II SA/Bd 659/22

II SA/Bd 659/22 - Wyrok WSA w Bydgoszczy
Data orzeczenia
2022-09-06
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-07-04
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Sędziowie
Joanna Brzezińska
Joanna Janiszewska - Ziołek /przewodniczący/
Katarzyna Korycka /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6031 Uprawnienia do kierowania pojazdami
Hasła tematyczne
Ruch drogowy
Sygn. powiązane
II GSK 484/23 - Wyrok NSA z 2024-05-28
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 1212
art. 102 ust. 2 w zw. z  art. 49 ust. 1 pkt 3 lit. b
Ustawa z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Joanna Janiszewska-Ziołek Sędziowie sędzia WSA Joanna Brzezińska sędzia WSA Katarzyna Korycka (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 6 września 2022 r. sprawy ze skargi B. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] maja 2022 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu zatrzymanego prawa jazdy 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta M. B. z dnia [...] kwietnia 2022r. nr [...], 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącego kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] kwietnia 2022 r. nr [...] Prezydent M. B., działając w oparciu o m.in. art. 102 ust. 2 ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 1212 ze zm., dalej jako "ukp") odmówił zwrotu skarżącemu B. J. zatrzymanego prawa jazdy kategorii AM, B1, B, B+E, T. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, że decyzją z dnia [...] lutego 2021 r. nr [...] Starosta [...] - w związku z wpływem zawiadomienia z Komendy Miejskiej Policji w B. o przekroczeniu przez skarżącego w dniu [...] stycznia 2021 r. dopuszczalnej prędkości na obszarze zabudowanym o 65 km/h - orzekł zatrzymać skarżącemu prawo jazdy na okres 3 miesięcy od dnia [...] stycznia 2021 r. do dnia [...] kwietnia 2021 r. włącznie. Następnie podkreślił, że skarżący był pozbawiony prawa jazdy na okres przekraczający rok, gdyż od dnia jego zatrzymania w dniu [...] stycznia 2021 r. do dnia [...] marca 2022 r., kiedy to złożył dopiero wniosek o jego zwrot zatrzymanego prawa jazdy. W konsekwencji wskazanych okoliczności stwierdził, powołując się na treść art. 102 ust. 2 ukp, że warunkiem zwrotu zatrzymanego prawa jazdy jest przystąpienie przez skarżącego do egzaminu kontrolnego sprawdzającego kwalifikacje kierowcy i uzyskanie jego pozytywnego wyniku.
Od powyższej decyzji skarżący wniósł odwołanie, zarzucając naruszenie:
- art. 6 w zw. z art. 7 w zw. z art. 77 § 1 kpa poprzez wydanie decyzji o odmowie zwrotu prawa jazdy w sytuacji braku dokonania czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia okoliczności faktycznych sprawy, przejawiających się m.in. w braku wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia zebranego materiału dowodowego;
- art. 102 ust. 1 pkt 4 i ust. 1c ukp w zw. z art. 6, art. 7, art. 75 § 1, art. 77 § 1 oraz art. 80 kpa poprzez taką interpretację jakoby art. 102 ust. 1 pkt 4 i ust. 1c ukp zawieszał obowiązywanie przepisów dotyczących gromadzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego, rozpatrzenia całokształtu tego materiału oraz uwzględnienia z urzędu słusznego interesu obywateli i swobodnej oceny materiału dowodowego;
- art. 102 ust. 1 pkt 4 i ust. 1c w zw. z art. 102 ust. 2 ukp poprzez ich nieprawidłową wykładnię i wydanie decyzji o odmowie zwrotu prawa jazdy stronie postępowania, gdy w niniejszej sprawie ziściły się wszelkie warunki do zwrotu, w szczególności upłynął 3 miesięczny okres zatrzymania, który został jasno określony w wydanej wobec strony decyzji Starosty [...].
Skarżący stojąc na stanowisku, że spełnił wszelkie warunki do zwrotu zatrzymanego prawa jazdy, podkreślił w szczególności, że w sprawie ustała przyczyna zatrzymania prawa jazdy, ponieważ zgodnie z decyzją Starosty [...] z dnia [...] lutego 2021 r., z dniem [...] kwietnia 2021 r. upłynął okres jego zatrzymania. Wskazał ponadto, że wykładnia przepisów dokonana przez organ mogłaby mieć ewentualnie zastosowanie w przypadku fizycznego zatrzymania prawa jazdy, jednak, jak zaznaczył, od dnia [...] grudnia 2020 r. zatrzymanie oraz zwrot prawa jazdy odbywa się drogą elektroniczną, wobec czego złożenie wniosku o wydanie prawa jazdy oraz uiszczenie opłaty ewidencyjnej stanowią wyłącznie czynności materialno-techniczne, które nie mogą wpływać na okres jego zatrzymania oznaczony w akcie prawnym. Jednocześnie, jak podkreślił, nie ma podstaw prawnych aby w niniejszej sprawie organ I instancji wydłużał określony przez Starostę okres zatrzymania prawa jazdy. Podniósł także, że w pouczeniu, które otrzymał wraz z decyzją o zatrzymaniu prawa jazdy nie było informacji w jakim terminie należy złożyć wniosek o jego zwrot, ani też informacji że brak złożenia wniosku powoduje wydłużenie okresu zatrzymania prawa jazdy. Przy czym, w przekonaniu skarżącego, złożenie lub niezłożenie wniosku o zwrot prawa jazdy jest uprawnieniem, a nie obowiązkiem, które nie może wpływać na okres zatrzymania prawa jazdy jednoznacznie określony w art. 102 ust. 1c ukp. Powołał się ponadto na orzecznictwo sądów administracyjnych, z którego wynika m.in., że wyłącznie okres faktycznego pozbawienia prawa jazdy, wynikający wprost z określonych tytułów prawnych przesądza o terminie pozbawienia prawa jazdy, nie zaś czas, jaki w rzeczywistości osoba pozostawała bez prawa jazdy.
Po rozpatrzeniu powyższego odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze (SKO) decyzją z dnia [...] maja 2022 r. nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał w pierwszej kolejności, że w sprawie zastosowanie mają przepisy art. 102 ust. 2 w zw. z art. 49 ust. 1 pkt 3 lit. b ukp, wobec czego brak jest podstaw do uznania zasadności zarzutów skarżącego, które sprowadzają się do podważenia wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego czy też wykładni przepisów art. 102 ust. 1 pkt 4 i ust. 1c ukp, stanowiących w istocie podstawę decyzji o zatrzymaniu prawa jazdy, która nie jest przedmiotem niniejszej sprawy. Następnie SKO - mając na względzie, że skarżącemu zatrzymano prawo jazdy od dnia [...] stycznia 2021 r. do dnia [...] kwietnia 2021 r., a wniosek o zwrot złożył on dopiero dnia [...] marca 2022 r., a więc po upływie roku - wskazało, że czas na jaki zatrzymano skarżącemu prawo jazdy przekroczył okres roku, ponieważ istotnym jest tutaj czas w jakim w rzeczywistości osoba pozostawała bez prawa jazdy i nie ma prawnego znaczenia to na jakiej podstawie prawnej doszło do zatrzymania. Zdaniem organu odwoławczego upływ 3-miesięcznego okresu zatrzymania prawa jazdy nie oznaczał bowiem automatycznego obowiązku jego zwrotu przez organ, ponieważ przepisy wymagają w tym zakresie złożenia wniosku i uiszczenia stosownej opłaty – czego skarżący nie uczynił przed upływem roku od dnia zatrzymania prawa jazdy. Tym samym, w ocenie SKO istotnym w sprawie jest okres rzeczywistego pozostawania osoby bez prawa jazdy, a nie okres wynikający wprost z tytułów prawnych. Jednocześnie organ wskazał, że nie ma znaczenia to czy uprzednio doszło do fizycznego zatrzymania prawa jazdy, ponieważ w obecnym stanie prawnym, organ wydając decyzję w oparciu o art. 102 ust. 1 ukp nie żąda zwrotu dokumentu stwierdzającego uprawnienia do kierowania pojazdami lub pozwolenia.
Na powyższą decyzję skarżący wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy, domagając się uchylenia obydwu wydanych w sprawie decyzji oraz umorzenia postępowania administracyjnego. Sformułował przy tym zarzuty wraz z argumentacją w przeważającej części tożsame z podniesionymi na gruncie odwołania, zarzucając ponadto naruszenie: art. 49 ust. 1 pkt 1 lit. b ukp poprzez błędną wykładnię i nieuwzględnienie, że przepis ten odnosi się do okresu pozbawienia prawa jazdy oznaczonego w określonych orzeczeniach lub decyzjach administracyjnych; art. 15 kpa poprzez zaniechanie merytorycznego rozpatrzenia sprawy przez SKO i ograniczenie się do kontroli decyzji wydanej przez organ I instancji; art. 138 § 1 pkt 1 kpa poprzez niesłuszne utrzymanie w mocy zaskarżonej decyzji, podczas gdy winna być ona uchylona w całości, a postępowanie umorzone.
W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Organ podniósł, że istotą sporu w sprawie pozostaje to czy czas na jaki zatrzymano skarżącemu prawo jazdy przekroczył okres roku, co związane jest z wykładnią art. 102 ust. 2 w zw. z art. 49 ust. 1 pkt 3 lit. b ukp, nie zaś z koniecznością dodatkowych ustaleń faktycznych, które w sprawie nie są sporne. Podkreślił również, że tryb wnioskowy postępowania dotyczącego zwrotu prawa jazdy istnieje w obecnym stanie prawnym, mimo iż aktualnie organ nie żąda zwrotu dokumentu, oraz że odblokowanie uprawnienia w Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców również nie następuje automatycznie. Zwrócił też uwagę na treść art. 104a ukp, stwierdzając, że treść tej regulacji wzmacnia przyjęte przez organ stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje:
Kontrola zaskarżonej decyzji w zakresie wynikającym z treści art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2021 r., poz. 137) w zw. z art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 329, dalej powoływanej jako "ppsa") wykazała, że skarga zasługuje na uwzględnienie.
Przedmiot kontroli Sądu stanowi decyzja SKO z dnia [...] maja 2022 r., utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta [...] w B., mocą której odmówiono skarżącemu B. J. zwrotu zatrzymanego prawa jazdy.
Istota sporu między stronami dotyczy kwestii, czy w sprawie zaistniały podstawy do uzależnienia zwrotu skarżącemu prawa jazdy od uzyskania przez niego pozytywnego wyniku kontrolnego sprawdzenia kwalifikacji. Organy obu instancji stanęły bowiem na stanowisku, że zwrot skarżącemu zatrzymanego prawa jazdy nie jest możliwy do czasu uzyskania przez niego pozytywnego wyniku kontrolnego sprawdzenia kwalifikacji, albowiem okres zatrzymania mu prawa jazdy przekroczył rok. Skarżący natomiast wyraził stanowisko, że okres zatrzymania prawa jazdy na okres ponad roku powinien wynikać z określonych tytułów prawnych – wyroku, postanowienia, decyzji administracyjne, co w jego przypadku nie miało miejsca, bowiem na mocy decyzji Starosty [...] z dnia [...] lutego 2021 r. okres zatrzymania mu prawa jazdy wynosił 3 miesiące, a zatem upłynął z dniem [...] kwietnia 2021 r.
Rozstrzygnięcie powyższej, spornej między stronami kwestii, wymaga odniesienia się do istotnych z punku widzenia przedmiotu sporu przepisów ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami. Zgodnie z art. 102 ust. 2 ukp, zwrot zatrzymanego prawa jazdy następuje po ustaniu przyczyny zatrzymania oraz po uiszczeniu opłaty ewidencyjnej. Jeżeli od dnia zatrzymania prawa jazdy upłynął okres przekraczający rok, warunkiem wydania prawa jazdy jest uzyskanie pozytywnego wyniku kontrolnego sprawdzenia kwalifikacji. Z kolei art. 49 ust.1 pkt 3 lit. b ukp stanowi, że sprawdzeniu kwalifikacji w formie egzaminu państwowego podlega osoba ubiegająca się o zwrot zatrzymanego prawa jazdy lub pozwolenia na kierowanie tramwajem, którego była pozbawiona na okres przekraczający rok. Wskazać należy również na treść art. 104a pkt 2 ukp, zgodnie z którym uprawnienia do kierowania pojazdami osoby wobec, której starosta wydał decyzję administracyjną o zatrzymaniu dokumentu stwierdzającego posiadanie uprawnienia do kierowania pojazdami na podstawie m.in. art. 102 ust. 1 pkt 2-5 i 7 oraz ust. 1d ukp – ulegają zawieszeniu.
Mając na uwadze wskazane regulacje zauważyć należy po pierwsze, że koniecznymi przesłankami zwrotu zatrzymanego prawa jazdy są ustanie przyczyny zatrzymania i uiszczenie opłaty ewidencyjnej. Niezbędnym warunkiem jest również posiadanie uprawnienia do kierowania pojazdami, bowiem zwrot dokumentu prawa jazdy dokonywany jest z założeniem, że dana osoba posiada uprawnienia do kierowania pojazdami. Ponadto, jeżeli od dnia zatrzymania prawa jazdy lub pozwolenia na kierowanie tramwajem upłynął okres przekraczający rok, warunkiem wydania prawa jazdy lub pozwolenia na kierowanie tramwajem jest uzyskanie pozytywnego wyniku kontrolnego sprawdzenia kwalifikacji. Ustawodawca wskazał zatem, że przesłanką do skierowania na kontrolne sprawdzenie kwalifikacji jest upływ okresu przekraczającego rok liczony od dnia zatrzymania prawa jazdy. Interpretując tę przesłankę nie można pominąć jednak tego, że treść art. 102 ust. 2 ukp w pełni koresponduje z przepisem art. 49 ust. 1 pkt 3 lit. b ukp, stanowiącym, że sprawdzeniu kwalifikacji w formie egzaminu państwowego podlega osoba ubiegająca się o zwrot zatrzymanego prawa jazdy lub pozwolenia na kierowanie tramwajem, którego była "pozbawiona" na okres przekraczający rok. Przy czym podkreślić należy w tym miejscu, że – zgodnie z wyrażanym na gruncie orzecznictwa sądowoadministracyjnego poglądem, który tutejszy Sąd podziela - wyłącznie okres faktycznego pozbawienia prawa jazdy wynikający wprost z określonych tytułów prawnych jak wyrok, postanowienie czy decyzja administracyjna przesądza o terminie pozbawienia prawa jazdy, a nie czas, w jakim w rzeczywistości osoba pozostawała bez prawa jazdy (por. wyroki: NSA z 24 października 2012 r. sygn. akt I OSK 24/12, WSA w Gdańsku z 19 października 2017 r. sygn. akt III SAB/Gd 38/17 - dostępne na stronie: https://orzeczenia.nsa.gov.pl/cbo/query). Koniecznym jest więc wyraźne rozróżnienie wskazanych powyżej okresów, tj. okresu pozbawienia prawa jazdy określonego w konkretnym tytule prawnym (np. decyzji administracyjnej) oraz okresu przez jaki dana osoba rzeczywiście pozostaje bez prawa jazdy (tj. od momentu faktycznego zatrzymania prawa jazdy do momentu jego zwrotu). Wykładnia przepisu art. 102 ust. 2 ukp dokonana przy uwzględnieniu treści art. 49 ust. 1 pkt 4 lit. b ukp prowadzi zatem do wniosku, że zwrot prawa jazdy uzależniony jest od uzyskania pozytywnego wyniku kontrolnego sprawdzenia kwalifikacji wyłącznie w sytuacji, gdy okres na jaki dana osoba została pozbawiona prawa jazdy na podstawie określonego tytułu prawnego, przekracza rok. Skutku tego natomiast nie wywołuje jedynie czas w jakim osoba w rzeczywistości pozostawała bez prawa jazdy, tj. okres od dnia faktycznego zatrzymania prawa jazdy do momentu jego zwrotu. Zauważyć należy jednocześnie, że okres ten, zgodnie z zasadami doświadczenia życiowego, jest co do zasady dłuższy, niż stwierdzony tytułem prawnym okres pozbawienia prawa jazdy i nie pokrywa się z nim, a wynika to chociażby z konieczności dopełnienia przez stronę stosownych formalności takich jak np. złożenie wniosku o zwrot prawa jazdy, co do którego ustawodawca nie określił nawet terminu jego złożenia. Nie ma zatem podstaw prawnych aby dany okres uwzględniać obok okresu zatrzymania prawa jazdy stwierdzonego stosownym tytułem prawnym i tym samym de facto go wydłużać, a następnie uzależniać od tego konieczność zdania egzaminu państwowego na prawo jazdy. Konsekwencją przyjęcia odmiennej koncepcji, byłaby bowiem sytuacja, w której strona ponosiłaby konsekwencje np. przedłużających się postępowań sądowych lub administracyjnych, czy też określonych okoliczności życiowych (np. choroba, pobyt w szpitalu, wyjazd za granicę) uniemożliwiających złożenie wniosku o zwrot praw jazdy w terminie nieprzekraczającym roku od dnia zatrzymania prawa jazdy. W związku z powyższym nie może ulegać wątpliwości, że zgodnie z wolą racjonalnego ustawodawcy okres zatrzymania prawa jazdy, istotny dla możliwości prawidłowego stosowania art. 102 ust. 2 i art. 49 ust.1 pkt 3 lit. b ukp, powinien mieć oparcie w decyzji administracyjnej, wyroku czy postanowieniu.
Za powyższym stanowiskiem przemawia dodatkowo treść art. 49 ust. 3 ukp – gdzie wskazano że sprawdzeniu kwalifikacji w formie egzaminu państwowego nie podlegają osoby wobec, których zapadł wyrok uniewinniający albo postępowanie zostało bezwarunkowo umorzone, co również potwierdza, że konieczność zdania egzaminu skorelowana jest stricte z pozbawieniem prawa jazdy na podstawie tytułu prawnego (w tym wypadku wyroku sądu), nie zaś z rzeczywistym okresem pozostawania bez prawa jazdy.
W niniejszej sprawie okres pozbawienia skarżącego prawa jazdy, znajduje potwierdzenie w konkretnym tytule prawnym, jakim jest decyzja Starosty [...] z dnia [...] lutego 2021 r. (k. 4 akt adm. organu I instancji) na podstawie której zatrzymano skarżącemu prawo jazdy na okres 3 miesięcy od [...] stycznia 2021 r. do [...] kwietnia 2021 r. włącznie. Z powyższego wynika więc, że okres pozbawienia skarżącego prawa jazdy – wbrew stanowisku organów – nie przekroczył rocznego okresu, o którym stanowi art. 102 ust. 2 w zw. z art. 49 ust. 1 pkt 3 lit. b ukp. Z akt sprawy nie wynika jednocześnie aby na gruncie sprawy zaistniały jakiekolwiek inne przesłanki ku temu, aby wniosek skarżącego rozpatrzyć negatywnie. W związku z tym odmowa przez organy orzekające zwrotu prawa jazdy wyłącznie z uwagi na błędną wykładnię przepisów i związane z tym nieprawidłowe uznanie, że zwrot prawa jazdy skarżącemu uzależniony jest od uzyskania przez niego pozytywnego wyniku egzaminu państwowego, prowadzi do wniosku, że uchybienie to miało istotny wpływ na ostateczny wynik sprawy. Stwierdzić należy zatem, że organy obu instancji - dokonując błędnej wykładni ww. przepisów i w sposób nieuprawniony uznając, że istotnym w sprawie z punktu widzenia art. 102 ust. 2 ukp jest okres rzeczywistego pozostawania skarżącego bez prawa jazdy – naruszyły mające zastosowanie w sprawie przepisy prawa materialnego i w konsekwencji wydały rozstrzygnięcia wadliwe w stopniu uzasadniającym ich uchylenie.
Sąd nie podzielił natomiast zarzutów skargi odnoszących się do naruszenia przepisów postępowania, dotyczących w szczególności uchybień w zakresie zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego oraz wadliwości procedowania przez organ II instancji. Wskazać należy w tym miejscu, że – wbrew zarzutom skargi - ustalone w sprawie okoliczności faktyczne nie są sporne i znajdują odzwierciedlenie w aktach administracyjnych. Sporna w sprawie była wyłącznie kwestia wykładni mających zastosowanie w sprawie przepisów.
W tym stanie rzeczy Sąd - stwierdzając, że zaskarżona decyzja jak i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji naruszają wskazane powyżej przepisy prawa materialnego, w sposób mający wpływ na wynik sprawy oraz biorąc pod uwagę to, że zwrot prawa jazdy jest czynnością materialno-techniczną pozostającą w zakresie właściwości organu I instancji - uchylił obydwa wydane w sprawie rozstrzygnięcia na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i art. 135 ppsa (pkt 1 sentencji wyroku). Ponownie rozpoznając sprawę organ I instancji uwzględni dokonaną przez Sąd wykładnię mających zastosowanie w sprawie przepisów.
O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 1 ppsa, zasądzając od organu na rzecz skarżącego kwotę uiszczonego w sprawie wpisu (pkt 2 sentencji wyroku).
Jednocześnie należy wskazać, że na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 1842) sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym.