II SA/Bd 684/24

II SA/Bd 684/24 - Wyrok WSA w Bydgoszczy
Data orzeczenia
2024-11-13
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-08-08
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Sędziowie
Grzegorz Saniewski /przewodniczący zdanie odrebne/
Joanna Janiszewska - Ziołek /sprawozdawca/
Renata Owczarzak
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku
uchylono decyzję I i II instancji i umorzono postępowanie administracyjne
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 421
art. 27
Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Grzegorz Saniewski Sędziowie sędzia WSA Joanna Janiszewska- Ziołek (spr.) sędzia WSA Renata Owczarzak Protokolant sekretarz sądowy Kamila Wesołowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 listopada 2024 r. sprawy ze skargi A. F. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS z dnia [...] czerwca 2024 r. nr [...] w przedmiocie zmiany wysokości świadczenia wychowawczego i zwrotu nienależnie pobranego świadczenia 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] kwietnia 2024 r. nr [...] ; 2. umarza postępowanie administracyjne, 3. zasądza od Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS na rzecz skarżącej A. F. kwotę [...](czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z [...] czerwca 2024 r. nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS (dalej jako: Prezes ZUS) utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej jako: ZUS) z [...] kwietnia 2024 r. o zmianie wysokości świadczenia wychowawczego na dziecko M. F..
Decyzje wydano w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.
Wnioskiem z [...] lutego 2023 r. A. F. (dalej jako: Skarżąca) zwróciła się o przyznanie prawa do świadczenia wychowawczego na okres świadczeniowy 2023/2024 na M. F..
Informacją z [...] lutego 2023 r. Skarżąca została poinformowana o przyznaniu ww. świadczenia w kwocie 500 zł miesięcznie.
Następnie po przedłożeniu wyroku Sądu Okręgowego w B. z dnia [...] lutego 2023 r., sygn. akt [...], w którym ustalono naprzemienne wykonywanie władzy rodzicielskiej nad małoletnimi dziećmi: M. F. i M. F., ZUS zweryfikował uprawnienia skarżącej do świadczenia.
Decyzją z [...] kwietnia 2024 r. ZUS zmienił świadczenie wskazując, że przysługuje ono Skarżącej:
- na okres od 1 czerwca 2023 r. do 31 grudnia 2024 r. w kwocie 250 zł miesięcznie,
- na okres od 1 stycznia 2024 r. do 31 maja 2023 r. w kwocie 400 zł miesięcznie.
Jednocześnie orzeczono, że świadczenie wychowawcze wpłacone Skarżącej za okres od 1 czerwca 2023 r. do 30 kwietnia 2024 r. w połowie wysokości stanowi świadczenie nienależnie pobrane, które Skarżąca jest zobowiązana zwrócić – wpłacić na rachunek bankowy ZUS.
W uzasadnieniu decyzji wskazano, że zgodnie z wyrokiem sądu dziecko znajduje się pod opieką naprzemienną obojga rodziców. Zgodnie z art. 5 ust. 2a ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (tj. Dz.U. z 2024 r. poz. 421 - dalej "u.p.p.w.d."), w przypadku gdy dziecko zgodnie z orzeczeniem sądu jest pod opieką naprzemienną obydwojga rodziców rozwiedzionych, żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach, kwotę świadczenia wychowawczego ustala się każdemu z rodziców w wysokości połowy kwoty przysługującej za dany miesiąc świadczenia wychowawczego.
W odwołaniu od powyższej decyzji Skarżąca, zarzucając naruszenie art. 7, art. 7a, art. 8 § 2, art. 75 § 1, art. 77 § 1, art. 78 § 1, art. 81a § 1 k.p.a. oraz art. 5 ust. 2a u.p.p.w.d. wniosła o jej uchylenie wskazując, że wobec wyraźnego wskazania przez Sąd Okręgowy w wyroku rozwodowym, że świadczenie wychowawcze będzie wypłacane na jej rzecz, a ojciec dziecka zaakceptował powyższe ustalenia i nie złożył stosownego wniosku winna otrzymać świadczenie w pełnej wysokości.
Decyzją z [...] czerwca 2024 r. Prezes ZUS utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.
W motywach rozstrzygnięcia organ w pierwszej kolejności wskazał, że z przepisów u.p.p.w.d. wynika, że na dziecko pozostające pod opieką naprzemienną obojga rodziców, rodzice otrzymają świadczenie wychowawcze w sumarycznej wysokości 800 zł (dotychczas 500 zł), jeżeli oboje rodzice zgłoszą dwa oddzielne wnioski, tj. każdy z rodziców we własnym imieniu. W takim wypadku Zakład Ubezpieczeń Społecznych po rozpatrzeniu wniosków przyznaje każdemu z rodziców świadczenie w wysokości 400 zł (dotychczas 250zł) , co w sumie daje 800 zł na dziecko (dotychczas 500zł).
Dalej wyjaśnił, że w przedmiotowej sprawie w wyroku rozwodowym Sąd wprost określił zasady sprawowania opieki naprzemiennej nad dzieckiem, zatem Skarżącej zasadnie przyznano połowę kwoty przysługującego za dany miesiąc świadczenia wychowawczego stosownie do regulacji art. 5 ust. 2a u.p.p.w.d. Prezes ZUS za prawidłowe uznał także rozstrzygnięcie stwierdzające, że wypłacone Skarżącej świadczenia za okres od 1 czerwca 2023r. do 40 kwietnia 2024r. stanowią nienależnie pobrane świadczenia wychowawcze, o których mowa jest w art. 25 u.p.p.w.d.
W skardze do tut. Sądu Skarżąca wniosła o uchylenie decyzji organów obu instancji, przeprowadzenie rozprawy oraz o zwolnienie od kosztów sądowych.
Zaskarżonemu rozstrzygnięciu strona zarzuciła:
- naruszenie 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 78 § 1 k.p.a. poprzez błędną i niewyczerpującą ocenę materiału dowodowego i nieustalanie wszystkich okoliczności faktycznych, na których powinno być oparte rozstrzygniecie;
- naruszenie art. 8 k.p.a. poprzez pominięcie treści wyroku rozwodowego;
- niedostateczne uzasadnienie decyzji - decyzja ZUS powinna być należycie uzasadniona zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a. brak odpowiedniego uzasadnienia, w szczególności zignorowanie wyroku sądowego, może być podstawą zarzutu o niewłaściwym przeprowadzeniu postępowania;
- nieproporcjonalność decyzji w stosunku do stanu faktycznego, zwłaszcza gdy sad rozstrzygnął, że świa
- dczenie wychowawcze należy się matce;
- art. 5 ust. 2a u.p.p.w.d. poprzez błędną jego wykładnię skutkującą uznaniem, że z orzeczenia Sądu Okręgowego w B. z dnia [...] lutego 2023, sygn. akt [...] wynika jedynie, że dziecko M. F. znajduje się w pieczy naprzemiennej z pominięciem punktu 3 wyroku stanowiącego wprost o tym, że świadczenie wychowawcze przysługuje matce A. F. w całości "obowiązkiem utrzymania i wychowania małoletnich M. i M. F. obciąża strony po połowie, przy czym zobowiązuje powoda do pokrywania opłaty z tytułu czesnego za placówki edukacyjne dzieci, a pozwaną do pokrywania kosztów posiłków dzieci w placówkach edukacyjnych i odbierania w pełnej wysokości zasiłków 500+.
W uzasadnieniu skargi przedstawiono argumentacje wspierająca podniesione zarzuty.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 1267.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 935; dalej: "p.p.s.a.") sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, stosując środki przewidziane w ustawie. Natomiast stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Materialnoprawną podstawę orzekania w niniejszej sprawie przez organy administracji stanowiły przepisy ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 421, dalej jako: u.p.p.w.d.).
W sprawach o świadczenie wychowawcze organy ZUS działają jako organy administracji publicznej, w sposób arbitralny rozstrzygając o prawach i obowiązkach obywatela. Odmowa przyznania świadczenia wychowawczego, uchylenie lub zmiana prawa do świadczenia wychowawczego oraz rozstrzygnięcie w sprawie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego wymaga przeprowadzenia postępowania administracyjnego i wydania decyzji administracyjnej. W przypadku gdy przepisy ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci nie regulują określonej kwestii procesowej związanej z postępowaniem w sprawach o świadczenie wychowawcze stosuje się wprost przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Jeśli zaś jakaś kwestia procesowa została w ustawie szczególnej uregulowana w sposób odmienny niż w Kodeksie pierwszeństwo mają przepisy tejże ustawy szczególnej.
W postępowaniu administracyjnym podstawowym zadaniem organu administracji publicznej jest prawidłowe ustalenie przedmiotu postępowania. Przy czym przedmiotem postępowania jest konkretna sprawa indywidualnego podmiotu rozstrzygana przez organ administracji publicznej w drodze decyzji administracyjnej. O przedmiocie postępowania prowadzonego w trybie zwyczajnym przesądza regulacja zawarta w przepisach materialnego prawa administracyjnego. Z tego też względu w pierwszej kolejności omówione zostaną uchybienia organów obu instancji dotyczące błędnego zastosowania przepisów prawa materialnego, tj. art. 25 i art. 27 u.p.p.w.d.
W myśl treści art. 25 ust. 1 u.p.p.w.d., osoba, która pobrała nienależnie świadczenie wychowawcze, jest obowiązana do jego zwrotu. Za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze uważa się (ust. 2): świadczenie wychowawcze przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą to świadczenie (pkt 2), świadczenie wychowawcze wypłacone osobie innej niż osoba, której świadczenie zostało przyznane, z przyczyn niezależnych od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (pkt 5), świadczenie wychowawcze wypłacone mimo braku prawa do tego świadczenia (pkt 6).
Zgodnie zaś z art. 27 ust. 1 u.p.p.w.d. Zakład Ubezpieczeń Społecznych może bez zgody strony zmienić lub uchylić prawo do świadczenia wychowawczego, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna mająca wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego, osoba nienależnie pobrała świadczenie wychowawcze lub wystąpiły inne okoliczności mające wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego. W natomiast art. 25 ust. 6 u.p.p.w.d. wskazuje na możliwość wydania decyzji o ustaleniu i zwrocie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego. Są to zasadniczo różne instytucje, oparte na odmiennych przesłankach, wobec czego w zasadzie powinny być rozstrzygane w odrębnych decyzjach. Trzeba mieć bowiem na uwadze, że decyzja uchylająca lub zmieniająca prawo do świadczenia wychowawczego, o której mowa w art. 27 ust. 1 u.p.p.w.d., ma charakter konstytutywny i działa ze skutkiem ex nunc, tj. z mocą na przyszłość od daty wydania decyzji. Decyzja taka powoduje zmianę bądź uchylenie dotychczasowych uprawnień podmiotu (por. wyroki NSA z 15 czerwca 2020 r., I OSK 2390/19 i 14 września 2022 r., I OSK 2157/21, dostępne pod adresem: orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej jako: CBOSA). Z analizy art. 27 ust. 1 u.p.p.w.d. w kontekście systemowym a także celowościowym, nie daje podstaw do twierdzenia, że decyzja wydawana na podstawie tego przepisu może dotyczyć także zmiany lub uchylenia decyzji przyznającej świadczenie z mocą wsteczną, w szczególności za okres, za jaki świadczenie zostało już wypłacone (patrz: wyroki NSA z 24 maja 2018 r., I OSK 2842/17 i 28 kwietnia 2022 r., I OSK 1465/21, CBOSA).
Wobec powyższego należy zgodzić się w pełni z Naczelnym Sądem Administracyjnym, który wyrokach z 28 lipca 2023 r. sygn. akt I OSK 1014/21 i 30 listopada 2023 r. sygn. akt I OSK 172/22 (CBOSA.) stwierdził, że z art. 27 ust. 1 u.p.p.w.d. w brzmieniu obowiązującym po 1 lipca 2019 r. nie wynika, by przepis ten miał zastosowanie wyłącznie do decyzji, którymi przyznano prawo do świadczeń wychowawczych, a przepis ten ma zastosowanie również do świadczeń wychowawczych przyznanych na podstawie informacji, o których mowa w art. 13a ust. 1 zd. 1 ustawy. Odrębną kwestią od rozstrzygnięcia podjętego w trybie art. 27 u.p.p.w.d. jest możliwość domagania się przez organ zwrotu świadczeń nienależnie pobranych w trybie art. 25 tej ustawy, co może mieć miejsce niezależnie od uchylenia lub zmiany prawa do świadczenia wychowawczego w trybie art. 27 ustawy. NSA wyjaśnił w przywołanym orzeczeniu, że jakkolwiek w trybie art. 27 u.p.p.w.d. nie będzie podlegało uchyleniu lub zmianie prawo do świadczenia wychowawczego, które zostało już skonsumowane, to nie stoi na przeszkodzie, aby organ administracji wdrożył, na podstawie art. 25 ust. 1 tej ustawy, postępowanie w sprawie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego i doprowadził do orzeczenia o jego zwrocie decyzją administracyjną. Powyższe rozumienie relacji przywołanych przepisów znacznie ogranicza prawną doniosłość rozstrzygnięcia podejmowanego w trybie art. 27 u.p.p.w.d., przewidując możliwość jego wydania jedynie w okresie, gdy "jeszcze nie ekspirowało rozstrzygnięcie przyznające prawo do świadczenia wychowawczego, a tym samym prawo to nie zostało całkowicie skonsumowane, a ujawnione zostały okoliczności wskazujące na odpadnięcie materialnych podstaw przyznania tegoż prawa wskazanych w treści tegoż przepisu".
Zatem mimo, że istnieje możliwość ujęcia tych rozstrzygnięć w jednej decyzji, to jednak taka ewentualność zachodziłaby wyłącznie wtedy, gdy przyznane prawo do świadczenia wychowawczego nie zostało całkowicie skonsumowane (por. wyrok NSA z 15 czerwca 2020 r. sygn. akt I OSK 2390/19, CBOSA). Obydwa te rozstrzygnięcia w takiej sytuacji obejmować muszą różne okresy, tj. w odniesieniu do nienależnie pobranych świadczeń okres, w którym świadczenie to zostało pobrane (wypłacone), a zmiana lub uchylenie prawa do świadczenia - okres wyłącznie na przyszłość. Jednak w trybie art. 27 u.p.p.w.d. nie podlega uchyleniu lub zmianie prawo do świadczenia wychowawczego już wcześniej skonsumowane (patrz: wyrok NSA z 29 listopada 2022 r. sygn. akt I OSK 173/22, CBOSA). W tej ostatniej sytuacji, jeżeli wyjdą na jaw okoliczności wskazujące na to, że przyznane świadczenie jest nienależne, stanowi to podstawę do rozstrzygnięcia w przedmiocie nienależnie pobranego świadczenia za okres, w jakim zostało ono wypłacone.
Z decyzji I instancji wynika, że przedmiotem postępowania była zmiana wysokości przyznanego świadczenia wychowawczego, mimo że nie powołano w tej decyzji przepisu art. 27 u.p.p.w.d., a także nałożenie obowiązku zwrotu połowy nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego na dziecko M. F. za okres od czerwca 2023r. do 30 kwietnia 2024r. – na co wyraźnie wskazał organ, powołując się na art. 25 u.p.p.w.d. Organ nie wskazał przy tym żadnej kwoty świadczeń, które miałyby podlegać zwrotowi (wpłaceniu na rachunek ZUS). Prezes ZUS rozpatrzył sprawę, wskazując, że dotyczy ona zmiany wysokości świadczenia wychowawczego i powołując w podstawie prawnej przepis art. 28 ust. 1 p.p.w.d., który stanowi, że w sprawach nieuregulowanych w niniejszej ustawie stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, z zastrzeżeniem ust. 2 oraz z zastrzeżeniem, że organem wyższego stopnia w stosunku do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jest Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS. Organ odwoławczy rozpoznał sprawę zarówno na gruncie przepisów art. 27 ust. 1 i art. 5 ust. 2a u.p.p.w.d., jak i art. 25 u.p.p.w.d. – co wynika z uzasadnienia zaskarżonego rozstrzygnięcia.
Ponadto organy orzekające w sprawie, uzasadniając konieczność zmiany wysokości świadczenia wychowawczego, skupiły się wyłącznie na treści wyroku Sądu Okręgowego w B. [...] lutego 2023r. (sygn.. akt [...]), w którym orzeczono rozwód A. F. i S. F. oraz ustalono naprzemienne wykonywanie władzy rodzicielskiej nad małoletnimi dziećmi. W konsekwencji uznały, że zgodnie z art. 5 ust. 2a u.p.p.w.d., w przypadku gdy dziecko zgodnie z orzeczeniem sądu jest pod opieką naprzemienną obydwojga rodziców rozwiedzionych, żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach, kwotę świadczenia wychowawczego ustala się każdemu z rodziców w wysokości połowy kwoty przysługującej za dany miesiąc świadczenia wychowawczego. Organy pominęły przy tym całkowicie podstawowy cel ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, którym jest zapewnienie przez państwo realnej pomocy w wychowywaniu dziecka, w postaci faktycznego dostarczenia środków dla częściowego pokrycia wydatków związanych z jego wychowywaniem, w tym z opieką nad dzieckiem i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych.
Jak wskazano powyżej w sprawie dotyczącej zmiany wysokości świadczenia wychowawczego powinny być zbadane przesłanki wynikające z art. 27 ust. 1 u.p.p.w.d., a rozstrzygnięcie w tym przedmiocie może być wydane jedynie na przyszłość. Natomiast sprawa nienależnie pobranego, czyli skonsumowanego prawa do świadczenia wychowawczego, powinna być procedowana na podstawie art. 25 p.p.w.d. Stanowisko organów było w tej kwestii niejednoznaczne i przez to mylące.
W ocenie Sądu, zmiana wysokości świadczenie wychowawczego, biorąc pod uwagę datę wydania decyzji organu I instancji (30 kwietnia 2024 r.), została dokonana z mocą wsteczną, tj. od [...] czerwca 2023 r. i ze względów już wyżej opisanych takie rozstrzygnięcie było niedopuszczalne. Nie było również podstaw do połączenia takiego rozstrzygnięcia z orzekaniem o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia.
Organy powinny w pierwszej kolejności uwzględnić, że nie ma podstaw do prowadzenia postępowania w trybie art. 27 u.p.p.w.d. w przedmiocie uchylenia lub zmiany prawa do świadczenia wychowawczego. Natomiast przeprowadzenie postępowania w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń wymagało bezwzględnego ustalenia, czy zachodzą przesłanki do uznania wypłaconych Skarżącej świadczeń za świadczenia nienależnie pobrane na gruncie art. 25 u.p.p.w.d.
W tym zakresie zgodzić się należy ze Skarżącą, że organy obu instancji pominęły pkt 3 ww. wyroku Sądu Okręgowego w B.. Ustawodawca przewidział możliwość uzgodnienia przez rozwodzących się małżonków spraw związanych ze sposobem wykonywania władzy rodzicielskiej, które mogą być określone w porozumieniu. W razie zgodnego wniosku rodziców o pozostawienie im obojgu władzy rodzicielskiej, sporządzenie przez nich porozumienia jest obligatoryjne. W obu wypadkach porozumienie podlega ocenie sądu pod kątem dobra dziecka. W treści wyroku musi być zamieszczone określenie powierzenia władzy rodzicielskiej, sposobu jej wykonywania oraz kontaktów z dzieckiem.
Jak wynika z akt administracyjnych przedłożonych do sprawy, Skarżąca oraz ojciec dziecka takie porozumienie zawarli – co odzwierciedla treść wyroku rozwodowego, w którym zobowiązano Skarżącą do "odbierania w pełnej wysokości zasiłków 500+". Stwierdzić więc należy, że wobec zawarcia przez rodziców porozumienia i nałożenia w wyroku rozwodowym na Skarżącą obowiązku pobierania świadczeń wychowawczych, organy administracji nie są uprawnione do kwestionowania, czy też zmiany rozumienia ustaleń podjętych przed sądem powszechnym przez rodziców w tym zakresie, a tym bardziej do kwestionowania rozstrzygnięć tego sądu.
Sąd rozpoznający niniejszą sprawę podziela stanowisko, zgodnie z którym wobec zawarcia przez rodziców porozumienia, co do sposobu sprawowania władzy rodzicielskiej i pieczy nad dzieckiem oraz które to porozumienie stało się integralną częścią wyroku sądu powszechnego, organy administracji nie są uprawnione do negowania ustaleń w tym zakresie (por. WSA w Gliwicach w wyroku z dnia 17 listopada 2020 r., sygn. akt II SA/GL 659/20; w wyroku z 23 listopada 2021 r., sygn. akt II SA/Gl 1055/21, CBOSA). Dodatkowo należy zauważyć, że z akt sprawy nie wynika aby ojciec dziecka złożył wniosek o przyznanie mu świadczenia wychowawczego za okres będący przedmiotem niniejszego postępowania, co w ocenie Sądu wyłącza zastosowanie przepisu art. 5 ust. 2a u.p.p.w.d. Zdaniem składu orzekającego, wobec zawarcia przez rodziców porozumienia co do sposobu pobierania świadczenia wychowawczego, organy administracji publicznej nie są uprawnione do negowania ustaleń w tym zakresie. Mając na uwadze cel świadczenia oraz jego wysokość (500 zł), w ocenie sądu administracyjnego dopuszczalne jest bowiem zawarcie porozumienia w tej kwestii.
Przepis art. 5 ust. 2a u.p.p.w.d. jest przepisem prawa materialnego, który przyznaje jedynie możliwość ustalenia przez organ rodzicom sprawującym opieką naprzemienną prawa do świadczenia wychowawczego w wysokości połowy kwoty dla każdego z nich przysługującej za dany miesiąc, pod warunkiem, że oboje wystąpią o przyznanie takiego świadczenia. Jeżeli jednak rodzice uzgodnią w jakiejkolwiek formie, że tylko jedno z nich będzie otrzymywać pełne świadczenie, a drugie nie wystąpi o przyznanie świadczenia, to taki stan nie narusza powołanej wyżej regulacji. Celem świadczenia wychowawczego określonym w art. 4 ust. 1 u.p.p.w.d. jest dobro dziecka i wsparcie finansowe Państwa w jego wychowywaniu i zaspokajaniu jego potrzeb życiowych.
Stanowisko zakładające, iż w sytuacji braku wniosku jednego z rodziców o przyznanie świadczenia wychowawczego (jak na gruncie rozpoznawanej sprawy), świadczenie na dziecko powinno być przyznane rodzicowi tylko w połowie wysokości, sprzeczne jest z celem powołanej wyżej regulacji. W badanej sprawie opieka wykonywana jest naprzemiennie przez rodziców. Ojciec dziecka świadomie jednak zrezygnował z otrzymywania tego świadczenia i sąd rozwodowy uprawnił (jednocześnie zobowiązał) tylko jedno z rodziców do pobierania świadczenia wychowawczego.
Sąd podziela stanowisko, iż interes społeczny w żadnej mierze nie stał też w sprzeczności ze słusznym interesem Strony. Istotne jest bowiem jedynie to, czy łączna kwota świadczenia wynosi 800 (poprzednio 500 zł). Do takiej bowiem kwoty Państwo partycypuje w wydatkach na wychowanie dziecka. Pozbawienie pełnego świadczenia w okolicznościach niniejszej sprawy w wyniku literalnej wykładni art. 5 ust. 2a ustawy, narusza zatem konstytucyjne zasady uwzględnienia dobra rodziny (art. 71 ust. 1 zd. 1 Konstytucji RP) oraz ochrony praw dziecka (art. 72 ust. 1 Konstytucji RP). Stąd też w niniejszej sprawie należało zastosować celowościową wykładnię tego przepisu, gdyż żadne wartości chronione konstytucyjnie nie przemawiają za innym rozwiązaniem zaistniałej sytuacji (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 17 listopada 2020 r. sygn. akt II SA/Gl 659/20, CBOSA).
Charakter i cel tego świadczenia winny mieć nadrzędne znaczenie przy ustalaniu praw do niego. Świadczenie to służy zaspokojeniu potrzeb dziecka, dbałości o jego dobro i ochronę.
W rezultacie brak było podstaw do dalszych rozważań czy pobrane świadczenie za ww. okres jest świadczeniem nienależnie pobranym.
Sąd zauważa też, że organy administracji publicznej orzekające w sprawie nie wskazały nawet konkretnej podstawy prawnej, która w ich ocenie miała stanowić o uznaniu świadczeń za sporny okres za nienależnie pobrane. Wydanie bowiem decyzji uchylającej prawo do świadczenia wychowawczego, nie uprawniało organu do niejako automatycznego uznania świadczeń za nienależnie pobrane w danym okresie, z pominięciem oceny czy środki przyznane i wypłacone, na podstawie przyznanego uprzednio prawa do świadczenia wychowawczego, zostały wykorzystane zgodnie z celem, jaki został przez ustawodawcę określony dla tego rodzaju świadczeń, określonym w treści art. 4 ust. 1 ustawy. I chociaż świadczenie przysługuje podmiotom wskazanym w ust. 2 tego przepisu, tj. na gruncie niniejszej sprawy – matce lub ojcu, to jednak przedmiotowe świadczenie służy dziecku, a w wyroku rozwodowym przesądzono, że tylko Skarżącej przysługuje prawo pobierania świadczenia wychowawczego. W sytuacji przeznaczenia środków pochodzących ze świadczenia wychowawczego na "pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem" małoletniej córki, uzasadnione staje się stwierdzenie, iż w sprawie nie zaistniała podstawa do uznania świadczeń wypłaconych za okres od 1 czerwca 2023r. do 30 kwietnia 2024r. za nienależnie pobrane.
Żądanie zwrotu świadczeń, spożytkowanych na zaspokojenie potrzeb dziecka, na które zostało przyznane, byłoby nie do pogodzenia z ratio legis przepisów ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Nie pozostaje przy tym bez znaczenia, że świadczenie za sporny okres nie mogłoby już zostać przyznane na wniosek ojca małoletniej - co w rezultacie oznaczałoby faktyczne pozbawienie dziecka wsparcia finansowego, o którym mowa w przepisach ustawy. Przysługiwanie Skarżącej prawa do świadczenia wychowawczego na córkę w pełnej wysokości w okresie od 1 czerwca 2023 r. do 31 maja 2024 r., przy pełnej akceptacji ojca małoletniej, realizowało cel ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, zabezpieczało potrzeby dziecka i nie było świadczeniem nienależnie pobranym.
Jednakże wobec uznania przez Sąd dopuszczalności porozumienia rodziców co do sposobu pobierania świadczenia wychowawczego, zawartego na gruncie rozpoznawanej sprawy - w wyroku rozwodowym, uchybienia w zakresie kwalifikacji świadczeń na tle przesłanek określonych w art. 25 u.p.p.w.d., pozostają bez istotnego wpływu na rozstrzygnięcie.
W rezultacie kontrola sądowoadministracyjna rozpoznawanej sprawy doprowadziła do stwierdzenia naruszenia art. 5 ust. 2a u.p.p.w.d.
Mając powyższe na uwadze, Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a., orzekł jak w sentencji - uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję organu pierwszej instancji. W oparciu o art. 145 § 3 p.p.s.a. Sąd stwierdzając podstawę do umorzenia postępowania administracyjnego, umorzył jednocześnie to postępowanie. W ten sposób, kierując się zasadami ekonomiki procesowej, ustawodawca umożliwił, aby wyrok sądu administracyjnego w takiej sytuacji definitywnie załatwiał sprawę administracyjną bez potrzeby ponownego angażowania organu administracji publicznej tylko po to, żeby wydał decyzję o umorzeniu postępowania.
O kosztach postępowania sądowego orzeczono w punkcie 3 wyroku na mocy art. 200 p.p.s.a. i art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 1935). Na zasądzone koszty składają się koszty zastępstwa procesowego w kwocie 480 zł.