II SA/Bd 717/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w BydgoszczyBydgoszcz2022-10-25
NSAAdministracyjneWysokawsa
opieka społecznaspecjalistyczne usługi opiekuńczezwolnienie z odpłatnościterapia behawioralnaterapia ruchowaniepełnosprawnośćsytuacja finansowauznanie administracyjneKodeks postępowania administracyjnegoprawo materialne

WSA w Bydgoszczy uchylił decyzje odmawiające zwolnienia z odpłatności za terapię behawioralną i ruchową, wskazując na potrzebę ponownej analizy sytuacji finansowej skarżącej.

Skarżąca wniosła o zwolnienie z odpłatności za specjalistyczne usługi opiekuńcze dla syna, argumentując trudną sytuacją finansową. Organy obu instancji odmówiły, uznając, że dochód rodziny przekracza kryterium i nie zachodzą szczególnie uzasadnione przypadki. WSA uchylił decyzje, stwierdzając naruszenie przepisów proceduralnych i materialnych, wskazując na potrzebę ponownej, szczegółowej analizy możliwości finansowych skarżącej w kontekście § 6 rozporządzenia.

Sprawa dotyczyła skargi E. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Toruniu, utrzymującą w mocy decyzję Miejskiego Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Kowalewie Pomorskim, odmawiającą zwolnienia z odpłatności za terapię behawioralną i ruchową dla syna skarżącej. Organ I instancji uznał, że nie zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek do zwolnienia, a dochód rodziny jest stabilny. SKO podtrzymało to stanowisko, wskazując na dochód rodziny i brak nadzwyczajnych okoliczności. Skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów k.p.a. i ustawy o pomocy społecznej, podnosząc, że naliczona opłata przewyższa jej możliwości finansowe. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy uchylił obie decyzje. Sąd uznał, że organy naruszyły przepisy postępowania (art. 7, 77 § 1, 80 k.p.a.) poprzez niepełne wyjaśnienie stanu faktycznego oraz przepisy prawa materialnego (§ 6 rozporządzenia) poprzez przedwczesne uznanie braku przesłanki "szczególnie uzasadnionego przypadku". Sąd podkreślił, że zwrot "zwłaszcza ze względu na" w § 6 rozporządzenia nie stanowi katalogu zamkniętego, a ocena sytuacji finansowej skarżącej wymaga szczegółowej analizy pod kątem realnych możliwości zapłaty bez popadnięcia w skrajne ubóstwo. Sąd nie przesądził o przyznaniu zwolnienia, ale nakazał organom ponowną analizę sprawy i ewentualne uzupełnienie materiału dowodowego.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Nie, organy nie zbadały wystarczająco dokładnie sytuacji finansowej skarżącej pod kątem "szczególnie uzasadnionego przypadku" do zwolnienia z odpłatności.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że organy obu instancji naruszyły przepisy proceduralne i materialne, nie dokonując wystarczającej analizy sytuacji finansowej skarżącej w kontekście § 6 rozporządzenia, który dopuszcza zwolnienie w "szczególnie uzasadnionych przypadkach", nie ograniczając się do enumeratywnie wymienionych przesłanek.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (11)

Główne

Dz.U. 2005 nr 189 poz 1598 § § 6

Rozporządzenie Ministra Polityki Społecznej z dnia 22 września 2005 r. w sprawie specjalistycznych usług opiekuńczych

Zwrot "zwłaszcza ze względu na" oznacza, że wymienione przypadki nie stanowią katalogu zamkniętego, a inne sytuacje mogą być uznane za "szczególnie uzasadnione". Ocena sytuacji finansowej wymaga szczegółowej analizy realnych możliwości zapłaty bez popadnięcia w skrajne ubóstwo.

p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. a) oraz c)

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa do uchylenia decyzji w przypadku naruszenia prawa materialnego lub postępowania.

p.p.s.a. art. 135

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Sąd uchyla decyzję organu I instancji.

Pomocnicze

k.p.a. art. 7

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Zasada prawdy obiektywnej nakłada na organ obowiązek dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego.

k.p.a. art. 77 § § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek zebrania i oceny całokształtu materiału dowodowego.

k.p.a. art. 80

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek oceny materiału dowodowego.

k.p.a. art. 107 § § 3

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Wymóg uzasadnienia decyzji.

u.p.s. art. 50 § ust. 7

Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej

u.p.s. art. 2 § ust. 1

Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej

u.p.s. art. 96

Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej

Zasada zwrotu wydatków przy przekroczeniu kryterium dochodowego.

Dz.U. z 2021 r., poz. 2095 ze zm. art. 2 ust. 3

Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych

Podstawa do rozpoznania sprawy na posiedzeniu niejawnym.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Organy nie zbadały wystarczająco dokładnie sytuacji finansowej skarżącej pod kątem "szczególnie uzasadnionego przypadku". Zwrot "zwłaszcza" w § 6 rozporządzenia wskazuje, że katalog przypadków nie jest zamknięty. Ocena możliwości zapłaty wymaga analizy realnych wydatków i dochodów, aby uniknąć popadnięcia w skrajne ubóstwo.

Odrzucone argumenty

Organy obu instancji uznały, że nie zachodzą przesłanki z § 6 rozporządzenia do zwolnienia z odpłatności. Dochód rodziny przekracza kryterium dochodowe, co uzasadnia 100% odpłatność. Terapia behawioralna i ruchowa stanowią jeden rodzaj usług specjalistycznych.

Godne uwagi sformułowania

zwrot "zwłaszcza ze względu na" nie stanowią katalogu zamkniętego ocena sytuacji finansowej wymaga szczegółowej analizy pod kątem realnych możliwości zapłaty bez popadnięcia w skrajne ubóstwo uznanie administracyjne nie jest dowolne

Skład orzekający

Halina Adamczewska-Wasilewicz

sprawozdawca

Leszek Kleczkowski

przewodniczący

Urszula Wiśniewska

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja pojęcia \"szczególnie uzasadniony przypadek\" w kontekście zwolnienia z odpłatności za specjalistyczne usługi opiekuńcze oraz obowiązki organów w ramach uznania administracyjnego."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji osób ubiegających się o zwolnienie z odpłatności za specjalistyczne usługi opiekuńcze na podstawie § 6 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa dotyczy ważnego społecznie tematu pomocy osobom niepełnosprawnym i ich rodzinom, a także interpretacji przepisów dotyczących uznania administracyjnego i sytuacji finansowej.

Czy trudna sytuacja finansowa rodziny powinna automatycznie zwalniać z opłat za terapię dziecka?

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II SA/Bd 717/22 - Wyrok WSA w Bydgoszczy
Data orzeczenia
2022-10-25
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-07-14
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Sędziowie
Halina Adamczewska-Wasilewicz /sprawozdawca/
Leszek Kleczkowski /przewodniczący/
Urszula Wiśniewska
Symbol z opisem
6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
uchylono decyzje II instancji i I w części
Powołane przepisy
Dz.U. 2005 nr 189 poz 1598
par. 6
Rozporządzenie Ministra Polityki Społecznej z dnia 22 września 2005 r. w sprawie specjalistycznych usług opiekuńczych
Dz.U. 2021 poz 735
art. 7, art. 77 par. 1, art. 80, art. 107 par. 3
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Leszek Kleczkowski Sędziowie: Sędzia WSA Halina Adamczewska-Wasilewicz (spr.) Sędzia WSA Urszula Wiśniewska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 25 października 2022 r. sprawy ze skargi E. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Toruniu z dnia 7 czerwca 2022 r. nr SKO-80-62/2022 w przedmiocie odmowy zwolnienia z odpłatności za terapię behawioralną i terapię ruchową uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Miejskiego Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Kowalewie Pomorskim z dnia 22 kwietnia 2022 r., nr MGOPS.5035.34.2022, działającego z upoważnienia Burmistrza Miasta Kowalewo Pomorskie, w części dotyczącej odmowy zwolnienia z częściowej lub całkowitej odpłatności za terapię behawioralną i terapię ruchową.
Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] r. działający z upoważnienie Burmistrza Miasta K. P. Kierownik Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej
w K. P. m.in. odmówił E. S. (dalej jako Skarżąca, Strona) zwolnienia z częściowej lub całkowitej odpłatności za terapię behawioralną lub terapię ruchową dla syna R. (pkt 3 sentencji decyzji). Organ I instancji stwierdził, że
w przypadku osoby ubiegającej się o całkowite zwolnienie z odpłatności nie zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek, który wskazywałby na zasadność zwolnienia
z ponoszenia odpłatności za świadczone usługi. Nie występuje żadna z okoliczności wymienionych w § 6 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 22 września 2005r. w sprawie specjalistycznych usług opiekuńczych (Dz. U. Nr 189, poz. 1598 z późn. zm., dalej też: rozporządzenie). Wobec powyższego nie ma podstaw do zwolnienia
z opłat za świadczone usługi. Ponadto organ wskazał, że dochód dwuosobowej rodziny E. S. wynoszący miesięcznie [...] zł na osobę ma charakter ciągły,
a sytuacja ekonomiczna ma charakter stabilny.
W odwołaniu Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm., dalej "k.p.a."). Strona zarzuciła naruszenie art. 50 ust. 7 ustawy z dnia 12 marca 2004 r.
o pomocy społecznej (Dz.U. z 2021 r., poz. 2268, dalej: "u.p.s."), art. 10, art. 77, art. 79a § 1, art. 80 i art. 107§ 3 k.p.a. oraz błędną wykładnie § 6 rozporządzenia.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] r. utrzymało w mocy ww. decyzję. W uzasadnieniu decyzji SKO przywołało art. 2 ust. 1 i art. 50 ust. 2 u.p.s., a także § 6 ww. rozporządzenia. Następnie wskazało, że w wyniku postępowania wyjaśniającego ustalono, iż Skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo
z synem, który posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności i wymaga stałej pomocy osoby drugiej. Dochód rodziny stanowią zasądzone alimenty w wysokości [...] zł, świadczenie pielęgnacyjne w kwocie [...]zł, zasiłek pielęgnacyjny
w wysokości [...] zł, świadczenie uzupełniające syna R. w kwocie [...]zł, renta socjalna syna w wysokości [...] zł, co łącznie wynosi [...] zł, a na osobę
w rodzinie stanowi kwotę [...]zł miesięcznie. Organ dokonując analizy wydatków jakie ponosi Skarżąca wskazał, że wydatki związane ze spłatą zadłużenia, opłacanie rachunków, bieżące wydatki na żywność nie mają charakteru szczególnego lub nadzwyczajnego, który uzasadniałby zastosowanie przedmiotowej ulgi. SKO wskazało również, że syn Strony korzysta odpłatnie ze specjalistycznych usług opiekuńczych
w ramach działalności ośrodka, nie zachodzi natomiast żadna z pozostałych przesłanek wymienionych w cytowanym wyżej rozporządzeniu, jak również żaden szczególnie uzasadniony przypadek, który wskazywałby na zasadność częściowego lub całkowitego zwolnienia z odpłatności.
Organ podkreślił przy tym, że całkowite lub częściowe zwolnienie z odpłatności ma charakter uznaniowy, co znaczy, że ocenę warunków częściowego lub całkowitego zwolnienia od opłat z odpłatności pozostawiono organowi właściwemu w sprawie. Mając na uwadze powyższe, organ stanął na stanowisku, że w niniejszej sprawie nie zachodzą okoliczności nadzwyczajne czy zdarzenia losowe, które powodowałyby potrzebę zastosowania ulgi. Skarżąca nie udokumentowała wystąpienia nieprzewidzianych zdarzeń losowych lub innych oraz ponoszenia kosztów związanych z leczeniem, czy też innych niezbędnych wydatków, które pomniejszałyby budżet domowy w znacznym stopniu, a jednocześnie radykalnie pogarszałyby kondycję gospodarstwa domowego. Nadto Strona powołała się jedynie na koszty związane z utrzymaniem mieszkania. Organ wskazał, że w jego opinii Skarżąca posiada możliwości uregulowania części odpłatności z własnych dochodów. Natomiast w odniesieniu do zarzutów zawartych w skardze SKO zwróciło uwagę, że strona niewątpliwie jest w trudnej sytuacji, jednakże jej prośba nie mogła zostać uwzględniona z uwagi na brak przesłanek uzasadniających przyznanie wnioskowanej ulgi.
Strona zaskarżyła decyzję SKO wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej jej decyzji organu I instancji. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie art 50 ust. 7 u.p.s., art. 7, art. 7a, art. 8 § 1, § 2, art. 10, art. 77, art. 79a § 1, art. 80, art. 107 § 3 k.p.a. oraz § 6 rozporządzenia wskazując, że normy prawa obligują organ administracji do orzekania według stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie wydania decyzji oraz do zebrania i oceny całokształtu materiału dowodowego, co ma wpływ na wynik sprawy. Skarżąca podniosła, że powodem wystąpienia z wnioskiem
o zwolnienie jej z opłaty za przyznane specjalistyczne usługi jest niekorzystna sytuacja finansowa jej rodziny wynikająca ze znacznych w zestawieniu z jej dochodami, wydatków związanych z potrzebami bytowymi. Wskazała, że dochód jej rodziny stanowi [...] zł, a potrzeby bytowe rodziny to [...] zł, w związku z czym naliczona opłata przewyższa możliwość wniesienia opłaty na poziomie [...] zł. Skarżąca podniosła, że ze specjalistycznych usług dla syna korzysta od wielu lat, rzadko ubiegała się o zwolnienie, ponieważ dopłaty oscylowały w kwocie do [...] zł na miesiąc, a o finansowanie zaczęła zwracać się od 2020 r., kiedy to dopłaty zaczęły sięgać od [...] zł do [...] zł na miesiąc. W jej opinii kwoty oraz wydatki są pomijane w postępowaniach i traktowane milcząco. Wskazała, że nie wie na jakiej podstawie organy stwierdzają możliwość dopłaty wskazanych kwot.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Na wstępie należy podać, że Sąd rozpoznał niniejszą sprawę na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15zzs(4) ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r.
o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem
i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (t.j. Dz.U. z 2021 r., poz. 2095 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem "Przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a nie można przeprowadzić jej na odległość
z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów." W będącej przedmiotem kontroli sądowej sprawie Przewodniczący Wydziału zarządzeniem skierował sprawę do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym. Przed wydaniem wyroku Sąd przekazał informację o ww. regulacji prawnej, doręczył odpis odpowiedzi na skargę i poinformował o możliwości wypowiedzenia się w sprawie w terminie 10 dni od dnia doręczenia pisma. Skarżąca z tej możliwości nie skorzystała. Kolegium Odwoławcze wniosło o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. Zatem brak zgody na udział w rozprawie zdalnej
i oświadczeń o posiadanych możliwościach technicznych udziału w takiej rozprawie uzasadniał rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym.
Decyzja podlega uchyleniu, jeśli sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego
w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, o czym stanowi art. 145 § 1 pkt 1 lit. a–c ustawy
z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r. poz. 329 ze zm.), dalej: "p.p.s.a.", lub też naruszenie prawa będące podstawą stwierdzenia nieważności decyzji (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).
Oceniając decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji w zaskarżonej części,
z punktu widzenia ich zgodności z prawem stwierdzić należy, że decyzje te
(w zaskarżonej części, tj. odmowy zwolnienia z częściowej lub całkowitej odpłatności za terapię; pkt 3 decyzji organu I instancji) naruszają prawo w stopniu nakazującym wyeliminowanie ich z obrotu prawnego.
Przedmiotem sporu w rozpatrywanej sprawie jest kwestia zasadności odmówienia Skarżącej zwolnienia z częściowej lub całkowitej odpłatności za terapię behawioralną
i terapię ruchową. Organ podnosi, że w sprawie nie występują przesłanki z § 6 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 22 września 2005 r. w sprawie specjalistycznych usług opiekuńczych. Z kolei Skarżąca kwestionuje to stanowisko
i podnosi, że przy dochodach w kwocie [...]zł, a na osobę - [...] zł miesięcznie, nie jest w stanie opłacić należności za przyznane usługi opiekuńcze dla syna w kwocie [...]zł miesięcznie.
Podać należy, że zgodnie z § 6 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 22 września 2005 r. w sprawie specjalistycznych usług, w szczególnie uzasadnionych przypadkach osoba zainteresowana może być, na jej wniosek lub na wniosek pracownika socjalnego, częściowo lub całkowicie zwolniona z ponoszenia odpłatności na czas określony, zwłaszcza ze względu na:
1) konieczność korzystania co najmniej z dwóch rodzajów specjalistycznych usług;
2) konieczność ponoszenia opłat za pobyt członka rodziny w domu pomocy społecznej lub ośrodku wsparcia i za pobyt członka rodziny w placówce opiekuńczo-wychowawczej, leczniczo-rehabilitacyjnej, opiekuńczo-leczniczej lub pielęgnacyjno-opiekuńczej;
3) konieczność korzystania przez więcej niż jedną osobę w rodzinie z pomocy w formie specjalistycznych usług lub usług opiekuńczych, w tym co najmniej jedną przewlekle chorą;
4) zdarzenie losowe.
Z przywołanego przepisu wynika, że orzekając w przedmiocie zwolnienia z odpłatności za specjalistyczne usługi opiekuńcze, organ administracji działa w ramach tzw. uznania administracyjnego. Oznacza to, że organ, nie będąc związany ścisłymi kryteriami przyznania takiej ulgi, ustala przede wszystkim, czy w danej sprawie ma miejsce "szczególnie uzasadniony przypadek", a w razie dokonania takiej kwalifikacji sytuacji życiowej wnioskodawcy, rozstrzyga o ewentualnym zwolnieniu strony z odpłatności, dysponując w tym zakresie swoistym luzem decyzyjnym.
Podkreślenia wymaga, że uznanie administracyjne pozwala organowi na wybór rozstrzygnięcia, które uważa za najbardziej właściwe, zatem nawet spełnienie przesłanki zwolnienia z odpłatności za specjalistyczne usługi opiekuńcze nie przesądza o tym, że organ pomocy społecznej ma obowiązek udzielić stronie takiej ulgi, a tym bardziej, że zobowiązany jest to uczynić w zakresie, w jakim domaga się tego wnioskodawca. Nie budzi zarazem wątpliwości, że orzekając w tym przedmiocie organ pomocy społecznej zobowiązany jest uwzględnić, że przepis art. 96 u.p.s., zgodnie z którym wydatki na usługi, pomoc rzeczową, posiłki, zasiłki na ekonomiczne usamodzielnienie, zasiłki okresowe i zasiłki celowe przyznane pod warunkiem zwrotu podlegają zwrotowi w części lub całości, jeżeli dochód na osobę w rodzinie osoby zobowiązanej do zwrotu wydatków przekracza kwotę kryterium dochodowego. Z przywołanego przepisu wynika, że gdy dochód strony przekracza ustawowe kryterium dochodowe, uprawniające do przyznania świadczenia z pomocy społecznej, strony mają obowiązek opłacania przyznanych im usług opiekuńczych. Niewątpliwie jest to zasada.
W rozpoznawanej sprawie poza sporem jest, że dochód na osobę w rodzinie Skarżącej przekracza ustawowe kryterium dochodowe uzasadniające odpłatność za specjalistyczne usługi opiekuńcze przyznane jej synowi.
Dodatkowo wskazać trzeba, że w orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowane jest stanowisko, że występujące w przepisach § 6 rozporządzenia, pojęcie "szczególnie uzasadnionego przypadku" odnosić należy do przypadków zupełnie wyjątkowych, gdy sytuacja życiowa osoby lub rodziny ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych, pozwala stwierdzić, że jest nadzwyczajna, dotkliwa w skutkach i głęboko ingerująca w plany życiowe, a wynika ze zdarzeń nienależących do zdarzeń codziennych. Są to zdarzenia występujące okazjonalnie, wymagające wielu niefortunnych zbiegów okoliczności, czy wykraczające poza możliwości ludzkiej zapobiegliwości. Przy czym, co istotne, dokonując tej oceny należy mieć na względzie sytuację osób i rodzin, znajdujących się w podobnym położeniu, jak wnioskodawca. Innymi słowy uznanie, że w rozpoznawanej sprawie zachodzi taki "szczególnie uzasadniony przypadek" byłoby możliwe wyłącznie wówczas, gdyby organy stwierdziły, iż sytuacja rodziny skarżącej, na tle innych rodzin dotkniętych niepełnosprawnością i z tego powodu wymagających przyznania specjalistycznych usług opiekuńczych, jest nadzwyczajna, bardzo trudna.
Takich okoliczności nie dopatrzyły się organy obu instancji, przeciwne stanowisko
w sprawie zajmuje Skarżąca.
W pierwszej kolejności zgodzić się należy z organem, że przyznane świadczenia należy zaliczyć do jednego rodzaju usług specjalistycznych, a nie dwóch rodzajów. Wprawdzie przyznano dwa świadczenia, jednakże w ramach tego samego rodzaju. Należy mieć na uwadze, że rodzaje usług zostały określone w § 2 rozporządzenia,
w którym wymieniono:
1) uczenie i rozwijanie umiejętności niezbędnych do samodzielnego życia,
2) pielęgnacja - jako wspieranie procesu leczenia,
3) rehabilitacja fizyczna i usprawnianie zaburzonych funkcji organizmu w zakresie nieobjętym przepisami ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. Nr 210. poz. 2135. z późn. zm.),
4) pomoc mieszkaniowa,
5) zapewnienie dzieciom i młodzieży z zaburzeniami psychicznymi dostępu do zajęć rehabilitacyjnych i rewalidacyjno-wychowawczych (...).
Przy czym w ramach rodzaju usług z § 2 pkt 3 rozporządzenia wymienia się usługi:
a) zgodnie z zaleceniami lekarskimi lub specjalisty z zakresu rehabilitacji ruchowej lub fizjoterapii,
b) współpraca ze specjalistami w zakresie wspierania psychologiczno-pedagogicznego
i edukacyjno-terapeutycznego zmierzającego do wielostronnej aktywizacji osoby korzystającej ze specjalistycznych usług.
W przedmiotowej sprawie dla syna Skarżącej przyznano decyzją organu I instancji usługi: a) terapii behawioralnej i b) terapii ruchowej.
Z powyższego wynika, że wprawdzie przyznano w pkt 1 decyzji organu I instancji dwie usługi, jednakże obydwie kwalifikują się do tego samego rodzaju usług, tj. z § 2 pkt 3 rozporządzenia – "rehabilitacja fizyczna i usprawnianie zaburzonych funkcji organizmu (...)".
W związku z tym nie zachodzi przesłanka z § 6 pkt 1 rozporządzenia. Z przyczyn oczywistych nie zachodzą także przesłanki z § 6 pkt 2 i 3 tego rozporządzenia. Skarżąca nie wykazała również, aby wystąpiła przesłanka z pkt 4 tego paragrafu. Niemniej jednak należy mieć na uwadze, że w § 6 użyto zwrotu "zwłaszcza ze względu na" i wymieniono ww. cztery przypadki, w których może być zwolniona z odpłatności całkowicie lub częściowo osoba zainteresowana. Skoro użyto wyraz: "zwłaszcza", to oznacza, że podane cztery przypadki w § 6 rozporządzenia nie stanowią katalogu zamkniętego. Słowo "zwłaszcza" należy rozumieć jako głównie, przede wszystkim, szczególnie,
w głównej mierze, w pierwszej kolejności, zwykle. Nie są zatem wykluczone inne jeszcze sytuacje, które mogą być zaliczone do "szczególnie uzasadnionych przypadków"
w rozumieniu § 6 rozporządzenia.
Przenosząc powyższe rozważania na grunt przedmiotowej sprawy podnieść należy, że z akt administracyjnych oraz wydanych decyzji wynika, że Skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo wraz z synem, który legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności na stałe, wymaga pomocy osoby drugiej przez cały dzień. Organ I instancji udzielił pomocy w formie specjalistycznych usług opiekuńczych dla osób z zaburzeniami psychicznymi dla syna, na okres od kwietnia 2022 r. do maja 2022 r. Usługi te obejmują:
terapię behawioralną w ilości 16 godzin miesięcznie; koszt jednej godziny wynosi [...] zł brutto;
terapię ruchową w ilości 8 godzin miesięcznie; koszt jednej godziny wynosi [...] zł;
terapię ręki w ilości 8 godzin miesięcznie; koszt jednej godziny wynosi [...] zł;
dogoterapię w ilości 8 godzin miesięcznie; koszt jednej godziny wynosi [...] zł.
Organ ustalił procentową odpłatność za jedną godzinę usługi w dni robocze w wysokości 100%.
Zdaniem Sądu, pomimo że osiągany dochód przekracza kryterium dochodowe
i wówczas ustala się do odpłatność w 100% (pkt 2 w sentencji decyzji organu I instancji), to nie oznacza całkowitej eliminacji badania możliwości zastosowania zwolnienia z § 6 rozporządzenia. Nie można automatycznie wyeliminować powoływania się przez Skarżącą na sytuację materialną, w tym finansową. Zbadać zatem należy tę sytuację zainteresowanej i jej rodziny, pod kątem realnych możliwości zapłaty za usługi opiekuńcze w 100%, organ bowiem wykluczył nawet częściowe zwolnienie. Zauważyć należy, że już w odwołaniu Skarżąca przedstawiła zestawienie dochodów
i wydatków, podobnie w skardze. Wynika z niego, że dochody przekraczają wydatki. Różnica podana w odwołaniu wynosi [...] zł, w skardze ok. [...] zł. Występuje zatem nadwyżka dochodów nad wydatkami rodziny. Skarżąca przyznała, że może ponosić odpłatność z tytułu przyznanych usług, jednakże w części. Z kolei miesięczna odpłatność za przyznane usługi opiekuńcze wyniosła [...] zł. W ocenie tut. Sądu dla stwierdzenia, że przesłanka z § 6 rozporządzenia, czyli "szczególnie uzasadniony przypadek" nie występuje w sytuacji Skarżącej, wymagane byłoby np. podważenie dochodu lub wydatków, bądź wskazanie, które z podanych wydatków są niewiarygodne w aktualnej sytuacji bądź zbędne, niekonieczne. Wobec bowiem ustalonej odpłatności w kwocie [...]zł miesięcznie za udzielone usługi opiekuńcze, należy dokonać oceny, czy Skarżąca ma realne możliwości pokrycia wydatków np. z oszczędności. Nie można traktować automatycznie sytuacji finansowej, jako niemającej charakteru "szczególnie uzasadnionego przypadku", gdyby okazało się, że zapłata w całości (100%) za przyznane usługi opiekuńcze doprowadziłaby rodzinę do ubóstwa i braku możliwości pokrycia elementarnych potrzeb życiowych, do których należy niewątpliwie zaliczyć: koszty mieszkania (czynsz) wraz z opłatami za media, wyżywienie, wydatki na leki, środki czystości (pampersy dla syna Skarżącej) itp. Organ I instancji będzie zatem zobowiązany dokonać szczegółowej analizy w oparciu o dane przedstawione przez Skarżącą i ustalić, czy istnieją realne możliwości zapłaty w całości należności w kwocie [...]zł miesięcznie bez popadnięcia rodziny w skrajne ubóstwo czy zadłużenie. Analiza treści decyzji organów I i II instancji nie pozwala stwierdzić w jakich okolicznościach i związanych
z nimi dochodami, możliwa jest zapłata przez Skarżącą kwoty [...]zł miesięcznie,
z jakiej perspektywy czasowej (osiąganych dochodów i wydatków) dokonuje organ oceny sytuacji Skarżącej i jej rodziny, jako nie zagrażającej egzystencji na tyle, że zapłata tej kwoty jest realna.
Sąd zatem nie przesądza przyszłego rozstrzygnięcia, lecz wyłącznie wskazuje, że ustalenie czy występuje, czy nie występuje przesłanka z § 6 rozporządzenia nie może być obecnie dokonane i wymaga dalszego badania.
Sąd zwraca uwagę, że ustanowiona w art. 7 k.p.a. i doprecyzowana w art. 77 § 1 k.p.a. zasada prawdy obiektywnej nakłada na organ administracji publicznej obowiązek podjęcia wszelkich niezbędnych czynności do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Zdaniem Sądu zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu
I instancji naruszają przepisy postępowania - art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. poprzez nie wyjaśnienie wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności faktycznych oraz przepisy prawa materialnego - § 6 ww. rozporządzenia poprzez przedwczesne uznanie, że przesłanka ta nie występuje, wobec zawartego w nim zwrotu: "zwłaszcza ze względu".
W konsekwencji doszło także do naruszenia art. 107 § 3 k.p.a.
Należy też mieć na uwadze, że Skarżąca podaje nadwyżkę dochodu nad wydatkami
i wskazuje na możliwości częściowej zapłaty.
Jednocześnie podkreślenia wymaga, że z kolei Skarżąca ubiegająca się
o zwolnienie, obowiązana jest wykazać, że przesłanki zostały spełnione składając stosowne dowody na poparcie swoich argumentów. To Skarżąca najlepiej zna swoją
i członków rodziny sytuację materialną i powinna ją rzetelnie - z zachowaniem jej aktualności - przedstawić organowi. Wobec tego, że sprawa wraca do organu, Skarżąca będzie miała możliwość ponownego, rzetelnego i aktualnego przedstawienia swojej
i członków rodziny sytuacji, w tym wskazania dowodów, które pozwoliłyby na ustalenie, czy mamy w sprawie do czynienia ze szczególnie uzasadnionym przypadkiem. Powinna też stosować się do wezwań Organu i w wyznaczonym terminie skrupulatnie je wykonać.
Sąd obecnie nie przesądza o istnieniu przesłanki z § 6 rozporządzenia oraz
o zwolnieniu, ewentualnie jego zakresu, lecz stwierdza, że sprawa wymaga ponownej analizy, a w razie potrzeby uzupełnienia materiału dowodowego z udziałem Strony. Ponadto nawet w przypadku wystąpienia przesłanki zwolnienia (z § 6 ww. rozporządzenia), organ I instancji nie ma obowiązku udzielić zwolnienia, jednakże obowiązany jest dokonać ustaleń sprawy w kontekście zasady swobodnej, a nie dowolnej oceny zebranego materiału dowodowego, a rozstrzygnięcie obowiązany jest uzasadnić
i podać przyczyny, z powodu których wniosek załatwia w ramach uznania administracyjnego odmownie.
Jednocześnie Sąd zauważa, że nie ma uprawnienia do przyznania zwolnienia
z odpłatności za usługi opiekuńcze i nie może nakazać Organowi jego przyznania Skarżącej.
Mając powyższe na uwadze, Sąd uchylił zaskarżoną decyzję na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) oraz c) oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji na podstawie art. 135 p.p.s.a.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI