II SA/Bd 715/21

II SA/Bd 715/21 - Wyrok WSA w Bydgoszczy
Data orzeczenia
2021-09-29
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-05-28
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Sędziowie
Jarosław Wichrowski
Katarzyna Korycka /sprawozdawca/
Leszek Tyliński /przewodniczący/
Symbol z opisem
6143 Sprawy kandydatów na studia i studentów
Hasła tematyczne
Szkolnictwo wyższe
Skarżony organ
Minister Edukacji Narodowej
Treść wyniku
uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 85
art. 93 ust. 2 pkt 1
Ustawa z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce - t.j,
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Leszek Tyliński Sędziowie sędzia WSA Jarosław Wichrowski asesor WSA Katarzyna Korycka (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 29 września 2021 r. sprawy ze skargi K. S. na decyzję Odwoławczej Komisja Stypendialnej Uniwersytetu M. K. w T. z dnia [...] marca 2021 r. nr [...] w przedmiocie przyznania stypendium rektora 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Komisji Stypendialnej Uniwersytetu M. K. w T. z dnia [...] stycznia 2021 r. (bez numeru), 2. zasądza od Minister Edukacji Narodowej na rzecz K. S. kwotę [...]([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] stycznia 2021 r. (bez numeru) Komisja Stypendialna [...] w T., działając na podstawie art. 93 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz.U. z 2020 r. poz. 85 ze zm., dalej powoływanej jako "ustawa"), § 114 uchwały nr [...] Senatu UMK w T. z dnia [...] kwietnia 2019 r. Statut [...] w T. oraz § 4 ust. 1 i 2, § 10 ust. 1 i § 11 Regulaminu świadczeń dla studentów [...] w T., wprowadzonego zarządzeniem nr [...] Rektora [...] z [...] października 2019 r. (dalej: "Regulamin"), orzekła o zmianie swojej decyzji z dnia [...] grudnia 2020 r. o przyznaniu skarżącej K. S. stypendium rektora na rok akademicki 2020/2021 w części dotyczącej okresu przyznania stypendium – na okres 2 miesięcy oraz zobowiązała skarżącą do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia w wysokości [...] zł w terminie do [...] lutego 2021 r. na wskazany rachunek pod rygorem odpowiedzialności karnej. W uzasadnieniu decyzji Komisja Stypendialna przytoczyła przepisy art. 93 ust. 2 i 3 i art. 94 ust. 1 ustawy. W dalszej kolejności wskazała, że skarżąca składając wniosek o przyznanie stypendium rektora na rok akademicki 2020/2021 nie wskazała informacji o studiach odbywanych poza [...] w T., że stypendium rektora za miesiąc grudzień 2020 r. zostało więc przyznane i wypłacone w wyniku wprowadzenia w błąd Komisji oraz, że w wyniku wyjścia na jaw istotnych dla sprawy nowych okoliczności faktycznych, nieznanych Komisji, a istniejących w dniu wydania decyzji, Komisja Stypendialna wznowiła postępowanie w sprawie przyznania przedmiotowego stypendium. Następnie zaś podkreśliła, że z danych uzyskanych z bazy Zintegrowanego Systemu Informacji o Szkolnictwie Wyższym i Nauce POLon wynika, że w dniu [...] grudnia 2020 r. okres studiów skarżącej przekraczał 6 lat (72 miesiące) i, że w związku z tym nie spełniała już ona ustawowego warunku przysługiwania stypendium rektora. Przepisy § 11 Regulaminu świadczeń zobowiązują w takiej sytuacji skarżącą do zwrotu nienależnie pobranego stypendium w terminie wyznaczonym przez Komisję Stypendialną.
W odwołaniu od powyższej decyzji skarżąca podniosła, że spełnia wszystkie przesłanki do przyznania stypendium rektora na cały rok akademicki 2020/2021, gdyż przedmiotowe świadczenie, zgodnie z art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy przysługuje nie dłużej niż przez okres 6 lat, a dla biegu tego okresu znaczenie ma okres pobierania stypendium, a nie okres posiadania statusu studenta, a ponadto do okresu tego nie wlicza się okresu wakacji, podczas których student nie otrzymuje świadczenia.
Po rozpatrzeniu ww. odwołania Odwoławcza Komisja Stypendialna [...] w T. decyzją z dnia [...] marca 2020 r. nr [...] orzekła o utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji. Odwoławcza Komisja wskazując na legalność zaskarżonej decyzji podniosła, że skarżąca nie spełnia wymogu określonego w art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy (jak też w § 4 ust. 1 Regulaminu), gdyż 6-letni okres (72 miesiące) czasu przez który skarżąca ma status studenta upłynął w dniu [...] listopada 2020 r. Odwoławcza Komisja podkreśliła przy tym, że stanowiące przedmiot sprawy świadczenie przysługuje studentom nie dłużej niż przez okres 6 lat, co oznacza – zgodnie z opinią Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego – łączny okres (nieprzekraczający 6 lat kalendarzowych, tj. 72 miesięcy), w którym danej osobie przysługuje możliwość ubiegania się o świadczenie w ramach studiów - niezależnie od ich rodzaju i długości trwania, jak też uczelni, na których są odbywane. Tym samym dla biegu tego okresu nie ma znaczenia, czy student występuje o świadczenie oraz czy je pobiera, gdyż 6-letni okres przysługiwania świadczenia rozpoczyna się w momencie podjęcia studiów i nabycia praw studenta na pierwszym kierunku studiów. Termin ten biegnie również wówczas, gdy osoba znajduje się na urlopie od zajęć, pozostając dalej studentem. W przypadku przerwania studiów i ponownego ich podjęcia, liczenie wskazanego okresu powinno być kontynuowane, a nie rozpoczynać się od nowa. Ponadto do 6-letniego okresu przysługiwania świadczenia wlicza się także, jak wskazała Komisja Odwoławcza, okresy studiowania sprzed wejścia w życie ustawy.
We wniesionej do Sądu skardze na powyższą decyzję, skarżąca wniosła o jej uchylenie oraz uchylenie decyzji organu I instancji, zarzucając naruszenie art. 93 ust. 2 i 3 ustawy poprzez przyjęcie, że skarżącej nie przysługuje przedmiotowe świadczenie z powodu hipotetycznego przekroczenia 6-letniego okresu przysługiwania stypendium. W skardze sformułowano ponadto zarzuty naruszenia przepisów postępowania administracyjnego, tj.: art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego (kpa), a nadto: art. 7a, art. 7b, art. 9 i art. 11 kpa oraz art. 1 pkt 3 ustawy z dnia 3 lipca 2018 r. – Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz.U. z 2018 r. poz. 1669) w zw. z art. 93 ustawy. Naruszenia tych przepisów skarżąca upatruje w szczególności w niezebraniu i nierozważeniu całego materiału dowodowego, niewyjaśnieniu wszystkich istotnych okoliczności sprawy i przesłanek załatwienia sprawy (w tym przyczyn wliczenia do 6-letniego okresu przysługiwania stypendium okresów studiowania sprzed daty wejścia w życie ustawy), a przez to błędne uznania, że do 6-letniego okresu przysługiwania świadczenia wlicza się okresy studiowania (posiadania statusu studenta), a nie tylko pobierania stypendium. W uzasadnieniu skargi skarżąca przytoczyła tożsamą argumentację co w odwołaniu od decyzji organu I instancji, podkreślając dodatkowo, że spełnia też kryteria przyznania stypendium dotyczące średniej ocen i łącznej punktacji w rankingu.
W odpowiedzi na skargę organ, nie znajdując podstaw do jej uwzględnienia, wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje:
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadzała się przede wszystkim do prawidłowości wykładni prawa materialnego regulującego kwestię możliwość przyznania stanowiącego przedmiot sprawy stypendium rektora, a ściślej mówiąc art. 93 ust. 2 pkt 1 w zw. z art. 86 ust. 1 pkt 4 ustawy oraz § 4 ust. 1 pkt 1 Regulaminu, który zasadniczo stanowił powtórzenie art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy.
Zgodnie z art. 86 ust. 1 pkt 4 ustawy student może ubiegać się o stypendium rektora, przy czym – stosownie do art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy – świadczenie to przysługuje na studiach pierwszego stopnia, studiach drugiego stopnia i jednolitych studiach magisterskich, jednak nie dłużej niż przez okres 6 lat.
Organy stypendialne obu instancji rozpoznając niniejszą sprawę uznały, że w przypadku skarżącej upłynął wspomniany w tym przepisie okres 6 lat w dniu [...] listopada 2020 r., gdyż posiadany przez skarżącą status studenta łącznie przez okres 6 lat upłynął w tym właśnie dniu, co oznacza, że jedynie do tego dnia skarżąca mogła otrzymywać przedmiotowe świadczenie i miała możliwość ubiegania się o nie w ramach studiów. W konsekwencji skutkowało to zastosowaniem ograniczenia z art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy i wydaniem decyzji zmieniającej decyzję z dnia [...] grudnia 2020 r. o przyznaniu skarżącej stypendium rektora na rok akademicki 2020/2021 w części dotyczącej okresu przyznania stypendium (na okres 2 miesięcy) oraz zobowiązaniem skarżącej do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia za miesiąc grudzień w wysokości [...] zł.
Z powyższym stanowiskiem, nie sposób się zgodzić, bowiem przyjęta przez organy wykładnia ww. przepisu jest błędna. Organy przyjął bowiem, że pojęcie "przysługiwania świadczenia" jest pojęciem tożsamym z pojęciem "posiadania statusu studenta". Tymczasem takie rozumienie tego pojęcia nie wynika z treści cytowanego przepisu. Wymieniona ustawa nie zawiera własnej definicji pojęcia "przysługiwania świadczenia". Wobec braku definicji ustawowej pojęcie to należy odczytywać zgodnie z jego rozumieniem w języku potocznym i odnosić do świadczenia, które zostało przyznane studentowi po spełnieniu wszystkich kryteriów. Zauważyć należy, że zgodnie z art. 86 ust. 1 pkt 4 ustawy student może jedynie ubiegać się o przyznanie stypendium rektora, ponieważ sam status studenta nie powoduje powstania uprawnienia do uzyskania tego świadczenia, lecz konieczne jest spełnienie warunków jego przyznania wymienionych w art. 91 ustawy.
Dlatego też 6-letni okres, o którym mowa w art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy należy odnosić do okresu, w którym student spełnia przesłanki otrzymywania pomocy finansowej i jednocześnie jest beneficjentem takiej pomocy. Nie można więc podzielić poglądu organu odwoławczego, że dla biegu okresu, w którym można otrzymać stypendium nie ma znaczenia, czy student występował o świadczenia oraz czy zostało mu ono przyznane przez właściwy organ uczelni, to jest czy pobierał świadczenie.
Wobec powyższego brak jest podstaw do zrównania znaczenia pojęcia "przysługiwania świadczeń", o którym mowa w ustawie z pojęciem "przysługiwania możliwości ubiegania się o świadczenia". Jednocześnie należy podkreślić, że nie wiąże Sądu przywoływane w zaskarżonej decyzji stanowisko Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego w kwestii interpretacji art. 93 ust. 2 pkt 1 organu.
Skoro więc w świetle art. 86 ust. 1 ustawy student może jedynie ubiegać się o przyznanie stypendium, a samo posiadanie statusu studenta nie jest równoznaczne z przysługiwaniem prawa do stypendium, to tym samym nie można uznać, jak błędnie przyjęły to w niniejszej sprawie organy, że to wraz z momentem rozpoczęcia na pierwszym kierunku studiów zaczyna biec termin 6 lat, ograniczający czas przysługiwania stypendium rektora, stosownie do art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy. Sześcioletni okres, o którym mowa w art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy powiązany jest bowiem bezpośrednio z pobieraniem świadczenia, a nie z posiadaniem statusu studenta (patrz wyrok NSA z dnia 8 lipca 2021 r., sygn. akt III OSK 3913/21; wyrok NSA z dnia 15 czerwca 2021 r., sygn. akt III OSK 4082/21; wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 7 kwietnia 2021 r., sygn. akt II SA/Bd 203/21 oraz przywołane we wskazanych wyrokach orzeczenia sądów administracyjnych oraz pogląd doktryny; dostępne na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl/cbo/query).
Reasumując powyższe rozważania należy stwierdzić, że badając spełnienie przesłanek otrzymania przez skarżącą w całym roku akademickim 2020/2021 przedmiotowego stypendium, orzekające w sprawie organy do sześcioletniego okresu, o którym mowa w art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy, wliczyły cały okres studiowania przez skarżącą, nie rozważając czy rzeczywiście świadczenie to skarżącej przysługiwało w rozumieniu wyżej wskazanym (tj. czy skarżąca była beneficjentem tego świadczenia). W konsekwencji powyższego przyjęcie, iż wspomniany sześcioletni okres upłynął w dniu [...] listopada 2020 r., a tym samym, że zachodziła podstawa do zmiany decyzji pierwotnej w części dotyczącej okresu przyznania stypendium i do zobowiązania jej do zwrotu nienależenia pobranego świadczenia za miesiąc grudzień, nie zasługuje na akceptację.
W tym stanie rzeczy Sąd stwierdził, iż zaskarżona decyzja dotknięta jest mającym wpływ na wynik sprawy naruszeniem prawa materialnego, tj. art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy przez błędną jego wykładnię. Konsekwencją wymienionego uchybienia było ponadto naruszenie przepisów postępowania w zakresie gromadzenia i oceny materiału dowodowego, to jest art. 7 i art. 77 § 1 kpa, poprzez niedokonanie ustaleń dotyczących okresów pobierania przez skarżącą świadczenia, istotnych dla ustalenia przysługiwania prawa do stypendium rektora.
Ponadto w sprawie powołano się – jak wynika z uzasadnienia decyzji organu I instancji - na instytucję wznowienia postępowania. W aktach sprawy nie ma natomiast żadnych dokumentów potwierdzających zachowanie trybu wznowienia postępowania, a w podjętych decyzjach nie wskazano podstawy prawnej wydania decyzji wznowieniowej. Jednocześnie wskazać należy, że w świetle art. 151 § 1 kpa, po przeprowadzeniu postępowania wznowieniowego, organ może jedynie bądź odmówić uchylenia decyzji dotychczasowej, bądź uchylić decyzję dotychczasową i wydać nową decyzję rozstrzygającą o istocie sprawy. Niedopuszczalne jest natomiast wydanie rozstrzygnięcia reformatoryjnego (wydanie orzeczenia o zmianie dotychczasowej decyzji) oraz rozszerzenie takiego postępowania o jeszcze inne kwestie - tak jak uczynił to organ w niniejszej sprawie, zobowiązując skarżącą do zwrotu nienależnie pobranego stypendium rektora w wysokości [...] zł. Zmiana dotychczasowej decyzji z dnia [...] grudnia 2020 r. w trybie wznowienia postępowania nastąpiła zatem z naruszeniem art. 151 § 1 kpa. Za naruszające ten przepis należy też uznać nałożenie na skarżącą obowiązku zwrotu świadczeń, jako wydanego z przekroczeniem granic wznowionego postępowania. W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, iż obowiązek zwrotu świadczenia może zostać orzeczony, dopiero gdy określone świadczenie uznane zostało na podstawie decyzji administracyjnej za nienależnie pobrane. Zatem dopiero wejście do obrotu prawnego decyzji uznającej dane świadczenia za nienależnie pobrane, daje podstawę do procedowania w przedmiocie zwrotu tego świadczenia. Jednocześnie podkreślenia wymaga, że w ustawie Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce brak jest podstawy prawnej do wydania decyzji administracyjnej w tym trybie. Tymczasem zwrot świadczeń o charakterze publicznoprawnym musi znajdować umocowanie w ustawie i wydawanych na podstawie ustawy w celu jej wykonania przepisach wykonawczych. Uregulowania takie zawiera Regulamin, w którym w § 11 przewidziano sytuacje, w których student traci prawo do korzystania z przyznanych świadczeń. W punkcie 3 ust. 2 powyższego § 11 przewidziano obowiązek zwrotu świadczenia w sytuacji, gdy zostały one przyznane na podstawie decyzji, która następnie została uchylona w wyniku wznowienia postępowania i studentowi odmówiono prawa do świadczenia. Wskazana podstawa zobowiązania do zwrotu świadczenia jako nienależnie pobranego nie została wymieniona w decyzjach organu tak I jak i II instancji. Organ I instancji ogólnie powołał się na § 11 Regulaminu – nie wyjaśniając podstawy rozstrzygnięcia w zakresie żądania zwrotu nienależnie wypłaconego świadczenia. Niemniej jednak wydanie rozstrzygnięcia zawartego w punkcie 2 decyzji organu I instancji nie było dopuszczalne przed uchyleniem decyzji z dnia [...] grudnia 2020 r. w trybie wznowienia postępowania – co w rozpoznawanej sprawie nie nastąpiło. Z tych względów rozstrzygnięcie Komisji Stypendialnej z [...] stycznia 2020 r. w zakresie punktu dotyczącego zobowiązania do zwrotu stypendium rektora oraz rozstrzygnięcie Komisji Odwoławczej - utrzymujące je w tej części należy uznać za wydane także z naruszeniem wskazanych wyżej przepisów.
Powyższe względy uzasadniały uchylenie zaskarżonej decyzji, jak również uchylenie decyzji ją poprzedzającej, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm., dalej "ppsa"). Ponownie rozpoznając sprawę organ uwzględni powyższą ocenę prawną, którą jest związany na mocy art. 153 ppsa. Uwzględnią też okoliczność, że stosownie do art. 92 ust. 1 ustawy stypendia, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1, 2 i 4, są przyznawane na semestr lub na rok akademicki i wypłacane co miesiąc przez okres do 10 miesięcy (w przedmiotowej sprawie według Regulaminu jest to okres 9 miesięcy), a gdy kształcenie trwa semestr - przez okres do 5 miesięcy, a zatem należy przyjąć, że za takie właśnie maksymalne okresy świadczenia te mogą przysługiwać danemu studentowi (a nie za cały rok kalendarzowy – por. wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 18 czerwca 2020 r., sygn. akt II SA/Go 155/20 – dostępny jw.).
O kosztach postępowania, biorąc pod uwagę wynik sprawy, orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 1 ppsa, obejmując nimi kwotę uiszczonego przez skarżącą wpisu w kwocie 200 zł.
Jednocześnie należy wskazać, że na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 1842) sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym.