II SA/Bd 677/23

II SA/Bd 677/23 - Wyrok WSA w Bydgoszczy
Data orzeczenia
2023-11-03
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-06-16
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Sędziowie
Elżbieta Piechowiak
Grzegorz Saniewski /sprawozdawca/
Jerzy Bortkiewicz /przewodniczący/
Symbol z opisem
6031 Uprawnienia do kierowania pojazdami
Hasła tematyczne
Ruch drogowy
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 1212
art. 102 ust. 1c
Ustawa z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jerzy Bortkiewicz Sędziowie sędzia WSA Elżbieta Piechowiak sędzia WSA Grzegorz Saniewski (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 03 listopada 2023 r. sprawy ze skargi M. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] kwietnia 2023 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu prawa jazdy 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta M. B. z [...] lutego 2023 r. nr [...], 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącego 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Prezydent M. B. decyzją z [...] czerwca 2021 r. nr [...], na podstawie art. 102 ust. 1c ustawy z dnia 5 stycznia 2011 o kierujących pojazdami (Dz. U. z 2021 r. poz. 1212 z późn. zm, zwanej w skrócie "u.k.p."), zatrzymał M. L. (tj. Skarżącemu) prawo jazdy kategorii B na okres 3 miesięcy tj. od [...] czerwca 2021 r. do [...] września 2021 r. z powodu przekroczenia przez Skarżącego [...] czerwca 2021 r. dopuszczalnej prędkości na obszarze zabudowanym o więcej niż 50 km/h.
Skarżący [...] lutego 2023 r. wniósł o zwrot prawa jazdy.
W odpowiedzi Prezydent M. B. decyzją z [...] lutego 2023 r. nr [...] odmówił Skarżącemu zwrotu prawa jazdy kategorii B.
W wyniku rozpatrzenia odwołania Skarżącego Samorządowe Kolegium Odwoławcze (zwane dalej "Kolegium") zaskarżoną decyzją z [...] kwietnia 2023 r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję Prezydenta z 2023 r.
Kolegium wskazało na art. 102 ust. 2 u.k.p. zgodnie z którym zwrot zatrzymanego prawa jazdy lub pozwolenia na kierowanie tramwajem następuje po ustaniu przyczyny zatrzymania oraz po uiszczeniu opłaty ewidencyjnej. Jeżeli od dnia zatrzymania prawa jazdy lub pozwolenia na kierowanie tramwajem upłynął okres przekraczający rok, warunkiem zwrotu prawa jazdy lub pozwolenia na kierowanie tramwajem jest uzyskanie pozytywnego wyniku kontrolnego sprawdzenia kwalifikacji. Warunek nie dotyczy prawa jazdy lub pozwolenia na kierowanie tramwajem zatrzymanych w związku z nieprzedłożeniem w wymaganym terminie odpowiedniego orzeczenia lekarskiego lub psychologicznego.
Kolegium zwróciło uwagę, że ta ostatnia sytuacja w sprawie nie miała miejsca.
Natomiast w myśl art. 49 ust. 1 pkt 3 lib. b u.k.p. sprawdzeniu kwalifikacji w formie egzaminu państwowego podlega osoba ubiegająca się o zwrot zatrzymanego prawa jazdy lub pozwolenia na kierowanie tramwajem, którego była pozbawiona na okres przekraczający rok. Przy czym jak wynika z art. 49 ust. 2 u.k.p. w przypadkach, o których mowa w ust. 1 pkt 3, prawo jazdy lub pozwolenie na kierowanie tramwajem wydaje się po złożeniu, z wynikiem pozytywnym, odpowiedniego do rodzaju uprawnienia egzaminu państwowego sprawdzającego kwalifikacje.
Kolegium ponadto wskazało, że zgodnie z art. 49 ust. 3 u.k.p. przepisów ust. 1 pkt 3 lit. b nie stosuje się do osób, wobec których zapadł wyrok uniewinniający albo postępowanie zostało bezwarunkowo umorzone. Zdaniem Kolegium taka sytuacja w przedmiotowej sprawie nie miała miejsca.
Kolegium stwierdziło, że art. 49 ust. 3 u.k.p. jako przewidujący wyjątek od zasady, nie powinien był wykładany rozszerzająco. Skoro przepis ten wyłącza sprawdzenie kwalifikacji w formie egzaminu państwowego osób ubiegających się o zwrot zatrzymanego prawa jazdy, którego były pozbawione przez okres przekraczający rok, wobec których zapadł wyrok uniewinniający albo postępowanie zostało bezwarunkowo umorzone, nie sposób przyjąć, że ma on zastosowanie wobec osób, które faktycznie były pozbawione prawa jazdy przez okres przekraczający rok (w tym wypadku wobec nieskorzystania z prawa wystąpienia do właściwego organu o zwrot zatrzymanego prawa jazdy przed upływem roku). Błędne byłoby także założenie, iż przepis powyższy potwierdza tezę o tym, że konieczność zdania egzaminu skorelowana jest stricte z pozbawieniem prawa jazdy na podstawie tytułu prawnego (w tym przypadku wobec na podstawie wyroku sądu) nie zaś z rzeczywistym okresem pozostawania bez prawa jazdy.
Kolegium podkreśliło, że decyzja Prezydenta M. B. z [...] czerwca 2021 r. dotyczyła okresu zatrzymania prawa jazdy od [...] czerwca 2021 r. do [...] września 2021 r. Skarżący wniósł o zwrot prawa jazdy dopiero [...] lutego 2023 r., a więc po upływie roku od zatrzymania prawa jazdy.
Zdaniem Kolegium przy ocenie czasu na jaki zatrzymano Skarżącemu prawo jazdy istotny jest czas w jakim w rzeczywistości Skarżący pozostawał bez prawa jazdy. Istotnym jest, aby to był okres ciągły, nieprzerwany, przekraczający okres roku od dnia zatrzymania prawa jazdy. Natomiast nie ma znaczenia na jakiej podstawie prawnej doszło do zatrzymania prawa jazdy.
Kolegium podkreśliło przy tym, że upływ okresu 3 – miesięcznego, na jaki zatrzymano Skarżącemu prawo jazdy, nie oznaczał automatycznego zwrotu prawa jazdy przez organ. Wymagało to złożenia wniosku i uiszczenia stosownej opłaty. Ten warunek zaś przed upływem roku nie został spełniony.
Kolegium zastrzegło, że wynikający z art. 49 ust. 2 u.k.p. obowiązek złożenia z wynikiem pozytywnym odpowiedniego rodzaju egzaminu sprawdzającego kwalifikacje nie może być traktowany jako kara dla kierowców faktycznie pozbawionych prawa jazdy przez okres przekraczający rok. Ratio legis tego obowiązku jest bowiem troska o bezpieczeństwo uczestników ruchu drogowego, a więc zarówno samego kierowcy ubiegającego się o zwrot prawa jazdy jak i innych uczestników ruchu drogowego. Wobec tego wykładnia wskazanych przepisów nie powinna prowadzić do odmiennego traktowania kierowców w zależności od tego z jakiej przyczyny ich uprawnienie do kierowania pojazdami było zawieszone przez okres przekraczający rok, czy wynikało to z zatrzymania na ten okres prawa jazdy na podstawie tytułu prawnego, czy z mocy ustawy wobec niewystąpienia przez kierowcę o zwrot zatrzymanego prawa jazdy.
Kolegium zwróciło też uwagę, że z art. 104a ust. 1 pkt 2 u.k.p. wynika, iż uprawnienia do kierowania pojazdami osoby, wobec której starosta wydał decyzję administracyjną o zatrzymaniu dokumentu stwierdzającego posiadanie uprawnienia do kierowania pojazdami na podstawie m.in. art. 102 ust. 1 pkt 2 – 5 i 7 oraz ust. 1d u.k.p. – ulegają zawieszeniu z konsekwencjami określonymi w art. 104a ust. 2, ust. 3 i ust. 5 u.k.p. Istotnym jest przy tym, że zawieszenie uprawnień następuje z dniem zwrotu zatrzymanego dokumentu stwierdzającego posiadanie uprawnienia do kierowania pojazdami. Natomiast osoby, których uprawnienia do kierowania pojazdami zostały zawieszone, uznaje się za nieposiadające uprawnień do kierowania pojazdami w zakresie i w okresie, w których uprawnienia te są zawieszone. Skoro zatem do czasu zwrotu zatrzymanego prawa jazdy trwa stan zawieszenia uprawnień do kierowania pojazdami, zaś osoba z zawieszonymi uprawnieniami uznawana jest, wolą ustawodawcy, za osobę nieposiadającą uprawnień do kierowania pojazdami, to wykładnia systemowa nakazuje tym bardziej uznać, że taka osoba jest w istocie pozbawione prawa jazdy do czasu jego zwrotu. Jeżeli zwrot ten miałby nastąpić po upływie roku, przez który wskazany stan trwał, osoba taka podlega sprawdzeniu kwalifikacji w formie egzaminu państwowego (art. 49 ust. 1 pkt 3 lit. b u.k.p. i art. 104a ust. 5 u.k.p.).
Kolegium podkreślił, że wprowadzony 5 grudnia 2021 r. przez ustawodawcę do art. 102 ust. 2 u.k.p. wyjątek jedynie kolejny raz potwierdza, iż w przepisie tym ustawodawca jako wyjątek od zasady przewidział wyłącznie sytuację wskazaną w tym przepisie. W innych zatem sytuacjach, jeżeli upłynął okres przekraczający rok, to warunkiem zwrotu prawa jazdy lub pozwolenia na kierowanie tramwajem jest również uzyskanie pozytywnego wyniku kontrolnego sprawdzenia kwalifikacji.
Kolegium podniosło, że warunek złożenia wniosku i uiszczenia stosowanej opłaty w celu zwrotu prawa jazdy, istnieje, chociaż organ wydając decyzję o której mowa w art. 102 ust. 1 uk.p. nie żąda zwrotu dokumentu potwierdzającego uprawnienia do kierowania pojazdami lub pozwolenia (§ 14b ust. 1 zd. 1 rozporządzenia Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia 24 lutego 2016 r. w sprawie wydawania dokumentów stwierdzających uprawnienia do kierowania pojazdami; Dz. U. z 2016 r. poz. 231 z późn. zm.) Innym słowy odblokowanie uprawnienia w Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców również nie następuje automatycznie, zaś Kolegium nie może odmówić zastosowania obowiązujących przepisów prawa.
W skardze do sądu M. L., zarzucając błędną wykładnię art. 102 ust. 1 pkt 4 i ust. 1c w zw. za rt. 102 ust. 2 u.k.p. - wniósł o uchylenie decyzji organów obu instancji.
Skarżący podniósł, że organy bezzasadnie traktują przepis art. 102 u.k.p. jako "oderwany" od pojęcia zatrzymania (zawieszenia) określoną decyzją lub orzeczeniem sądu na konkretny okres czasu danej osobie uprawnień do kierowania pojazdami mechanicznymi. Skarżący podkreślił, że wciąż fizycznie posiada dokument prawa jazdy.
Skarżący podkreślił, że przez okres jaki fizycznie posiadał prawo jazdy, a nie uzyskał "potwierdzenia zwrotu" uprawnień do kierowania pojazdami nie utracił pamięci o tym, jak kieruje się pojazdami. Nie ma zatem potrzeby, aby sprawdzać jego umiejętności jako kierowcy.
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga jest zasadna.
Istotna kwestią w sprawie jest rozstrzygnięcie, czy zwrot Skarżącego prawa jazdy winien być uzależniony od uzyskania przez niego pozytywnego wyniku kontrolnego sprawdzenia kwalifikacji.
Sąd podziela dominujący aktualnie w orzecznictwie pogląd, że to okres pozbawienia prawa jazdy wynikający wprost z określonych tytułów prawnych jak wyrok, postanowienie czy decyzja administracyjna, przesądza o terminie pozbawienia prawa jazdy, a nie czas, w jakim w rzeczywistości osoba pozostawała bez tego dokumentu.
Linię interpretacyjną art. 102 ust. 2 u.k.p. zbieżną z powyższym stanowiskiem orzecznictwo sądowoadministracyjne zaprezentowało m.in. w wyrokach: WSA w Bydgoszczy z 23 sierpnia 2023 r., II SA/Bd 510/23, z 6 września 2022 r., sygn. II SA/Bd 659/22 oraz WSA w Gdańsku z 16 lipca 2020 r., sygn. III SA/Gd 283/20, WSA w Łodzi z 18 czerwca 2019 r., sygn. III SA/Łd 257/19, WSA w Opolu z 13 sierpnia 2019 r., (dostępne na stronie orzeczenia.nsa.gov.pl). Stanowi ona kontynuację jednolitej wykładni art. 114 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym, tj. przepisu poprzednio regulującego instytucję zwrotu zatrzymanego prawa jazdy oraz przywrócenia uprawnienia do kierowania pojazdem, a uchylonego z dniem 19 stycznia 2013 r. mocą art. 125 pkt 10 lit. g u.k.p. (vide: wyrok NSA z dnia 17 listopada 2008 r., sygn. I OSK 1457/07 oraz z dnia 24 października 2012 r., sygn. I OSK 24/12, wraz z cytowanym w nich orzecznictwem, dostępne jw.). Stanowisko to podziela w całości Sąd w składzie rozpoznającym przedmiotowa sprawę.
W ślad za ww. wyrokami należy zatem wskazać, że rozstrzygnięcie powyższej istotnej kwestii wymaga analizy art. 102 ust. 2, art. 49 ust.1 pkt 3 lit. b oraz art. 104a pkt 2 ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami.
Zgodnie z art. 102 ust. 2 u.k.p. zwrot zatrzymanego prawa jazdy następuje po ustaniu przyczyny zatrzymania oraz po uiszczeniu opłaty ewidencyjnej. Jeżeli od dnia zatrzymania prawa jazdy upłynął okres przekraczający rok, warunkiem wydania prawa jazdy jest uzyskanie pozytywnego wyniku kontrolnego sprawdzenia kwalifikacji. Z kolei art. 49 ust.1 pkt 3 lit. b u.k.p. stanowi, że sprawdzeniu kwalifikacji w formie egzaminu państwowego podlega osoba ubiegająca się o zwrot zatrzymanego prawa jazdy lub pozwolenia na kierowanie tramwajem, którego była pozbawiona na okres przekraczający rok. Zgodnie zaś z art. 104a pkt 2 u.k.p. uprawnienia do kierowania pojazdami osoby wobec której starosta wydał decyzję administracyjną o zatrzymaniu dokumentu stwierdzającego posiadanie uprawnienia do kierowania pojazdami na podstawie m.in. art. 102 ust. 1 pkt 2-5 i 7 oraz ust. 1d ukp – ulegają zawieszeniu.
Mając na uwadze wskazane regulacje zauważyć należy po pierwsze, że koniecznymi przesłankami zwrotu zatrzymanego prawa jazdy są ustanie przyczyny zatrzymania i uiszczenie opłaty ewidencyjnej. Niezbędnym warunkiem jest również posiadanie uprawnienia do kierowania pojazdami, bowiem zwrot dokumentu prawa jazdy dokonywany jest z założeniem, że dana osoba posiada uprawnienia do kierowania pojazdami.
Ponadto, jeżeli od dnia zatrzymania prawa jazdy lub pozwolenia na kierowanie tramwajem upłynął okres przekraczający rok, warunkiem wydania prawa jazdy lub pozwolenia na kierowanie tramwajem jest uzyskanie pozytywnego wyniku kontrolnego sprawdzenia kwalifikacji. Ustawodawca wskazał zatem, że przesłanką do skierowania na kontrolne sprawdzenie kwalifikacji jest upływ okresu przekraczającego rok liczony od dnia zatrzymania prawa jazdy. Interpretując tę przesłankę nie można pominąć jednak tego, że treść art. 102 ust. 2 u.k.p. w pełni koresponduje z przepisem art. 49 ust. 1 pkt 3 lit. b u.k.p. stanowiącym, że sprawdzeniu kwalifikacji w formie egzaminu państwowego podlega osoba ubiegająca się o zwrot zatrzymanego prawa jazdy lub pozwolenia na kierowanie tramwajem, którego była go "pozbawiona" na okres przekraczający rok. Sąd podziela wyrażany w orzecznictwie sądowoadministracyjnym pogląd że wyłącznie okres "pozbawienia" prawa jazdy wynikający wprost z określonych tytułów prawnych jak wyrok, postanowienie czy decyzja administracyjna przesądza o terminie pozbawienia prawa jazdy, a nie czas, w jakim w rzeczywistości osoba pozostawała bez prawa jazdy.
Koniecznym jest więc wyraźne rozróżnienie wskazanych powyżej okresów, tj. okresu pozbawienia prawa jazdy określonego w konkretnym tytule prawnym (np. decyzji administracyjnej) oraz okresu przez jaki dana osoba rzeczywiście pozostaje bez prawa jazdy (tj. od momentu faktycznego zatrzymania dokumentu prawa jazdy do momentu jego zwrotu).
Wykładnia art. 102 ust. 2 u.k.p. dokonana przy uwzględnieniu treści art. 49 ust. 1 pkt 4 lit. b u.k.p. prowadzi zatem do wniosku, że zwrot prawa jazdy uzależniony jest od uzyskania pozytywnego wyniku kontrolnego sprawdzenia kwalifikacji wyłącznie w sytuacji, gdy okres na jaki dana osoba została pozbawiona prawa jazdy na podstawie określonego tytułu prawnego, przekracza rok. Skutku tego natomiast nie wywołuje jedynie czas w jakim osoba w rzeczywistości pozostawała bez prawa jazdy, tj. okres od dnia faktycznego zatrzymania prawa jazdy do momentu jego zwrotu.
Zauważyć należy jednocześnie, że okres rzeczywistego (faktycznego) pozbawienia prawa jazdy zgodnie z zasadami doświadczenia życiowego, jest co do zasady dłuższy, niż stwierdzony tytułem prawnym okres pozbawienia prawa jazdy i nie pokrywa się z nim. Wynika to chociażby z konieczności dopełnienia przez stronę stosownych formalności takich jak np. złożenie wniosku o zwrot prawa jazdy, co do którego ustawodawca nie określił nawet terminu jego złożenia. Nie ma zatem podstaw prawnych aby dany okres uwzględniać obok okresu zatrzymania prawa jazdy stwierdzonego stosownym tytułem prawnym i tym samym de facto go wydłużać, a następnie uzależniać od tego konieczność zdania egzaminu państwowego na prawo jazdy. Konsekwencją przyjęcia odmiennej koncepcji byłaby bowiem sytuacja, w której strona ponosiłaby konsekwencje np. przedłużających się postępowań sądowych lub administracyjnych, czy też określonych okoliczności życiowych (np. choroba, pobyt w szpitalu, wyjazd za granicę) uniemożliwiających złożenie wniosku o zwrot praw jazdy w terminie nieprzekraczającym roku od dnia zatrzymania prawa jazdy. W związku z powyższym nie może ulegać wątpliwości, że zgodnie z wolą racjonalnego ustawodawcy okres zatrzymania prawa jazdy, istotny dla możliwości prawidłowego stosowania art. 102 ust. 2 i art. 49 ust.1 pkt 3 lit. b u.k.p. powinien mieć oparcie w decyzji administracyjnej, wyroku czy postanowieniu.
Za powyższym stanowiskiem przemawia dodatkowo treść art. 49 ust. 3 u.k.p. gdzie wskazano że sprawdzeniu kwalifikacji w formie egzaminu państwowego nie podlegają osoby wobec których zapadł wyrok uniewinniający albo postępowanie zostało bezwarunkowo umorzone, co również potwierdza, że konieczność zdania egzaminu skorelowana jest stricte z pozbawieniem prawa jazdy na podstawie tytułu prawnego (w tym wypadku wyroku sądu), nie zaś z rzeczywistym okresem pozostawania bez prawa jazdy.
Należy przy tym zauważyć, że wykładnia dokonana przez Kolegium prowadziłaby do wniosku, że sprawdzeniu kwalifikacji w formie egzaminu państwowego podlega każda osoba, która nie kierowała pojazdem przez co najmniej rok. Według tej wykładni egzaminowi zatem powinny podlegać każda osoba, co do której da się ustalić taką okoliczność a więc np. osoba która według dokumentacji medycznej w związku z leczeniem przez rok nie opuszczała szpitala lub innej placówki ochrony zdrowia.
W niniejszej sprawie nie jest sporne, że okres pozbawienia Skarżącego prawa jazdy został określony w konkretnym tytule prawnym, jakim jest decyzja Prezydent M. B. z [...] czerwca 2021 r., na podstawie której Prezydent zatrzymał Skarżącemu prawo jazdy na okres 3 miesięcy.
Z powyższego wynika więc, że okres pozbawienia Skarżącego prawa jazdy – wbrew stanowisku organów – nie przekroczył rocznego okresu, o którym stanowi art. 102 ust. 2 w zw. z art. 49 ust. 1 pkt 3 lit. b u.k.p. W związku z tym odmowa przez organy zwrotu prawa jazdy wyłącznie z uwagi na błędną wykładnię przepisów i związane z tym nieprawidłowe uznanie, że zwrot prawa jazdy uzależniony jest od uzyskania przez Skarżącego pozytywnego wyniku egzaminu państwowego, prowadzi do wniosku, że uchybienie to miało istotny wpływ na ostateczny wynik sprawy.
Ze względu na powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) oraz art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2022 poz. 329) Sąd orzekł jak w pkt 1 wyroku.
W dalszym postępowaniu organ winien zastosować się do powyższego stanowiska Sądu.
O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi biorąc pod uwagę wysokość wniesionego wpisu.