II SA/BD 714/20
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuWojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzję SKO umarzającą postępowanie w sprawie przywrócenia poprzedniego sposobu zagospodarowania terenu, uznając, że skarżący ma interes prawny w ochronie przed uciążliwościami sąsiedniej działalności gospodarczej.
Skarżący T.M. wniósł o interwencję w sprawie uciążliwej działalności kamieniarskiej na sąsiedniej nieruchomości. Organ I instancji nakazał przywrócenie poprzedniego sposobu zagospodarowania terenu, ale SKO uchyliło tę decyzję, umarzając postępowanie z powodu braku interesu prawnego skarżącego. WSA uchylił decyzję SKO, uznając, że skarżący, jako właściciel sąsiedniej nieruchomości, ma interes prawny w ochronie przed uciążliwościami i naruszeniem planu zagospodarowania przestrzennego.
Sprawa dotyczyła skargi T.M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego (SKO), która uchyliła decyzję Wójta Gminy L. i umorzyła postępowanie w sprawie przywrócenia poprzedniego sposobu zagospodarowania terenu. Wójt pierwotnie nakazał właścicielom sąsiednich działek przywrócenie sposobu zagospodarowania zgodnego z planem miejscowym, ze względu na uciążliwą działalność kamieniarską. SKO uznało jednak, że skarżący T.M. nie posiada interesu prawnego w tym postępowaniu, ponieważ uciążliwości akustyczne i pyłowe oddziałują jedynie na jego interes faktyczny, a nie prawny. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy uznał skargę za zasadną. Sąd stwierdził, że SKO przedwcześnie pozbawiło skarżącego przymiotu strony, naruszając jego konstytucyjne prawa. WSA podkreślił, że właściciel sąsiedniej nieruchomości ma interes prawny w ochronie przed uciążliwościami i niezgodnym z planem zagospodarowaniem terenu, co wynika z art. 6 ust. 2 pkt 2 ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym oraz art. 28 k.p.a. Sąd uchylił zaskarżoną decyzję SKO oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta, nakazując organom ponowne zbadanie interesu prawnego skarżącego i ustalenie kręgu stron postępowania.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (3)
Odpowiedź sądu
Tak, właściciel nieruchomości sąsiedniej posiada interes prawny w postępowaniu dotyczącym przywrócenia poprzedniego sposobu zagospodarowania terenu, jeśli prowadzona działalność gospodarcza na sąsiedniej nieruchomości jest uciążliwa i narusza ustalenia planu miejscowego.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że SKO błędnie ograniczyło pojęcie interesu prawnego, pomijając wpływ uciążliwości sąsiedniej działalności na nieruchomości sąsiednie. Interes prawny może wynikać z ochrony przed negatywnymi oddziaływaniami, nawet jeśli decyzja nie nakłada bezpośrednich obowiązków na stronę.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
uchylono_decyzję
Przepisy (13)
Główne
k.p.a. art. 28
Kodeks postępowania administracyjnego
Określa, kto jest stroną postępowania administracyjnego – każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek.
k.p.a. art. 138 § § 1 pkt 2
Kodeks postępowania administracyjnego
Organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję i umorzyć postępowanie organu I instancji, gdy postępowanie to okazało się bezprzedmiotowe.
u.p.z.p. art. 59 § ust. 3
Ustawa o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym
W przypadku zmiany zagospodarowania terenu bez uzyskania decyzji o warunkach zabudowy, organ może nakazać wstrzymanie użytkowania terenu lub przywrócenie poprzedniego sposobu zagospodarowania.
u.p.z.p. art. 6 § ust. 2 pkt 2
Ustawa o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym
Każdy ma prawo, w granicach określonych ustawą, do ochrony własnego interesu prawnego przy zagospodarowaniu terenów należących do innych osób lub jednostek organizacyjnych.
Pomocnicze
k.p.a. art. 61 § § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
Postępowanie administracyjne wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu.
k.p.a. art. 61a
Kodeks postępowania administracyjnego
Organ wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania, gdy żądanie zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte.
p.u.s.a. art. 1 § § 1 i § 2
Prawo o ustroju sądów administracyjnych
Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem.
p.p.s.a. art. 3 § § 2
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym.
p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. a) i c)
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Sąd uwzględniając skargę uchyla akt lub czynność z powodu naruszenia prawa materialnego lub postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy.
p.p.s.a. art. 135
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Sąd, w przypadku uchylenia decyzji, może orzec o wstrzymaniu wykonania decyzji lub o nakazie jej wykonania, a także o uchyleniu poprzedzającej ją decyzji.
p.p.s.a. art. 153
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu są wiążące dla organu, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem rozpoznania.
p.p.s.a. art. 200
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Zwrot kosztów postępowania następuje na rzecz strony wygrywającej.
p.p.s.a. art. 202 § § 2
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
W przypadku uchylenia decyzji organu pierwszej instancji, sąd może zasądzić od organu na rzecz skarżącego zwrot kosztów postępowania.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Skarżący, jako właściciel nieruchomości sąsiedniej, posiada interes prawny w postępowaniu dotyczącym przywrócenia poprzedniego sposobu zagospodarowania terenu, ze względu na uciążliwość prowadzonej działalności gospodarczej. Organ odwoławczy naruszył przepisy postępowania (art. 28 k.p.a.) oraz prawa materialnego (art. 6 ust. 2 pkt 2 u.p.z.p.), przedwcześnie umarzając postępowanie bez wnikliwej oceny interesu prawnego skarżącego.
Odrzucone argumenty
Samorządowe Kolegium Odwoławcze błędnie uznało, że skarżący nie posiada przymiotu strony postępowania, ponieważ uciążliwość sąsiedniej działalności gospodarczej oddziałuje jedynie na jego interes faktyczny, a nie prawny.
Godne uwagi sformułowania
przedwcześnie pozbawiając Skarżącego jako obywatela wszelkich praw procesowych, w tym prawa do zaskarżenia orzeczeń i decyzji wydanych w pierwszej instancji oraz prawa do sądu mieć interes prawny w postępowaniu administracyjnym znaczy więc to samo, co ustalić przepis prawa materialnego, na którego podstawie można skutecznie żądać czynności organu zasadniczy aspekt sprawy, przedwcześnie pozbawiając Skarżącego jako obywatela wszelkich praw procesowych
Skład orzekający
Joanna Janiszewska-Ziołek
przewodniczący sprawozdawca
Grzegorz Saniewski
sędzia
Katarzyna Korycka
asesor
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Ustalenie kręgu stron w postępowaniach dotyczących zagospodarowania przestrzennego, ochrona interesu prawnego sąsiadów przed uciążliwą działalnością gospodarczą, zasady stosowania art. 59 ust. 3 u.p.z.p. oraz art. 28 k.p.a."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji naruszenia planu miejscowego przez działalność gospodarczą i uciążliwości z nią związane. Interpretacja interesu prawnego może być różna w zależności od konkretnych okoliczności faktycznych.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa pokazuje, jak ważne jest prawo sąsiada do ochrony przed uciążliwą działalnością gospodarczą i jak sądy administracyjne interpretują pojęcie interesu prawnego w takich sytuacjach.
“Sąsiad kontra uciążliwa firma: Kiedy prawo chroni przed hałasem i pyłem?”
Sektor
nieruchomości
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyII SA/Bd 714/20 - Wyrok WSA w Bydgoszczy Data orzeczenia 2020-11-25 orzeczenie prawomocne Data wpływu 2020-07-30 Sąd Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy Sędziowie Grzegorz Saniewski Joanna Janiszewska-Ziołek /przewodniczący sprawozdawca/ Katarzyna Korycka Symbol z opisem 6159 Inne o symbolu podstawowym 615 Sygn. powiązane II OSK 1511/21 - Wyrok NSA z 2024-02-27 Skarżony organ Samorządowe Kolegium Odwoławcze Treść wyniku uchylono decyzję I i II instancji Sentencja Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Joanna Janiszewska-Ziołek (spr.) Sędziowie sędzia WSA Grzegorz Saniewski asesor WSA Katarzyna Korycka po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 25 listopada 2020 r. sprawy ze skargi T. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] czerwca 2020 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w przedmiocie przywrócenia poprzedniego sposobu zagospodarowania 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy [...] z dnia [...] lutego 2020r. nr [...], 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] na rzecz T. M. kwotę [...] ([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Uzasadnienie Zaskarżoną decyzją nr [...] z [...] czerwca 2020r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. uchyliło w całości decyzję Wójta Gminy L. wydaną [...] lutego 2020r. i umorzyło postępowanie pierwszej instancji w całości. Powyższa decyzja wydana została w następujących okolicznościach sprawy. Pismem z [...] lutego 2019r., skierowanym do Urzędu Gminy L., T. M. – jako właściciel nieruchomości położonej w G. przy ul. [...] wniósł o interwencję i przeprowadzanie kontroli w zakresie zgodności prowadzenia działalności gospodarczej przez właścicieli nieruchomości położonych przy ul. [...] (należących do W. M.) z obowiązującymi przepisami – w tym ustaleniami miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego. W piśmie tym wnioskujący wskazał na uciążliwość prowadzonej działalności polegającej na szeroko pojętym kamieniarstwie i produkcji nagrobków. Zwracał uwagę na nadmierny hałas i emisje kurzu oraz różnorakich pyłów. Zawiadomieniem z [...] lutego 2019r. Wójt Gminy L. zawiadomił wnioskodawcę oraz W. M. i jego małżonkę J. M. o wszczęciu postępowania w trybie art. 59 ust. 3 ustawy z dnia 27 marca 2003r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (Dz. U. z 2018r., poz. 1945 – dalej powoływanej jako "u.p.z.p."). Po przeprowadzeniu czynności wyjaśniających (w tym oględzin nieruchomości objętych wnioskiem) Wójt Gminy L. decyzją z [...] maja 2019r. nakazał: - J. M., właścicielce działek nr [...] i [...] w miejscowości G., przywrócenie poprzedniego sposobu zagospodarowania terenu południowej części działek nr [...] - W. M., właścicielowi działek nr [...] i [...] w G. , przywrócenie poprzedniego sposobu zagospodarowania terenu ww. działek. Powyższa decyzja została uchylona w całości decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego z [...] lipca 2019r., który przekazał sprawę organowi I instancji do ponownego rozpoznania. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Wójt Gminy L. wydał w dniu [...] lutego 2020r. decyzję nr [...]. Decyzją tą umorzył postępowanie w części dotyczącej działek nr [...] i [...] oraz nakazał W. M. – jako właścicielowi działek nr [...] i [...]: - przywrócenie poprzedniego sposobu zagospodarowania działek [...] i części działek nr [...] i [...] – do stanu zgodnego z ustaleniami miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego – tj. na cele zabudowy mieszkaniowej, - usunięcie utwardzenia ww. działek , wykorzystywanych do prowadzenia działalności gospodarczej – tak aby teren stanowił minimum 50% powierzchni każdej działki jako biologicznie czynnej. W uzasadnieniu tej decyzji organ I instancji wskazał na wstępie, że T. M. posiada interes prawny w tym, aby sąsiednie działki były zagospodarowane i wykorzystywane zgodnie z miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego – szczególne wobec uciążliwości opisanych we wniosku wszczynającego postępowanie w sprawie. Rozpoznając odwołanie wniesione przez małżonków J. i W. M. Samorządowe Kolegium Odwoławcze wydało decyzję opisaną na wstępie. W jej uzasadnieniu Kolegium wskazało na bezprzedmiotowość postępowania toczącego się przed organem I instancji, a jej przyczyną jest (w ocenie Kolegium) okoliczność wszczęcia postępowania na wniosek podmiotu niebędącego stroną postępowania. Kolegium wyraziło pogląd, że T. M. nie może być stroną postępowania prowadzonego na podstawie art. 59 ust. 3 u.p.z.p. w rozumieniu art. 28 k.p.a. albowiem nie posiada on interesu prawnego w kwestii oceny, czy jego sąsiedzi zmienili sposób zagospodarowania terenu niezgodnie z ustaleniami miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego. Zmiana ta może bowiem oddziaływać co najwyżej na jego interes faktyczny i to jedynie pośrednio poprzez uciążliwości akustyczne. Owe niedogodności zatem nie kreują po stronie T. M. interesu prawnego. Kolegium podkreśliło, że żaden przepis prawa nie tworzy takiego interesu. W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy T. M., reprezentowany przez zawodowego pełnomocnika (w osobie adwokata) zarzucił powyższemu rozstrzygnięciu naruszenie przepisów prawa materialnego tj. art. 28 k.p.a. w zw. z art. 59 ust. 3 u.p.z.p. poprzez błędne uznanie, że Skarżący nie posiada przymiotu strony postępowania i tym samym nie może żądać jego wszczęcia chociaż jest właścicielem nieruchomości sąsiedniej, a dokonana przez W. zmiana sposobu zagospodarowania terenu oddziałuje bezpośrednio na jego nieruchomość i jest dla niego uciążliwa – zaś nałożenie na właściciela nieruchomości sąsiedniej obowiązków, o których mowa w art. 59 ust. 3 u.p.z.p. wpływa na ochronę jego interesów. Formułując powyższe zarzuty Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz o zasądzenie na jego rzecz zwrotu kosztów postępowania. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga zasługiwała w pełni na uwzględnienie. Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2167 z późn. zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne, kierując się kryterium legalności, dokonują oceny zgodności treści zaskarżonego aktu oraz procesu jego wydania z normami prawnymi - ustrojowymi, proceduralnymi i materialnymi - przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego i zasadniczo na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. W świetle art. 3 § 2 p.p.s.a., kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty. Kontrola legalności zaskarżonej w niniejszej sprawie decyzji doprowadziła Sąd do wniosku, że zarówno zaskarżone rozstrzygnięcie wydane zostało z naruszeniem przepisów postępowania i przepisów prawa materialnego, które miały wpływ na wynik sprawy. Kontroli legalności w niniejszej sprawie poddano decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego uchylającą decyzję organu I instancji oraz umarzającą postępowanie przed tym organem w oparciu o przepis art. 138 § 1 pkt 2 in fine k.p.a. W orzecznictwie przyjmuje się, że organ odwoławczy może wydać decyzję, o której mowa w ww. przepisie, gdy postępowanie pierwszoinstancyjne okazało się bezprzedmiotowe. Zasadniczo zgodnie przyjmuje się, że zastosowanie art. 138 § 1 pkt 2 in fine k.p.a. jest zasadne w przypadku, gdy wystąpi trwała i nieusuwalna przeszkoda w kontynuacji postępowania, a więc wówczas, gdy brak jest przedmiotu postępowania administracyjnego. Przedmiotem tym jest sprawa administracyjna, toteż postępowanie to jest bezprzedmiotowe wówczas, gdy sprawa, która miała być załatwiona decyzją administracyjną nie miała tego charakteru przed datą wszczęcia postępowania lub utraciła ten charakter w jego toku. Decyzja o umorzeniu postępowania nie rozstrzyga o materialnoprawnych uprawnieniach i obowiązkach stron i jest równoznaczna z brakiem przesłanek do merytorycznego orzekania co do istoty sprawy oraz kończy jej zawisłość w danej instancji (vide: m.in. wyrok NSA z 24 września 2014 r., sygn. akt I OSK 1317/13 – dostępny na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl – baza CBOSA). Przenosząc powyższe na grunt rozpatrywanej sprawy, zdaniem Sądu, organ odwoławczy naruszył ww. przepis art. 138 § 1 pkt 2 in fine. Organ ten stwierdził bezprzedmiotowość postępowania, wskazując na wszczęcie i prowadzenie postępowania przed organem I instancji na wniosek podmiotu, który nie posiada przymiotu strony. W ocenie organu Skarżący nie posiada interesu prawnego w kwestii oceny, czy jego sąsiedzi zmienili sposób zagospodarowania terenu niezgodnie z ustaleniami miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego. Oczywiście badanie przymiotu strony m.in. wnioskodawcy odbywać się powinno na każdym etapie postępowania, a zatem również w postępowaniu odwoławczym i w przypadku ustalenia, że podmiot inicjujący postępowanie nie posiada przymiotu strony w rozumieniu art. 28 k.p.a, organ II instancji zobligowany jest - stosownie do art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. - uchylić zaskarżoną decyzję i umorzyć postępowanie organu I instancji. W ocenie Sądu stanowisko Kolegium co do braku interesu prawnego Skarżącego w postępowaniu prowadzonym w oparciu o art. 59 ust. 3 u.p.z.p zajęte zostało co najmniej przedwcześnie – co prowadzi do naruszenia podstawowych praw i gwarancji konstytucyjnych Skarżącego, który zwracał się do organów sprawujących władze publiczną z żądaniem interwencji w celu ochrony jego praw. W myśl konstytucyjnych zasad państwa prawnego (art. 2) i równości wobec prawa (art. 31 ust. 1) za niedopuszczalne należy uznać zamykanie drogi do postępowania administracyjnego poprzez ograniczanie możliwości zainicjowania postępowania administracyjnego podmiotom, których interes prawny podlegać powinien wnikliwej ocenie organów administracji państwowej. Postępowanie administracyjne, zgodnie z regułą zawartą w art. 61 § 1 k.p.a., wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. Ustalenie podmiotów, którym przysługuje inicjatywa procesowa w konkretnej sprawie, następuje w oparciu o przepisy prawa materialnego. Ustalenie, kto może być inicjatorem wszczęcia postępowania w konkretnej sprawie w świetle prawa materialnego, determinuje dopuszczalność postępowania, w przypadkach określonych w przepisach k.p.a., przez podmioty w nich wskazane. Sytuacja jest prosta, jeżeli prawo materialne wyraźnie wskazuje, z czyjej inicjatywy może nastąpić wszczęcie postępowania w określonej sprawie lub kategorii spraw. Problem wymagający zabiegów interpretacyjnych powstaje natomiast wówczas, gdy przepisy prawa materialnego milczą w tej kwestii. Z taką sytuacją mamy do czynienia w kontrolowanej sprawie. Skarżący jako właściciel nieruchomości bezpośrednio sąsiadującej z działkami o numerach [...] położonych w G. zwrócił się do Wójta Gminy L. z wnioskiem o podjęcie działań w związku z prowadzoną na terenie wskazanych działek działalnością polegającą na produkcji nagrobków i wykonywaniu szeroko rozumianych usług kamieniarskich. Wyjaśnił, że pomimo ustaleń miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego, prowadzona jest tam działalność gospodarcza, która negatywnie oddziaływa na sąsiednie nieruchomości. Podkreślił, że prowadzona tam działalność jest uciążliwa z uwagi na emisje pyłowe oraz nadmierny hałas. Na podstawie tego wniosku organ I instancji wszczął postępowanie na podstawie art. 59 ust. 3 u.p.z.p. Zgodnie z dyspozycją ww. przepisu zmiana zagospodarowania terenu w przypadku braku planu miejscowego, polegająca na budowie obiektu budowlanego lub wykonaniu innych robót budowlanych, a także zmiana sposobu użytkowania obiektu budowlanego lub jego części, z zastrzeżeniem art. 50 ust. 1 i art. 86, wymaga ustalenia, w drodze decyzji, warunków zabudowy. Przepis art. 50 ust. 2 stosuje się odpowiednio. Przepis ust. 1 stosuje się również do zmiany zagospodarowania terenu, która nie wymaga pozwolenia na budowę, z wyjątkiem tymczasowej, jednorazowej zmiany zagospodarowania terenu, trwającej do roku (ust. 2). Natomiast stosownie do przepisu art. 59 ust. 3 u.p.z.p. w przypadku zmiany zagospodarowania terenu, o której mowa w ust. 2, bez uzyskania decyzji o warunkach zabudowy, wójt, burmistrz albo prezydent miasta może, w drodze decyzji, nakazać właścicielowi lub użytkownikowi wieczystemu nieruchomości: 1) wstrzymanie użytkowania terenu, wyznaczając termin, w którym należy wystąpić z wnioskiem o wydanie decyzji o ustaleniu warunków zabudowy, albo 2) przywrócenie poprzedniego sposobu zagospodarowania. Przy czym w orzecznictwie sądów administracyjnych ukształtowała się linia orzecznicza (obecnie dominująca), zgodnie z którą przepis art. 59 ust. 3 u.p.z.p. może mieć zastosowanie również do terenów objętych miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego (vide: np. wyrok NSA z 15 lutego 2018r., II OSK 1028/16 – dostępny na stronie jw.). Przepis art. 59 ust. 3 u.p.z.p. nie zawiera regulacji w zakresie wszczęcia postępowania w tych sprawach, stanowiąc wyłącznie o możliwych sposobach jej rozstrzygnięcia. Z regulacji tych nie wynika podstawa do wyłączenia dopuszczalności wszczęcia postępowania na żądanie strony. W wyroku z dnia 14 kwietnia 2014 r. w sprawie o sygn. akt II OSK 584/11, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że jeżeli przepis prawa expressis verbis nie wyłącza dopuszczalności wszczęcia postępowania na wniosek, nie jest dopuszczalne wyprowadzenie ograniczenia wszczęcia postępowania wyłącznie z urzędu. W razie, gdy jednostka żąda wszczęcia postępowania ze względu na interes prawny nie można jej tego prawa pozbawić wywodząc o dopuszczalności wszczęcia postępowania jedynie z urzędu (dostępny w bazie LEX nr 1081801). Skoro przepisy wyraźnie nie określają, czy postępowanie może być wszczęte tylko z urzędu lub tylko na wniosek, należy sięgnąć do ogólnych przepisów regulujących wszczęcie postępowania, w szczególności do art. 61 § 1 k.p.a., z którego wynika, że postępowanie wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu, a datą wszczęcia postępowania na żądanie strony jest dzień doręczenia żądania organowi administracji publicznej. Zgodnie zaś z art. 61a k.p.a., gdy żądanie, o którym mowa w art. 61, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. W innych przypadkach wniosek strony uruchamia postępowanie z mocy prawa. W tej sytuacji organy obu instancji zobowiązane były w pierwszej kolejności do oceny, czy Skarżącemu przysługuje interes prawny w postępowaniu w trybie art. 59 ust. 3 u.p.z.p., którego wszczęcia żądał. Ocenę taką organy przeprowadziły w niewystarczającym zakresie, a Kolegium dokonało tej oceny z jawnym naruszeniem art. 28 k.p.a. Przepisy u.p.z.p. nie przewidują szczególnych zasad ustalania kręgu stron na gruncie postępowania w sprawie warunków zabudowy i zagospodarowania terenu. W konsekwencji zastosowanie znajduje zasada ogólna wyrażona w art. 28 k.p.a., zgodnie z którą stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest pogląd, iż istotą interesu prawnego w rozumieniu art. 28 k.p.a. jest jego związek z konkretną normą prawa materialnego - taką normą, którą można wskazać jako jego podstawę i z której podmiot legitymujący się tym interesem może wywodzić swoje racje. Mieć interes prawny w postępowaniu administracyjnym znaczy więc to samo, co ustalić przepis prawa materialnego, na którego podstawie można skutecznie żądać czynności organu z zamiarem zaspokojenia jakiejś własnej potrzeby albo żądać zaniechania lub ograniczenia czynności organu, sprzecznych z potrzebami danego podmiotu - strony postępowania. Cechami tak rozumianego interesu prawnego jest to, że jest on indywidualny, konkretny, aktualny, sprawdzalny obiektywnie, jego istnienie znajduje potwierdzenie w okolicznościach faktycznych, będących przesłankami zastosowania przepisu prawa. Zatem w sprawie zagospodarowania przestrzennego prawo do ochrony interesu prawnego może być skutecznie realizowane poprzez wskazanie konkretnego przepisu prawa materialnego, który chroni bezpośredni i rzeczywisty interes, a który zostaje naruszony postanowieniami decyzji o warunkach zabudowy bądź samowolną zmianą sposobu zagospodarowania terenu. Zasada ta wynika bezpośrednio z treści art. 6 ust. 2 pkt 2 u.p.z.p., zgodnie z którym każdy ma prawo, w granicach określonych ustawą, do ochrony własnego interesu prawnego przy zagospodarowaniu terenów należących do innych osób lub jednostek organizacyjnych. W ocenie Sądu w sprawie samowolnej zmiany sposobu zagospodarowania terenu o interesie prawnym osób ubiegających się o wszczęcie takiego postępowania decyduje zasięg oddziaływania danej zmiany na nieruchomości sąsiednie oraz stopień jej uciążliwości dla tych nieruchomości. Powyższe okoliczności pozostały poza zakresem rozpoznania organu odwoławczego, który w sposób kategoryczny przyjął, że uciążliwość prowadzenia działalności gospodarczej na sąsiedniej nieruchomości nie kreuje po stronie Skarżącego interesu prawnego. W ten sposób organ odwoławczy całkowicie pominął zasadniczy aspekt sprawy, przedwcześnie pozbawiając Skarżącego jako obywatela wszelkich praw procesowych, w tym prawa do zaskarżenia orzeczeń i decyzji wydanych w pierwszej instancji oraz prawa do sądu (art. 78 i art. 45 Konstytucji RP). Postępowanie administracyjne dotyczy zawsze interesu prawnego konkretnej osoby nie tylko wtedy (jak przyjęło to Kolegium), gdy w tym postępowaniu wydaje się decyzję, która rozstrzyga o prawach i obowiązkach tej osoby lecz również wówczas, gdy rozstrzygnięcie o prawach i obowiązkach innego podmiotu wpływa na prawa i obowiązki tej osoby. Za niewystarczającą w tej mierze należało uznać zatem argumentację Kolegium, które uznało, że skoro poddana jego ocenie decyzja nie nakłada obowiązków na Skarżącego to w postępowaniu nie przysługuje jemu przymiot strony. Tymczasem, zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie pozostawia wątpliwości, że Skarżący w piśmie z dnia [...] lutego 2019 r., zwracał się do Wójta [...] z wnioskiem o wszczęcie postępowania w sprawie sposobu zagospodarowania terenu działek należących do małżonków J. i W. M. - wskazując na swój interes prawny w tym postępowaniu. Obowiązkiem organów było zatem ustalenie zakresu oddziaływania sposobu zagospodarowania nieruchomości objętych wnioskiem Skarżącego z uwzględnieniem charakteru prowadzonej na tych nieruchomościach działalności gospodarczej, jej rozmiarów oraz stopnia jej uciążliwości. W art. 39 u.p.z.p. chodzi o zmianę sposobu wykorzystania nieruchomości, która nosi pewne cechy trwałości - bez realizacji obiektów budowlanych. W tego rodzaju stanach faktycznych zmiana zagospodarowania terenu może znacząco wpływać na sferę interesów właścicieli sąsiednich nieruchomości, a wówczas istniałyby po ich stronie przesłanki przewidziane w art. 28 k.p.a. Oczywiście ocena wystąpienia tych okoliczności musi być przedmiotem szczegółowej weryfikacji organów administracji i nie może opierać się wyłącznie na oświadczeniu wnioskodawcy. Mając powyższe na uwadze, Sąd uznał, że zaskarżona decyzja została wydana z opisanymi powyżej naruszeniami przepisów prawa materialnego (art. 6 ust. 2 pkt 2 u.p.z.p.) oraz przepisów postępowania (art. 28 k.p.a., art. 105 § 1 k.p.a. oraz art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a.), które miały wpływ na wynik sprawy i jako wadliwa winna zostać wyeliminowana z obrotu prawnego. W ocenie Sądu dla końcowego rozstrzygnięcia sprawy niezbędne okazało się też uchylenie decyzji organu I instancji na mocy art. 135 p.p.s.a. W niniejszej sprawie organ I instancji nie podjął bowiem wystarczających działań, które pozwoliłyby prawidłowo ustalić krąg podmiotów uprawnionych do wzięcia udziału w postępowaniu w przedmiocie samowolnej zmiany sposobu zagospodarowania terenu - zatem nie mógł podjąć prawidłowej decyzji. Organ błędnie ograniczył krąg podmiotów uprawnionych do udziału w postępowaniu, umożliwiając wzięcie udziału w postępowaniu jedynie Skarżącemu (co uczynił bez dokonania własnej oceny stopnia oddziaływania działalności gospodarczej prowadzonej na sąsiednich nieruchomościach na teren nieruchomości Skarżącego). Nie dokonał oceny, czy także innym podmiotom legitymującym się uprawnieniami dotyczącymi nieruchomości bezpośrednio sąsiadujących z nieruchomościami należącymi do małżonków M. można przypisać przymiot stron w oparciu o przepis art. 28 k.p.a. Z tych wszystkich przyczyn Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) oraz art. 135 p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji. Skutkiem podjętego rozstrzygnięcia niniejsza sprawa stanie się ponownie przedmiotem rozpoznania organów administracji, które, zgodnie z art. 153 p.p.s.a., zobowiązane będą uwzględnić ocenę prawną oraz wskazania Sądu co do dalszego postępowania. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ pierwszej instancji winien w pierwszej kolejności ponownie zbadać interes prawny Skarżącego w sprawie samowolnej zmiany sposobu zagospodarowania działek należących do małżonków M. - z uwzględnieniem wskazań Sądu oraz ustalić w sposób prawidłowy krąg stron postępowania. Natomiast potwierdzenie spełnienie warunków co do strony podmiotowej postępowania zrodzi obowiązek podjęcia przez organ dalszych czynności procesowych z zapewnieniem ochrony prawnej Skarżącemu oraz ewentualnie także innym podmiotom poszukującym tej ochrony - poprzez nałożenie na jednostkę działającą z pogwałceniem przepisów prawa materialnego określonego przepisami nakazu, między innymi takiego, jak przewidziany w art. 59 ust. 3 u.p.z.p. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 i 202 § 2 p.p.s.a. zasądzając na rzecz Skarżącego kwotę 697 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania – przy uwzględnieniu wysokości uiszczonego wpisu, wynagrodzenia pełnomocnika oraz opłaty od udzielonego pełnomocnictwa. Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w oparciu o zarządzenie Przewodniczącego Wydziału II WSA w Bydgoszczy z 13 listopada 2020r., wydane na mocy art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z 14 maja 2020r. o zmianie niektórych ustaw w zakresie działań osłonowych w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa SARS-CoV (Dz. U. z 2020r., poz. 857).
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI