II SA/Bd 699/21

II SA/Bd 699/21 - Wyrok WSA w Bydgoszczy
Data orzeczenia
2021-07-21
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-05-19
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Sędziowie
Grzegorz Saniewski /przewodniczący/
Katarzyna Korycka
Renata Owczarzak /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
I OSK 1824/22 - Wyrok NSA z 2023-10-13
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 111
art. 17 ust. 1 pkt 4
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Saniewski Sędziowie Sędzia WSA Renata Owczarzak (spr.) Asesor WSA Katarzyna Korycka po rozpoznaniu w Wydziale II w trybie uproszczonym w dniu 21 lipca 2021 r. sprawy ze skargi P. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] marca 2021 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.
Uzasadnienie
II SA/Bd 699/21
UZASADNIENIE
Decyzją z dnia [...] listopada 2020 r. (znak: GOPS.8252.000237.SP. 11.2020) Wójt Gminy D. Ł., działając na podstawie art. 17, art. 20, art. 23, art. 24 ust. 2a, ust.4, art. 25 ust. 1, ust. 3, art. 26 ust. 1, art. 32 ust. 2 ustawy z dnia [...] listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2020 r., poz. 111 ze zm.), rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 27 lipca 2017 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o przyznanie świadczeń rodzinnych oraz zakresu informacji, jakie mają być zawarte we wniosku, zaświadczeniach i oświadczeniach o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych (Dz.U. z 2017 r. poz. 1466), a także art. 104, art. 107, art. 127a ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm.), po rozpatrzeniu wniosku Nr [...] złożonego w dniu [...].11.2020, orzekł o odmowie przyznania P. P. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4, wnioskowanego na D. P..
W uzasadnieniu decyzji orzekający organ podniósł, iż zainteresowany złożył wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną babcią: D. P. w oparciu o orzeczenie wydane przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w W. znak: [...] z dnia [...].01.2012 r. zaliczające D. P. do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe.
P. P. do złożonego wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego dostarczył oświadczenie, w którym opisał, że w związku z opieką nad niepełnosprawną babcią, nie może podjąć zatrudnienia, ponieważ jako jedyny sprawuje nad ww. opiekę oraz opisał zakres sprawowanej opieki.
Jak wynika z załączonego do akt sprawy orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z dnia [...].01.2012 r. D. P. została zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności. Natomiast w pkt IV orzeczenia widnieje zapis: niepełnosprawność istnieje od – "nie da się ustalić" oraz w pkt V widnieje zapis: "ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od [...].12.2011r. tj. od dnia złożenia wniosku w Powiatowym Zespole do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności".
D. P. jest osobą z naruszoną sprawnością organizmu, niezdolną do pracy, wymagającą w celu pełnienia ról społecznych stałej opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji.
Podczas przeprowadzonego w dniu [...].11.2020 r. przez pracownika socjalnego wywiadu środowiskowego w formie telefonicznej z powodu trwającej pandemii ustalono, że D. P. prowadzi gospodarstwo domowe wraz z wnukiem - P. P.. D. P. oświadczyła podczas rozmowy telefonicznej, że jest trwale niezdolna do samodzielnej egzystencji i pracy, choruje przewlekle, porusza się przy balkoniku oraz korzysta z wózka inwalidzkiego. Rozmówczyni oświadczyła, że potrzebuje codziennie stałej pomocy min. w zakresie wykonywania zabiegów pielęgnacyjno-higienicznych, przygotowania posiłków, robienia zakupów, w razie potrzeby zawożenia do lekarzy, realizowania recept itp. P. P. w swoim oświadczeniu z dnia [...].11.2020 r. złożonym w Gminnym Ośrodku Pomocy Społecznej w D. Ł. oświadczył, że opiekuje się swoją babcią w następujący sposób: robienie zakupów, zawożenie do lekarzy, kupno lekarstw, wspólne spacery, przygotowanie posiłków.
Biorąc pod uwagę zakres sprawowanej opieki organ I instancji stwierdził, że brak jest związku pomiędzy opieką, a nie podejmowaniem zatrudnienia, a niezbędnym do uznania uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego jest wykazanie związku pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub jego niepodejmowaniem, a sprawowaną opieką. Wynika to wprost z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, świadczenie to przysługuje określonym osobom, jeżeli rezygnują lub nie podejmują zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki. Świadczenie pielęgnacyjne nie jest wynagrodzeniem za sprawowaną opiekę, lecz ekwiwalentem za utracone wynagrodzenie z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub jego niepodejmowaniem. Wnioskodawca zaś nie wykazał, zdaniem organu I instancji, aby sprawowana opieka uniemożliwiała mu podjęcie zatrudnienia.
Wskazano, że wyrokiem z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 Trybunał Konstytucyjny uznał, iż art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Wyrok został ogłoszony w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 23 października 2014 r. pod poz. 1443 i z tym dniem orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego weszło w życie. W uzasadnieniu wyroku Trybunał wskazał, iż skutkiem jego wejścia w życie, nie jest ani uchylenie art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, ani uchylenie decyzji przyznających świadczenia, ani wykreowanie prawa do żądania świadczenia dla opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, jeżeli niepełnosprawność podopiecznych nie powstała w okresie dzieciństwa. Trybunał Konstytucyjny orzekł ostatecznie o niekonstytucyjności jedynie części normy wynikającej z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, a w uzasadnieniu wskazał na konieczność podjęcia bezzwłocznych działań ustawodawczych, które doprowadzą do przywrócenia stanu zgodnego z Konstytucją RP, a więc równego traktowania opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych. Pomimo upływu kilku lat od ogłoszenia orzeczenia Trybunału, nie zostały skutecznie podjęte działania legislacyjne, eliminujące stan niekonstytucyjności zakwestionowanej przez Trybunał Konstytucyjny normy prawnej.
Reasumując, organ I instancji stwierdził, że w przypadku P. P. nie zostały spełnione wszystkie przesłanki warunkujące przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.
W odwołaniu od powyższej decyzji P. P. podniósł, iż decyzja organu I instancji jest dla niego krzywdząca, szczegółowo opisując jakie czynności wykonuje opiekując się babcią. Ponadto oświadczył, że bez jego codziennej pomocy w dzień i w nocy, babcia nie jest w stanie samodzielnie funkcjonować, a co za tym idzie, on nie może podjąć jakiejkolwiek pracy lub innego zatrudnienia.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze po rozpatrzeniu odwołania, decyzją z dnia [...] marca 2021 r., znak: [...] orzekło o utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji.
Organ ustalił, że D. P. ma troje dzieci- synów- Andrzeja, D. i R. P.. R. P. mieszka samotnie w S., utrzymuje się z emerytury z ZUS, nie posiada orzeczenia o niepełnosprawności, jednak z wywiadu środowiskowego oraz z oświadczenia z dnia [...] lutego 2021 r. złożonego pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań wynika, że cierpi na schorzenia kręgosłupa, ma trudności z poruszaniem, nie jest w stanie opiekować się matką. Nie zaproponował żadnej kwoty, która mogłaby stanowić rodzaj pomocy na opłacenie innej osoby opiekującej się matką. A. P. w oświadczeniu z dnia [...] marca 2021 r. stwierdził, że "z powodu stanu zdrowia - posiada znaczny stopień inwalidztwa, także nie jest w stanie opiekować się matką", nie przedstawił jednak orzeczenia o całkowitej niezdolności do samodzielnej egzystencji, nie wskazał żadnej dobrowolnej pomocy finansowej dla matki. D. P., lat 54, pracuje, ale ze względu na małe zarobki oraz typ wykonywanej pracy, także nie jest w stanie opiekować się, ani finansować opieki nad matką. Żadnych bliższych informacji o rodzaju dochodów, osobach wspólnie gospodarujących lub pozostających na wspólnym utrzymaniu nie przedstawił.
Kolegium dostrzegło, że P. P. lat 21, opiekuje się swoją babcią D. P. z dużym poświęceniem. [...] jednak należy zastrzec, że decyzja w przedmiocie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest tzw. decyzją związaną, co oznacza, że organy administracji publicznej nie formułują rozstrzygnięcia w oparciu o swobodne uznanie. Przyznanie tego świadczenia jest natomiast uzależnione od spełnienia przesłanek, wymienionych w art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych.
Bezsporne w ocenie Kolegium jest, że D. P. posiada trójkę synów i żaden z nich nie legitymuje się orzeczeniem o trwałej niezdolności do samodzielnej egzystencji lub posiadaniem orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, które pozbawiałoby ich możliwości sprawowania opieki nad matką. Natomiast zdaniem organu odwoławczego sporne jest, czy w rozpatrywanym przypadku można powołać się na okoliczność, że jeden z synów Pani [...] pracuje. A. P. nie oświadczył, czy pozostaje w zatrudnieniu oraz jakie jest jego źródło utrzymania, ewentualnie, czy pobiera rentę lub emeryturę. W omawianym przepisie ustawodawca operuje pojęciem "osoba spokrewniona w pierwszym stopniu nie jest w stanie sprawować opieki". Oznacza to, że muszą zaistnieć przyczyny obiektywne, niezależne od danej osoby, które uniemożliwiają sprawowanie opieki nad inną osobą, tzn. ich własna niepełnosprawność, długotrwała choroba, trudna sytuacja rodzinna itp.
Kolegium podkreśliło, iż wyłączną przeszkodą w sprawowaniu opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, nie może być fakt pracy zawodowej. Wszak dopiero rezygnacja z zatrudnienia (lub niepodejmowanie zatrudnienia) otwiera drogę do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego. Przedmiotowe świadczenie jest bowiem wparciem finansowym pochodzącym ze środków publicznych, które ma w założeniu częściowo zrekompensować osobom najbliższym (w pierwszej kolejności spokrewnionym w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki) wynagrodzenie za pracę, które utraciły właśnie w wyniku rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Odnosząc się do oświadczenia A. P., zdaniem organu, jest ono gołosłowne, nie poparte żadnym dokumentem.
Kolegium potwierdziło, iż P. P. z dużym poświęceniem realizuje swój nie tylko prawny, ale i moralny obowiązek, opiekując się niepełnosprawną babcią. Niemniej jednak w rozpatrywanej sprawie nie spełniono w sposób kumulatywny wszystkich przesłanek opisanych w przepisie art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych, co uniemożliwia przyznanie Stronie wnioskowanego świadczenia. Sprawowanie faktycznej opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny nie zawsze łączy się jednak z prawem do świadczenia pielęgnacyjnego.
Kolegium wskazało, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym wielokrotnie podkreślano, że w postępowaniu w przedmiocie przyznania świadczenia alimentacyjnego osobie innej, niż spokrewniona w pierwszym stopniu, nie mogą być uwzględniane subiektywne odczucia członków rodziny co do okoliczności wyłączających sprawowanie opieki, a przesłanka "nie jest w stanie" opieki sprawować, dotyczy okoliczności uniemożliwiających w sposób obiektywny, a więc niezależny od woli osób spokrewnionych w pierwszym stopniu z osobą niepełnosprawną, sprawowanie przez tę osobę opieki nad chorym krewnym. Opinię, iż skoro podstawową przesłanką przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, za szczególną okoliczność powodującą niemożność sprawowania opieki nie może zostać uznana konieczność wykonywania pracy zarobkowej przez osobę spokrewnioną z podopiecznym w pierwszym stopniu, wyraził także Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w wyroku z dnia 5 maja 2011 r. (sygn. akt II SA/Bd 309/11).
W skardze do Sądu P. P. zaskarżył decyzję organu odwoławczego w całości, zarzucając jej:
. naruszenie art. 10 kpa poprzez jego niezastosowanie, polegające na umożliwieniu stronie jedynie zapoznania się z materiałem sprawy i umożliwieniem wniesienia ewentualnych uwag i wniosków, nie zaś wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, ponadto, poprzez przeprowadzenie istotnej części postępowania bez poinformowania o tym strony i umożliwienia jej wzięcia czynnego udziału,
. naruszenie art. 7, 77 § 1 kpa, i 107 § 1 pkt 6 kpa poprzez nie poczynienie wyczerpujących ustaleń faktycznych oraz w szczególności nieustalenie w prawidłowy sposób wszystkich istotnych okoliczności sprawy.
Z uwagi na powyższe skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji GOPS w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi I instancji.
Skarżący w pierwszej kolejności wskazał, iż decyzję wydano z naruszeniem art. 10 kpa., co potwierdza ugruntowane w literaturze i doktrynie poglądy, iż zasada czynnego udziału strony w postępowaniu (art. 10) nakłada na organ administracji publicznej obowiązek zapewnienia stronom czynnego udziału w każdym stadium postępowania oraz obowiązek umożliwienia stronom wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań.
Skarżący zwrócił też uwagę, że Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w D. Ł. nie przesłał do Samorządowego Kolegium Odwoławczego pełnej dokumentacji jaką posiadał (oświadczenia R. i D., że nie są w stanie opiekować się swoją mamą i orzeczenia A. P.). W chwili składania wniosku w Gminnym Ośrodku Pomocy Społecznej w D. Ł. były złożone oświadczenia D. i R. P. oraz orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności A. P.. Samorządowe Kolegium Odwoławcze przeciągało sprawę, opierając się o kwestię finansową, wyznaczając nowe terminy, nowe dokumenty (wynika to z korespondencji), a na końcu stwierdzono, że Andrzej, R. i D. nie mają orzeczeń o niezdolności do samodzielnej egzystencji.
Skarżący zwrócił uwagę, że prowadzi ze swoją babcią D. P. oddzielne gospodarstwo domowe i w chwili obecnej licząc od [...] listopada 2020 r. tylko on jest w stanie właściwie opiekować się babcią, co za tym idzie wystąpił o świadczenie pielęgnacyjne, gdyż opieka wiąże się z wieloma wydatkami, nie podjęciem pracy zarobkowej. Obecnie po ukończeniu Technikum Informatycznego studiuje zaocznie zdalnie i opiekuję się swoją babcią.
W oparciu o posiadaną wiedzę skarżący wyjaśnił sytuację trzech synów babci: A. P. (jego ojciec) posiada znaczny stopień niepełnosprawności po wypadku komunikacyjnym w 2018 r., pobiera rentę rolniczą i pracuje w ochronie (chociaż przychodzi mu to z trudnością). Jego wydatki to ponad 2,5 tys. zł miesięcznie, do tego dochodzi zakup paliwa, wyżywienia i inne wydatki. Wydatek 2,5 tyś. zł, to koszty spłacania kredytów:
. 20 tyś. operacja biodra brata skarżącego, który choruje na zesztywniające zapalenie stawów kręgosłupa, choroba genetyczna (operacja na NFZ - oczekiwanie 7 lat). Obecnie oczekuje na operację drugiego biodra.
. 7 tyś. zł zakup samochodu, który umożliwia w miarę możliwości egzystować.
. 5 tyś. zł kredyt na bieżące wydatki.
Kwota [...]tyś. zł to koszty utrzymania nieruchomości, ubezpieczenia, opłaty za prąd, wodę, nieczystości, gaz, itd., dlatego nie jest w stanie finansować wynajęcia opieki i sam opiekować się swoją mamą.
R. P. porusza się z trudnościami, mieszka w S. na 3 piętrze bez windy. Emerytura starcza mu na opłacenie czynszu, zakup leków, opłatę za wodę, prąd i żywność, opłacenie osoby robiącej zakupy, dlatego też nie zaoferował pomocy finansowej.
D. P. mieszka w T., pracuje w delegacji i ma na utrzymaniu 12 letnią córkę, płaci alimenty, jego zarobki są zbyt niskie, aby płacić alimenty na swoją mamę.
Zdaniem skarżącego, Samorządowe Kolegium Odwoławcze skupiło się na kwestii źródła pochodzenia poszczególnych środków finansowych. Nie uwzględniono przy tym, że osoba 90-letnia, niesprawna, niezdolna do samodzielnej egzystencji, represjonowana przez III R., po dwóch zawałach i dwóch udarach, potrzebuje całodobowej opieki, bliskości drugiej osoby, która jest jej w stanie zawsze pomóc i najlepiej, jeżeli jest to osoba bliska, mieszkająca z nią na stałe.
Wszystkie powyższe kwestie w ocenie skarżącego powodują, iż nie sposób uznać, że w sprawie został prawidłowo zebrany materiał dowodowy, poszanowane zostały prawa stron oraz, iż decyzja w sposób należyty wyjaśnia wszystkie istotne okoliczności sprawy, co bezpośrednio przekłada się na wadliwość zaskarżonego rozstrzygnięcia.
W odpowiedzi na skargę organ, nie znajdując podstaw do jej uwzględnienia, wniósł o jej oddalenie wskazując, że po ponownej analizie akt sprawy nie znalazł podstaw do zmiany zaskarżonego orzeczenia, ponieważ zostało ono podjęte zgodnie ze stanem faktycznym oraz w oparciu o obowiązujące przepisy prawa.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga nie jest zasadna.
Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 137), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, wchodzi tutaj w grę kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów odnoszących się do słuszności rozstrzygnięcia.
Rozpoznając sprawę ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] marca 2021 r., znak: [...] o utrzymaniu w mocy decyzji Wójta Gminy D. Ł. z dnia [...] listopada 2020 r. (znak: GOPS.8252.000237.SP. 11.2020) o odmowie przyznania P. P. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wnioskowanego na D. P., w ramach wskazanych powyżej kryteriów, stwierdzić należy, że nie zasługuje ona na uwzględnienie.
W pierwszej kolejności należy wskazać, że sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15 pkt 3 zzs ? ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych ( Dz. U. 2020 r. poz. 374 ).
Skarga jest niezasadna i jako taka podlega oddaleniu, gdyż orzekające w sprawie organy administracji prawidłowo zebrały i rozważyły materiał dowodowy w sprawie, czyniąc na jego podstawie właściwe ustalenia faktyczne. Również w warstwie materialnoprawnej kwestionowana skargą decyzja nie wykazuje uchybień. Podstawa prawna decyzji, tak w ujęciu walidacyjnym - prawidłowości zastosowania przepisów – jak i w ujęciu derywacyjnym – prawidłowości wykładni stosowanych przepisów, nie budzi zastrzeżeń.
Jak stanowi art. 17 ust. 1 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: matce albo ojcu (pkt 1), opiekunowi faktycznemu dziecka (pkt 2), osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (pkt 3), innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Brzmienie tego przepisu wyraźnie wskazuje, że adresatem świadczenia pielęgnacyjnego nie jest jakakolwiek osoba sprawująca opiekę nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym, ale tylko taka, która mieści się w podanym wyżej katalogu. Nie może zatem budzić wątpliwości, że w świetle art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. tylko osoba, na której spoczywa obowiązek alimentacyjny względem podopiecznego może uzyskać rekompensatę za brak podjęcia zatrudnienia w postaci świadczenia pielęgnacyjnego.
Co do zaś definicji takiego obowiązku, przepis ten wprost odsyła do ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Stosownie do art. 128 tej ustawy, obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Krewnymi w linii prostej są osoby pochodzące jedna od drugiej tj. wstępni: rodzice, dziadkowie, pradziadkowie itd. oraz zstępni: dzieci, wnukowie, prawnukowie itd. Krewnymi w linii bocznej są natomiast osoby, które pochodzą od wspólnego przodka, a nie są krewnymi w linii prostej (art. 617 k.r.i.o.). Obowiązek alimentacyjny obciąża zstępnych przed wstępnymi, a wstępnych przed rodzeństwem; jeżeli jest kilku zstępnych lub wstępnych - obciąża bliższych stopniem przed dalszymi – art. 129 § 1 KRiO.
Skarżący w sprawie niniejszej to wnuczek osoby wymagającej opieki, a zatem zstępny w stopniu drugim. W świetle postanowień art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. w związku z art. 132 KRiO skarżącemu przysługiwałoby świadczenie pielęgnacyjne jedynie przy pozytywnej weryfikacji ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego wobec babci D. P., co mogłoby nastąpić wyłącznie wówczas, gdyby nie było osoby zobowiązanej w bliższej kolejności, albo gdy osoba ta nie była w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania było niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami.
W niniejszej sprawie organy prawidłowo przyjęły, iż sytuacja taka nie zachodzi. Pani D. P. posiada trójkę synów i żaden z nich nie legitymuje się orzeczeniem o trwałej niezdolności do samodzielnej egzystencji lub posiadaniem orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, które pozbawiało ich możliwości sprawowania opieki nad matką.
W świetle tak ustalonych okoliczności, jako trafną należy ocenić konkluzję, że dzieci D. P. są obciążone wobec niej obowiązkiem alimentacyjnym. Należy zaznaczyć, że w przeprowadzonym postępowaniu wyjaśniającym, żadne z dzieci D. P. nie wykazało, że nie jest w stanie realizować obowiązku alimentacyjnego. W ocenie Sąd trójka dzieci, z których żadne nie ma orzeczonego stopnia niepełnosprawności (brak pozytywnych dowodów) i każde osiąga dochody, ma obowiązek zorganizowania opieki nad swoją matką. Opieka ta nie musi przybrać formy czysto faktycznej, polegającej na bezpośrednim wykonywaniu czynności pielęgnacyjnych, bądź czysto finansowej, sprowadzającej się do opłacania innych osób, aby taką opiekę sprawowały. Może ona mieć również charakter mieszany. Sąd nie ma wątpliwości, że na gruncie niniejszej sprawy, w ustalonych okolicznościach, dzieci D. P. są w stanie zorganizować opiekę matce we własnym zakresie. Taki spoczywa na nich obowiązek, zgodnie z powołanym przepisami KRiO.
W uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego z 9 grudnia 2013 r. (sygn. akt I OPS 5/13) przyjęto, że osobie, której nie obciąża obowiązek alimentacyjny względem pełnoletniego członka rodziny legitymującego się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym i która nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad tym niepełnosprawnym członkiem rodziny, w stanie prawnym przed dniem 1 stycznia 2013 r. nie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne na podstawie art. 17 ust. 1 i 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych. W tym miejscu należy od razu zaznaczyć, że wprawdzie art. 17 u.ś.r., który podlegał interpretacji przez NSA został następnie znowelizowany i obecnie ma trochę inne brzmienie (przewidując szerszy krąg podmiotów uprawionych do świadczenia pielęgnacyjnego), jednak nie uległ zmianie zapis, który uzależnia prawo do takiego świadczenia od istnienia obowiązku alimentacyjnego między opiekunem i niepełnosprawnym. Dlatego też stanowisko NSA wyrażone w tej uchwale, jak też powołane przez Sąd argumenty na jego poparcie należy uznać za wciąż aktualne.
W uchwale tej NSA zwrócił uwagę, że pierwotnie świadczenie pielęgnacyjne przysługiwało tylko w wypadku opieki sprawowanej przez rodziców lub opiekunów nad dzieckiem. Na skutek wyroków Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lipca 2008 r. sygn. akt P 27/07 (OTK-A 2008, Nr 6, poz. 107) i z dnia 22 lipca 2008 r. sygn. akt P 41/07 (OTK-A 2008, Nr 6, poz. 109), którymi uznano za sprzeczne z Konstytucją RP pominięcie wśród osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego innych członków rodziny, na których spoczywa obowiązek alimentacyjny, sprawujących opiekę nad niepełnoletnim, niepełnosprawnym członkiem rodziny, a także nad innym członkiem rodziny wymagającym opieki, ustawodawca rozszerzył krąg osób uprawnionych do tego świadczenia. W każdej jednak z kolejnych wersji prawnych przyjmowano warunek, by osoba świadcząca opiekę była obciążona w stosunku do podopiecznego obowiązkiem alimentacyjnym. Ustawodawca uznał więc, że jednym z warunków, od których zależy powstanie prawa do tego świadczenia jest to, aby opiekę wykonywała osoba obciążona wobec podopiecznego obowiązkiem alimentacyjnym i mimo wielokrotnych zmian ustawy o świadczeniach rodzinnych od warunku tego nie odstąpił. NSA wskazał, że Trybunał Konstytucyjny w powołanych wyżej wyrokach nie zakwestionował jako niekonstytucyjnego warunku obowiązku alimentacyjnego pomiędzy osobą sprawującą opiekę, a podopiecznym. Wręcz przeciwnie, wyraził pogląd, że z woli ustawodawcy nie sam fakt opieki nad osobą niepełnosprawną, czy też rezygnacja dla jej sprawowania z zatrudnienia, lecz szczególna więź prawna pomiędzy osobą opiekuna, a osobą niepełnosprawną, wyróżnia grupę uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego. NSA podniósł, że celem omawianych uregulowań jest to, by osoba zmuszona do rezygnacji z zatrudnienia w związku z wykonywaniem ciążącego na niej obowiązku alimentacyjnego sama nie popadła w niedostatek, tracąc źródło utrzymania. Nie jest natomiast intencją ustawodawcy wspieranie wszystkich osób, które dobrowolnie podejmują się opieki nad niepełnosprawnym członkiem szeroko rozumianej rodziny. Wyniki wykładni gramatycznej omawianych przepisów, ich znaczenie językowe, są zatem zgodne z rezultatem wykładni systemowej i funkcjonalnej. NSA podkreślił wyraźnie, że treść omawianych przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych nie może być uzupełniona przez inne rozumienie zakresu podmiotowego obowiązku alimentacyjnego, niż to wynika z Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.
Mając powyższe na uwadze Sąd przyjął, że okolicznością niezbędną do ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w oparciu o art. 17 ust. 1 pkt 4 u.s.r. jest przynależenie przez wnioskodawcę do grupy osób zobowiązanych alimentacyjnie względem niepełnosprawnego, przy zachowaniu odpowiedniej kolejności. Brak spełnienia powyższego warunku oznacza zaś niemożność przychylenia się do wniosku. Wobec faktu, że D. P. posiada dzieci, na których ciąży obowiązek alimentacyjny i brak jest obiektywnych przesłanek do stwierdzenia, że nie są one w stanie zapewnić odpowiedniej opieki matce, w stosunku do skarżącego jako wnuczka zobowiązanego alimentacyjnie w dalszej kolejności, zasadne było rozstrzygnięcie organu o odmowie uwzględnienia wniosku.
Z tych względów orzeczono o oddaleniu skargi na podstawie art. 151 p.p.s.a.