II SA/BD 695/23

II SA/Bd 695/23 - Wyrok WSA w Bydgoszczy
Data orzeczenia
2024-03-05
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-06-19
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Sędziowie
Anna Klotz
Jerzy Bortkiewicz /sprawozdawca/
Renata Owczarzak /przewodniczący/
Symbol z opisem
6099 Inne o symbolu podstawowym 609
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
uchylono zaskarżoną decyzję
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Renata Owczarzak Sędziowie: sędzia WSA Anna Klotz sędzia WSA Jerzy Bortkiewicz (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 5 marca 2024 r. sprawy ze skargi P. sp. z o.o. sp.k. w [...] na decyzję Dyrektora Zarządu Z. w [...] z dnia [...] kwietnia 2023 r. nr [...] w przedmiocie nałożenia opłaty zmiennej za usługi wodne 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Dyrektora Zarządu Z. w [...] na rzecz P. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością spółki komandytowej w [...] kwotę 207 (dwieście siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
U z a s a d n i e n i e:
Dyrektor Zarządu Zlewni Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie w Inowrocławiu, decyzją z dnia 30 stycznia 2019 r., na podstawie art. 388 ust. 1 pkt 1, art. 389 pkt 1 i pkt 6, w związku z art. 35 ust. 3 pkt 7, art. 400 ust. 1, art. 403, art. 407 oraz art. 414 ust. 2 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (Dz.U. z 2022 r. poz. 2625), zwanej dalej: "p.w.":
I/ udzielił P. w P., zwanemu dalej: "skarżącym" lub "stroną", pozwolenia wodnoprawnego za usługi wodne obejmujące odprowadzanie wód opadowych lub roztopowych, pochodzących z powierzchni dachowych, dróg i chodników, położonych przy ul. [...] i [...] w S. wraz z terenami przyległymi do wód - rzeki B. .
II/ udzielił stronie pozwolenia wodnoprawnego na wykonanie urządzenia wodnego – wylot systemu kanalizacji deszczowej, służącego do wprowadzania do rzeki B. wód opadowych lub roztopowych z powierzchni dachowych, dróg i chodników, położonych przy ul. [...] i [...] w S. wraz z terenami przyległymi obejmujące odprowadzanie wód opadowych lub roztopowych, pochodzących z powierzchni dachowych, dróg i chodników, położonych przy ul. [...] i [...] w S. wraz z terenami przyległymi ;
III/ określił, że pozwolenia wodnoprawnego, określonego w pkt I decyzji na usługi wodne udziela na czas określony 30 lat, tj. do dnia [...] stycznia 2049 r. z zachowaniem wyszczególnionych w decyzji warunków.
Dyrektor Państwowego Gospodarstwo Wodnego Wody [...] Zarząd Zlewni w I., zwane dalej jako: "Zarząd Zlewni", informacją z dnia [...] lutego 2023 r., ustalił stronie wysokość opłaty zmiennej za usługi wodne nr 3179ZZ I., OZ/IV kwartał/2020 w wysokości [...] zł., tytułem odprowadzania wód opadowych lub roztopowych, pochodzących z powierzchni dachowych, dróg i chodników, położonych przy ul. [...] i [...] w S. wraz z terenami przyległymi do wód - rzeki B. .
Pismem z dnia [...] marca 2023 r. skarżący wniósł reklamację od ww. Informacji na podstawie art. 273 ust. 1 p.w., w którym wskazał, że nie korzysta z usług wodnych, podnosząc, że art. 298 pkt 1 p.w., nie pozwala na przyjęcie, że podmiotem zobowiązanym do uiszczenia opłaty stałej za usługi wodne, jest w każdym przypadku adresat pozwolenia wodnoprawnego, ponieważ ustawodawca powiązał obowiązek ponoszenia opłat za usługi wodne z faktem korzystania ze środowiska.
Dyrektor Zarządu Zlewni, na podst. art. 50 § 1 i art. 54 § 1 pkt 6 ustawy z dnia [...] czerwca 1960 r., Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r., poz.775 t.j.), zwanej dalej: "kpa", pismem z dnia [...] marca 2023 r., wezwał stronę do złożenia wyjaśnień w związku z ustaleniem wysokości opłaty zmiennej.
Skarżący pismem z dnia [...] marca 2023 r., wskazał, że nie jest podmiotem obowiązanym do ponoszenia opłat za usługi wodne, a tym samym nie jest również zobowiązanym do przedłożenia wymaganego przez organ oświadczenia.
Dyrektor Zarządu Zlewni decyzją z dnia [...] kwietnia 2023 r., na podstawie art. 272 ust. 5, art. 273 ust. 6 i ust. 8, art. 298 pkt 2 oraz art. 300 ust. 1, art. 414 ust. 1 pkt 2, art. 418 ust. 1 p.w., § 8 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia [...] grudnia 2017 r. w sprawie jednostkowych stawek opłat za usługi wodne (Dz. U. z 2022 r. poz. 2438), zwanego dalej: "rozporządzeniem", określił stronie za okres IV kwartału 2020 r. opłatę zmienną w wysokości: [...] zł., za usługi wodne obejmujące odprowadzanie wód opadowych lub roztopowych, pochodzących z powierzchni dachowych, dróg i chodników, położonych przy ul. [...] i [...] w S. wraz z terenami przyległymi do wód - rzeki B. .
Powyższe rozstrzygnięcie organ oparł o następujące ustalenia i rozważania:
W dniu [...] listopada 2022 r. organ wezwał stronę do złożenia wyjaśnień poprzez przedłożenie oświadczenia podmiotu obowiązanego do ponoszenia opłat za usługi wodne w celu ustalenia wysokości opłaty zmiennej za odprowadzanie wód opadowych lub roztopowych, pochodzących z powierzchni dachowych, dróg i chodników, położonych przy ul. [...] i [...] w S. wraz z terenami przyległymi do wód rzeki B. na podstawie pozwolenia BD.ZUZ.1.421.224.2018.AM za IV kwartał 2020 r.
W pouczeniu zawartym w wezwaniu, organ poinformował stronę, iż wyjaśnienia należy złożyć w terminie 14 dni od daty doręczenia niniejszego wezwania oraz wyznaczył sankcję w postaci możliwości naliczenia opłaty zmiennej za usługi wodne na podstawie zgromadzonych przez organ informacji.
W związku z niezastosowaniem się do powyższego pisma w dniu [...] lutego 2023 Zarząd Zlewni, na podstawie art. 272 ust. 17 p.w., ustalił w formie informacji stronie za okres IV kwartału 2020 r. opłatę zmienną w wysokości [...] zł., za usługi wodne obejmujące odprowadzanie wód opadowych lub roztopowych, pochodzących z powierzchni dachowych, dróg i chodników, położonych przy ul. [...] i [...] w S. wraz z terenami przyległymi do wód - rzeki B. .
Powołana informacja została doręczona stronie w dniu [...] lutego 2023 r.
W dniu [...] marca 2023 r. do Zarządu Zlewni wpłynęło pismo strony, datowane na dzień [...] marca 2023 r., w którym złożyła reklamację dotyczącą naliczonej opłaty zmiennej za ww. usługi wodne, kwestionującą zasadność naliczenia ww. opłaty, wskazując, iż nie jest już właścicielem nieruchomości zlokalizowanej w miejscowości S., objętej księgą wieczystą o numerze [...].
Jak argumentuje strona w dniu [...] kwietnia 2019 r. została podpisane trójstronne porozumienie pomiędzy stroną, Gminą Szubin oraz B. Spółka jawna w D. . W ocenie strony na mocy niniejszego dokumentu utraciła ona dysponowanie nieruchomością, z której są odprowadzane wody opadowe poprzez urządzenia wodne zlokalizowane na działce o numerze ewidencyjnym [...]
W dniu 27 marca 2023 r. Dyrektor Zarządu Zlewni, wezwał stronę do udzielenia informacji dotyczących działek obejmujących powierzchnię dachów, dróg i chodników, położonych przy ul. [...] i [...] w S. wraz z terenami przyległymi do wód rzeki B. w oparciu o pozwolenie wodnoprawne udzielone przez Dyrektora Zarządu Zlewni w dniu 30 stycznia 2019 r.
Po przeprowadzonej analizie akt sprawy, organ stwierdził, że powierzchnia rzeczywista działki określonej w księdze wieczystej numer [...] jest inna niż powierzchnia rzeczywista odwadnianego terenu wskazana przez stronę w operacie i potwierdzona w pozwoleniu wodnoprawnym udzielonym przez Dyrektora Zarządu Zlewni, decyzją z dnia 30 stycznia 2019 r., znak: BD.ZUZ.1.421.224.2018.AM.
W dniu 28 marca 2023 r. do Zarządu Zlewni, wpłynęło pismo strony, datowane na dzień 21 marca 2023 r., w którym strona podtrzymała swoje stanowisko, że nie jest podmiotem obowiązanym do ponoszenia opłat za usługi wodne, a tym samym nie jest także zobowiązana do przedłożenia oświadczenia w odpowiedzi na wezwanie do złożenia wyjaśnień z dnia 27 marca 2023 r., znak: BD.ZUO.1.4701.98w.2023.KK.
Ponadto w ww. piśmie strona twierdzi, że w żaden sposób nie dysponuje nieruchomością i nie posiada wiedzy w sprawie jej stanu własności.
W opinii Dyrektora Zarządu Zlewni reklamacja jest bezzasadna i nie zasłużyła na uwzględnienie w trybie art. 273 ust. 5 p.w.
Jak wykazała analiza materiału dowodowego decyzją z dnia 30 stycznia 2019 r. Dyrektor Zarządu Zlewni, udzielił stronie pozwolenia wodnoprawnego na usługi wodne obejmujące odprowadzanie wód opadowych lub roztopowych, pochodzących z powierzchni dachowych, dróg i chodników, położonych przy ul. [...] i [...] w S. wraz z terenami przyległymi do wód - rzeki B. .
Niniejsze pozwolenie wodnoprawne nie zostało wygaszone przez stronę w trybie art. 418 ust. 1 p.w., który jasno określa, iż stwierdzenie wygaśnięcia, cofnięcie lub ograniczenie pozwolenia wodnoprawnego następuje, w drodze decyzji, wydanej z urzędu lub na wniosek.
Zgodnie z art. 414 ust. 1 pkt 2 p.w., pozwolenie wodnoprawne wygasa, jeżeli zakład zrzekł się pozwolenia wodnoprawnego. W przypadku chęci zrzeczenia się pozwolenia, należy wystąpić z wnioskiem o stwierdzenie wygaśnięcia pozwolenia wodnoprawnego.
W związku z powyższym ww. sporna opłata zmienna za okres IV kwartału 2020 r., za usługi wodne jest naliczona w sposób właściwy.
Przedmiotowa opłata została obliczona zgodnie z art. 272 ust. 5 p.w., w myśl którego wysokość opłaty zmiennej za odprowadzanie do wód - wód opadowych lub roztopowych ujętych w otwarte lub zamknięte systemy kanalizacji deszczowej służące do odprowadzania opadów atmosferycznych w granicach administracyjnych miast, ustala się jako iloczyn jednostkowej stawki opłaty, ilości odprowadzonych wód, wyrażonej w mł, i czasu, wyrażonego w latach, z uwzględnieniem istnienia urządzeń do retencjonowania wody z terenów uszczelnionych oraz ich pojemności.
Opłata została obliczona zgodnie z art. 272 ust. 5 p.w., jako iloczyn jednostkowej stawki opłaty zmiennej za odprowadzanie wód opadowych i roztopowych bez urządzeń do retencjonowania wody z terenów uszczelnionych (0,75 zł za 1 mł), ilości odprowadzanych wód (235,81 mł) i czasu (jeden kwartał).
Podaną w pozwoleniu wodnoprawnym ilość odprowadzanych w roku wód, tj. 943,25 mł podzielono przez liczbę 4, jako że opłata jest ustalana za ilość odprowadzonych wód w kwartale.
Przepis art. 273 ust. 6 p.w., stanowi, że w razie nieuznania reklamacji właściwy organ Wód Polskich albo wójt, burmistrz lub prezydent miasta określają wysokość opłaty za usługi wodne w drodze decyzji.
Skoro strona korzysta z usług wodnych na podstawie pozwolenia wodnoprawnego udzielonego przez Dyrektora Zarządu Zlewni z dnia 30 stycznia 2019 r., to tym samym obowiązana jest ponosić opłatę za usługi wodne.
W skardze złożonej do Sądu na ww. decyzję, skarżąca na podstawie art. 57 § 1 pkt 3) p.p.s.a. zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie:
1/ przepisów prawa materialnego, tj. art. 272 ust. 5 w zw. z art. 298 pkt 1 i art. 268 ust. 1 pkt 3 lit. a) p.w., poprzez jego błędną wykładnię, tj. przyjęcie, że skarżący jest podmiotem zobowiązanym do uiszczenia opłaty zmiennej za odprowadzanie wód opadowych lub roztopowych, pochodzących z powierzchni dachowych, dróg i chodników ze względu na fakt, iż jest adresatem wydanej przez Dyrektora Zarządu Zlewni, dnia 30 stycznia 2019 roku pozwolenia wodnoprawnego znak: BD.ZUZ.1.421.224.2018.AM, podczas gdy fakt ten samoistnie nie konstytuuje upoważnienia po stronie organu do naliczania opłat ze wskazanego tytułu w sytuacji, kiedy skarżący nie korzysta z usług wynikających z pozwolenia wodnoprawnego na skutek braku praw rzeczowych i obligacyjnych do terenu objętego pozwoleniem wodno prawnym;
2/ przepisów postępowania tj., art. 418 w zw z art. 35 p.w., poprzez jego błędną wykładnię i uznanie, że przepis ten stanowi zamknięty katalog przesłanek wygaśnięcia obowiązków adresata pozwolenia wodnoprawnego, podczas gdy podstawowa zasada świadczenia usług wodnych odnosi się do ich korzystania, a zatem w świetle systemu prawa wodnego pozwolenie to nie może nakładać obowiązków wnoszenia opłaty na skarżącego;
3/ przepisów prawa materialnego tj. art. 298 pkt 2) p.w., w zw. z art. 16 ust. 2 ustawy z dnia 21 marca 1985 roku o drogach publicznych (dalej: "dr.pub.") poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i nieuwzględnienie faktu, iż wydanie pozwolenia wodnoprawnego na rzecz skarżącego nastąpiło w celu wykonania obowiązków skarżącego wynikających z zawartej z Gminą Szubin na podstawie art. 16 ust. 2 dr.pub. Umowy nr PPIZD 7234.68.2018 z dnia 06 września 2018 roku i w konsekwencji nieuwzględnienie okoliczności, że skarżący nigdy nie był właścicielem przytłaczającej większości terenu, którego dotyczyło pozwolenie wodnoprawne, a ponadto teren ten stanowią drogi, chodniki, a zatem nieuprawnionym jest twierdzenie o zmniejszeniu ich naturalnej retencji na skutek prowadzenia prac budowlanych;
4/ przepisów prawa materialnego, tj. art. 28 kpa, poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i nieprzydanie Gminie Szubin statusu strony postępowania, podczas gdy jako właściciel większości terenu objętego pozwoleniem wodnoprawnym, w tym przede wszystkim dróg i chodników, z których odprowadzane są wody, jest ona adresatem obowiązków i uprawnień przedmiotowego pozwolenia;
5/ przepisów postępowania tj. art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 kpa, poprzez niedokonanie wyczerpującego rozpatrzenia całego zebranego w sprawie materiału dowodowego w zakresie ustaleń, co do:
• faktu sprzedaży przez skarżącego nieruchomości, której w części dotyczyło pozwolenie wodnoprawne, która to sprzedaż została w dodatku dokonana przez rozpoczęciem robót budowlanych obejmujących budowę kanalizacji deszczowej,
• faktu braku posiadania przez skarżącego pozostałej części odwadnianego terenu,
• przedmiotowego zakresu pozwolenia wodnoprawnego, tj. braku ustalenia podmiotów, którym przysługują prawa do nieruchomości objętych pozwoleniem wodnoprawnym,
• rzeczywistego wpływu robót budowlanych wykonanych przez skarżącego na zdolności retencyjne terenu objętego pozwoleniem wodnoprawnym;
co spowodowało nierozpoznanie istoty sprawy i nieuprawnione stwierdzenie przez organ istnienia obowiązku ponoszenia przez skarżącego opłaty zmiennej za usługi wodne.
Mając na uwadze powyższe zarzuty, skarżący wniósł o:
1/ uchylenie w całości obowiązku nałożonego na skarżącego w oparciu o informację ustalającą wysokość opłaty zmiennej za usługi wodne nr 3179 ZZ Inowrocław, OZ/IV kwartał/2020 z dnia 22 lutego 2023 roku w całości, na podstawie art. 135 p.p.s.a.
2/ uchylenie decyzji organu w całości na podstawie art. 145 § 1 pkt 1) lit. a) i lit. c) p.p.s.a.,
3/ wstrzymanie wykonalności zaskarżonej decyzji przez organ na podstawie art. 61 § 2 pkt 1) p.p.s.a.,
4/ w przypadku niewstrzymania wykonalności decyzji przez organ - wstrzymanie wykonalności zaskarżonej decyzji przez Sąd na podstawie art. 61 § 3 p.p.s.a.,
5/ zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania sądowego według norm przepisanych na podstawie art. 200 p.p.s.a. i 205 § 2 p.p.s.a.
W uzasadnieniu skargi podniesiono, co następuje:
W dniu 6 września 2018 r. skarżący zawarł z Gminą Szubin Umowę nr PPiZD.7234.68.2018 ( dalej: "Umowa"), której przedmiotem było ustalenie zakresu i szczegółowych warunków przebudowy skrzyżowania pomiędzy gminnymi drogami publicznymi - ulicą [...] a [...] w S. wraz z budową drogi wewnętrznej - dz. Nr [...]. W ramach umowy skarżący zobowiązany został m. in. do budowy separatora i kanalizacji deszczowej zbierającej wody opadowe z terenu części ulic [...] i [...] oraz z kanalizacji deszczowej zbierającej wody opadowe z drogi wewnętrznej. W związku z powyższym, strona wystąpiła do Wód Polskich o wydanie stosownego pozwolenia wodnoprawnego umożliwiającego jej przeprowadzenie prac objętych umową, co skutkowało wydaniem w dniu 30 stycznia 2019 r. decyzji w sprawie udzielenia pozwolenia wodnoprawnego na usługi wodne o numerze BD.ZUZ.1.421.224.2018.AM (pozwolenie wodnoprawne). Zgodnie z treścią § 4 ust. 5 umowy po zakończeniu rzeczonych prac strona zobowiązana była do nieodpłatnego przekazania przedmiotu umowy zarządcy tj. Gminie S..
W dniu 29 kwietnia 2019 roku zostało zawarte trójstronne porozumienie (dalej "Porozumienie") pomiędzy skarżącym, Gminą Szubin a B. Spółka jawna z siedzibą w D. . Na mocy tego Porozumienia skarżący przeniósł przysługujące mu prawa i obowiązki wynikające z Umowy na B. Spółka jawna z siedzibą w Dopiewie (dalej: "B. "). Na skutek zawartego Porozumienia, skarżący utracił tytuł do faktycznego władania nieruchomościami należącymi do Gminy Szubin, z których odprowadzane są wody opadowe. Inwestycja będąca przedmiotem Umowy została następnie wszczęta i zakończona przez B. .
Dnia 7 maja 2019 roku przeniosła również na B. prawo własności nieruchomości stanowiącej działkę nr [...] objętą księga wieczystą o numerze [...] (Umowa przeniesienia prawa własności, nr Rep A [...]).
Ww. nieruchomość generuje odprowadzanie wód opadowych lub roztopowych ujętych w otwarte lub zamknięte systemy kanalizacji deszczowej jedynie w minimalnym stopniu (studzienka WD-4 na mapie do celów projektowych), gdyż na nieruchomości tej zostały przewidziane rozwiązania projektowe nie powodujące takiej konieczności, które to rozwiązania zostały zaimplementowane do projektu zgodnie z wymaganiami miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego (dalej: "mpzp"), w którym przewidziano na spornym terenie (7 MU) odprowadzanie wody do gruntu (§ 6 pkt 10 w zw. z § 10 pkt 10 mpzp)
W świetle przepisów art. 268 ust. 1 pkt 3. art. 272 ust. 5 i art. 298 pkt 1 prawa wodnego obciążanie opłatą za odprowadzanie wód deszczowych podmiotu tylko dlatego, że jest adresatem pozwolenia wodnoprawnego i w oderwaniu od ustalenia, iż nie korzysta z przedmiotowych usług ze względu na utratę praw do nieruchomości objętej tym pozwoleniem jest nieuprawnione. Podmiot zobowiązany musi bowiem czynnie "korzystać" i "odprowadzać", a pozwolenie wodnoprawne reguluje jedynie kwestie techniczne związane z korzystaniem i odprowadzaniem, aczkolwiek samo w sobie nie stanowi źródła obowiązku. Jest wtórne wobec "korzystania".
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w wyroku z dnia z dnia 29 kwietnia 2022 r., III SA/Po 1198/21 stwierdził, iż "sam fakt wydania pozwolenia wodnoprawnego uprawniającego do odprowadzania wód opadowych i roztopowych nie upoważnia organu Wód Polskich do naliczania opłat z tego tytułu, jeżeli z okoliczności sprawy wynika, że podmiot, który uzyskał to pozwolenie, nie ma realnej możliwości wykonywania swoich uprawnień z niego wynikających". Podobnie Sąd Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w wyroku z dnia z dnia 1 lipca 2022 r., II SA/GI 557/22m wskazał, iż "podmiot będący adresatem pozwolenia wodnoprawnego może na skutek różnych okoliczności utracić możliwość korzystania z uprawnień wodnoprawnych. Wówczas zobowiązany jest do uiszczenia opłaty stałej podmiot korzystający z usług wodnych." Powyższa wykładnia utrwalona jest w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego. W wyroku z dnia31 marca 2022 r., III OSK 943/21 stwierdzono, że "zgodnie z przepisem art. 298 ust. 1 ustawy Prawo wodne opłatę za usługi wodne są obowiązane ponosić podmioty korzystające z usług wodnych. Przepis ten nie pozwala na przyjęcie, że podmiotem zobowiązanym do uiszczenia opłaty stałej za usługi wodne, jest w każdym przypadku adresat pozwolenia wodnoprawnego. Natomiast w wyroku z dnia 1 czerwca 2022 r., III OSK 734/21 Naczelny Sąd Administracyjny, przywołując inne orzeczenia dotyczące tej kwestii stwierdził, że "Naczelny Sąd Administracyjny w składzie orzekającym w niniejszej sprawie podziela pogląd przedstawiony w wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 kwietnia 2020 r., sygn. akt II OSK 256/19, z dnia 29 kwietnia 2020 r., sygn. akt II OSK 144/19 z dnia 16 lutego 2022 r., sygn. akt III OSK 4653/21 czy też z dnia 13 kwietnia 2022 r., sygn. akt III OSK 4809/21, gdzie przedstawiono podobne stanowisko.
Skarżący nie odprowadzał i nie odprowadza wód wskazanych w pozwoleniu wodnoprawnym, nie może być zatem obciążany opłatą za korzystanie z usług wodnych.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie oraz zasądzenie od skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie.
W uzasadnieniu odpowiedzi na skargę wskazano, że udzielone stronie pozwolenie wodnoprawne nie zostało wygaszone przez stronę w trybie art. 418 ust. 1 p.w., który określa, iż stwierdzenie wygaśnięcia, cofnięcie lub ograniczenie pozwolenia wodnoprawnego następuje, w drodze decyzji, wydanej z urzędu lub na wniosek, co zdeterminowało organ do naliczenia opłaty za korzystanie z usług wodnych. Biorąc pod uwagę powyższe oraz to, że opłata naliczona została na podstawie ważnego pozwolenia wodnoprawnego nie można było uznać przedmiotowej reklamacji.
Podniesiono, że z przepisów p.w., wynika, iż opłacie podlegają usługi wodne wynikające w treści pozwolenia wodnoprawnego.
Wywodzono, że argumenty strony nie powinny być brane pod uwagę, ponieważ pozwolenie wodnoprawne obowiązuje do czasu jego wygaszenia, zatem do czasu, kiedy użytkownik ma możliwość korzystania z usług wodnych określonych w pozwoleniu wodnoprawnym winna zostać naliczona opłata.
Stwierdzono, że jak stanowi art. 552 ust. 2 pkt 1 ustalenie wysokości opłaty za usługi wodne w okresie od dnia wejścia w życie ustawy do dnia 31 grudnia 2026 r. następuje na podstawie określonego w pozwoleniu wodnoprawnym albo w pozwoleniu zintegrowanym celu i zakresu korzystania z wód.
Wyjaśniono, że jeżeli w ocenie strony treść pozwolenia jest niezgodna ze stanem faktycznym oraz że zakład w innym zakresie korzysta lub nie korzysta z wód wcale, to powinien dokonać zmian pozwolenia wodnoprawnego w przedmiotowym zakresie lub zrzec się tego pozwolenia. Obowiązek ten spoczywa na uprawnionym, a nie na organie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje:
Na wstępie wyjaśnić należy, że sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym, na podstawie art. 15zzs? ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID 19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (tj. Dz.U. z 2021r., poz. 2095 ze zm.). Zgodne z tym przepisem, przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów. Przed wydaniem wyroku umożliwiono stronie wypowiedzenie się w sprawie.
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla je w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (pkt a), naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (pkt b) bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (pkt c).
Kontroli Sądu w przedmiotowej sprawie poddana została decyzja Dyrektora Zarządu Zlewni z 6 kwietnia 2023 r. w przedmiocie określenia stronie opłaty zmiennej w wysokości: [...] PLN za okres IV kwartału 2020 r., za usługi wodne obejmujące odprowadzanie wód opadowych lub roztopowych, pochodzących z powierzchni dachowych, dróg i chodników, położonych przy ul. [...] i [...] w S. wraz z terenami przyległymi do wód - rzeki B. .
Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy p.w. Przepisy prawa krajowego mające zastosowanie w przedmiotowej sprawie stanowią bezpośrednie urzeczywistnienie wiążących Polskę, jako państwo członkowskie Unii Europejskiej, regulacji prawnych. Jednocześnie stanowią uzupełnienie przepisów implementowanych do krajowego porządku prawnego Dyrektywy 2000/60/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 23 października 2000 r. ustanawiającej ramy wspólnotowego działania w dziedzinie polityki wodnej (Dz. Urz. WE L 327 z 22.12.2000, str. 1, ze zm. – Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 15, t. 5, str. 275), zwanej dalej "Ramową Dyrektywą Wodną". Zgodnie z artykułem 288 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (Dz.U.2004.90.864/2 ) - TFUE (dawny art. 249 TWE) dyrektywa wiąże każde Państwo Członkowskie, do którego jest kierowana, w odniesieniu do rezultatu, który ma być osiągnięty, pozostawia jednak organom krajowym swobodę wyboru formy i środków. Oznacza to, że Państwa Członkowskie mają obowiązek wdrożyć regulacje zawarte w dyrektywach przez stanowienie prawa krajowego zgodnego z dyrektywami i realizującego cele wynikające z dyrektyw.
Wejście w życie z dniem 1 stycznia 2018 r. ustawy Prawo wodne (p.w.), było wynikiem realizacji spoczywającego na Polsce obowiązku implementacji do krajowego porządku prawnego powyższej dyrektywy. W uzasadnieniu do projektu p.w., wskazano, że Ramowa Dyrektywa Wodna podkreśla konieczność zastosowania instrumentów ekonomicznych w celu racjonalizacji użytkowania zasobów i wynikających z tego strat w środowisku.
Zgodnie z art. 5 i art. 9 oraz załącznikiem III do Ramowej Dyrektywy Wodnej, kraje członkowskie Unii Europejskiej są zobowiązane do opracowania analiz ekonomicznych korzystania z wody dla każdego obszaru dorzecza z uwzględnieniem zwrotu kosztów usług wodnych, który opiera się w szczególności o zasadę "zanieczyszczający płaci"/"użytkownik płaci". W myśl art. 9 ust. 1 tej Dyrektywy, Państwa Członkowskie uwzględniają zasadę zwrotu kosztów usług wodnych, włączając koszty ekologiczne i materiałowe, uwzględniając analizę ekonomiczną wykonaną zgodnie z załącznikiem III Dyrektywy oraz w szczególności zgodnie z zasadą "zanieczyszczający płaci".
Wobec powyższego, zwrot kosztów usług wodnych wiąże się z nałożeniem opłat na podmioty korzystające z tych usług. Opłaty te mają służyć zachęceniu użytkowników do bardziej racjonalnego i oszczędnego sposobu gospodarowania wodami.
W orzecznictwie sądów krajowych wyrażony został pogląd, że celem Ramowej Dyrektywy Wodnej jest zachowanie, ochrona i poprawa jakości środowiska poprzez rozsądne i racjonalne wykorzystywanie zasobów naturalnych, oparte na zasadzie ostrożności oraz na zasadach, na jakich mają być podejmowane działania zapobiegawcze; priorytetem powinno być, aby szkody wyrządzone w środowisku były naprawiane u źródła, a zanieczyszczający powinien płacić (por. wyrok NSA z 8 listopada 2023 r. III OSK 2805/21, LEX nr 3644906, wyrok NSA z 13.02.2024 r. III OSK 5344/21, LEX nr 3689063, wyrok NSA z 19.12.2023 r., III OSK 1037/22, LEX nr 3653367).
Cel, jakim jest utrzymanie i poprawa środowiska wodnego realizowany jest za pomocą instrumentów ekonomicznych, służących gospodarowaniu wodami, który przyczynić ma się do efektywnego i sprawnego gospodarowania zasobami wodnymi oraz do wydatkowania środków na działania związane z zapewnieniem dostępności wód o odpowiednich parametrach jakościowych i we właściwej ilości. Jednym z takich instrumentów ekonomicznych służących gospodarowaniu wodami są – zgodnie z art. 267 pkt 1 p.w. – opłaty za usługi wodne.
Bezsporne w sprawie jest, że skarżąca uzyskała pozwolenie wodnoprawne, udzielone, przez Dyrektora Zarządu Zlewni Wód Polskich w Inowrocławiu z dnia 30 stycznia 2019 r. na usługi wodne, obejmujące odprowadzanie wód opadowych lub roztopowych, pochodzących z powierzchni dachowych, dróg i chodników, położonych przy ul. [...] i [...] w S. wraz z terenami przyległymi do wód - rzeki B. oraz na wykonanie urządzenia wodnego – wylot systemu kanalizacji deszczowej, służącego do wprowadzania do rzeki B. wód opadowych lub roztopowych z powierzchni dachowych, dróg i chodników, położonych przy ul. [...] i [...] w S. wraz z terenami przyległymi obejmujące odprowadzanie wód opadowych lub roztopowych, pochodzących z powierzchni dachowych, dróg i chodników, położonych przy ul. [...] i [...] w S. wraz z terenami przyległymi.
Z uwagi na okoliczność, że adresatem pozwolenia wodnoprawnego była skarżąca, organ uznał ją za podmiot obowiązany do ponoszenia opłat za usługi wodne. Skarżąca zaprzecza stanowisku organu. Uważa, że nie jest podmiotem obowiązanym do ponoszenia opłat za usługi wodne, ponieważ w żaden sposób nie dysponuje nieruchomością i nie posiada wiedzy w sprawie jej stanu własności.
Wobec powyższego, istota sporu sprowadza się do weryfikacji zaskarżonej decyzji pod względem prawidłowości ustalenia adresata obowiązku ponoszenia opłat za usługi wodne.
Zgodnie z art. 35 ust. 3 pkt 5 p.w., usługi wodne obejmują wprowadzanie ścieków do wód lub do ziemi, obejmujące także wprowadzanie ścieków do urządzeń wodnych. Z art. 268 ust. 1 pkt 3 p.w., wynika, że opłaty za usługi wodne uiszcza się m.in. za odprowadzanie do wód: a) wód opadowych lub roztopowych ujętych w otwarte lub zamknięte systemy kanalizacji deszczowej służące do odprowadzania opadów atmosferycznych albo systemy kanalizacji zbiorczej w granicach administracyjnych miast, b) wód pochodzących z odwodnienia gruntów w granicach administracyjnych miast. Opłata z tego tytułu składa się z opłaty stałej, ustalanej w sposób określony w art. 271 ust. 1 pkt 3 i ust. 4, oraz opłaty zmiennej, wymierzanej na podstawie art. 272 ust. 5 ww. ustawy.
Przepis art. 272 ust. 5 p.w., stanowi, że wysokość opłaty zmiennej za odprowadzanie do wód - wód opadowych lub roztopowych ujętych w otwarte lub zamknięte systemy kanalizacji deszczowej służące do odprowadzania opadów atmosferycznych w granicach administracyjnych miast, ustala się jako iloczyn jednostkowej stawki opłaty, ilości odprowadzonych wód, wyrażonej w m3 i czasu, wyrażonego w latach, z uwzględnieniem istnienia urządzeń do retencjonowania wody z terenów uszczelnionych oraz ich pojemności. Wysokość opłat za usługi wodne w okresie przejściowym uregulowana została w art. 552 ust. 2 i 2a p.w. Ustalenie wysokości opłaty za usługi wodne w okresie od dnia wejścia w życie ustawy do dnia 31 grudnia 2026 r. następuje na podstawie: 1) określonego w pozwoleniu wodnoprawnym albo w pozwoleniu zintegrowanym celu i zakresu korzystania z wód; 2) pomiarów dokonywanych przez organy administracji w ramach kontroli gospodarowania wodami lub ustaleń z przeglądów pozwoleń wodnoprawnych; 3) pomiarów dokonywanych przez organy administracji w ramach kontroli pozwoleń zintegrowanych (ust. 2). Z kolei ustalenie wysokości opłaty za usługi wodne w okresie do dnia 31 grudnia 2026 r. następuje również na podstawie: 1) odczytów z przyrządów pomiarowych dokonywanych w ramach kontroli gospodarowania wodami albo 2) oświadczeń podmiotów obowiązanych do ponoszenia opłat za usługi wodne, za poszczególne kwartały (ust. 2a). Ilość odprowadzonych wód jest parametrem do naliczenia opłaty zmiennej, zgodnie z art. 272 ust. 5 Pw – jest jednym z czynników iloczynu służącego wyliczeniu takiej opłaty.
Podkreślić należy, że na podstawie art. 298 pkt 1 p.w., do uiszczania tych opłat zobowiązane są podmioty korzystające z usług wodnych.
Przekładając powyższe rozważania prawne na grunt rozpoznawanej sprawy należy stwierdzić, że przy ustaleniu opłaty zmiennej dla skarżącej, organ w pierwszej kolejności powinien wyjaśnić, czy adresat obowiązku korzysta z usług wodnych na podstawie pozwolenia wodnoprawnego z dnia 30 stycznia 2019 r.
W ocenie Sądu, posiadanie przez podmiot pozwolenia wodnoprawnego nie oznacza zawsze, że jego adresat jest podmiotem korzystającym z usług wodnych.
Sąd na podstawie analizy akt sprawy nie znalazł potwierdzenia dla stanowiska organu, że skarżąca na podstawie art. 298 pkt 2 p.w., jest podmiotem, który korzysta z usług wodnych na podstawie udzielonego pozwolenia wodnoprawnego. Skarżąca posiada pozwolenie wodnoprawne, ale brak jest dowodów na potwierdzenie faktu korzystania przez nią z usług wodnych.
Sąd stwierdza, że organ nie wykazał, że skarżąca jest jednym z podmiotów wymienionych w art. 298 pkt 2 p.w. Powyższy przepis stanowi, że opłatę za usługi wodne są obowiązane ponosić osoby fizyczne, osoby prawne, jednostki organizacyjne, w tym spółki nieposiadające osobowości prawnej, będące:
a) właścicielami nieruchomości lub obiektów budowlanych,
b) posiadaczami samoistnymi nieruchomości lub obiektów budowlanych,
c) użytkownikami wieczystymi gruntów,
d) posiadaczami nieruchomości lub ich części albo obiektów budowlanych lub ich części, stanowiących własność Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego
- które na skutek wykonywania robót i obiektów mających wpływ na zmniejszenie naturalnej retencji terenowej doprowadziły do zmniejszenia tej retencji.
W złożonej reklamacji skarżąca wskazała, że nie jest w rozumieniu p.w., podmiotem obowiązanym do uiszczenia we wskazanym w informacji okresie opłaty i nie powinna być stroną informacji z 22 lutego 2023 r. Ponadto, strona podała, że nie jest już właścicielem nieruchomości zlokalizowanej w miejscowości Szubin, objętej księgą wieczystą o numerze [...]. Wyjaśniła, że utraciła dysponowanie nieruchomością, z której są odprowadzane wody opadowe poprzez urządzenia wodne zlokalizowane na działce o numerze ewidencyjnym [...] Podała także, że 29 kwietnia 2019 r. zostało podpisane Porozumienie trójstronne pomiędzy Spółką, Gminą Szubin oraz B. Spółka jawna w D. , które dotyczyło przeniesienia ogółu praw i obowiązków wynikających z Umowy nr PPiZD.7234.68.2018 z dnia 6 września 2018 r. Powyższe stanowisko Skarżąca powtórzyła skardze.
W ocenie Sądu, informacje podane przez skarżącą w pismach procesowych i reklamacji wymagały weryfikacji przez organ. Sąd podkreśla, że wymienione w skardze dokumenty powołane jako dowody, znajdują się w aktach sprawy. Organ natomiast nie odniósł się do stanowiska skarżącej i nie zbadał, czy w związku podpisanym 29 kwietnia 2019 r. Porozumieniem trójstronnym pomiędzy Spółką, Gminą Szubin oraz B. Spółka jawna w D. , na mocy której nastąpiło przeniesienie ogółu praw i obowiązków wynikających z umowy nr [...] z dnia [...] września 2018 r., skarżąca w dniu skierowania do niej Informacji rzeczywiście korzystała z usług wodnych w rozumieniu art. 298 pkt 1 i 1 p.w.
Organ nie odniósł się również do kwestii, że stronami umowy z dnia 6 września 2018 r. nr PPiZD.7234.68.2018 była Gmina Szubin - jako Zarządca oraz skarżąca - jako inwestor. Zgodnie z § 4 ust. 5 umowy po zakończeniu rzeczonych prac Spółka zobowiązana była do nieodpłatnego przekazania przedmiotu umowy Zarządcy tj. Gminie Szubin.
Organ nie wypowiedział się, czy na skutek zawartego Porozumienia, skarżąca utraciła tytuł do faktycznego władania nieruchomościami należącymi do Gminy Szubin, z których odprowadzane są wody opadowe. Ponadto, nie odniósł się do okoliczności, że 7 maja 2019 r. spółka przeniosła również na B. Spółkę jawną w D. prawo własności nieruchomości stanowiącej działkę nr [...], objętą księga wieczystą o numerze [...] (Umowa przeniesienia prawa własności, nr Rep. [...]). Wydruk zupełny z działu II księgi wieczystej nr [...] Skarżąca załączyła do pisma z 14 kwietnia 2023 r., stanowiącego odpowiedź na wezwanie organu do złożenia wyjaśnień z 27 marca 2023 r., doręczone pełnomocnikowi skarżącej 3 kwietnia 2023 r. W tym miejscu należy zwrócić uwagę, że w powyższym wezwaniu z 27 marca 2023 r. (data kopii nieczytelna), organ zakreślił skarżącej termin 14 dni od daty doręczenia wezwania na dopełnienie czynności. Powyższe pismo zostało doręczone pełnomocnikowi skarżącej 3 kwietnia 2023 r. Termin na wykonanie wezwania upływał 17 kwietnia 2023. Z zestawienia powyższych dat wynika, że organ jeszcze przed upływem terminu na wypowiedzenie się strony w zakresie wezwania doręczonego jej 3 kwietnia 2023 r. już 6 kwietnia 2023 r. wydał zaskarżoną decyzję. Tym samym pominął dowody dostarczone przez skarżącą za pismem z 14 kwietnia 2023 r., które stanowiło odpowiedź strony nadesłaną w terminie na wezwanie organu doręczone pełnomocnikowi skarżącej 3 kwietnia 2023 r.
Sąd zwraca uwagę, że w udzielonej odpowiedzi z 14 kwietnia 2023 r. skarżąca wyjaśniła, że była właścicielem działki o nr ewidencyjnym [...], objętej księgą wieczystą [...] o powierzchni 1050 m2 - stanowiącej część odwadnianego terenu.
W skardze podała także, że 7 maja 2019 r. przeniosła również na B. Spółka jawna w D. prawo własności nieruchomości stanowiącej działkę nr [...], objętą księga wieczystą o numerze [...]. Wskazana powyżej nieruchomość generuje odprowadzanie wód opadowych lub roztopowych ujętych w otwarte lub zamknięte systemy kanalizacji deszczowej jedynie w minimalnym stopniu (studzienka WD-4 na mapie do celów projektowych), gdyż na nieruchomości tej zostały przewidziane rozwiązania projektowe nie powodujące takiej konieczności, które to rozwiązania zostały zaimplementowane do projektu zgodnie z wymaganiami Miejscowego Planu Zagospodarowania Przestrzennego (dalej: "MPZP"). W MPZP (Uchwała nr XXXVI 1/341/2002 Rady Miejskiej w Szubinie z dnia 9 października 2002 r. w sprawie miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego fragmentu terenu między Białą Strugą, a ulicą Kcyńską i Winnicą w Szubinie) teren działki oznaczony jest symbolem 7 MU. Według § 10 pkt 10) Uchwały dla tego terenu obowiązują zapisy jak dla terenu oznaczonego 1PSU w kwestii odprowadzania wód, tj. § 6 pkt 10) - "odprowadzanie wód opadowych do gruntu".
Z powyższych ustaleń Sądu wynika, że organ pominął twierdzenia skarżącej, że po przejęciu praw i obowiązków z Umowy, zakupie działki nr [...] i przejęciu terenu, cały proces budowlany został zrealizowany przez B. Jako dowód skarżąca podała Notatkę z dnia 15 maja 2019 r. z wizji lokalnej terenu przed podpisaniem umowy na roboty budowlane pod planowaną budowę budynku handlowego, zawiadomienie o zamierzonym przystąpieniu do robót budowlanych z dnia 20 maja 2019 r., protokół przekazania placu budowy z dnia 20 maja 2019 r. oraz protokół odbioru robót z dnia 24 września 2019 r.
Powyższe dokumenty znajdują się w aktach sprawy i potwierdzają stanowisko skarżącej, że nie jest właścicielem nieruchomości, na których została wybudowana kanalizacja deszczowa, obejmująca działki nr [...] [...] w S..
Organ nie ocenił, czy powyżej przedstawione okoliczności pozwalają traktować skarżącą jako podmiot korzystający z usługi wodnej, tj. odprowadzania wód opadowych lub roztopowych, pochodzących z powierzchni dachowych, dróg i chodników wskazanych w pozwoleniu wodnoprawnym.
Sąd nie zgadza się ze stanowiskiem organu, że uzasadnione jest obciążenie skarżącej opłatą, ponieważ pozwolenie wodnoprawne na usługi wodne z dnia 30 stycznia 2019 r. nie zostało wygaszone przez stronę w trybie art. 418 ust. 1 p.w. Organ wskazał, że przepis art. 418 ust. 1 p.w., określa, że stwierdzenie wygaśnięcia, cofnięcie lub ograniczenie pozwolenia wodnoprawnego następuje w drodze decyzji, wydanej z urzędu lub na wniosek. Ponadto organ powołał się na art. 414 ust. 1 pkt 2 p.w. i podał, że pozwolenie wodnoprawne wygasa, jeżeli zakład zrzekł się pozwolenia wodnoprawnego. Natomiast w przypadku chęci zrzeczenia się pozwolenia, należy wystąpić z wnioskiem o stwierdzenie wygaśnięcia pozwolenia wodnoprawnego.
Powyższe brzmienie przepisu art. 418 p.w. nie zwalnia organu z obowiązku działania z urzędu jeżeli organ dopatrzy się przesłanek do wygaśnięcia, cofnięcia lub ograniczenia pozwolenia wodnoprawnego.
Poza tym, w ocenie Sądu, odwołanie się organu do powyższych przepisów jest całkowicie nietrafione. Obowiązkiem organu jest poszukiwanie podmiotu faktycznie korzystającego z usług wodnych, zgodnie z art. 298 pkt 2 p.w. Podmiot, który nie zadbał o przeniesienie pozwolenia wodnoprawnego w sytuacji, gdy nastąpiły zmiany własnościowe nieruchomości oraz kanalizacji deszczowej, z których odprowadzane są wody, korzysta z usług wodnych bez pozwolenia wodnoprawnego, co podlega karze.
Organ pominął przepisy zawarte w art. 411a p.w, regulujące przeniesienie pozwolenia wodnoprawnego. Organ właściwy w sprawach pozwoleń wodnoprawnych, który wydał pozwolenie wodnoprawne, jest obowiązany, za zgodą strony, na której rzecz wydano pozwolenie wodnoprawne, do przeniesienia pozwolenia wodnoprawnego na rzecz innego podmiotu, jeżeli ten podmiot przyjmuje wszystkie warunki określone w tym pozwoleniu wodnoprawnym (ust. 1). Przeniesienie pozwolenia wodnoprawnego, o którym mowa w ust. 1, następuje w drodze decyzji (ust. 2). Stronami postępowania o przeniesienie pozwolenia wodnoprawnego są podmiot, na którego rzecz wydano pozwolenie wodnoprawne, oraz podmiot zainteresowany nabyciem praw i obowiązków wynikających z tego pozwolenia wodnoprawnego (ust. 3). Decyzję, o której mowa w ust. 1, wydaje się na wniosek podmiotu, na rzecz którego przenoszone jest pozwolenie wodnoprawne (ust. 4). Do wniosku, o którym mowa w ust. 4, dołącza się oświadczenie podmiotu, na rzecz którego przenoszone jest pozwolenie wodnoprawne, o przyjęciu wszystkich warunków określonych w tym pozwoleniu wodnoprawnym (ust. 5). Według ust. 6 przeniesienia pozwolenia wodnoprawnego, o którym mowa w ust. 4, odmawia się, jeżeli podmiot, na który ma nastąpić to przeniesienie, nie wywiązuje się z obowiązków wynikających z:
1) dotychczas wydanych na jego rzecz pozwoleń wodnoprawnych albo
2) przeniesionych na jego rzecz pozwoleń wodnoprawnych.
Z powyższych przepisów wynika, że przy korzystaniu z usług wodnych ustawodawca zapewnił pełen monitoring i ciągłość związaną z odpowiedzialnością podmiotu korzystającego faktycznie z usług wodnych. Powyższa regulacja wpisuje się w cele ustawy oraz Dyrektywy, że "płaci ten kto korzysta".
Z powyższych względów ustalona dla skarżącej w zaskarżonej decyzji opłata zmienna za usługi wodne została ustalona z naruszeniem przepisów postępowania, ponieważ organ nie ustalił kto jest podmiotem korzystającym z usług wodnych.
W zaskarżonej decyzji organ ustalił opłatę zmienną na podstawie danych z udzielonego Spółce pozwolenia wodnoprawnego (art. 552 ust. 2 pkt 1 p.w.).
Sąd podziela te poglądy wyrażane w orzecznictwie sądów administracyjnych, w świetle których fakt, że opłaty uiszcza się "za usługi wodne" (poszczególne ich rodzaje) oraz, że zobowiązanymi do ich ponoszenia są podmioty "korzystające z usług wodnych", oznacza, że podmiot uprawniony do korzystania z danej usługi wodnej, aby móc zostać obciążonym opłatą z tego tytułu, musi mieć co najmniej potencjalną (prawnie zagwarantowaną) możliwość wykonywania swych uprawnień wynikających z pozwolenia wodnoprawnego (por. wyroki WSA: z dnia 21 sierpnia 2018 r., sygn. akt II SA/Wr 389/18; z 20.09.2018 r., II SA/Sz 507/18; z dnia 10 listopada 2020 roku, sygn. akt III SA/Gd 390/20 – dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl; w skrócie "CBOSA").
W świetle powyższych uwag za błędne należy uznać stanowisko organu, że opłata za usługi wodne (w tym przypadku: opłata zmienna za odprowadzanie wód opadowych i roztopowych) przysługuje niezależnie od okoliczności faktycznych sprawy determinujących możliwość korzystania z takich usług (w tym przypadku: niezależnie od dysponowania prawem do nieruchomości) – do czasu wygaśnięcia pozwolenia wodnoprawnego, ewentualnie przejęcia praw i obowiązków wynikających z pozwolenia przez następcę prawnego zakładu (na podstawie art. 411 p.w.) albo przez inny podmiot (w trybie art. 411a p.w.).
Zdaniem Sądu, w sytuacji gdy podmiot, który uzyskał pozwolenie wodnoprawne na odprowadzanie wód opadowych i roztopowych, nie ma już możliwości realizacji swoich uprawnień z niego wynikających – bo np. utracił tytuł prawny i posiadanie nieruchomości, z terenu której wody te są odprowadzane – brak jest podstaw do ustalenia opłaty za ww. usługę wodną. Obowiązek ponoszenia opłaty wiąże się bowiem z faktem korzystania (a przynajmniej: z faktyczną możliwością korzystania) z danej usługi wodnej, a nie z samym posiadaniem pozwolenia wodnoprawnego dotyczącego tej usługi. Zgodnie z art. 9 ust. 3 Pw gospodarowanie wodami opiera się na zasadzie zwrotu kosztów usług wodnych, uwzględniających koszty środowiskowe i koszty zasobowe oraz analizę ekonomiczną.
Sąd stoi na stanowisku, że do ustalenia opłat zmiennych za odprowadzanie do wód - wód opadowych lub roztopowych, na podstawie art. 268 ust. 1 pkt 3, art. 272 ust. 5 i art. 298 pkt 1 p.w., a także art. 552 ust. 2 pkt 1 p.w. nie jest wystarczający sam fakt wydania pozwolenia wodnoprawnego uprawniającego do świadczenia tych usług, jeżeli z okoliczności sprawy wynika, że podmiot, który uzyskał to pozwolenie, nie ma realnej możliwości wykonywania swoich uprawnień z niego wynikających. Samo uzyskanie pozwolenia wodnoprawnego nie oznacza jeszcze automatycznej możliwości realizacji uprawnień zakładu wynikających z tego pozwolenia, dlatego samo posiadanie pozwolenia nie upoważnia organu do naliczania opłat za usługi wodne objęte tym pozwoleniem.
Organ przy ustalaniu prawdy obiektywnej nie może pomijać art. 389 pkt 1 p.w., który to przepis stanowi, że jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pozwolenie wodnoprawne jest wymagane na usługi wodne. W sytuacji, gdy skarżąca nie korzysta z usług wodnych, mimo że dla niej było wydane pozwolenie wodnoprawne, to obowiązek ponoszenia opłat przechodzi na podmiot faktycznie korzystający z tych usług. Podmiot ten powinien w myśl art. 389 pkt 1 p.w. legitymować się pozwoleniem wodnoprawnym. Naruszenie powyższego przepisu zagrożone jest administracyjną karą pieniężną na podstawie art. 472aa. ust. 1 pkt 2 p.w. Przepis ten stanowi, że administracyjnej karze pieniężnej podlega, kto wbrew przepisowi art. 389, art. 394 ust. 1 lub art. 425 ust. 1 korzysta z wód, wykonuje urządzenia wodne, roboty w wodach lub inne działania wymagające odpowiedniej zgody wodnoprawnej, bez odpowiednio pozwolenia wodnoprawnego lub pozwolenia zintegrowanego, zgłoszenia wodnoprawnego lub oceny wodnoprawnej. Przepis ten dotyczy każdego podmiotu korzystającego z usług wodnych z naruszeniem z art. 389 pkt 1 p.w.
Sąd nie uwzględnił natomiast wniosku skarżącej o uchylenie obowiązku określonego w Informacji z dnia 22 lutego 2023 r.
Zgodnie z art. 273 p.w. podmiot obowiązany do ponoszenia opłat za usługi wodne, któremu przekazano informację, o której mowa w art. 271 ust. 1 oraz w art. 272 ust. 17 albo 22, może złożyć reklamację, jeżeli nie zgadza się z wysokością opłaty. Reklamację składa się odpowiednio do Wód Polskich albo właściwego wójta, burmistrza lub prezydenta miasta, w terminie nie dłuższym niż 14 dni od dnia otrzymania odpowiednio informacji, o której mowa w art. 271 ust. 1 oraz w art. 272 ust. 17 albo 22, a złożenie reklamacji nie wstrzymuje wykonania obowiązku, o którym mowa w art. 271 ust. 6 oraz w art. 272 ust. 18 albo 23 p.w. W razie uznania reklamacji, Wody Polskie albo wójt, burmistrz lub prezydent miasta przekazują podmiotowi obowiązanemu do ponoszenia opłat za usługi wodne nową informację, zawierającą także sposób obliczenia opłaty za usługi wodne, natomiast w razie nieuznania reklamacji właściwy organ Wód Polskich albo wójt, burmistrz lub prezydent miasta określają wysokość opłaty za usługi wodne w drodze decyzji, przy czym jej zaskarżenie nie wstrzymuje jej wykonania.
Z powołanych przepisów wynika, że ustawodawca przewidział dwa alternatywne tryby kwestionowania istnienia i wysokości opłaty zmiennej za usługi wodne. Pierwszy z nich polega na braku podejmowania jakichkolwiek działań po doręczeniu informacji o sposobie obliczenia opłaty, w tym na braku uiszczenia płatności wynikających z tej informacji, w następstwie czego dochodzi do wydania przez organ na podstawie art. 272 ust. 19 p.w. decyzji określającej wysokość opłaty, która następnie może być zaskarżona.
Drugi uproszczony i przyśpieszony tryb postępowania, z którego skorzystać może adresat informacji kwestionujący wysokość ustalonej w niej opłaty, to reklamacja, która musi zostać rozpoznana przez organ w terminie 14 dni. Rozpoznając taką reklamację właściwy organ, w przypadku jej uznania, przekazuje podmiotowi obowiązanemu do ponoszenia opłat za usługi wodne nową informację, zawierającą także sposób obliczenia opłaty za usługi wodne (art. 273 ust. 5 p.w.), albo w razie nieuznania reklamacji określa wysokość opłaty za usługi wodne w drodze decyzji (art. 273 ust. 6 Pw).
Należy zwrócić uwagę na nazewnictwo, jakim posługuje się ustawodawca na wstępnym etapie postępowania w sprawie ustalenia opłaty zmiennej. Zamiast ogólnie właściwych prawu administracyjnemu form rozstrzygnięć organów administracji jak decyzja i postanowienie, ustalenie opłaty zmiennej przybiera formę "informacji", a kwestionowanie wskazanej w niej wysokości opłaty następuje w drodze "reklamacji". Już zastosowanie tego rodzaju specyficznych form, wskazuje na to, że rozstrzygnięcia nie mają charakteru władczego. "Informacja" o wysokości opłaty oraz "reklamacja" wskazują raczej na podobieństwa tej procedury do ustalania odpłatności (ceny) za usługę w stosunkach cywilnoprawnych.
Wydana na podstawie art. 272 ust. 17 p.w. informacja nie jest decyzją. Jest "przeddecyzyjną" czynnością materialno-techniczną, podejmowaną poza jakimkolwiek postępowaniem administracyjnym lub podatkowym. Takie stanowisko dominuje w orzecznictwie (por. wyroki NSA z dnia 9.12.2021r. III OSK 4553/21, z 26.09.2023r. III OSK 988/22, wyroki WSA w Rzeszowie: z 18.04.2023r. II SA/Rz 168/23, z 16.05.2023r. II SA/R 241/23).
Opisana wyżej specyficzna procedura ustalania odpłatności za usługi wodne odnosi się do trybu "przeddecyzyjnego", natomiast do kwestii związanych z wydawaniem decyzji określających wysokość opłat za korzystanie z wód, a nieuregulowanych w przepisach p.w., mają zastosowanie przepisy Ordynacji podatkowej. Ze względu na ustalony w art. 272 ust. 19 i art. 273 ust. 6 p.w. decyzyjny sposób rozstrzygania o wysokości opłaty zmiennej, na mocy odesłania wyrażonego w art. 300 ust. 1 p.w., do ponoszenia opłat za usługi wodne oraz opłat podwyższonych stosuje się odpowiednio przepisy działu III ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa.
W konsekwencji, za zasadny należało również uznać zarzut istotnego naruszenia przepisów postępowania, polegającego na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego w zakresie ustaleń, czy podnoszonych przez Skarżącą okoliczności.
Wobec powyższego, za skuteczne Sąd uznał zarzuty dotyczące naruszenia art. 122, art. 187 § 1 i art. 191 O.p., których odpowiednikami są powołane przez skarżącą przepisy art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a., pomimo niemających znaczenia dla rozpoznawanej sprawy różnic. Obowiązek dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego spoczywa na organie orzekającym, a sąd administracyjny nie może zastąpić organu podatkowego w wypełnieniu tego obowiązku, ponieważ do jego kompetencji należy wyłącznie kontrola legalności decyzji administracyjnej. Organ powinien w sposób adekwatny do potrzeb ustalić stan faktyczny i nie pozostawić niewyjaśnionych istotnych dla sprawy okoliczności. Dokonana natomiast przez organ ocena zgromadzonego materiału powinna zostać przeprowadzona zgodnie z zasadami swobodnej oceny dowodów (art. 191 O.p.), a motywy którymi kierował się organ powinny zostać wyjaśnione w uzasadnieniu wydanej decyzji. Organ obowiązany jest rozpatrzyć nie tylko poszczególne dowody z osobna, ale wszystkie dowody we wzajemnej łączności. Organ podatkowy jest obowiązany z urzędu ustalić, jakie okoliczności faktyczne mają znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy oraz ustalić, jakie dowody powinny zostać przeprowadzone w celu ustalenia powyższych okoliczności. Zaniechanie przez organ podatkowy podjęcia czynności procesowych zmierzających do zebrania pełnego materiału dowodowego uznawane jest za uchybienie przepisom postępowania podatkowego, skutkującym wadliwością decyzji. Przekładając powyższe na okoliczności sprawy podkreślić należy, że jeżeli organy dysponowały dowodami zgłoszonymi przez Skarżącą, jak protokoły, notatki, wpis w księdze wieczystej, to powinny zweryfikować te dane i wyjaśnić dlaczego uważają skarżącą za podmiot korzystający z usług wodnych. Uchybienie przez organy normom zawartym w przepisach art. 122 i art. 187 § 1 O.p. ma miejsce wówczas, gdy wbrew obowiązkowi należytego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy nie ustalają one faktów czy zdarzeń, które mają znaczenie dla załatwienia sprawy, czyli mają znaczenie dla zastosowania określonej normy prawa materialnego, przyznającej stronie konkretne uprawnienie lub przewidującej jej obowiązek publicznoprawny i z taką sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie. Organ nie wskazał na żadne okoliczności, które dowodziłyby o korzystaniu skarżącej z usług wodnych. Takich uprawnień nie daje natomiast fakt wydania dla skarżącej pozwolenia wodnoprawnego.
Rozpoznając sprawę ponownie organ uwzględni poczynione wywody i oceny prawne w zakresie interpretacji i stosowania wskazanych przepisów prawa, dokona ponownej analizy okoliczności sprawy i wyda rozstrzygnięcie dokonując odpowiednich ustaleń faktycznych i prawnych aktualizujących stan sprawy.
Reasumując, zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem prawa i dlatego, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. podlegała uchyleniu.
O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 200 p.p.s.a. w zw. z art. 210 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a.