II SA/Bd 679/24

II SA/Bd 679/24 - Wyrok WSA w Bydgoszczy
Data orzeczenia
2025-01-08
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-08-06
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Sędziowie
Joanna Brzezińska /przewodniczący/
Mariusz Pawełczak
Renata Owczarzak /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
uchylono decyzje I i II instancji w częściach
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 901
art. 106
Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Joanna Brzezińska Sędziowie sędzia WSA Renata Owczarzak (spr.) asesor WSA Mariusz Pawełczak Protokolant starszy sekretarz sądowy Marlena Krzyżaniak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 stycznia 2025 r. sprawy ze skargi J. O. reprezentowanej przez opiekuna prawnego P. O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] maja 2024 r. nr [...] w przedmiocie zmiany decyzji dotyczącej odpłatności za pobyt w ośrodku opiekuńczym 1. uchyla zaskarżoną decyzję w części utrzymującej w mocy pkt 2 decyzji Wójta Gminy O. z dnia [...] lutego 2024 r. nr [...] oraz pkt 2 decyzji Wójta Gminy O. z dnia [...] lutego 2024 r. nr [...], 2. oddala skargę w pozostałej części.
Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] lutego 2024 r., nr [...] Wójt Gminy O., wniósł zmianę do decyzji nr [...] z dnia [...].06.2017 r. ze zmianami oraz
nr [...] z dnia [...].05.2019 r. w części dotyczącej odpłatności za pobyt J. O. w Międzygminnym Ośrodku Opiekuńczym w P. , ustalając odpłatność w okresie od [...] kwietnia 2019 r. do [...] marca 2020 r. w wysokości [...] zł miesięczne oraz w pkcie 2, zobowiązał do zwrotu należności w łącznej kwocie [...]zł (stanowiącej różnicę pomiędzy poprzednią wysokością opłaty a obecnie ustaloną) za ww. okres, w terminie do dnia [...] marca 2024 r. na konto Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w O..
W uzasadnieniu powyższej decyzji organ I instancji wskazał, że w dniu [...] maja 2019r. została wydana decyzja nr [...] dotycząca zmiany decyzji
nr [...] z dnia [...].06.2017 r. w części dotyczącej ustalenia miesięcznej odpłatności za pobyt J. O. w Międzygminnym Ośrodku Opiekuńczym
w P. . Odpłatność J. O. wynosiła [...] zł. Przy naliczaniu miesięcznej odpłatności J. O. organ I instancji wziął pod uwagę dochód z tytułu emerytury wraz z dodatkiem pielęgnacyjnym, otrzymywanej z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, która łącznie wynosiła [...] zł. W chwili wydania decyzji, organ pierwszej instancji dysponował informacją sporządzoną przez J. O. oraz P. O. z dnia
[...] lutego 2018r., w której wskazano, iż od [...] marca 2018 r. nastąpiło zrzeczenie się renty po zmarłym mężu B. O., którą Strona otrzymywała z niemieckiej instytucji (pismo informujące z dnia [...].02.2018 r.).
W dniu [...].04.2019 r. P. O. złożył pismo, z którego wynikało, iż
od października 2018r. renta z instytucji niemieckiej nie wpływa na konto matki J. O.. Powyższy fakt został potwierdzony w części II wywiadu środowiskowego z dnia [...] kwietnia 2019r. Z przedłożonego dokumentu wynika, iż P. O. nie dysponował rentą z instytucji niemieckiej, gdyż jego małżonka wykorzystała uprawnienia do konta, z którego przejęła świadczenia. Biorąc powyższe pod uwagę i mając na względzie zrzeczenie się prawa do renty z instytucji niemieckiej, organ na dzień wydania decyzji brał pod uwagę dochody z tytułu renty wypłacanej z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.
W dniu [...] maja 2020 r. do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w O. wpłynął z Międzygminnego Ośrodka Opiekuńczego w P. wywiad aktualizacyjny, w związku z waloryzacją emerytury, przeprowadzony z J. O..
Z wywiadu wynika, iż "Zainteresowana otrzymywała emeryturę po mężu z [...], która została wstrzymana z uwagi na fakt, że Pani J. mieszka na terytorium [...]. Sprawę prowadzi syn P. ".
W celu weryfikacji informacji zawartych w wywiadzie, Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w O. wystąpił z wnioskiem o udostępnienie danych ze zbioru danych osobowych do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...].06.2020r. o udzielenie informacji, czy J. O. otrzymuje świadczenie zagraniczne. Zakład Ubezpieczeń Społecznych pismem nr [...]
z dnia [...].07.2020 r. poinformował, iż J. O. nie pobiera świadczeń w ZUS Wydział Realizacji Umów Międzynarodowych w O.. Brak informacji na temat ewentualnego niemieckiego świadczenia i jego wysokości. Dysponując takim materiałem dowodowym, organ pierwszej instancji w dalszym ciągu przy ustalaniu odpłatności J. O. za pobyt w Międzygminnym Ośrodku Opiekuńczym w P. brał pod uwagę świadczenie emerytalne wypłacane przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych.
Organ pierwszej instancji zwrócił uwagę na fakt, iż z wywiadu środowiskowego cz. II przeprowadzonego z P. O. z dnia [...] marca 2021 r. wynika, iż syn jest uprawniony do konta matki, na które wpływało świadczenie wypłacane z [...],
z którego regulowana jest odpłatność za pobyt matki J. O. w ww. placówce.
Z jednej strony P. O. wypowiada się w trybie przeszłym, iż świadczenie wpływało na konto, a z drugiej strony informuje, iż z niemieckiej renty reguluje należności.
W związku z rozbieżnościami, P. O. złożył wyjaśnienie dnia [...].03.2021r.,
w którym oświadczył, iż o rencie zagranicznej matki nie ma wiedzy i nie posiada informacji na ten temat.
W rodzinnych wywiadach środowiskowych cz. IV z dnia [...].05.2021 r., [...].02.2022r., [...].04.2022r. z J. O. wykazywane było tylko świadczenie emerytalne otrzymywane z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Dlatego organ pierwszej instancji przy naliczaniu odpłatności za pobyt J. O. w Międzygminnym Ośrodku Opiekuńczym w P. w dalszym ciągu brał pod uwagę emeryturę wypłacaną przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, bazując na dostępnej dokumentacji, tj. wywiadach z Zainteresowaną i wyjaśnieniach składanych przez syna - P. O..
Po weryfikacji dostępnego materiału dowodowego organ pierwszej instancji doszedł do wniosku, iż wyjaśnienia P. O. są niespójne. W związku z tym, dnia [...] października 2022 r. Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w O. wystąpił z wnioskiem o udostępnienie danych ze zbioru danych osobowych do instytucji zagranicznej D. R. Berlin Brandenburg z prośbą o informację, w jakiej wysokości w poszczególnych miesiącach pobierała świadczenie J. O., oraz na jaki numer konta były przekazywane środki, ze wskazaniem właściciela rachunku. W odpowiedzi D. R. poinformował, iż świadczenie (renta wdowia) wypłacana jest na rachunek bankowy, którego posiadaczem jest J. O.. Organ zagraniczny wskazał wysokość świadczenia w okresie od [...] kwietnia 2019r. Wynika z niego, że J. O. otrzymuje rentę: od [...] kwietnia 2019 r. w wysokości [...] EUR miesięcznie, od [...] lipca 2019 r. w wysokości [...] EUR miesięcznie, od [...] lipca 2020 r. w wysokości [...] EUR miesięcznie, od [...] lipca 2022 r. w wysokości 525,06 miesięcznie i od [...] lipca 2023r.- [...] EUR.
Biorąc pod uwagę powyższe ustalenia, organ pierwszej instancji wszczął postępowanie w sprawie ponownego naliczenia odpłatności począwszy od dnia
[...] kwietnia 2019 r. Po ponownej weryfikacji sprawy, organ przy przeliczeniu dochodu J. O. wziął pod uwagę:
. zwaloryzowaną od [...] marca 2019 r. emeryturę wraz z dodatkiem pielęgnacyjnym, zgodnie z decyzją znak: [...] z dnia [...] marca 2019 r. w wysokości [...] zł,
. rentę wdowią wypłacaną przez instytucję niemiecką w wysokości [...] euro.
Zgodnie z art. 8 ust. 13 ustawy o pomocy społecznej, w przypadku uzyskiwania dochodu w walucie obcej, wysokość tego dochodu ustala się według średniego kursu Narodowego Banku [...] z dnia wydania decyzji administracyjnej w sprawie świadczenia z pomocy społecznej.
Dochód strony przy ustalaniu odpłatności od [...].04.2019 r. wynosi [...] zł, zatem po weryfikacji dochodu ustalono odpłatność za pobyt J. O.
w Międzygminnym Ośrodku Opiekuńczym w P. w kwocie [...]zł, co stanowi 70% posiadanego dochodu (4.085,94 zł x 70% = [...] zł).
Biorąc powyższe pod uwagę ustalono, że J. O. od dnia [...].04.2019 r. winna ponosić odpłatność w kwocie [...]zł miesięcznie za pobyt w placówce. Natomiast na podstawie decyzji nr [...] z dnia [...].05.2019 r. ponosiła odpłatność w kwocie [...]zł. Różnica pomiędzy kwotą należną wynikająca z ponownego przeliczenia dochodu i ustalenia wysokości odpłatności stanowi kwotę [...]zł miesięcznie. Kwota ta pomnożona przez 12 miesięcy (tj. okres od [...].04.2019r. do [...].03.2020 r.) wynosi [...] zł i stanowi niedopłatę.
Organ I instancji zwrócił uwagę, że w pouczeniu decyzji nr [...]
z dnia [...].05.2019 r. dotyczącej odpłatności za pobyt w Międzygminnym Ośrodku Opiekuńczym w P. , strona została pouczona zgodnie z art. 109 u.p.s., że osoby i rodziny korzystające ze świadczeń z pomocy społecznej oraz osoby, o których mowa
w art. 61 ust. 1 pkt 2, są obowiązane niezwłocznie poinformować organ, który przyznał świadczenie lub ustalił odpłatność, o każdej zmianie w ich sytuacji osobistej, dochodowej i majątkowej, która wiąże się z podstawą do przyznania świadczeń lub ponoszenia odpłatności. Ponieważ Strona nie zgłosiła zmiany sytuacji dochodowej, do czego była zobowiązana, organ pierwszej instancji orzekł o zmianie decyzji.
Organ I instancji wyjaśnił również, że zgodnie z art. 106 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej, decyzję administracyjną zmienia się lub uchyla na niekorzyść strony bez jej zgody w przypadku zmiany przepisów prawa, zmiany sytuacji dochodowej lub osobistej strony, pobrania nienależnego świadczenia, a także można zmienić lub uchylić decyzję, jeżeli wystąpiły przesłanki, o których mowa w art. 11, art. 12 i art. 107 ust. 5. Zmiana decyzji administracyjnej na korzyść strony nie wymaga jej zgody. Zmiana decyzji na podstawie art. 106 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej dotycząca ustalenia wysokości opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej może mieć skutek wsteczny, tj. wywołać skutek z datą wcześniejszą, aniżeli data wydania decyzji zmieniającej.
W odwołaniu od powyższej decyzji J. O. zarzuciła naruszenie:
0. art. 6, art. 7, art. 7b, art. 8 oraz art. 77 § 1 k.p.a. poprzez bezczynność organu w zakresie ustalenia stanu faktycznego będącego podstawą decyzji;
1. art. 8, art. 11, art. 107 § 2 k.p.a. poprzez pominięcie istotnych okoliczności sprawy;
2. art. 9 k.p.a. poprzez zaniechanie informowania strony;
3. art. 15 i art. 108 k.p.a. poprzez nieuzasadnione nadanie decyzji rygoru natychmiastowej wykonalności i naruszenie zasady dwuinstancyjnej kontroli;
4. art. 138 § 2 k.p.a. poprzez niezastosowanie się do wytycznych organu odwoławczego;
5. art. 61 ust. 3 w zw. z ust. 2 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej poprzez uznanie, że skarżąca nie wywiązywała się z obowiązku opłaty za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej ustalonego w decyzji lub umowie, o której mowa w art. 103 ust. 2 ustawy, gdyż opłaty te były wnoszone terminowo w ustalonej wysokości;
6. art. 100 ust. 1 ustawy poprzez naruszenie zasady kierowania się w pierwszej kolejności dobrem osoby korzystającej z pomocy społecznej i ochroną dóbr osobistych; art. 104 ust. 1 ustawy poprzez niewłaściwe zastosowanie;
7. art. 104 ust. 1 i 4 ustawy poprzez jego niezastosowanie.
Strona wniosła o zwolnienie z obowiązku zwrotu kwoty [...]zł z uwagi na stan majątkowy, gdyż żądanie zwrotu ww. kwoty stanowiłoby dla niej nadmierne obciążenie i niweczyłoby skutki udzielonej pomocy.
Odwołująca podniosła, że w piśmie z dnia [...] sierpnia 2021 r. P. O. w imieniu odwołującej podał, że przysługuje jej świadczenie emerytalne z tytułu renty niemieckiej i przedstawił dokumenty dotyczące uprawnień do świadczenia z ubezpieczenia społecznego w [...]. Organ I instancji dopiero po upływie roku, bo w październiku 2022 r., wystąpił do organu rentowego na terenie [...]. Odwołująca nie może ponosić odpowiedzialności za bierność organu I instancji, który nie podjął niezwłocznie działań zmierzających do ustalenia opłaty za pobyt z uwzględnieniem ww. świadczeń niemieckich. Nieprawdziwe jest w związku z tym twierdzenie, że J. O. nie poinformowała organu o otrzymywaniu świadczenia z [...] w formie renty wdowiej. Zrobił to w imieniu ww. jej opiekun prawny, P. O..
Dodatkowo opiekun prawny skarżącej P. O. podniósł, że Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w O. już w 2018 roku miał wiedzę o przysługującym J. O. świadczeniu emerytalno-rentowym z niemieckiego systemu ubezpieczeń,
o czym świadczą takie dokumenty jak: wniosek o udostępnienie danych ze zbioru danych osobowych z dnia [...] lutego 2018 r. skierowany do ZUS w O. oraz przekazana organowi I instancji korespondencja P. O. prowadzona z niemieckim organem rentowym. Nie doszło zatem do przekazania organowi nieprawdziwych informacji o sytuacji osobistej i majątkowej J. O..
Odwołująca i jej opiekun prawny P. O. oświadczyła, że dopełniła wszelkich obowiązków wynikających z przepisów prawa, a także dołożyła należytej staranności w bieżącym przekazywaniu organowi wszelkich informacji mogących mieć wpływ na wysokość opłaty za pobyt w Międzygminnym Ośrodku Opiekuńczym w P. oraz nigdy nie uchylała się od regulowania odpłatności za pobyt w DPS i nie kwestionowała wysokości opłat.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze po rozpatrzeniu odwołania, decyzją z dnia [...] maja 2024r., nr [...] orzekło o utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji.
W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy podniósł, iż decyzją Wójta Gminy O. z dnia [...].03.2017 r., znak: [...] J. O. została skierowana do Międzygminnego Ośrodka Opiekuńczego w P. i w dniu [...].05.2017 r. zamieszkała w placówce. Decyzją z dnia [...].06.2017 r., znak: [...] została ustalona odpłatność za pobyt J. O. zgodnie z art. 60 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej. Organ ustalił, że dochód J. O. stanowi emerytura i dodatek pielęgnacyjny, tj. łącznie [...] zł (nie brano pod uwagę renty wdowiej). W pouczeniu decyzji Strona została poinformowana, iż osoby i rodziny korzystające ze świadczeń pomocy społecznej są obowiązane niezwłocznie poinformować organ, który przyznał świadczenie, o każdej zmianie w ich sytuacji osobistej, dochodowej i majątkowej, która wiąże się z podstawą do przyznania świadczeń - zgodnie z art. 109 ustawy o pomocy społecznej. Ponownie strona była informowana o ciążącym obowiązku wynikającym z art. 109 ustawy o pomocy społecznej w kolejnych decyzjach zmieniających odpłatność: (decyzja z dnia [...].05.2019r., znak: [...], decyzja z dnia [...].06.2020 r., znak: [...], decyzja z dnia [...].06.2021 r., znak: [...], decyzja z dnia [...].02.2022 r., znak: [...], decyzja z dnia [...].04.2022 r., znak: PS 5026.10.2022.
W dniu [...].04.2019 r. do GOPS w O. wpłynęło pismo P. O. z informacją o zmianie sytuacji finansowej J. O. i prośbą o uchylenie odpłatności z renty z [...], gdyż świadczenie to nie wpływa na konto J. O..
Ponadto w aktualizacjach wywiadu środowiskowego przeprowadzonych w okresie od marca 2019 r. do marca 2023 r. z J. O., brak jest informacji o świadczeniu z [...], widnieje jedynie informacja, że sprawę prowadzi syn P..
W aktualizacji wywiadu środowiskowego część II z dnia [...].03.2019 r. z J. O., przeprowadzonym przez pracownika socjalnego Międzygminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w P. również brak informacji o rencie z [...]. W aktualizacji wywiadu część IV z dnia [...].05.2020 r. przeprowadzonym przez specjalistę pracy socjalnej Międzygminnego Ośrodka Opiekuńczego w P. na stronie 3 widnieje informacja, że: "Pani J. otrzymywała również emeryturę po mężu z [...], która została wstrzymana z uwagi na fakt, że Pani J. mieszka na terytorium [...]. Sprawę prowadzi syn P.". W aktualizacji wywiadu część IV z dnia [...].05.2021 r. z J. O. przeprowadzonym przez pracownika socjalnego Międzygminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w P. brak informacji o rencie z [...]. W aktualizacji wywiadu część IV z dnia [...].04.2022 r. z J. O. - brak informacji o rencie z [...].
Organ pierwszej instancji przekazując odwołanie strony wyjaśnił, że zmieniając decyzję w części dotyczącej odpłatności, brał pod uwagę wywiady aktualizacyjne przeprowadzone z J. O., jako dowód w sprawie, gdyż przed ustanowieniem opiekuna prawnego, zainteresowana posiadała zdolność do czynności prawnych.
Kolegium podkreśliło, że zgodnie z art. 107 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, rodzinny wywiad środowiskowy przeprowadza się u osób i rodzin korzystających lub ubiegających się o świadczenia z pomocy społecznej w celu ustalenia ich sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej oraz u osób, o których mowa w art. 103 u.p.s. Czynność ta ma charakter osobisty i nie może być dokonana przez pełnomocnika. Ze względu na cel wywiadu środowiskowego i jego zakres przedmiotowy nie można go przeprowadzić z pominięciem wnioskodawcy. Jest to osoba, w której interesie toczy się postępowanie o przyznanie świadczenia, zatem przeprowadzenie z nią wywiadu wymaga czynnego udziału strony w postępowaniu. Wywiad ma za zadanie ustalić sytuację rodzinną, osobistą, majątkową, dochodową konkretnej osoby, więc najbardziej pożądane jest uzyskanie informacji bezpośrednio od osoby, której ma być udzielona pomoc (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 16.12.2015 r., sygn. akt I SA/Wa 1009/15).
Z wywiadów alimentacyjnych i oświadczeń składanych przez P. O. - syna J. O. jako osoby zobowiązanej, a od maja 2022 r. opiekuna prawnego J. O., również brak wykazania świadczenia rentowego z [...] (por. wywiad alimentacyjny część II z dnia [...].04.2019r. przeprowadzony przez pracownika socjalnego Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w S. z Panem P. O. jako osobą zobowiązaną zgodnie z art. 103 ustawy o pomocy społecznej w części V (wnioski pracownika socjalnego) widnieje informacja: "że małżonka Pana O. wykorzystała uprawnienie do konta matki J. O., na które wpływało świadczenie wypłacane z [...] renta rodzinna, przejmując świadczenie, z którego Pan P. regulował zobowiązanie matki za opłatność za dps.."
W wywiadzie alimentacyjnym część II z dnia [...].03.2021 r. przeprowadzonym przez pracownika socjalnego Miejsko - Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w S. z P. O. jako osobą zobowiązaną, zgodnie z art. 103 ustawy o pomocy społecznej, (w części V - wnioski pracownika socjalnego) widnieje informacja: "Jest upoważniony do konta matki J. O., na które wpływało świadczenie wypłacane z [...] - renta rodzinna, z którego Pan P. reguluje zobowiązanie matki za odpłatność za DPS. Pan P. interesuje się sytuacją matki, ale nie pomagał finansowo i w obecnej sytuacji nie ma możliwości wsparcia matki finansowo za pobyt w DPS w P. ". Po otrzymaniu w dniu [...].03.2021 r. powyższej informacji, pracownik socjalny GOPS w O. skontaktował się z pracownikiem M-GOPS w S. z prośbą o wyjaśnienie kwestii wypłaty J. O. renty z [...], poprzez złożenie stosowanego wyjaśnienia przez P. O.. P. - wyjaśnienie z dnia [...].03.2021 r. złożone zostało przez P. O. o następującej treści: "o rencie zagranicznej mojej mamy nie mam wiedzy i nie posiadam informacji na ten temat".
W aktualizacji wywiadu część IV z dnia [...].04.2023r. z P. O. jako opiekunem prawnym J. O., brakuje informacji o rencie z [...].
W celu wyjaśnienia kwestii podnoszonej przez stronę, co do braku wypłaty świadczenia rentowego - renty z [...], Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w O. wystąpił pismem z dnia [...] czerwca 2020 r. z wnioskiem do ZUS Wydziału Realizacji Umów Międzynarodowych w O. o udostępnienie danych ze zbioru danych osobowych o udzielnie informacji, czy J. O. otrzymuje świadczenie zagraniczne. P. z dnia [...] lipca 2020 r. otrzymano odpowiedź, że: "Pani J. O. nie pobiera świadczeń w ZUS Wydział Umów Międzynarodowych w O.. Brak informacji na temat ewentualnego niemieckiego świadczenia i jego wysokości".
Odnosząc się do zarzutu odwołania, jakoby P. O. w piśmie z dnia [...] sierpnia 2021 r. poinformował organ pierwszej instancji o otrzymywanej przez J. O. rencie z [...], organ pierwszej instancji wyjaśnił, że w dzienniku korespondencyjnym GOPS w O. brak potwierdzenia wpływu pisma od nadawcy P. O.. Nie jest zatem prawdą, że na podstawie informacji zawartych w rzekomym piśmie z dnia [...] sierpnia 2021 r., Wójt Gminy O. zobowiązał P. O. do zapłaty kwoty [...]zł na poczet opłat za pobyt J. O. w MOO w P. za okres od [...].04.2018 r. do [...].03.2019 r. Kolegium zwróciło uwagę na fakt, że P. O. został zobowiązany do zapłaty ww. kwoty za pobyt matki w MOP w P. ze względu na to, iż organ powziął informację (którą zataił P. O.), tj. w oparciu o dokumenty przekazane przez Miejsko-Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w S. z dnia [...].04.2021 r. Ustalono, że w dniu [...] marca 2018 r. Pan O. sprzedał nieruchomość, której był właścicielem. Zmiana sytuacji majątkowej miała niewątpliwie wpływ na wysokość odpłatności za pobyt J. O. w MOO w P. , jaką był zobowiązany ponosić Pan O. .
Biorąc pod uwagę powyższe czynności wykonane przez organ pierwszej instancji, zarzut o naruszenie art. 6, art. 7, art. 8 oraz 77 oraz 107 § 2 oraz art. 138 § 2 kodeksu postępowania administracyjnego w ocenie Kolegium uznać należy za bezzasadny.
Przekazując odwołanie do Kolegium organ pierwszej instancji wyjaśnił, że po raz pierwszy powziął informację o rencie J. O. z [...] w dniu [...].02.2018 r. - informację tę przekazała J. O., żona P. O.. Z informacji wynikało, że aktualnie między małżonkami doszło do konfliktu, dlatego Joanna postanowiła ujawnić fakt dodatkowego dochodu swojej teściowej. Z powyższego wynika, że od samego początku podczas przeprowadzania pierwszego wywiadu w październiku 2016 r. fakt renty z [...] został zatajony. P. O. przedłożył pismo z datą [...].02.2018 r., którą rzekomo wysłał do instytucji Niemieckiej (dowód: informacja w języku niemieckim wraz z potwierdzeniem nadania, dostarczone przez P. O., tłumaczenie uwierzytelnione z języka niemieckiego, przetłumaczone przez tłumacza przysięgłego języka niemieckiego). Zatem zarzut podnoszony w odwołaniu, dotyczący źródła pochodzenia pisma jest w ocenie Kolegium bezzasadny, gdyż P. O. osobiście dostarczył powyższą korespondencję do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w O.. Z treści pisma wynikało, że Pani J. zrzeka się renty z [...],
a powodem jest jej stan zdrowia i jej stały pobyt w [...] oraz, że wycofuje pełnomocnictwo dla J. O., i że wszystkie pisma należy kierować na adres oraz e-maila P. O.. Ponadto Pan O. stwierdził, że jeśli Pani O. zamelduje się w [...] to jej renta zostanie pomniejszona.
Zdaniem Kolegium, P. O. w trakcie całego pobytu matki J. O. w Domu Pomocy Społecznej przekazywał sprzeczne informacje. Organ pierwszej instancji wyjaśnił, że w dniu [...].02.2024 r. wystosował wniosek o udostępnienie danych ze zbioru danych osobowych z zapytaniem, czy informacja o zrzeczeniu się prawa do renty z [...] faktycznie dotarła do Instytucji zagranicznej. Obecnie organ oczekuje na odpowiedź z Instytucji zagranicznej, jednak do rozstrzygnięcia w oparciu o art. 106 ust. 5 o.p.s., informacja ta nie ma istotnego znaczenia.
W ocenie Kolegium, podawanie przez odwołującego w toku postępowania sprzecznych informacji na temat renty z [...], którą otrzymuje matka, może świadczyć o tym, że dążył on do tego, aby dochód z tego tytułu nie był brany pod uwagę przy ustalaniu odpłatności za jej pobyt w domu pomocy społecznej. Organ odwoławczy podkreślił, że pierwszym wysiłkiem, jaki powinien uczynić ubiegający się o pomoc społeczną, jest udzielenie organowi pomocy w ustaleniu sytuacji faktycznej (osobistej, rodzinnej, dochodowej, majątkowej). Współpraca ubiegającego się o pomoc społeczną w przezwyciężaniu trudnej sytuacji życiowej, powinna polegać zarówno na przedłożeniu organom wszelkich dokumentów, jak i wyjaśnień pozwalających na ocenę spełnienia przez ubiegającego się o pomoc społeczną przesłanek przyznania świadczenia z zakresu pomocy społecznej. Występując o udzielenie wsparcia na zasadach określonych w ustawie o pomocy społecznej, osoba wnioskująca o przyznanie pomocy musi akceptować reguły procedowania w tej materii. Oznacza to, że zobligowana jest do współdziałania z pracownikiem socjalnym. Przejawem owej współpracy jest przedstawienie wszelkich informacji mających znaczenie dla rozpoznawanej sprawy. Na środki z pomocy społecznej nie powinny liczyć osoby, które nie współpracują z organami w wyjaśnieniu swej sytuacji, a także zatajają swe dochody, uniemożliwiając rzetelne rozpatrzenie podania o pomoc (por. wyrok WSA w Krakowie z dnia 15 stycznia 2024 r. sygn. akt III SA/Kr 312/23).
Z analizy treści wywiadów oraz pism i wyjaśnień odwołującego wynika, że podaje on informacje, iż na konto matki wpływała renta z [...], z której pokrywane były koszty pobytu w DPS, do konta upoważniona była J. O. (15.04.2021 r.), następnie że P. O. jest upoważniony do konta matki, z którego pokrywa koszty jej pobytu w DPS (9.03.2021 r.), po czym stwierdza, że o rencie zagranicznej mamy nie ma żadnej wiedzy (28.03.2021 r.).
Odnosząc się do kwestii zasady pogłębiania zaufania, o którym mowa w art. 8 kpa, Kolegium wskazało, że organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania. Organ pierwszej instancji stwierdził, iż prowadząc ponownie postępowanie w przedmiotowej sprawie kierował się powyższymi zasadami. Organ wyjaśnił, że ustalenie należności do zapłaty powoduje, iż organ realizuje zasadę równego traktowania w stosunku do Podopiecznych Ośrodka Pomocy Społecznej w O., którzy ponoszą rzeczywiste koszty z tytułu przebywania członków rodziny w innych Placówkach. Organ analizując sprawę bazował na informacjach i dokumentach dostarczonych przez P. O..
Co do zarzutu, iż decyzji został w sposób nieuzasadniony nadany rygor natychmiastowej wykonalności, Organ wyjaśnił, że ustalenie ponownie odpłatności po uwzględnieniu nowych dowodów w sprawie, jest wyjątkowo ważnym interesem Strony, w tym wypadku Gminy O., która na przełomie lat ponosiła wyższe koszty utrzymania mieszkańca w Domu Pomocy Społecznej.
Odnosząc się do kolejnego zarzutu odwołania, iż organ błędnie wyliczył rentę wdowią z [...] w wysokości brutto podanej przez niemiecki organ rentowy, nie biorąc pod uwagę, że podlegała ona opodatkowaniu i odprowadzeniu składek na ubezpieczenie społeczne w [...], Kolegium podkreśliło, że przy ustalaniu prawa do świadczeń pieniężnych, za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o: 1) miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych i koszty uzyskania przychodu; 2) składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach. Natomiast pobyt w domu pomocy społecznej jest świadczeniem niepieniężnym. Zgodnie z art. 8 ust. 13 ustawy o pomocy społecznej, w przypadku uzyskiwania dochodu w walucie obcej, wysokość tego dochodu ustala się według średniego kursu Narodowego Banku [...] z dnia wydania decyzji administracyjnej w sprawie świadczenia z pomocy społecznej. Zgodnie z zaświadczeniami o wysokości "renty wdowiej" z [...], wysokość renty brutto = renta netto.
Na marginesie Kolegium podkreśliło również, że instytucja ubezpieczeniowa każdego z państw członkowskich UE/EFTA wypłaca swoje świadczenia bezpośrednio osobom zainteresowanym. Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie pośredniczy w wypłacie zagranicznych emerytur z innego państwa członkowskiego UE/EFTA dla osób zamieszkałych w [...].
W odwołaniu wskazano także, iż pozostała część świadczeń emerytalnych i rentowych przeznaczana jest w całości na zaspokojenie niezbędnych potrzeb zainteresowanej, zwłaszcza koniecznych leków, ubrań, środków pielęgnacyjnych. Z analizy akt sprawy wynika, że Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w O. w dniu [...].09.2023 r. wystąpił do Międzygminnego Ośrodka Opiekuńczego w P. z wnioskiem udostępnienie danych ze zbioru danych osobowych z prośbą o udzielenie informacji, czy były ponoszone dodatkowe koszty związane z pobytem J. O.. Z uzyskanych informacji wynikało, iż w okresie od kwietnia 2019 r. do marca 2020 r. poniesione dodatkowe koszty z tytułu zakupu pieluchomajtek, leków, czy środków pielęgnacyjnych wyniosły [...] zł. Bazując na udostępnionym wykazie organ stwierdził, że kwoty przekazywane na dodatkowe potrzeby matki J. O. nie stanowią całości świadczeń emerytalnych i rentowych. Dlatego też organ pierwszej instancji przyjął, iż strona dysponuje środkami, które umożliwią uregulowanie należności.
Kolegium zwróciło uwagę, że w toku postępowania P. O. zobowiązał się do przedłożenia dokumentów (dowodów) do sprawy, które wskazałyby szczególną okoliczność zwalniającą z uregulowania należności. W dniu [...].01.2024 r. P. O. dostarczył dokumenty dotyczące jego osoby (wypowiedzenie umowy zlecenie, świadectwo pracy, zaświadczenie z Powiatowego Urzędu Pracy, które nie dotyczyły J. O. oraz PIT-11, potwierdzające dochody zagraniczne). Ponadto P. O. w wyznaczonym czasie nie dostarczył dokumentów, które świadczyłyby o szczególnych okolicznościach, pozwalających na odstąpienie od uregulowania należności.
Kolegium zwróciło uwagę, że do odwołania strona dołączyła PIT-11 - informacja o przychodach z innych źródeł oraz dochodach i pobranych zaliczkach na podatek dochodowy J. O. za lata: 2019, 2020, 2021 - w których wykazano dochody z emerytury/renty zagranicznej. W ocenie składu orzekającego świadczy to o tym, że strona nie przedłożyła w organie pierwszej instancji wszystkich dowodów pozwalających na prawidłowe ustalenie dochodu, mając pełną świadomość, że od tego dochodu uzależniona jest wysokość ustalonej miesięcznej odpłatności za pobyt w Międzygminnym Ośrodku Opiekuńczym w P. .
Kolegium podkreśliło, że umorzenie należności w całości jest najdalej idącą formą udzielenia ulgi w spłacie. Instrument ten z uwagi na swój charakter, powinien być stosowany z dużą ostrożnością. Umorzenie całości należności prowadzi bowiem do zaburzenia konstytucyjnej zasady powszechności i równości obowiązku zapłaty danin publicznych. Sama trudna sytuacja majątkowa nie stanowi okoliczności, która automatycznie przemawiałaby za zastosowaniem najdalej idącej formy ulgi. Decyzja w sprawie udzielenia ulgi w spłacie należności przewidziana w art. 104 ust. 4 u.p.s. ma charakter uznaniowy. Rozstrzyganie sprawy w ramach uznania administracyjnego nie oznacza jednak, że organ zwolniony jest z obowiązku dokładnego przeanalizowania zgromadzonego materiału dowodowego oraz z obowiązku należytego wyjaśnienia.
W skardze do Sądu P. O., reprezentując J. O. zarzucił decyzji organu odwoławczego naruszenie następujących przepisów prawa:
1. ustawy o pomocy społecznej
a) art. 8 ust. 3 pkt 1 i 2 w zw. z art. 8 ust. 4a i art. 61 ust. 2 pkt 2 przez niezastosowanie określonych w przepisie reguł ustalania wysokości dochodu na potrzeby ustalenia opłaty wnoszonej przez skarżącą za pobyt w domu pomocy społecznej;
b) art. 8 przez jego błędną wykładnię uznając, że ma zastosowanie wyłącznie do ustalania wysokości dochodu na potrzeby ustalenia prawa do świadczeń pieniężnych;
c) art. 61 ust. 3 w zw. z ust. 2 pkt 1, poprzez uznanie, że Skarżąca nie wywiązywała się z obowiązku opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustalonego w decyzji lub umowie, o której mowa w art. 103 ust. 2 ustawy, podczas gdy opłaty te były wnoszone terminowo w ustalonej wysokości;
d) art. 100 ust. 1 przez naruszenie zasady kierowania się w pierwszej kolejności dobrem osoby korzystającej z pomocy społecznej i ochroną ich dóbr osobistych;
e) art. 104 ust. 1 przez niewłaściwe zastosowanie poprzez utrzymanie w mocy zaskarżanej decyzji;
f) art. 104 ust. 4 przez jego niezastosowanie mimo, że w okolicznościach sprawy żądanie zwrotu wydatków na udzielone świadczenie, z tytułu opłat określonych w ustawie w całości lub w części stanowiłoby dla skarżącej nadmierne obciążenia i niweczyłoby skutki udzielonej pomocy;
2. ustawy o samorządowych kolegiach odwoławczych
a) art. 19 ust. 1 ustawy o samorządowych kolegiach odwoławczych przez prowadzenie postępowania z naruszeniem przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego:
b) art. 6 K.p.a. (zasada praworządności), art. 7 K.p.a. (zasada prawdy obiektywnej, uwzględniania interesu społecznego i słusznego interesu obywateli), art. 7b K.p.a. (zasada adekwatności i proporcjonalności), art. 8 K.p.a. (zasada pogłębiania zaufania i zasada pewności prawa) oraz art. 77 § 1 K.p.a. przez bezczynność organu w zakresie ustalenia stanu faktycznego będącego postawą decyzji;
c) art. 8 K.p.a. (zasada pogłębiania zaufania i zasada pewności prawa), art. 11 K.p.a. (zasada wyjaśniania zasadności przesłanek), art. 107 § 2 K.p.a. przez pominięcie istotnych okoliczności sprawy, w tym notyfikowanych w piśmie z [...].08.2021 r.;
d) art. 9 K.p.a. poprzez zaniechanie informowania strony;
e) art.15 i art. 108 Kpa przez nieuzasadnione nadanie decyzji rygoru natychmiastowej wykonalności i naruszenie zasady dwuinstancyjnej kontroli;
f) art.138 § 2 K.p.a. przez niezastosowanie się do wytycznych Organu odwoławczego;
g) art.19 ust. 2 przez zaniechanie przeprowadzenia postępowania dowodowego na okoliczność zdolności skarżącej do świadomego składania oświadczeń wiedzy w ramach wywiadu środowiskowego.
Biorąc pod uwagę powyższe, skarżący wniósł o uchylenie decyzji organu I i II instancji.
Zdaniem opiekuna prawnego skarżącej, z uzasadnienia decyzji organu odwoławczego wynika, że podjęta ona została na podstawie nieprawidłowo ustalonego stanu faktycznego i prawnego, czym rażąco narusza przepisy i interes prawny skarżącej. Organ odwoławczy przyjął za własne ustalenia przedstawione przez organ I instancji, nie odniósł się natomiast do odwołania. Brak obiektywizmu SKO widoczny jest zwłaszcza w stronniczej wykładni przepisów (niezastosowanie art. 8 ust. 3 i 4 uops od ustalenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej), wybiórczym ich doborze, podobnie jak faktów, co wskazuje na działanie w intencji założonej z góry tezy.
Skarżący oświadczył, iż nie jest prawdą, jakoby Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w O., informację o otrzymywaniu przez J. O. renty wdowiej wypłacanej przez niemiecki organ rentowy powziął dopiero [...].01.2023r. W aktach sprawy znajdują się pisma świadczące, że miał taką wiedzę już w 2018r. Na dokumenty te wskazano w odwołaniu do SKO. Organ odwoławczy zaaprobował, jako miarodajne, sporządzone przez pracowników socjalnych oświadczenia w tej sprawie podpisane osobiście przez skarżącą, która z powodu stanu zdrowotnego i wynikającej z niego niezdolności do kierowania swoim postępowaniem, a to z uwagi na znaczne i nieodwracalne upośledzenie funkcji poznawczych, została całkowicie ubezwłasnowolniona i na nich oparto rozstrzygnięcie. Tymczasem, z ich treści wynikało, że już w marcu 2019 r. stwierdzono występujący u skarżącej zespół Alzheimera, o czym świadczy notatka urzędnika w części: Ocena sytuacji osoby/rodziny, wniosku pracownika socjalnego, następującej treści: (...) wymaga wsparcia i pomocy w codziennym funkcjonowaniu. Nie jest zdolna do samodzielnej egzystencji z uwagi na zaawansowaną chorobę Alzhaimera, nie zawsze orientuje się co do miejsca i czasu, jest zagubiona. Wymaga intensywnej pracy i zajęć mających na celu stymulację mózgową. J. O. podpisała się wielkimi literami, co wskazuje na trudności występujące w tym zakresie. Pod kolejnymi wywiadami, widnieją już tylko odciski palca. Na okoliczności te zwrócono uwagę w odwołaniu do SKO.
Tymczasem SKO, w ocenie strony skarżącej opiera się na takich wywiadach datowanych na dzień: [...].03.2019r., [...].05.2020r., [...].05.2021r., [...].04.2022 r., przyjmując bezkrytycznie wyjaśnienie organu I instancji, że miały miejsce przed ustanowieniem dla niej opiekuna prawnego, więc posiadała zdolność do czynności prawnych; organy obu instancji wyciągają negatywne konsekwencje z faktu oświadczenia wiedzy od podopiecznej systemu wyraźnie nieorientującej się już w rzeczywistości, z uwagi na zaawansowaną demencję. Mało tego, uznają je za wiarygodne, mimo, że nie jest zdolna do złożenia podpisu, gdyż utraciła umiejętność pisania z powodu zaawansowanej choroby demencyjnej, nigdy nie była analfabetką, a tylko ten stan mógł usprawiedliwiać zastępowanie podpisu odciskami palców.
Skarżący zwrócił uwagę, że Kolegium tłumaczyło, iż wywiad musi być przeprowadzony zgodnie z art. 107 ust. 1 uops u osób i rodzin korzystających lub ubiegających się o świadczenia z pomocy społecznej w celu ustalenia ich sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej oraz u osób, o których mowa w art. 103 uops, jednak w ocenie strony skarżącej wywodzi z tego przepisu wnioski bardzo swobodne i wybiegające daleko poza wynikające z nich normy, ponieważ beneficjentami pomocy społecznej są także osoby, które nie są zdolne do komunikacji, dlatego ustawodawca postawił wymóg przeprowadzenia wywiadu u osób i rodzin, a nie z osobami i rodzinami korzystającymi lub ubiegającymi się o świadczenia z pomocy społecznej w celu ustalenia ich sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej.
W ocenie skarżącego nie może pozostawiać wątpliwości, że sprzeczne z aktami sprawy jest uznanie, że Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w O. powziął w dniu [...].01.2023 r. informację o otrzymywaniu przez J. O. świadczenia - renty wdowiej wypłacanej z [...]. Po raz pierwszy powziął informacje o rencie J. O. z [...] w dniu [...].02.2018 r. W aktach sprawy znajduje się wniosek o udostępnienie danych ze zbioru danych osobowych Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej z [...].02.2018 r. skierowany do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, zawierający następującą informację: "Pani J. O. otrzymuje rentę rodzinną z [...]. Syn P. O. poinformował nasz Ośrodek, że gdy jego mama J. O. zamelduje się w [...], to jej renta rodzinna zostanie pomniejszona. Jaka będzie wysokość renty Pani J. O. gdy wymelduje się z [...] i zamelduje w [...]".
Wójt Gminy O. zdaniem skarżącego nie wskazuje, jakie wnioski wyciągnął z odpowiedzi udzielonej w dniu [...].03.2018 r. przez ZUS, iż nie ma on możliwości wskazana wysokości renty. Nie stwierdził więc, że skarżącej taka renta nie jest wypłacana, lecz, że nie ma możliwości podania wysokości renty. Ergo nie zaprzecza, że takie świadczenie jest wypłacane tylko, że żądana informacja nie leży w kompetencji krajowego organu rentowego. Również w aktach sprawy znajduje się pismo z dnia [...].03.2018 r. P. O., który zwraca się do J. O. o zwrot renty skarżącej, wpływającej na rachunek bankowy, którym ta dysponowała, nie przekazując środków teściowej. Środki te nigdy nie zostały jej zwrócone, co potwierdzone zostało w wywiadzie aktualizacyjnym z [...].04.2019 r.
Skarżący zwrócił uwagę, że SKO nie uwzględniło również zarzutu odwołania, iż organ I instancji błędnie wyliczył rentę wdowią z [...] w wysokości brutto podanej przez niemiecki organ rentowy, nie biorąc pod uwagę, że podlegała ona opodatkowaniu i odprowadzeniu składek na ubezpieczenie społeczne w [...]. Organ odwoławczy natomiast uznał, że zasady określone w art. 8 ust. 3 uops nie mają zastosowania do ustalania wysokości dochodu na potrzeby ustalenia opłaty wnoszonej przez osoby, o których mowa w art. 61 ust. 2 pkt 2 uops.
Skarżący zauważył, że Kolegium i Wójt Gminy O. kierują zarzut braku informacji o rencie wdowiej wobec J. O., uzasadniając je rzekomym działaniem syna - P. O., także w okresie poprzedzającym ustanowienie go przedstawicielem ustawowym, tj. dopiero w dniu [...].05.2022 r., a który nie jest osobą, o której mowa w art. 107 ust. 1 uops., co nie przeszkadza organom obu instancji uznawać za miarodajne oświadczenia, rzekomo podpisanego przez samą J. O..
Aktualny pozostaje zarzut skarżącej, podniesiony w odwołaniu od decyzji Wójta Gminy O., bezpodstawnego nadania jej rygoru natychmiastowej wykonalności, czego nie uzasadnił poza powołaniem się na art. 108 Kpa, czym naruszył przyjęty powszechnie w doktrynie i piśmiennictwie obowiązek wykazania niezbędności nadania rygoru natychmiastowej wykonalności (vide: R. Hauser, M. Wierzbowski (red), Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz. Wyd. 8, W. 2023). Organ w obu przypadkach, a za nim Kolegium wydając zaskarżaną decyzję, nie zwraca uwagi na stan zdrowotny i majątkowy skarżącej, który nie pozwoli na zaspokojenie roszczenia. Nadto, wszczęcie egzekucji uniemożliwi jej pokrywanie opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej w dotychczasowej wysokości. Natomiast nie jest możliwe obciążenie opłatami należnymi za okresy minione osób, o których mowa w art. 61 ust. 1 pkt 2 uops.
Zdaniem skarżącego, organ I instancji zaniechał obowiązku oceny, czy zachodzą przesłanki do odstąpienia od żądania zwrotu poniesionych zastępczo wydatków za pobyt w domu pomocy społecznej, mimo wcześniejszych wytycznych zawartych w decyzji Kolegium.
Nałożony w art. 77 § 1 Kpa obowiązek wyczerpującego zebrania materiału dowodowego w przekonaniu strony skarżącej zobowiązuje organ do czynnego działania w postępowaniu wyjaśniającym, polegającego na poszukiwaniu dowodów pozwalających na dojście do prawdy obiektywnej.
Zaskarżona decyzja Kolegium i poprzedzającą ją decyzja Wójta Gminy O. w przekonaniu strony skarżącej wskazują na zaniechanie wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy zgodnie z art. 7 Kpa, wszechstronnego zebrania oraz rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego, czym naruszył art. 77 § 1 Kpa, oraz jego oceny (art. 80 Kpa). Zarówno wyjaśnienia stanu faktycznego, jak jego ocena przez organ winna znaleźć wyraz w uzasadnieniu decyzji (zgodnie z art. 107 § 3 Kpa). Organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa (art. 6 Kpa).
Organ obowiązany jest wykazać w uzasadnieniu decyzji, że w sposób prawidłowy i wyczerpujący zebrał i rozpatrzył cały materiał dowodowy.
W niniejszej sprawie, zdaniem opiekuna prawnego, Wójt Gminy O. zaniedbał obowiązek sprawdzenia uzyskanych informacji o stanie majątkowym J. O.. Żądanie zwrotu tak ogromnej kwoty jest próbą przerzucenia na nią odpowiedzialności za swoje zaniechanie, a o permanentnym niedbalstwie organu świadczy również postępowanie urzędników Gminy naruszające prawo do zapoznania się z aktami sprawy.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z treścią art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r. poz. 935, dalej: p.p.s.a.) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej, a stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. 2022 r., poz. 2492) kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z wymienionych przepisów wynika, że sąd bada legalność zaskarżonego aktu, czy jest on zgodny z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej.
Podstawę materialnoprawną zaskarżonych decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 roku o pomocy społecznej (tekst jednolity Dz.U. z 2023 r., poz. 901 z późn. zm.; dalej w skrócie "u.p.s.").
Zgodnie z art. 61 ust. 1 ustawy, obowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności:
1) mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich, przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka,
2) małżonek, zstępni przed wstępnymi,
3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej
- przy czym osoby i gmina określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność.
Przepis powyższy określa "kolejność" powstawania obowiązku ponoszenia odpłatności. Pierwszym zobowiązanym jest mieszkaniec DPS, przy czym ponosi on odpłatność ograniczoną. W dalszej kolejności są to zstępni, a następnie wstępni. Dalszy obowiązek aktualizuje się, gdy mieszkaniec domu - główny zobowiązany nie ponosi pełnej odpłatności.
W ustępie 2 art. 61 ustawodawca określa granice obciążenia poszczególnych grup podmiotów odpłatnością za pobyt w dps. .
Gmina ponosi odpłatność w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w dps, a opłatami wnoszonymi przez podmioty wymienione punktach 1 i 2, tj. samego mieszkańca oraz jego małżonka czy krewnych w linii prostej ( art. 61 ust. 2 pkt 3 ustawy). Opłata gminy ma charakter zastępczy, co wynika wprost z art. 61 ust. 3 a więc inny niż podmioty poprzedzające.
W uchwale składu siedmiu sędziów NSA z 11 czerwca 2018 r., sygn. akt I OPS 7/17 (ONSAiWSA 2018/5/77) stwierdzono, że obowiązek wnoszenia, przez osoby wskazane w art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s. opłat za pobyt w domu pomocy społecznej umieszczonej w nim osoby, a w konsekwencji wydanie decyzji o zwrocie kosztów poniesionych zastępczo przez gminę na podstawie art. 104 ust. 3 w zw. z art. 61 ust. 3 u.p.s., wymaga uprzedniego skonkretyzowania i zindywidualizowania tego obowiązku począwszy od dnia jego powstania w stosunku do każdej ze zobowiązanych osób w decyzji administracyjnej o ustaleniu opłaty wydanej na podstawie art. 59 ust. 1 w zw. z art. 61 ust. 1 i 2 u.p.s., ewentualnie w drodze umowy zawartej na podstawie art. 103 ust. 2 w zw. z art. 61 ust. 1 i 2 oraz art. 64 u.p.s. Umowa, o której mowa w art. 103 ust. 2 u.p.s., służy jedynie określeniu wysokości opłaty, natomiast sam obowiązek jej uiszczenia wynika z mocy ustawy, a nie z umowy. Skoro obowiązek członków rodziny osoby umieszczonej w domu pomocy społecznej, polegający na wnoszeniu związanych z tym opłat wynika wprost z art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s., to w sytuacji uchylania się od tego obowiązku przez osoby obowiązane, gmina, która zastępczo poniosła te wydatki, może egzekwować ich zwrot na drodze administracyjnej (wyroki NSA z: 15.1.2010 r. I OSK 1171/09; 14.9.2011 r. I OSK 666/11).
Z cytowanej uchwały wynika, że decyzja o ustaleniu opłaty może obejmować okres sprzed wydania decyzji, gdyż decyzja ta konstytuuje obowiązek powstający z mocy prawa z dniem zaistnienia zdarzenia jakim jest umieszczenie w dps. Zmiany zaś powinny być uwzględnione od momentu ich wystąpienia.
Zgodnie z treścią art. 106 ust. 5 u.p.s., który miał zastosowanie do opłat z decyzji wydanych przed 30 maja 2021r., decyzję administracyjną zmienia się lub uchyla na niekorzyść strony bez jej zgody w przypadku zmiany przepisów prawa, zmiany sytuacji dochodowej lub osobistej strony, pobrania nienależnego świadczenia, a także można zmienić lub uchylić decyzję, jeżeli wystąpiły przesłanki, o których mowa w art. 11, 12 i 107 ust. 5. Zmiana decyzji administracyjnej na korzyść strony nie wymaga jej zgody.
Organ I instancji powołał się na okoliczność zmiany sytuacji dochodowej matki P. O. w związku z pobieraniem renty wdowiej z [...]. Analiza ustalonych okoliczności z punktu widzenia zaistniałej w sprawie zmiany sytuacji dochodowej matki jako przesłanki zmiany decyzji. na podstawie art. 106 ust. 5 u.p.s. znajduje uzasadnienie. Podkreślić należy, że decyzja, o której mowa w art. 106 ust. 5 u.p.s., jak zauważa się w orzecznictwie, ma charakter związany, a organ pomocowy nie korzysta przy jej wydaniu z żadnego marginesu swobody rozstrzygnięcia (zob. wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 11 września 2024 r., sygn. akt II SA/Rz 602/24, LEX nr 3760574).
W skardze zakwestionowano przede wszystkim brak podstaw do zmiany decyzji przez uwzględnienie dochodu z tytułu renty wdowiej, gdyż twierdzono, że organ miał wiedzę o takim dochodzie i tego faktu wcześniej nie uwzględnił. Twierdzenie to nie znajduje jednak oparcia w zgromadzonym materiale dowodowym. Dodatkowo, istniały podstawy do zmiany decyzji na podanych warunkach. Po pierwsze, data powzięcia informacji o niepełnym dochodzie stanowiącym podstawę do ustalenia odpłatności nie jest okolicznością przesądzającą o podstawie do zamiany decyzji, gdyż decyduje tylko fakt zmiany sytuacji dochodowej. Po drugie, istnieją podstawy do zmiany decyzji z datą wsteczną, co wynika z cytowanej uchwały NSA. Po trzecie, w okolicznościach niniejszej sprawy nie jest oczywiste, że organy miały podstawy do wcześniejszej weryfikacji dochodu, gdyż faktu dodatkowego dochodu poza emeryturą i dodatkiem pielęgnacyjnym strona nie ujawniła, a ewentualne wątpliwości były rozwiewane przez podopieczną bądź jej syna. Przy naliczaniu miesięcznej odpłatności za pobyt w ośrodku organ I instancji wziął pod uwagę dochód z tytułu emerytury wraz z dodatkiem pielęgnacyjnym, otrzymywanej z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.
W chwili wydania decyzji z dnia [...] maja 2019r. organ pierwszej instancji dysponował informacją sporządzoną przez J. O. oraz P. O. z dnia [...] lutego 2018r., w której wskazano, iż od [...] marca 2018 r. nastąpiło zrzeczenie się renty po zmarłym mężu B. O., którą Strona otrzymywała z niemieckiej instytucji (pismo informujące z dnia [...].02.2018r.).
W dniu [...].04.2019 r. P. O. złożył pismo, z którego wynikało, iż od października 2018r. renta z instytucji niemieckiej nie wpływa na konto matki - J. O.. Powyższy fakt został potwierdzony w części II wywiadu z dnia [...] kwietnia 2019r. przeprowadzonego z P. O. przez starszego pracownika socjalnego Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w S.. Z przedłożonego dokumentu wynika, iż nie dysponował rentą z instytucji niemieckiej, gdyż jego małżonka wykorzystała uprawnienia do konta, z którego przejęła świadczenia. Biorąc powyższe pod uwagę i mając na względzie informację o zrzeczeniu się prawa do renty z instytucji niemieckiej, organ na dzień wydania decyzji brał pod uwagę dochody z tytułu świadczeń wypłacanych z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.
W dniu [...] maja 2020 r. (k.13), do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w O. wpłynął z Międzygminnego Ośrodka Opiekuńczego w P. wywiad aktualizacyjny, w związku z waloryzacją emerytury, przeprowadzony z mieszkanką: J. O.. Z wywiadu wynika, iż "Zainteresowana otrzymywała emeryturę po mężu z [...], która została wstrzymana z uwagi na fakt, że Pani J. mieszka na terytorium [...]. Sprawę prowadzi syn P.".
W celu weryfikacji informacji zawartych w wywiadzie Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w O. wystąpił z wnioskiem o udostępnienie danych ze zbioru danych osobowych do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nr [...] z dnia [...].06.2020 r. o udzielenie informacji, czy J. O. otrzymuje świadczenie zagraniczne. Zakład Ubezpieczeń Społecznych pismem nr [...] z dnia [...].07.2020 r. poinformował, iż J. O. nie pobiera świadczeń w ZUS Wydział Realizacji Umów Międzynarodowych w O.. Brak informacji na temat ewentualnego niemieckiego świadczenia i jego wysokości. Dysponując tak zebranym materiałem dowodowym, jak w sposób uprawniony stwierdził organ pierwszej instancji , w dalszym ciągu przy ustalaniu odpłatności J. O. za pobyt w Międzygminnym Ośrodku Opiekuńczym w P. brał pod uwagę świadczenie emerytalne wypłacane przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Dodatkowo należy podkreślić, że P. O. zamiast uczynić zadość obowiązkowi podania rzeczywistych danych o dochodach, wprowadzał organ w błąd, bądź wprost zaprzeczał, by strona otrzymała dodatkowe świadczenie. Twierdził też, że podopieczna nie miała pełnej świadomości w związku z chorobą i jej informacje zawarte w wywiadach nie powinny być brane pod uwagę. Z drugiej zaś strony, sam nie przekazał rzetelnych informacji, bo opiekunem prawnym został od maja 2022r. Taką postawą w istocie próbował przekonywać, że organ nie mógł opierać własnych ustaleń na twierdzeniach podopiecznej, ani on nie był zobowiązany do współpracy z organem. W konsekwencji, zakwestionował wartość dowodową zgromadzonego materiału dowodowego, co nie może być uznane za skuteczne.
Organ słusznie zwrócił uwagę, że zgodnie z art. 107 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, rodzinny wywiad środowiskowy przeprowadza się u osób i rodzin korzystających lub ubiegających się o świadczenia z pomocy społecznej w celu ustalenia ich sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej oraz u osób, o których mowa w art. 103 u.p.s. Czynność ta ma charakter osobisty i nie może być dokonana przez pełnomocnika. Ze względu zatem na cel wywiadu środowiskowego i jego zakres przedmiotowy nie można go przeprowadzić z pominięciem wnioskodawcy. Jest to osoba, w której interesie toczy się postępowanie o przyznanie świadczenia, zatem przeprowadzenie z nią wywiadu wymaga czynnego udziału strony w postępowaniu.
Organ pierwszej instancji w rzeczowy sposób zwracał uwagę na fakt świadomego wprowadzenia w błąd przez P. O.. Szczegółowo uzyskiwane informacje i okoliczności zostały opisane w uzasadnieniu decyzji organu odwoławczego.
Kolejne niespójne wyjaśnienia spowodowały, że dopiero dnia [...] października 2022 r. Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w O. wystąpił z wnioskiem o udostępnienie danych ze zbioru danych osobowych do instytucji zagranicznej D. R. Berlin Brandenburg z prośbą o informację, w jakiej wysokości w poszczególnych miesiącach pobierała świadczenie J. O., oraz na jaki numer konta były przekazywane środki, ze wskazaniem właściciela rachunku. W odpowiedzi D. R. poinformował, iż świadczenie (renta wdowia) wypłacana jest na rachunek bankowy, którego posiadaczem jest J. O.. Organ zagraniczny wskazał wysokość świadczenia w okresie od [...] kwietnia 2019r. Wynika z niego, że J. O. otrzymuje rentę: od [...] kwietnia 2019 r. w wysokości [...] EUR miesięcznie, od [...] lipca 2019 r. w wysokości [...] EUR miesięcznie, od [...] lipca 2020 r. w wysokości [...] EUR miesięcznie, od [...] lipca 2022 r. w wysokości [...] EUR miesięcznie i od [...] lipca 2023r. w wysokości [...] EUR miesięcznie.
Nie można zatem zarzucić, że organ wiedział o rzeczywistych źródłach dochodu
w postaci renty wdowiej w okresie wcześniejszym niż wynikający z danych opisanych
w uzasadnieniu decyzji. Należy przy tym podkreślić, że to na osobach zobowiązanych do płatności spoczywał obowiązek informowania o rzeczywistych dochodach i zachodzących zmianach. W kolejnych decyzjach zmieniających były one o tym informowane. Należało zatem stwierdzić, że organ I instancji, a w ślad za nim organ odwoławczy, w części obejmującej ustalenie opłaty nie naruszyły przepisów prawa materialnego ani przepisów postępowania administracyjnego, w tym zwłaszcza art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., przez niewystarczające ustalenie okoliczności istotnych dla prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy.
Uwzględniając powyższe Sąd uznał, że w okolicznościach rozpatrywanej sprawy zgromadzony materiał dowodowy uzasadniał wydanie decyzji o zmianie decyzji ustalającej należną wysokość opłaty za pobyt matki P. O. w domu pomocy społecznej, na podstawie art.106 ust. 5 u.p.s. i w związku z tym zachodziły podstawy do utrzymania w mocy tej decyzji przez organ odwoławczy na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. zaskarżonej decyzji w tej części.
Ustalenie opłat za pobyt mieszkańca w dps, za okres od daty zaistnienia podstawy do zmiany okoliczności wpływających na wyliczenie odpłatności nie jest działaniem niedopuszczalnym. Z mocy ustawy o pomocy społecznej, obowiązek partycypacji osób bliskich w ponoszeniu kosztów pobytu w domu pomocy społecznej, ciąży od daty umieszczenia danej osoby w placówce. Decyzja o ustaleniu opłat za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej ma charakter konstytutywny. Jak wyjaśnił NSA w uzasadnieniu wyroku z 2 marca 2016 r., sygn. akt I OSK 221/16, wydanego na tle oceny konstytutywnej decyzji o zmianie wysokości opłat za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej, deklaratoryjność czy konstytutywność decyzji nie przesądza o skutkach z niej wynikających. W doktrynie i judykaturze dominuje pogląd, że kwestia, jaki skutek: ex tunc, czy ex nunc, ma określone orzeczenie, zależy od właściwości stosunku materialnoprawnego i stanu faktycznego konkretnej sprawy. Każdy akt stosowania prawa odnosi się do określonego stanu faktycznego i w związku z tym jego skutki prawne mogą być powiązane w czasie z zaistnieniem tego stanu faktycznego. Akt konstytutywny, kreujący określone prawa i obowiązki, pozostaje w związku z zaistnieniem przesłanek faktycznych stanowiących podstawę powstania określonych skutków prawnych. Konstytutywna decyzja może działać zarówno z mocą na przyszłość, jak i z mocą wsteczną. W uchwale I OPS 7/17 wprost wskazano, że decyzja o ustaleniu opłaty winna obejmować okres od zaistnienia zdarzenia prawnego w postaci umieszczenia osoby bliskiej w domu pomocy społecznej. O ile skonkretyzowanie
i zindywidualizowanie tego ustawowego obowiązku pozwoli na ustalenie osoby obowiązanej do ponoszenia opłaty i wysokości tej opłaty, to samo zobowiązanie istnieje począwszy od dnia powstania tego obowiązku, czyli z dniem umieszczenia osoby uprawnionej w dps, bo decyzja wydana na podstawie art. 59 ust. 1 w zw. z art. 61 ust. 1 i 2 u.p.s. konkretyzuje obowiązek powstający z mocy prawa z dniem zaistnienia takiego zdarzenia prawnego, jak umieszczenie osoby uprawnionej w domu pomocy społecznej.
Decyzja o ustaleniu opłaty winna obejmować okres od zaistnienia zdarzenia prawnego w postaci umieszczenia osoby bliskiej w domu pomocy społecznej. Zmiana decyzji organu I instancji uzasadniona była zaś zmianą sytuacji dochodowej podopiecznej, bowiem w przeprowadzonym postępowaniu wyjaśniającym organ I instancji ustalił, iż dochód J. O. był inny niż pierwotnie ustalony.
W odniesieniu do wysokości dodatkowego dochodu, przy ustalaniu prawa do świadczeń pieniężnych, za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów
z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu
z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o: 1) miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych i koszty uzyskania przychodu; 2) składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach. Zgodnie z art. 8 ust. 13 ustawy o pomocy społecznej, w przypadku uzyskiwania dochodu w walucie obcej, wysokość tego dochodu ustala się według średniego kursu Narodowego Banku [...] z dnia wydania decyzji administracyjnej w sprawie świadczenia z pomocy społecznej. Instytucja ubezpieczeniowa każdego z państw członkowskich UE/EFTA wypłaca swoje świadczenia bezpośrednio osobom zainteresowanym. Zgodnie z zaświadczeniami o wysokości "renty wdowiej" z [...] odpowiada ona kwocie wypłaconej a niezależnie od tego obwiązuje zasada unikania podwójnego opodatkowania. Zarzuty w tym zakresie zawarte w skardze okazały się zatem nieuzasadnione.
Nie stanowi naruszenia prawa nadanie decyzji rygoru natychmiastowej wykonalności, gdyż niewątpliwie w okolicznościach niniejszej sprawy, z uwagi na postawę zobowiązanych, przemawia za tym interes społeczny przejawiający się w konieczności sprawnej weryfikacji opłat, których niewłaściwe ustalenie wynikało z nierzetelności osób zobowiązanych do współpracy.
Niezależnie jednak od zarzutów skargi Sąd dostrzegł wadliwość wydanych decyzji w zakresie rozstrzygnięcia odnoszącego się do Gminy, gdyż zawiera się ono w jednej decyzji .
Zaskarżoną decyzją organ ukształtował sytuację prawną dwóch podmiotów. Pierwsza dotyczy ustalenia właściwej odpłatności za pobyt J. O. w dps przez zmianę decyzji o ustaleniu kwoty odpłatności a druga kosztów - wydatków poniesionych przez gminę i obowiązku zwrotu tych wydatków. Decyzja o kwocie zwrotu jest decyzją wynikową, następczą. Obowiązek ponoszenia opłat aktualizuje się następczo w stosunku do ukształtowania sytuacji prawnej podopiecznego w odniesieniu do kwoty odpłatności. Ten fakt nie pozwala na ukształtowanie sytuacji prawnej różnych podmiotów w jednej decyzji.
Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd uchylił na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 135 p.p.s.a. decyzję organu I instancji w części obejmującej pkt 2 decyzji , w której organ zobowiązał do zwrotu należności w łącznej kwocie [...]zł (stanowiącej różnicę pomiędzy poprzednią wysokością opłaty a obecnie ustaloną) za podany okres w terminie do dnia [...] marca 2024 r. na konto Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w O. i decyzję organu odwoławczego w części utrzymującej w mocy decyzję organu I instancji obejmującej pkt 2.
W pozostałym zakresie na podstawie art. 151 p.p.s.a. skarga został oddalona.