdziałania dla dobra rodziny, którą przez swój związek założyli. Rozstrzygają wspólnie o istotnych sprawach rodziny; w braku porozumienia każdy z nich może zwrócić się o rozstrzygnięcie do sądu (art. 24). Z art. 27 kro wynika ich obowiązek przyczyniania się do zaspokajania potrzeb rodziny, bowiem oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Zadośćuczynienie temu obowiązkowi może polegać także, w całości lub w części, na osobistych staraniach o wychowanie dzieci i na pracy we wspólnym gospodarstwie domowym. Natomiast art. 29 kro reguluje ich działanie w sprawach zwykłego zarządu stanowiąc, że w razie przemijającej przeszkody, która dotyczy jednego z małżonków pozostających we wspólnym pożyciu, drugi małżonek może za niego działać w sprawach zwykłego zarządu, w szczególności może bez pełnomocnictwa pobierać przypadające należności, chyba że sprzeciwia się temu małżonek, którego przeszkoda dotyczy. Względem osób trzecich sprzeciw jest skuteczny, jeżeli był im wiadomy. Nadto regulując zarząd majątkiem wspólnym ustawodawca mocą art. 36 § 1 kro ustanowił, że oboje małżonkowie są obowiązani współdziałać w zarządzie majątkiem wspólnym, w szczególności udzielać sobie wzajemnie informacji o stanie majątku wspólnego, o wykonywaniu zarządu majątkiem wspólnym i o zobowiązaniach obciążających majątek wspólny. Norma § 2 stanowi, że każdy z małżonków może samodzielnie zarządzać majątkiem wspólnym, chyba że przepisy poniższe stanowią inaczej. Wykonywanie zarządu obejmuje czynności, które dotyczą przedmiotów majątkowych należących do majątku wspólnego, w tym czynności zmierzające do zachowania tego majątku. Natomiast art. 37 kro zawiera katalog czynności wymagających zgody drugiego małżonka, ale w tym wyliczeniu nie mieści się dokonywanie czynności zachowawczej jaką jest złożenie wniosku o sporny dodatek.
Podobne uregulowania co do wykonywania czynności zwykłego zarządu rzeczą wspólną przez każdego z współwłaścicieli ustawodawca zawarł w art. 201 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (t.j. Dz.U. z 2022 r., poz. 1360 ze zm.; dalej kc). Natomiast norma z art. 209 kc stanowi podstawę do wykonywania czynności zmierzających do zachowania wspólnego prawa. Z jej mocy każdy ze współwłaścicieli może wykonywać wszelkie czynności i dochodzić wszelkich roszczeń, które zmierzają do zachowania wspólnego prawa.
Konkludując przedstawione uwarunkowania prawne należało zatem stwierdzić, że przedstawione okoliczności, z racji cytowanych wyżej przepisów – w ocenie Sądu - nie pozwalają uznać, że odmowa wnioskowanego świadczenia została prawidłowo orzeczona. Niedopuszczalne jest zawężające interpretowanie i stosowanie przepisów ustawy o szczególnych rozwiązaniach służących ochronie odbiorców energii elektrycznej w oderwaniu od naczelnych, podstawowych regulacji, będących istotą stosunków małżeńskich i współwłasności. Przyjęte przez organy rozwiązanie stoi w oczywistej sprzeczności do statusu współwłasności i uprawnień współmałżonków, niwelując ich uprawnienia i obowiązki wspólnego współdziałania, zarządzania wspólnym majątkiem, podejmowania czynności zwykłego zarządu czy działań zachowawczych.
Ponownie rozpatrując sprawę, organ wyda decyzję uwzględniającą powyższe rozważania Sądu. Zgodnie z art. 7 i art. 77 § 1 kpa wyjaśni sporne kwestie i uzasadni wydane rozstrzygnięcie zgodnie z wymaganiami zawartymi w art. 107 § 3 kpa i wskazaniami wydanego wyroku.
Mając powyższe na uwadze, Sąd w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 ppsa orzekł jak w sentencji.
Jednocześnie należy wskazać, że na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 1842) sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym.