II SA/Bd 641/05

II SA/Bd 641/05 - Wyrok WSA w Bydgoszczy
Data orzeczenia
2005-12-07
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2005-07-01
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Sędziowie
Elżbieta Piechowiak
Grażyna Malinowska-Wasik /sprawozdawca/
Wiesław Czerwiński /przewodniczący/
Symbol z opisem
6342 Przyznanie uprawnień kombatanckich oraz przyznanie uprawnień dla wdów /wdowców/ po kombatantach
Hasła tematyczne
Kombatanci
Skarżony organ
Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 1991 nr 17 poz 75
art. 1 ust. 2 pkt 3
Ustawa z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Wiesław Czerwinski Sędzia WSA Elżbieta Piechowiak Sędzia WSA Grażyna Malinowska - Wasik (spr.) Protokolant Elżbieta Brandt po rozpoznaniu w dniu 7 grudnia 2005r. na rozprawie sprawy ze skargi Władysława K. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] 2005r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień kombatanckich 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] 2005r. nr [...], 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu, 3. zasądza od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz skarżącego kwotę 120 zł ( sto dwadzieścia złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 10 listopada 2004r. sygn. II SA/Gd 148/02 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, po rozpoznaniu skargi Władysława K., w związku ze stwierdzeniem w dniu 15 kwietnia 2003r. przez Trybunał Konstytucyjny niezgodności z Konstytucją RP art. 22 ust. 3 ustawy z dnia 24 stycznia 1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego ( Dz. U. 2002r. nr 42 poz. 371 ze zm.) uchylił decyzję Kierownika Urzędu d/s Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 22 listopada 2001r. i poprzedzającą ją decyzję tego organu z dnia [...] 2001r. w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego z uwagi na złożenie wniosku o przyznanie uprawnień kombatanckich po terminie przewidzianym w art. 22 ust. 3 wyżej wymienionej ustawy.
W dniu [...] 2005r. Kierownik Urzędu d/s Kombatantów i Osób Represjonowanych, powołując się na art. 1 ust. 2 pkt 3 oraz art. 22 ust. 1 ustawy z dnia 24 stycznia 1991r. (Dz. U. 2002r. nr 42, poz. 371 ze zm.) wydał decyzję nr [...] o odmowie przyznania Władysławowi Kwitowi uprawnień kombatanckich z tytułu służby w Batalionach Chłopskich w okresie od lipca 1943 do lipca 1944r.
Jako podstawę odmowy organ wskazał okoliczność, iż z powszechnie dostępnych źródeł historycznych wynika, że warunkiem wstąpienia do Batalionów Chłopskich było ukończenie 16 roku życia, w związku z czym strona będąc we wnioskowanym okresie 7-8 letnim dzieckiem mogła tylko wykonywać na rzecz wymienionej organizacji pewne czynności pomocnicze, co jednak jeszcze nie uprawnia do otrzymania uprawnień kombatanckich.
We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Władysław K. podniósł, że oceniając jego działalność powołano się na źródła historyczne nie biorąc pod uwagę okoliczności dotyczących tej działalności.
Podał, że do pracy w organizacji wciągnął go stopniowo ojciec, który ukrywając się przed Niemcami po powrocie z pułku, wstąpił do Batalionów Chłopskich. Początkowo był łącznikiem między ukrywającym się ojcem a resztą rodziny, a następnie po wtajemniczeniu - między ojcem a wujem Władysławem S., który pełnił funkcję dowódcy na okręg Dęblin, jak również przekazywał ich rozkazy poszczególnym partyzantom.
W 1943r. po spaleniu przez Niemców pobliskiej miejscowości i wymordowaniu jej ludności, z rozkazu Władysława S. powstał w ramach Batalionów Chłopskich oddział młodzieżowy, którego dowódca Czesław T. odebrał od niego i pozostałych członków oddziału przysięgę wojskową. Członkowie oddziału mieli za zadanie uczyć się musztry wojskowej oraz podejmowania czynności na wypadek zagrożenia pożarem i łapanek, a nadto informować o ruchach niemieckich wojsk. Gdy w okresie wielkanocnym dotarła do członków oddziału wiadomość o zbliżaniu się do wsi Niemców, ostrzegli ludność, która w większości zdążyła ukryć się w lesie unikając w ten sposób wywiezienia na przymusowe roboty. Władysław K. wskazał również na przypadek ubezpieczania przez siebie dowódcy Czesława T., gdy ten przenosił paczkę z materiałem wybuchowym (szedł przed nim). W 1944r. do Batalionów Chłopskich dołączyli partyzanci radzieccy, którzy też go zatrudniali ( prosili o kontakt z ojcem).
Podał także, iż przez całą okupację nie widział Niemców, gdyż zawsze w porę zdołał ukryć się w lesie.
Decyzją z dnia [...] 2005r. nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych orzekł o utrzymaniu w mocy własnej decyzji z dnia [...] 2005r.
W uzasadnieniu decyzji stwierdzono, że nie można uznać za wiarygodne przedstawionych na okoliczność przynależności strony jako 7 letniego dziecka do Batalionów Chłopskich, oświadczeń świadków - Krystyny O. i Mieczysława Z., gdyż - zgodnie z obowiązującą tę organizację podziemną instrukcją gen. K. S. z [...] 1939r. -członkiem jej mogła zostać po złożeniu przysięgi początkowo osoba, która ukończyła 17 lat , a w późniejszym okresie osoba 16- letnia.
W ocenie organu zainteresowany co najwyżej współpracował z Batalionami Chłopskimi pomagając przy przekazywaniu informacji, bowiem jako 7 - letnie dziecko nie byłby w stanie podporządkować się surowym regulaminom i rozkazom przełożonych, wykonywać odpowiednich zadań, czy brać udziału w akcjach zbrojnych.
Same zaś współpraca, jakkolwiek zasługująca na społeczny szacunek, nie stanowi zarówno w świetle ustawy, jak i orzecznictwa sądowego, podstawy do przyznania uprawnień kombatanckich, jako że nie można jej utożsamiać z pełnieniem służby w polskich podziemnych formacjach i organizacjach w rozumieniu art. 1 ust. 2 pkt 3 ustawy.
Władysław K. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy skargę na decyzję Kierownika Urzędu do spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] 2005r.
W skardze zakwestionował zasadność niekorzystnego dla niego rozstrzygnięcia podnosząc, iż jego działalność w czasie okupacji przyczyniła się w dużej mierze do oswobodzenia kraju. Wskazał, podobnie jak we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, że był łącznikiem kontaktowym początkowo między ukrywającym się ojcem - członkiem BCH i rodziną, a później - między ojcem i dowódcą BCh na okręg Dęblin oraz partyzantami, odsyłając co do szczegółów do treści złożonych wcześniej przez siebie w sprawie środków zaskarżenia. Zarzucił też, iż ani w pierwszych decyzjach organu, ani w wyroku WSA w Gdańsku nie podważono wiarygodności oświadczeń świadków z uwagi na to, że w okresie wskazanej wyżej działalności był małoletni.
W nawiązujących do skargi pismach z dnia 11 lipca i 17 października 2005r. skarżący podał, że poza patrolowaniem ruchu niemieckich wojsk, powierzano mu dostarczenie przesyłek, nawet z materiałami wybuchowymi oraz, że dowódca pododdziału młodzieżowego, do którego należał- obecnie już nie żyjący Czesław T., został przyjęty do ZBOWiD i odznaczony mimo, iż w ówczesnym czasie miał 16 lat.
W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zajęte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i powołując się w tym zakresie na orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpatrując skargę zważył, co następuje:
W myśl art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 24 stycznia 1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego ( Dz. U. 2002r. nr 42 poz. 471 ze zm.) kombatantami są osoby, które brały udział w wojnach, działaniach zbrojnych i powstaniach narodowych, wchodząc w skład formacji wojskowych lub organizacji walczących o suwerenność i niepodległość Rzeczypospolitej Polskiej.
Podobnie szczegółowy przepis art. 1 ust. 2 ustawy definiując działalność kombatancką, stanowiącą tytuł do uprawnień kombatanckich, zalicza do niej w pkt 3 pełnienie służby w polskich podziemnych formacjach i organizacjach, w tym w działających w ramach tych organizacji oddziałach partyzanckich w okresie wojny 1939-1945.
Z treści wyżej wymienionych przepisów wynika, że udział w wojnie bądź pełnienie służby w polskich podziemnych formacjach i organizacjach , w tym oddziałach partyzanckich, jak trafnie stwierdził organ w uzasadnieniu decyzji, mógł polegać na bezpośrednim uczestnictwie w działaniach zbrojnych tych formacji i organizacji, bądź też na pełnieniu wyłącznie czynności usługowych, np. zaopatrzeniowych, rozpoznawczo - informacyjnych czy w charakterze łącznika. Zawsze jednak pełnienie służby, niezależnie od jej charakteru, musiało mieć miejsce w ramach przynależności do określonej formacji lub organizacji wyrażającej się w podporządkowaniu służbowym, wyznaczeniu służbowego stanowiska i wykonywaniu zakreślonych czynności.
Zarówno cytowane wyżej, jak i żaden inny przepis ustawy nie ustalają kryterium wieku w chwili pełnienia opisanej wyżej służby przez osoby ubiegające się o uprawnienia kombatanckie.
Ustawa nie odwołuje się też w tym względzie do przepisów czy instrukcji wydanych w czasie okupacji.
Wiadomym jest, iż osoby które z racji młodego wieku nie uczestniczyły w działaniach zbrojnych, mogły wykonywać w ramach służby w formacji czy organizacji czynności usługowe lub pomocnicze.
Przyjęcie więc przez organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji założenia, że osoba niepełnoletnia w czasie wojny, nie będąc w stanie podporządkować się surowym regulaminom i rozkazom przełożonych i wykonywać odpowiednich zadań, nie mogła pełnić służby w rozumieniu art. 1 ust..2 pkt 3 ustawy z dnia 24 stycznia 1991r., a tym samym jest wykluczona z kręgu osób mogących ubiegać się o uprawnienia kombatanckie, nie znajduje prawnych podstaw i narusza dyspozycję wskazanego przepisu.
To, czy działalność osoby ubiegającej się o uprawnienia kombatanckie spełniała kryteria "pełnienia służby" musi być poddane indywidualnej, odrębnej ocenie na tle konkretnego stanu faktycznego.
Powyższy wymóg nie znajduje jednak odzwierciedlenia w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, w którym li tylko z uwagi na wiek w latach 1943-1944 skarżącego, z powołaniem się na instytucję gen. K. Spsnowskiego z 4 grudnia 1939r., uznaje się za niewiarogodne przedłożone przez stronę oświadczenia świadków.
Zawarte w skardze zarzuty, nawiązujące do podniesionych wcześniej w odwołaniu od decyzji I instancji, sprowadzają się w istocie do zakwestionowania dokonanej przez organ oceny dowodów.
Zgodnie z art. 80 kpa organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Ocena dowodów w rozumieniu tego przepisu musi być dokonana zgodnie z normami prawa procesowego oraz z zachowaniem określonych reguł oceny. Tak więc ustalenia faktyczne winny być poczynione w oparciu o całokształt materiału dowodowego, zgromadzonego i zbadanego w sposób wyczerpujący ( art. 77 § 1 kpa), czyli przy podjęciu wszystkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku niezbędnego do wydania prawidłowej decyzji. Dla spełnienia tego warunku konieczne jest również przekonujące uzasadnienie decyzji z zachowaniem wymagań określonych w art. 107 § 3 kpa.
Zaskarżona decyzja nie odpowiada powyższym wymogom, gdyż wydając ją oparto się na materiale dowodowym w zasadzie nie rozpatrzonym skoro, jak wyżej wskazano, odniesiono się w niej do oświadczeń świadków tylko w nawiązaniu do młodego wieku strony, uznając je z tej przyczyny za niewiarygodne oraz nie dokonano w niej żadnych ustaleń odnośnie działalności strony.
Tymczasem szczegółowego ustosunkowania się i oceny wymagało, czy oddział młodzieżowy, w ramach którego Władysław K. wykonywał czynności łącznika, a który w oświadczeniu Krystyny O. określony został jako grupa łączności i obserwacji, mieścił się w strukturze organizacyjnej Batalionów Chłopskich na okręg Dęblin, co uzasadniałoby przyjęcie, iż miało miejsce pełnienie przez wyżej wymienionego służby, o którym mowa w art. 1 ust. 2 pkt 3 ustawy o kombatantach, czy też była to tylko organizacja działająca na rzecz BCh, świadcząca jej pomoc w zakresie przekazywania między dowództwem a poszczególnymi członkami BCh rozkazów i informacji oraz w zakresie obserwacji ruchu niemieckiego wojska.
W świetle podanych przez skarżącego okoliczności powołania do życia oddziału młodzieżowego oraz zadań, jakie miał wykonywać ( nauka musztry wojskowej oraz przygotowanie do czynności na wypadek zagrożenia pożarem i łapanek), przy niesprecyzowaniu czy patrolowanie ruchu wojsk niemieckich przez członków oddziału miało służyć informowaniu partyzantów, czy tylko uprzedzaniu ludności wobec możliwości stosowania przez okupanta wobec niej represji czy wywózek na roboty, nie można również wykluczyć, iż oddział ten miał charakter wyłącznie organizacji przysposobienia obronnego, przy jednoczesnym doraźnym, ochotniczym wykonywaniu przez jego członków zadań na rzecz Batalionów Chłopskich we wskazanym wyżej zakresie.
Jakkolwiek z art. 22 ust. 1 ustawy z dnia 24 stycznia 1991r. wynika, że Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych orzeka w przedmiocie przyznania uprawnień kombatanckich na podstawie udokumentowanego wniosku zainteresowanej osoby, to w świetle mających zastosowanie w niniejszym postępowaniu przepisów art. 7, 75 i 77 kpa, obligowany jest do przeprowadzenia także z urzędu wszelkich dowodów mogących przyczynić się do wyjaśnienia sprawy.
O ile przedstawione przez skarżącego oświadczenia Krystyny O. i Mieczysława Z. są zdaniem organu niewiarygodne i mało precyzyjne, winien ich we własnym zakresie przesłuchać w charakterze świadków, tak na okoliczność charakteru jaki miał oddział młodzieżowy, jak i konkretnych czynności wykonywanych przez skarżącego na rzecz partyzantów Batalionów Chłopskich.
Istotne znaczenie dla wyjaśnienia sprawy może mieć także przesłuchanie przez organ samego wnioskodawcy, zapoznanie się z archiwalną dokumentacją wiążącą się z przyznaniem uprawnień zbowidowskich dowódcy oddziału - Czesławowi T., a nadto sięgnięcie do materiałów historycznych dotyczących struktury organizacyjnej Batalionów Chłopskich, zwłaszcza - o ile takowe istnieją - działających w okręgu dęblińskim.
Zebrany w sposób wyczerpujący materiał dowodowy, należycie rozpatrzony pozwoli na stwierdzenie, że kończąca postępowanie administracyjne decyzja będzie wynikiem respektowania znajdującej unormowanie w art. 80 kpa zasady swobodnej lecz nie dowolnej oceny dowodów.
Uznając, iż zaskarżona i poprzedzająca ją decyzja wydana została z naruszeniem przepisów prawa materialnego oraz przepisów postępowania mającym istotny wpływ na wynik sprawy, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a", "c" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. 153 poz. 1270) orzekł, jak w sentencji.
O kosztach postępowania rozstrzygnięto zgodnie z art. 200 i 209 cyt. ustawy.