III SA/GD 476/22

III SA/Gd 476/22 - Wyrok WSA w Gdańsku
Data orzeczenia
2022-08-04
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2022-05-31
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Sędziowie
Bartłomiej Adamczak
Jacek Hyla /przewodniczący sprawozdawca/
Paweł Mierzejewski
Symbol z opisem
6480
Hasła tematyczne
Dostęp do informacji publicznej
Sygn. powiązane
III OSK 2778/22 - Wyrok NSA z 2025-12-05
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Uchylono decyzję II i I instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
art. 31 ust. 2, art. 32 ust. 1, art, 61 ust. 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
Dz.U. 2022 poz 902
art. 3 ust. 1 pkt 1
Ustawa z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej - t.j.
Dz.U. 2022 poz 329
art. 135, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jacek Hyla (spr.), Sędziowie: Sędzia WSA Bartłomiej Adamczak, Sędzia WSA Paweł Mierzejewski, Protokolant Starszy asystent sędziego Robert Daduń, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 sierpnia 2022 r. sprawy ze skargi W. S. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku z dnia 31 marca 2022 r. nr 2201-IWK.0150.22.2022.8 w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Naczelnika Pomorskiego Urzędu Celno-Skarbowego w Gdyni z dnia 20 grudnia 2021 r. nr 328000-CWW.0150.9.2021.36, 2. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku na rzecz skarżącego W. S. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
III SA/Gd 476/22
UZASADNIENIE
Decyzją z dnia 31 marca 2022r. nr 2201-IWZ.0150.22.2022.8 Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku utrzymał w mocy decyzję Naczelnika Pomorskiego Urzędu Celno-Skarbowego w Gdyni z dnia 20 grudnia 2021r. nr 328000-CWW.0150.9.2021.36, którą to decyzją organ odmówił dostępu do informacji publicznej stanowiącej odpowiedź na pytania skierowane przez W. S.:
- jakim innym podmiotom poza A. C., Naczelnik Pomorskiego Urzędu Celno-Skarbowego w Gdyni zlecał opinie w latach 2017-2021 i w jakiej liczbie, z podziałem na poszczególne lata 2017-2021;
- ile postanowień sądów nakazujących zwrot urządzeń zatrzymanych przez Naczelnika Pomorskiego Urzędu Celno-Skarbowego w Gdyni zostało wydanych w latach 2017-2021 oraz w ilu przypadkach Naczelnik nie wykonał prawomocnych orzeczeń.
W podstawie prawnej decyzji powołano przepisy art. 3 ust. 1 pkt 1 i art. 16 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (j.t. Dz. U. z 2020r. poz. 2176 ze zm.), dalej powoływanej jako u.d.i.p.
Organy obu instancji uznały, że żądana przez stronę skarżącą informacja ma charakter informacji publicznej przetworzonej . Informacja taka podlega udostępnieniu w zakresie, w jakim jest to szczególnie istotne dla interesu publicznego. Informacja przetworzona to taka informacja, która wymaga przeprowadzenia przez podmiot zobowiązany pewnych organizacyjnych i intelektualnych czynności, analiz, obliczeń, zestawień statystycznych, ekspertyz, wymagających zaangażowania określonych środków osobowych i finansowych organu, mogących zakłócić ich bieżącą działalność. Przetworzenie informacji może polegać na połączeniu informacji cząstkowych prostych z posiadanych przez organ zbiorów, jeśli zbiory te są prowadzone w sposób uniemożliwiający proste w nich danych i odpowiednim ich przygotowaniu na potrzeby również suma informacji prostych, w zależności od wiążącej się z ich nakładów; jakie musi ponieść organ, czasochłonności, liczby może być traktowana jako informacja przetworzona
Powstanie informacji przetworzonej jest wynikiem ponadstandardowego nakładu podmiotu zobowiązanego, związanego z użyciem dodatkowych sił i środków oraz wysiłku intelektualnego w stosunku do posiadanych przez podmiot danych i wyodrębnienia informacji w związku z żądaniem wnioskodawcy, oraz na podstawie kryteriów przez niego wskazanych. Jest to zatem informacja przygotowana specjalnie dla wnioskodawcy wedle wskazanych przez niego kryteriów.
Prawo do uzyskania informacji publicznej przetworzonej ma jedynie taki wnioskodawca, który jest w stanie wykazać w chwili składania wniosku swoje indywidualne, realne i konkretne możliwości wykorzystania dla dobra ogółu danej informacji publicznej - czyli uczynienia z niej użytku dla dobra wspólnego w taki sposób, który nie jest dostępny dla każdego posiadacza informacji publicznej. Jak podkreślono w orzecznictwie NSA, wnioskodawca żądający informacji publicznej przetworzonej, o której mowa w art. 3 ust. 1 pkt 1 u.d.i.p., dla jej uzyskania powinien wykazać nie tylko, że jest ona ważna dla dużego kręgu potencjalnych odbiorców, ale również, że jej uzyskanie stwarza realną możliwość wykorzystania uzyskanych danych dla poprawy funkcjonowania organów administracji i lepszej ochrony interesu publicznego.
W przedmiotowej sprawie bezsporne jest, że żądane informacje stanowią informację publiczną w rozumieniu art. 6 ust. 1 u.d.i.p., która podlega udostępnieniu w trybie i na zasadach określonych w ustawie o dostępie do informacji publicznej.
Organ I instancji wskazał, że nie posiada w formie usystematyzowanej żądanych danych objętych wnioskiem strony z dnia 9 kwietnia 2021 r.
Organ wskazał, że wytworzenie informacji publicznej w tym zakresie wymaga pracochłonnych i ponadstandardowych działań, tj. organ musiałby:
- ustalić liczbę prowadzonych postępowań, w których ze względu na ich przedmiot mogło dojść do powołania biegłego z zakresu badania gier na automatach, posiłkując się w tym zakresie danymi z Ewidencji Spraw Karnych Skarbowych (ESKS);
- ustalić na podstawie Ewidencji Spraw Karnych Skarbowych, ile z tych spraw znajduje się na etapie postępowania przygotowawczego, a ile na etapie sądowego, wykonawczego, bądź jest już prawomocnie zakończonych, z pogrupowaniem określonych spraw pod kątem organu właściwego, danymi aktami (właściwość miejscowa Pomorskiego Urzędu Celno-Skarbowego w Gdyni obejmuje terytorium pomorskiego, byłyby więc to m.in. różne sądy powszechne działające obszarze, a także różne organy Prokuratury);
- podjąć czynności zmierzające do uzyskania dostępu akt spraw (konieczność analizy akt sprawy wynika z tego, że z uwagi na fakt nieustannej ewolucji systemu ESKS część danych, między innymi dotyczących postanowień o powołaniu biegłego, nie była obligatoryjna). Stąd analiza danych systemowych pozwoli jedynie na wiarygodne ustalenie ilości postępowań przygotowawczych wszczętych w sprawie o czyny z art.107 k.k.s. Nawet jeśli system ESKS zawiera informacje o samym wydaniu postanowienia o powołaniu biegłego, to taki rekord w systemie nie zawiera określenia specjalności biegłego i jego danych osobowych. Brak jest również dostępnych automatycznych raportów, z których można byłoby pozyskać dane o liczbie wydanych postanowień o powołaniu biegłego z danej dziedziny. Dlatego też sama analiza danych systemowych nie pozwoli na wiarygodne ustalenie żądanych informacji). Konieczne byłoby zaś by:
a) skierować właściwe pisma do ich dysponenta w przypadku, gdy podmiotem tym jest inny organ niż Naczelnik Pomorskiego Urzędu Celno-Skarbowego w Gdyni;
b) pozyskać dane akta z archiwum, w przypadku, gdy doszło do ich zarchiwizowania; przy czym czynność ta winna zostać przy tym poprzedzona ustaleniem dla każdej oddzielnie właściwej komórki organizacyjnej Pomorskiego Urzędu Celno-Skarbowego, która dokumentację wytworzyła lub przekazała do archiwum zakładowego, dat skrajnych dokumentacji (celem właściwego wypełnienia wniosku o wypożyczenie dokumentacji).
c) poddać analizie akta sprawy pod kątem selekcji znajdujących się w nim dokumentów tj. tego, czy organ w ramach danego postępowania zlecał opinie z zakresu gier na automatach, a jeżeli tak, to komu i w jakim roku;
c) pogrupować dane z przedstawionej analizy dla każdego roku oddzielnie pod kątem zleceń dla każdego biegłego (poza A. C.), któremu zlecono wydanie opinii z zakresu badania gier na automatach.
Co zaś tyczy się punktu 2 wniosku, organ musiałby:
a) ustalić liczbę prowadzonych postępowań, w których ze względu na ich przedmiot dojść do orzeczenia o zwrocie automatów, posiłkując się w tym zakresie danym z Ewidencji Spraw Karnych Skarbowych;
b) podjąć próbę analizy danych w systemie Ewidencji Spraw Karnych Skarbowych każdego rekordu (sprawy) oddzielnie — pod kątem występowania zapisu o wydaniu przez sąd postanowienia w przedmiocie zwrotu automatu (brak jest dostępnych automatycznych raportów, z których można byłoby pozyskać dane o liczbie wydanych postanowień sądów o zwrocie automatów);
c) ustalić dysponenta akt danego postępowania, w którym wydano postanowienie o zwrocie automatu (podkreślenia przy tym wymaga, że właściwość miejscowa Naczelnika Pomorskiego Urzędu Celno-Skarbowego w Gdyni obejmuje terytorium województwa pomorskiego, byłyby więc to m.in. różne sądy powszechne działające na wskazanym obszarze, a także różne jednostki Prokuratury);
d) podjąć czynności zmierzające do uzyskania dostępu akt spraw, w tym skierować właściwe pisma do ich dysponenta, w przypadku, gdy podmiotem tym jest inny organ niż Naczelnik Pomorskiego Urzędu Celno-Skarbowego w Gdyni; pozyskać dane akta z archiwum, w przypadku, gdy doszło do ich zarchiwizowania,
e) poddać analizie akta sprawy pod kątem selekcji dokumentów, tj w celu ustalenia czy sąd wydał postanowienie o zwrocie automatu i czy postanowienie to stało się prawomocne i w jaki sposób podlegało wykonaniu
f) pogrupować dane dla każdego roku oddzielnie.
Organ I instancji wskazał, że liczba spraw z zakresu art. 107 k.k.s. wszczętych w okresie od 2017 do 2021r. wynosi ok. 1184. Rejestry ESKS prowadzone są dla każdego roku wg kolejności wpisów spraw. Sprawy, które do końca danego roku nie zostały zakończone nie są przenoszone do rejestru dotyczącego kolejnego roku. W okresie od 2017 r. do chwili obecnej prowadzono także sprawy, które wszczęte były przed 2017r., w których też mogło dojść do powołania biegłego ds. gier na automatach. Mogło też w nich dojść do wydania postanowienia o zwrocie automatu. Zważywszy na obowiązujące terminy przedawnienia, analizie należałoby poddać postępowania wszczęte od 2012 r. Szacunkowo, więcej niż jedna trzecia akt przedmiotowych postępowań nie znajduje się w posiadaniu Naczelnika Pomorskiego Urzędu Celno-Skarbowego, co spowodowałoby konieczność wystosowania próśb o wypożyczenie akt.
Organ I instancji wskazał, że samo zebranie danych, dotyczących spraw gdzie sąd wydał postanowienie o zwrocie automatów zajęłoby jednej osobie blisko 100 godzin. Udzielenie odpowiedzi na pytania skarżącego wymagałoby łącznie zaangażowania co najmniej 10-13 osób. Osobom tym zgromadzenie niezbędnych materiałów zajęłoby ok 2 miesięcy. Zaangażowanie takiej liczby osób prowadzących śledztwa i dochodzenia na tak długi czas sparaliżowałoby bieżącą działalność komórek dochodzeniowo - śledczych. Przygotowanie informacji wiązałoby się z wyłączeniem od prowadzenia bieżących spraw łącznie ok 7-8 pracowników z komórek zajmujących się tematyką postępowań o czyny z art. 107 k.k.s., co nie pozostałoby bez wpływu na toczące się postępowania.
Samo podjęcie czynności związanych z wytworzeniem informacji nie kończyłoby jeszcze nakładów pracy i organizacyjnych, gdyż po rozpoznaniu wniosku istniałaby konieczność podjęcia czynności związanych z odesłaniem ich do ich dysponentów, jak i czynności związanych ze zwrotem akt do archiwum zakładowego Czynności w zakresie odesłania akt do odpowiednich sądów lub jednostek prokuratury musiałyby zostać przy tym podjęte w sposób niezwłoczny, żeby nie wpływać na bieżący postępowań.
Organ podkreślił, iż wnioskowane informacje nie są dostępne wprost z zestawień prowadzonych przez organ. Brak jest możliwości prostego "wyciągnięcia' wnioskowanych danych z systemu użytkowanego przez organ, a nie są prowadzone żadne inne podręczne zestawienia zawierające wnioskowane przez stronę dane. Wnioskowane dane stanowią informację przetworzoną, która musiałaby zostać przygotowana specjalnie dla Wnioskodawcy według wskazanych przez niego kryteriów. Powyższe w ocenie organu przesądza o tym, że wnioskowane informacje posiadają charakter informacji przetworzonej w rozumieniu ustawy o dostępie do informacji publicznej.
W świetle powyższego, wobec zakwalifikowania żądanych informacji jako należących do kategorii informacji przetworzonej, organ I instancji pismem z dnia 23 kwietnia 2021 r. wezwał wnioskodawcę do uzupełniania wniosku, przez wykazanie, że udostępnienie informacji publicznej w ww. zakresie jest szczególnie istotne dla interesu publicznego, pod rygorem odmowy udostępnienia wnioskowanej informacji.
W piśmie z 9 kwietnia 2021 r., uzasadniając swoje stanowisko wnioskodawca wskazał na artykuł prasowy opublikowany w tygodniku Uważam Rze oraz podniósł, że kwestie opisane w tym artykule są szczególnie istotne dla interesu publicznego. Wnioskodawca wskazał na jego podstawie, że biegły A. C. przeszkolony został przez Prokuraturę Apelacyjną w Białymstoku do wydawania dla organów ścigania opinii, co ma z kolei wzbudzać podejrzenie zarówno co do zleceniodawcy, jak i zleceniobiorcy tych opinii. Celem działań wnioskodawcy, jego zdaniem, uzasadnionym na gruncie interesu publicznego, jest zatem ustalenie roli Pomorskiego Urzędu Celno-Skarbowego w Gdyni w opisanym "procederze". Strona, próbując wykazać swój szczególnie uzasadniony interes przemawiający za udostępnieniem jej żądanych informacji, wskazała na dane pozyskane z Warmińsko-Mazurskiego Urzędu Celno - Skarbowego w Olsztynie.
Organ wskazał, iż nie dostrzega ani w treści wniosku, ani w udzielonej odpowiedzi, ani nawet w odwołaniu informacji wskazujących w niniejszej sprawie takich okoliczności, które wskazywałyby na to, iż uzyskanie informacji przetworzonej może być szczególnie istotne dla interesu publicznego.
Uzasadnienie dotyczy rzekomych nieprawidłowości związanych z opiniami, które miałyby być zlecane A. C. — co uzasadniać ma przedstawiony artykuł prasowy. Naczelnik Pomorskiego Urzędu Celno-Skarbowego w Gdyni podniósł, że opinia biegłego podlega ocenie sądu jak każdy dowód w sprawie.
W ocenie organu, wnioskodawca nie wskazał także, jak w świetle przedstawionych twierdzeń uzasadnione jest żądanie danych o postanowieniach sądu o zarządzonych zwrotach automatów i kwestii ich wykonania. Postanowienie sądu o zwrocie automatu może zostać wydane z różnych przyczyn (np. dlatego, że dany przypadek nie został uznany za niecierpiący zwłoki w rozumieniu art. 217 par. 1 k.p.k.).
Wnioskujący nie podał też, jak dokładnie zamierza wykorzystać otrzymane informacje, a więc nie wykazał tego, aby posiadając żądane dane chciał, czy też mógł podjąć działania mogące realnie wpłynąć na funkcjonowanie określonych instytucji Państwa. Nie wykazał także tego, czy posiada realne możliwości wpłynięcia na poprawę działania organu. W orzecznictwie i doktrynie utrwalił się pogląd, że owo realne wpływanie na poprawę działania organów Państwa powinno mieć charakter bezpośredni. Przyjmuje się bowiem, iż tylko ów bezpośredni wpływ może być oceniany realny, tj. dający co najmniej duże szanse na poprawę określonej sytuacji. Tymczasem skarżący nie wskazuje takiego bezpośredniego sposobu wpływu. Organ końcowo wskazał, że argumentacja strony przemawia za indywidualnym, a nie publicznym interesem w pozyskaniu wnioskowanej w składanych pismach informacji przetworzonej.
Skargę na powyższą decyzję wniósł W. S., wnosząc o uchylenie decyzji organów obu instancji oraz o zasądzenie od organu na rzecz skarżącego kosztów postępowania.
Skarżący wskazywał, że żądana informacja ma charakter informacji prostej, co wprost wynika z jej istoty, a nadto jest to potwierdzone odpowiedziami udzielanymi przez organ Il instancji w analogicznych sprawach. Zdaniem skarżącego, nawet gdyby przyjąć, iż informacja ta ma charakter przetworzony, to ujawnianie nieprawidłowości w zakresie wydatkowania środków publicznych oraz wydawania opinii przez tych samych biegłych, z których część została nieformalnie i wbrew przepisom prawa przeszkolonych przez organy ścigania, tak aby wydawali oni opinie zgodnie z oczekiwaniami swoich zleceniodawców tj. naczelników urzędów celno- skarbowych, w każdym normalnym demokratycznym państwie prawa musi być uznane za szczególnie uzasadniony interes publiczny, jako że akceptowanie takiego stanu rzeczy jak ukrywanie przez organy administracji publicznej informacji w tym zakresie całkowicie podważa zaufanie obywatela do państwa oraz istotę działania organów administracji publicznej. Jest to wystarczające dla przyjęcia, że wnioskodawca działa w interesie publicznym, a sprawa, o której chce zostać poinformowany, ma szczególne znaczenie.
Skarżący zarzucił organowi wadliwe przyjęcie, że przygotowanie informacji ile opinii z zakresu badań do gier na automatach zostało zleconych przez organ w latach 2017-2021 powoduje konieczność podjęcia działań wymagających ponadstandardowych nakładów organizacyjnych i wpłynęłoby na normalny tok pracy organu, podczas gdy wystarczyło sprawdzić dane w księgowości w zakresie faktur VAT wystawianych przez biegłych, z czego organ Il instancji zdaje sobie sprawę z racji udzielania analogicznych informacji innym podmiotom.
Bezspornym jest, iż ocena zasadności i zgodności z prawem zlecania opinii z zakresu badań do gier na automatach wybranym biegłym, a następnie przyznawanie im wysokich wynagrodzeń, może skutkować nieprawidłowościami w funkcjonowaniu organów celno – skarbowych. Uzyskanie zaś takich informacji niewątpliwie ma znaczenie z punktu widzenia tychże organów państwowych. Prowadzenie ewidencji przez organ zlecający takie opinie, którym biegłym i w jakiej ilości są zlecane opinie pozwoliłoby bowiem wykluczyć sytuację, do jakiej doszło na terenie Warmińsko - Mazurskiego Urzędu Celno - Skarbowego w Olsztynie, gdzie ponad 77,5 % opinii zleconych w 2020 r. zlecono jednemu biegłemu.
Tego rodzaju sytuacja rodzi bowiem wątpliwości co do poprawności tego rodzaju działań oraz o motywy takich decyzji funkcjonariuszy publicznych. Jeżeli dodać do tego bezsporny fakt, iż Naczelnik Pomorskiego Urzędu Celno - Skarbowego w Gdyni przyznaje wprost, iż nie tylko nie wie komu zlecane są opinii, ale nadto potrzebuje oderwać od pracy sztab funkcjonariuszy, aby mogli oni ustalić co się dzieje w urzędzie, którym kieruje, sytuacja jest nie tylko poważna ale musi ulec zmianie.
Zaangażowanie skarżącego, mające na celu wykluczyć i wyeliminować potencjalną patologię w zakresie zlecania tym samym osobom setek opinii za miliony złotych organy starają się przedstawić jako prywatny interes skarżącego. Jednocześnie w żaden sposób organy nie uzasadniają swojego stanowiska w tym zakresie.
Zdaniem skarżącego powstaje w ten sposób sytuacja silnie korupcjogenna, która zdaje się być w pełni akceptowana przez oba organy, a jedynym ich celem w ramach postępowania jest ukrycie danych dotyczących zlecania opinii tym samym biegłym (a konkretnie jednemu).
Również cała argumentacja o tym jak wiele czynności należy przeprowadzić, ilu funkcjonariuszy musiałoby przeglądać tysiące tomów akt zarówno tych będących w urzędzie jak i w sądach jest całkowicie infantylna oraz oderwana od realiów, gdyż wystarczy zweryfikować dane finansowe w zakresie wypłat wynagrodzeń biegłym, które następują w oparciu o faktury składane organom oraz usystematyzować dane.
Zatem w ocenie skarżącego, ocena o braku udowodnienia przez skarżącego szczególnego interesu publicznego jest wyłącznie próbą ukrycia prawdy. Brak zaś stosownych rejestrów oraz ewidencji jest okolicznością całkowicie kompromitującą organy. Jest to zaprzeczenie istoty sprawnej administracji, a jednocześnie poważne naruszenie zasad transparentności oraz jawności działania organów administracji. Jeżeli dodać do tego wielomilionowe wynagrodzenia wypłacane tym samym biegłym na przestrzeni ostatnich lat przez Naczelników Pomorskiego jak i Warmińsko Mazurskiego UCS, oraz akceptowanie tego stanu rzeczy przez organ Il instancji, mamy do czynienia z układem zamkniętym, pozbawionym jakiejkolwiek kontroli wydatkowania środków.
Celem ujawnienia i przeciwdziałania takim praktykom (potwierdzonym przez Naczelnika Warmińsko Mazurskiego UCS na jego terenie) skarżący złożył wniosek o udostępnienie mu informacji publicznej. Na tym polega również szczególny interes publiczny, którego organy obu instancji udają że nie dostrzegają, twierdząc wbrew faktom oraz logice, że skarżący nie udowodnił jego istnienia.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:
W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz. U. z 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Na mocy art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2022 r., poz. 329 - dalej w skrócie jako "p.p.s.a.") uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa (pkt 3). W przypadku uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu, na podstawie art. 151 p.p.s.a.
Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Skarga zasługiwała na uwzględnienie.
Uzasadnienie dokonanego rozstrzygnięcia wymaga przywołania mających zastosowanie w sprawie przepisów prawa, poczynając od przepisów rangi konstytucyjnej.
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78 poz. 483):
Art. 61 ust. 1. Obywatel ma prawo do uzyskiwania informacji o działalności organów władzy publicznej oraz osób pełniących funkcje publiczne. Prawo to obejmuje również uzyskiwanie informacji o działalności organów samorządu gospodarczego i zawodowego, a także innych osób oraz jednostek organizacyjnych w zakresie, w jakim wykonują one zadania władzy publicznej i gospodarują mieniem komunalnym lub majątkiem Skarbu Państwa.
2. Prawo do uzyskiwania informacji obejmuje dostęp do dokumentów oraz wstęp na posiedzenia kolegialnych organów władzy publicznej pochodzących z powszechnych wyborów, z możliwością rejestracji dźwięku lub obrazu.
3. Ograniczenie prawa, o którym mowa w ust. 1 i 2, może nastąpić wyłącznie ze względu na określone w ustawach ochronę wolności i praw innych osób i podmiotów gospodarczych oraz ochronę porządku publicznego, bezpieczeństwa lub ważnego interesu gospodarczego państwa.
4. Tryb udzielania informacji, o których mowa w ust. 1 i 2, określają ustawy, a w odniesieniu do Sejmu i Senatu ich regulaminy.
Art. 31 ust. 3 Ograniczenia w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw mogą być ustanawiane tylko w ustawie i tylko wtedy, gdy są konieczne w demokratycznym państwie dla jego bezpieczeństwa lub porządku publicznego, bądź dla ochrony środowiska, zdrowia i moralności publicznej, albo wolności i praw innych osób. Ograniczenia te nie mogą naruszać istoty wolności i praw.
Art. 32 ust. 1 Wszyscy są wobec prawa równi. Wszyscy mają prawo do równego traktowania przez władze publiczne.
Art. 3 ustawy z 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej. (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 902, zwana dalej "u.d.i.p.")
1. Prawo do informacji publicznej obejmuje uprawnienia do:
1) uzyskania informacji publicznej, w tym uzyskania informacji przetworzonej w takim zakresie, w jakim jest to szczególnie istotne dla interesu publicznego;
2) wglądu do dokumentów urzędowych;
3) dostępu do posiedzeń kolegialnych organów władzy publicznej pochodzących z powszechnych wyborów.
2. Prawo do informacji publicznej obejmuje uprawnienie do niezwłocznego uzyskania informacji publicznej zawierającej aktualną wiedzę o sprawach publicznych.
Poza sporem pozostaje to, iż organy administracji celno – skarbowej są obowiązane do udostępniania informacji publicznej, a żądana przez skarżącego informacja ma taki charakter.
Ustawodawca nie doprecyzował znaczenia pojęcia "informacji przetworzonej", która podlega udostępnieniu "tylko w takim zakresie, w jakim jest to szczególnie istotne dla interesu publicznego". Ciężar dookreślenia tego pojęcia został przeniesiony na podmioty stosujące prawo. W orzecznictwa sądów administracyjnych wskazuje się, iż informacją publiczną przetworzoną jest taka informacja, która w chwili złożenia wniosku w zasadzie nie istnieje w kształcie objętym wnioskiem, a niezbędnym, podstawowym warunkiem jej wytworzenia jest przeprowadzenie przez podmiot zobowiązany pewnych czynności analitycznych, organizacyjnych i intelektualnych w oparciu o posiadane informacje proste (por. wyrok NSA z dnia 30 września 2015 r., sygn. akt I OSK 1746/14, dostępny w Centralne Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, dalej "CBOSA"). Przyjmuje się również, że informacja publiczna przetworzona nie musi być wyłącznie wytworzoną rodzajowo nową informacją. Może ona bowiem obejmować dane publiczne, które co do zasady wymagają dokonania stosownych analiz, obliczeń, zestawień statystycznych, ekspertyz, połączonych z zaangażowaniem w ich pozyskanie określonych środków osobowych i finansowych organu, innych niż wykorzystywane w bieżącej działalności. Przetworzenie może polegać na wydobyciu poszczególnych informacji cząstkowych z posiadanych przez organ zbiorów dokumentów (które to zbiory mogą być prowadzone w sposób uniemożliwiający proste udostępnienie gromadzonych w nich danych) i odpowiednim ich przygotowaniu na potrzeby wnioskodawcy. Tym samym również suma informacji prostych, w zależności od wiążącej się z ich pozyskaniem wysokości nakładów jakie musi ponieść organ, czasochłonności, liczby zaangażowanych pracowników - może być traktowana jako informacja przetworzona (por. wyroki NSA: z dnia 5 marca 2015 r., sygn. akt I OSK 863/14; z dnia 4 sierpnia 2015 r., sygn. akt I OSK 1645/14; z dnia 9 sierpnia 2011 r., sygn. akt I OSK 977/11;CBOSA). Dotyczy to zwłaszcza takiej sytuacji, gdy utworzenie zbioru informacji prostych wymaga takiego nakładu środków i zaangażowania pracowników, który negatywnie wpływa na tok realizacji ustawowych zadań nałożonych na podmiot zobowiązany, a w szczególności wymaga analizowania całego zespołu posiadanych dokumentów w celu wybrania tylko tych, których oczekuje wnioskodawca (por. wyroki NSA: z dnia 9 sierpnia 2011 r., sygn. akt I OSK 977/11, z dnia 6 października 2011 r., sygn. akt I OSK 1199/11, z dnia 2 października 2014 r. sygn. akt I OSK 140/14; CBOSA).
Niewątpliwie art. 3 ust. 1 pkt 1 u.d.i.p., będąc podstawą do uzyskania informacji publicznej przetworzonej, w istocie ogranicza do niej dostęp, zmuszając wnioskodawcę do wykazania, że jej udzielenie jest szczególnie istotne dla interesu publicznego. Ograniczenie to, dokonane aktem rangi ustawowej uznane jest, co do zasady, za odpowiadające regulacji art. 31 ust. 3, jak również art. 61 ust. 1 Konstytucji RP.
Przyjmuje się bowiem, że ustawodawca, ograniczając w art. 3 ust. 1 pkt 1 u.d.i.p. dostęp do informacji przetworzonej, czyni to w zgodzie z zasadą proporcjonalności i nie można w tym przypadku mówić o łamaniu konstytucyjnych uprawnień obywatela, skoro przedkładając interes publiczny nad interes strony, prawodawca ma na względzie zapewnienie prawidłowego funkcjonowania organów państwa i innych podmiotów zobowiązanych do udzielania informacji publicznej (zob. wyrok NSA z 26 listopada 2014r., I OSK 924/14, CBOSA).
Podzielić należy pogląd organów administracji celno – skarbowej co do tego, że żądana przez stronę skarżącą informacja publiczna ma charakter przetworzony z uwagi na konieczność skonstruowania jej z poszczególnych, licznych elementów o charakterze informacji prostej. Stwierdzić trzeba jednak, że realizacja konstytucyjnego prawa do informacji publicznej wymaga zastosowania w celu jej udostępnienia możliwie najprostszych środków, tak by z jednej strony nie dezorganizować pracy danej jednostki, a z drugiej strony, by nie pozbawić samego prawa dostępu do informacji publicznej jego istotnej treści.
Sformalizowana pragmatyka działania i obiegu dokumentów w instytucji publicznej pozwala tym instytucjom tak drobiazgowo opisać i podzielić na najdrobniejsze elementy (czynności) proces poszukiwania konkretnej informacji, że w niemal każdej sytuacji, można by wykazywać, że niezbędne jest zaangażowanie w ten proces na wiele tygodni sztabu ludzi.
Tymczasem rzeczą organów, do których wpływa wniosek o udzielenie informacji publicznej jest ustalenie i zastosowanie środków najprostszych, dostępnych dzięki współczesnym instrumentom informatycznym, takim jak powszechnie stosowane wyszukiwarki, pozwalające według różnych kryteriów (np. po słowie) przeszukiwać generowane dokumenty.
Sąd nie może podzielić w pełni stanowiska przedstawionego w skardze, iż "żądana informacja znajduje się w komórce księgowej organu", skoro informacja, której oczekiwał skarżący nie dotyczy obrotu finansowego organu. Natomiast nie budzi wątpliwości to, że dane finansowo – księgowe mogą znacząco pomóc w ustaleniu osób wykonujących opinie biegłych na zlecenie organu i błędem jest całkowite odrzucenie przez organ przydatności tych danych w zakresie dotyczącym płatności organów na rzecz biegłych, w celu udostępnienia skarżącemu żądanych informacji.
Rzeczą sądu administracyjnego i innych organów władzy publicznej jest takie interpretowanie ograniczenia prawa dostępu do informacji publicznej zawartego w art.3 ust. 1 pkt 1 u.d.i.p., by przez zbyt restryktywną wykładnię przesłanki "szczególnego interesu publicznego" nie naruszyć konstytucyjnych zasad: równości wobec prawa, zasady proporcjonalności i nie pozbawić samej istoty gwarantowanego konstytucyjnie prawa dostępu do informacji publicznej.
Wykładnia powyższego przepisu musi także uwzględniać rozwój życia społecznego i nie powinna ograniczać się do powtarzania tez ukształtowanych w przeszłości, w całkowicie dziś zmienionych realiach, dotyczących funkcjonowania mediów tradycyjnych i społecznościowych, internetu i prasy konwencjonalnej.
Sąd w składzie rozpatrującym sprawę nie podziela zatem wyrażanego w orzecznictwie sądów administracyjnych poglądu co do uzależnienia oceny czy zachodzi przesłanka "szczególnego interesu publicznego" od cech podmiotowych osoby ubiegającej się o dostęp do informacji publicznej, takich jak zawód czy zajmowane stanowisko. W orzecznictwie tym wskazywano, że nie każdy podmiot dysponuje możliwościami, by podejmować działania w celu poprawy działania instytucji publicznej, a to jest warunkiem stwierdzenia, że istnieje szczególny interes publiczny.
We współczesnych realiach trudno zgodzić się z tym poglądem i zaakceptować zróżnicowanie podmiotów ubiegających się o dostęp do informacji publicznej według kryterium rzeczywistych możliwości działania w celu poprawy działania instytucji publicznych łączonych ze statusem zawodowym czy pozycją społeczną. Takie zróżnicowanie narusza ewidentnie przepisy art. 32 ust. 1 i 2 Konstytucji RP (zasada równości).
Jest to niezgodne także z art. 61 ust. 1 Konstytucji RP, który stanowi przecież, że "każdy" ma prawo dostępu do informacji publicznej. Podkreślić należy, że współcześnie, w czasie już ogromnego i nadal wzrastającego znaczenia w życiu społecznym internetowych mediów społecznościowych nie można skutecznie bronić tezy o tym, że jedynie np. dziennikarze, posłowie i senatorowie, ewentualnie stowarzyszenia czy fundacje mogą mieć rzeczywisty wpływ na działanie instytucji publicznych. Przeciwnie, to obywatele niezwiązani z partiami politycznymi i systemem władzy, upubliczniając w mediach społecznościowych nieprawidłowości w działaniu organów władzy publicznej sprawują nad nimi społeczną kontrolę o potężnej sile oddziaływania. Zatem także i obywatel nie piastujący funkcji publicznej i nie będący zatrudnionym w mediach dziennikarzem ma obecnie możliwość takiego oddziaływania na organy administracji publicznej, by ujawniane nieprawidłowości w ich funkcjonowaniu mogły być eliminowane.
Reasumując, zdaniem Sądu, pojęcie szczególnego interesu publicznego, musi być odnoszone wyłącznie do treści żądanej informacji (jej przedmiotu), a nie może być łączone z podmiotem, który o informację tę się ubiega.
W kontekście przywoływanych przez skarżącego danych, wynikających z materiału prasowego należy stwierdzić, że informacja o tym, czy inni biegli oprócz biegłego A. C. wykonywali w ostatnich latach opinie w sprawach dotyczących gier losowych, a jeśli tak to w jakiej ilości, może mieć szczególne znaczenie dla interesu publicznego. Wiąże się to bowiem zarówno z dysponowaniem znacznymi środkami publicznymi na rzecz biegłych, jak i z rzetelnością prowadzonych przez organy postępowań. Jeśli zachodziłaby sytuacja szczególnego preferowania niektórych biegłych przez organy zlecające opinie, to przyczyny i skutki takiego stanu rzeczy wymagałyby publicznego wyjaśnienia. Przejrzystość działania organów administracji celno – skarbowej w sprawach dotyczących korzystania z opinii biegłych jest wartością, która zdaniem Sądu uzasadnia przyjęcie, że szczególny interes publiczny przemawia za wyjaśnieniem wszelkich kwestii z tym związanych.
Natomiast co do informacji na temat tego, ile postanowień sądów nakazujących zwrot urządzeń zatrzymanych przez Naczelnika Pomorskiego Urzędu Celno-Skarbowego w Gdyni zostało wydanych w latach 2017-2021 oraz w ilu przypadkach Naczelnik nie wykonał prawomocnych orzeczeń, należy stwierdzić, że za stworzeniem i udostępnieniem zbioru takich informacji przemawia szczególny interes społeczny, który wymaga, by stopień skuteczności działania organów celno – skarbowych był społeczeństwu znany, a jeśli występuje zjawisko nieskuteczności ich działania – to konieczne jest ustalenie przyczyn tego stanu rzeczy. Konieczna jest też jawna wiedza na temat tego, czy orzeczenia sądów są wykonywane przez organy władzy państwowej, a jeśli nie to z jakich przyczyn.
W tym stanie sprawy, uznając, że zaskarżona decyzja i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji wydane zostały z naruszeniem prawa materialnego art. 3 ust. 1 pkt 1 u.d.i.p Sąd orzekł na podstawie art. 145§1 pk1 lit a p.p.s.a. oraz art. 135 p.p.s.a. jak w sentencji wyroku.
Ponownie rozpoznając sprawę, organy administracji celno – skarbowej uwzględnią przedstawioną powyżej ocenę prawną.
O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a. wobec uwzględnienia skargi w całości.