II SA/BD 629/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w BydgoszczyBydgoszcz2022-11-03
NSAubezpieczenia społeczneWysokawsa
bezrobociezasiłekopiekaniepełnosprawnośćświadczeniaprawo pracyubezpieczenia społeczneinterpretacja przepisów

Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzję odmawiającą zasiłku dla bezrobotnych, uznając, że utrata prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego z powodu umieszczenia matki w placówce medycznej i jej późniejszej śmierci, mimo rezygnacji z zasiłku, powinna być traktowana jako utrata prawa spowodowana śmiercią podopiecznego.

Skarżący został uznany za bezrobotnego, ale odmówiono mu prawa do zasiłku, ponieważ utracił specjalny zasiłek opiekuńczy z powodu rezygnacji, a nie śmierci osoby, nad którą sprawował opiekę. Sąd uchylił decyzję, argumentując, że literalna wykładnia przepisu jest niewystarczająca. Sąd uznał, że utrata prawa do zasiłku opiekuńczego z powodu umieszczenia matki w placówce medycznej i jej późniejszej śmierci, mimo rezygnacji z zasiłku, powinna być traktowana jako utrata prawa spowodowana śmiercią podopiecznego, zgodnie z celem ustawy i zasadą równości wobec prawa.

Sprawa dotyczyła odmowy przyznania zasiłku dla bezrobotnych skarżącemu, który wcześniej pobierał specjalny zasiłek opiekuńczy z tytułu sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką. Skarżący zrezygnował ze specjalnego zasiłku opiekuńczego z dniem 1 lutego 2022 r. z powodu zmiany sytuacji życiowej, polegającej na umieszczeniu matki w placówce medycznej z powodu pogarszającego się stanu zdrowia. Matka zmarła kilka dni później. Organ rentowy odmówił przyznania zasiłku dla bezrobotnych, powołując się na art. 71 ust. 2 pkt 9 ustawy o promocji zatrudnienia, który stanowi, że do okresu 365 dni zalicza się okresy pobierania specjalnego zasiłku opiekuńczego, jeżeli utrata prawa do nich była spowodowana śmiercią osoby, nad którą opieka była sprawowana. Sąd administracyjny uchylił decyzję organów obu instancji, uznając, że doszło do naruszenia prawa materialnego. Sąd podkreślił, że wykładnia językowa przepisu nie może być jedyną podstawą rozstrzygnięcia, a wykładnia systemowa i funkcjonalna prowadzą do wniosku, że sytuacja skarżącego powinna być traktowana jako spełniająca przesłankę utraty prawa do zasiłku opiekuńczego z powodu śmierci podopiecznego. Sąd powołał się na wcześniejsze orzecznictwo NSA, wskazując, że zróżnicowanie uprawnień do zasiłku w zależności od tego, czy śmierć nastąpiła w trakcie pobierania zasiłku, czy tuż po rezygnacji z niego z powodu konieczności umieszczenia podopiecznego w placówce medycznej, może naruszać konstytucyjną zasadę równości wobec prawa. Celem przepisu jest bowiem rekompensata zakończenia aktywności zawodowej z powodu sprawowania opieki, a okres sprawowania opieki stanowi zachowanie społecznie pożyteczne.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Tak, sąd uznał, że taka sytuacja powinna być traktowana jako spełniająca przesłankę utraty prawa do zasiłku opiekuńczego z powodu śmierci podopiecznego.

Uzasadnienie

Sąd zastosował wykładnię systemową i funkcjonalną przepisu, uznając, że literalne brzmienie przepisu nie powinno prowadzić do dyskryminacji osób, które zmuszone były zrezygnować z zasiłku opiekuńczego z powodu konieczności umieszczenia podopiecznego w placówce medycznej, a następnie podopieczny zmarł. Celem przepisu jest rekompensata okresu sprawowania opieki, który jest traktowany jako zachowanie społecznie pożyteczne.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (8)

Główne

u.p.z. art. 71 § ust. 2 pkt 9

Ustawa o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy

Okres pobierania specjalnego zasiłku opiekuńczego zalicza się do 365 dni warunkujących prawo do zasiłku dla bezrobotnych, jeśli utrata prawa do niego była spowodowana śmiercią osoby, nad którą opieka była sprawowana. Sąd interpretuje ten przepis szerzej, uznając, że związek funkcjonalny między śmiercią a pogorszeniem stanu zdrowia, które nastąpiło w trakcie sprawowania opieki i uniemożliwiło dalszą opiekę domową, również spełnia tę przesłankę.

u.p.z. art. 71 § ust. 1 pkt 2

Ustawa o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy

Prawo do zasiłku przysługuje bezrobotnemu, jeżeli w okresie 18 miesięcy poprzedzających dzień zarejestrowania, łącznie przez okres co najmniej 365 dni, był zatrudniony lub posiadał inne okresy wymienione w tym przepisie.

Pomocnicze

k.p.a. art. 138 § § 1 pkt 1

Kodeks postępowania administracyjnego

P.u.s.a. art. 1 § § 2

Prawo o ustroju sądów administracyjnych

p.p.s.a. art. 135

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. a

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

u.ś.r. art. 16a § ust. 1

Ustawa o świadczeniach rodzinnych

Definiuje osoby uprawnione do specjalnego zasiłku opiekuńczego.

u.p.z.

Ustawa o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy

Nowelizacja z dnia 6 października 2016 r. (Dz.U. z 2016 r. poz. 1940) dodała przepis art. 71 ust. 2 pkt 9.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Literalna wykładnia art. 71 ust. 2 pkt 9 ustawy o promocji zatrudnienia prowadzi do nierównego traktowania i może naruszać zasadę równości wobec prawa, gdy utrata prawa do zasiłku opiekuńczego nastąpiła z powodu umieszczenia podopiecznego w placówce medycznej i jego późniejszej śmierci, mimo rezygnacji z zasiłku. Cel przepisu art. 71 ust. 2 pkt 9 ustawy o promocji zatrudnienia zakłada traktowanie okresu sprawowania opieki jako zachowania społecznie pożytecznego, analogicznego do zatrudnienia, w kontekście nabywania prawa do zasiłku dla bezrobotnych.

Odrzucone argumenty

Organ administracji argumentował, że utrata prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego musiała być bezpośrednio spowodowana śmiercią osoby podopiecznej, a nie rezygnacją z zasiłku z innych przyczyn, nawet jeśli śmierć nastąpiła wkrótce potem.

Godne uwagi sformułowania

Nie można zgodzić się ze zróżnicowaniem uprawnień do zasiłku dla bezrobotnych na gruncie art. 71 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 71 ust. 2 pkt 9 ustawy, z tego powodu, że osoba niepełnosprawna, nad którą sprawowana była opieka, zmarła po okresie pobierania specjalnego zasiłku opiekuńczego przez opiekuna jeśli jej śmierć była bezpośrednim następstwem pogorszenia się stanu, które nastąpiło jeszcze w trakcie sprawowania nad nią opieki i pobierania przez opiekuna zasiłku... Pogląd, że dyrektywy funkcjonalne i systemowe mogą prowadzić do odrzucenia rezultatów wykładni językowej nawet w tych sytuacjach, gdy wykładnia językowa prowadzi do rezultatów jednoznacznych jest obecnie dominujący w nauce prawa i orzecznictwie. Na gruncie konstytucyjnej zasady równości, należy opowiedzieć się za takim rozumieniem art. 71 ust. 2 pkt 9 ustawy, które uznaje za spełniony warunek utraty prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego spowodowany śmiercią podopiecznego, także w sytuacji gdy zachodzi związek funkcjonalny między śmiercią podopiecznego, a pogorszeniem stanu jego zdrowia, które nastąpiło jeszcze w trakcie sprawowania opieki...

Skład orzekający

Jerzy Bortkiewicz

przewodniczący sprawozdawca

Joanna Janiszewska - Ziołek

sędzia

Grzegorz Saniewski

sędzia

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja art. 71 ust. 2 pkt 9 ustawy o promocji zatrudnienia w kontekście utraty prawa do zasiłku opiekuńczego z powodu śmierci podopiecznego, gdy nastąpiła ona po rezygnacji z zasiłku z powodu konieczności umieszczenia w placówce medycznej. Podkreślenie prymatu wykładni funkcjonalnej i systemowej nad literalną w celu zapewnienia zgodności z zasadą równości wobec prawa."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji faktycznej, ale jego argumentacja dotycząca wykładni prawa i zasady równości ma szersze zastosowanie.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa pokazuje, jak sąd może odejść od literalnej wykładni przepisu, aby zapewnić sprawiedliwość i zgodność z konstytucyjną zasadą równości, co jest interesujące dla prawników i pokazuje ludzki wymiar prawa.

Czy rezygnacja z zasiłku opiekuńczego przed śmiercią podopiecznego pozbawia prawa do zasiłku dla bezrobotnych? Sąd odpowiada: niekoniecznie!

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II SA/Bd 629/22 - Wyrok WSA w Bydgoszczy
Data orzeczenia
2022-11-03
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-06-27
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Sędziowie
Grzegorz Saniewski
Jerzy Bortkiewicz /przewodniczący sprawozdawca/
Joanna Janiszewska - Ziołek
Symbol z opisem
6331 Zasiłek dla bezrobotnych
Hasła tematyczne
Bezrobocie
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 1100
art. 71 ust. 2 pkt 9
Ustawa z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jerzy Bortkiewicz (spr.) Sędziowie sędzia WSA Joanna Janiszewska-Ziołek sędzia WSA Grzegorz Saniewski po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 3 listopada 2022 r. sprawy ze skargi S. S. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 2022 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku dla bezrobotnych uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Starosty [...] z dnia [...].03.2022 r. nr: [...].
Uzasadnienie
U z a s a d n i e n i e:
Starosta Lipnowski decyzją z dnia 10 marca 2022r., na podstawie art. 9 ust. 1 pkt 14 lit. a i b, art. 2 ust. 1 pkt 2 oraz art. 71 ust. 2 pkt 9 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy [Dz. U. z 2021r. poz. 1100 t.j.), zwanej dalej: "ustawą o promocji zatrudnienia", orzekł o:
- uznaniu adresata decyzji, tj. S. S., zwanego dalej: "skarżącym" lub "stroną", z dniem 24.02.2022r. za osobę bezrobotną,
- odmowie przyznania prawa do zasiłku dla bezrobotnych.
Powyższe rozstrzygnięcie organ I instancji oparł o następujące ustalenia i rozważania:
Skarżący zgłosił się do rejestracji w Powiatowym Urzędzie Pracy w Lipnie w dniu 24.02.2022r. przedstawiając m. in. zaświadczenie Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Lipnie, zwanego dalej: "GOPS" potwierdzające pobieranie w okresie od 01.11.2018r. do 31.01.2022r. specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką.
Jak wynika z decyzji Wójta Gminy Lipno z dnia 01.02.2022r., w dniu 01.02.2022r. skarżący złożył w GOPS pisemne oświadczenie o rezygnacji z pobierania ww. świadczenia.
W związku z powyższym ww. decyzją Wójt Gminy Lipno uchylił decyzję ostateczną nr GOPS.SR.5247.44.2021, z dnia 20.10.2021., przyznającą skarżącemu specjalny zasiłek opiekuńczy na matkę C. S., który skarżący utracił na własny wniosek z dniem 01.02.2022r.
Zgodnie z art. 71 ust. 2 pkt 9 ustawy o promocji zatrudnienia: "do 365 dni, o których mowa w ust 1 pkt 2, zalicza się również okresy pobierania specjalnego zasiłku opiekuńczego na podstawie przepisów o świadczeniach rodzinnych łub zasiłku dla opiekuna na podstawie przepisów o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów, jeżeli utrata prawa do nich była spowodowana śmiercią osoby, nad która opieka była sprawowana".
Z przedstawionych przez skarżącego dokumentów wynika, że utracił prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego od dnia 01.02.2022r. z powodu zaprzestania sprawowania opieki nad matką, która została przyjęta na oddział opieki paliatywnej, a nie z powodu śmierci, która nastąpiła 04.02.2022r" t.j. w dniu, w którym nie skarżący sprawował już nad nią opieki.
W odwołaniu od powyższej decyzji skarżący oświadczył, że z nią się nie zgadza. Wyjaśnił, że był zmuszony zrezygnować z opieki nad swoją mamą z powodu jej pogarszającego się stanu zdrowia nie będąc w stanie zapewnić jej specjalistycznej i właściwej opieki. Podał, że mama trafiła najpierw do szpitala we Włocławku, skąd przewieziono ją do Zakładu Opiekuńczo Leczniczego w S..
Wojewoda Kujawsko - Pomorski decyzją z dnia 29 kwietnia 2022 r., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735), zwanej dalej: "kpa", oraz art. 71 ust. 1 i 2 ustawy o promocji zatrudnienia, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.
Powyższe rozstrzygnięcie po przedstawieniu powyższego stanu faktycznego, organ odwoławczy oparł zasadniczo o następujące ustalenia i rozważania:
Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowi przepisy art. 71 ust. 2 pkt 9 ustawy o promocji zatrudnienia. Według wskazanych przepisów osoba bezrobotna, aby nabyć prawo do zasiłku z dniem rejestracji obowiązana jest wykazać, że w okresie 18 miesięcy poprzedzających dzień zarejestrowania łącznie przez okres co najmniej 365 dni, była zatrudniona lub posiada inne okresy wymienione w tym przepisie. Do okresu 365 dni warunkującego nabycie prawa do zasiłku, zalicza się również okresy pobierania świadczenia pielęgnacyjnego lub specjalnego zasiłku opiekuńczego na podstawie przepisów o świadczeniach rodzinnych lub zasiłku dla opiekuna na podstawie przepisów o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów, jeżeli utrata prawa do nich była spowodowana śmiercią osoby, nad którą opieka była sprawowana.
Ustawodawca nie powiązał w zakresie prawa do zasiłku dla bezrobotnych żadnych skutków prawnych z sytuacją, gdy utrata prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego nastąpiła wcześniej, np. z powodu rezygnacji z prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego bez względu na przyczynę tej rezygnacji.
Jak wynika z akt w sprawie decyzją Wójta Gminy Lipno nr GOPS.SR.5247.44.2021 z dnia 20.10.2021 r. przyznano p. S. S. prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad matką na okres od 01.11.2021 r. do 31.10.2022 r. Z uwagi na ciężki stan zdrowia matki zainteresowanego od dnia 19.01.2022 r. przebywała ona w Zakładzie Opiekuńczo Leczniczym [...]. W dniu 01.02.2022 r. p. S. S. złożył do GOPS w L. pisemne oświadczenie o rezygnacji, z uwagi na zmianę sytuacji życiowej od miesiąca lutego 2022 r. z prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego, a Wójt Gminy Lipno decyzją z dnia 01.02.2022 r. znak GOPS.SR.5247.1.2022 orzekł o uchyleniu decyzji z dnia 20.10.2021 r. przyznającej zainteresowanemu prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego.
Nie została spełniona przesłanka z art. 72 ust. 2 pkt 9 ustawy o promocji zatrudnienia.
W skardze złożonej do Sądu, skarżący wniósł o uchylenie w całości decyzji obu instancji biorąc pod uwagę, iż doszło do naruszenia prawa materialnego art. 71 ust. 2 pkt 9 ustawy o promocji zatrudnienia, w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy.
W uzasadnieniu skargi przytoczono stan faktyczny sprawy, wyjaśniając, że w związku z opieką nad matką od dnia 01.11.2018 r. miał przyznany specjalny zasiłek opiekuńczy do 31.10.2022 r. Z uwagi na pogarszający się stan zdrowia matki oraz fakt braku możliwości zapewnienia jej właściwej opieki od dnia 19.01.2022 r. matka przebywała w Zakładzie Opieki Paliatywnej [...]. W dniu 25.01.2022 r. o powyższym strona powiadomiła GOPS w Lipnie złożywszy oświadczenie, iż ze względu na zmianę sytuacji życiowej od dnia 01.02.2022 r. rezygnuje z zasiłku opiekuńczego. Do rejestracji w PUP w Lipnie skarżący zgłosił się w dniu 24.02.2022 r.
Wskazano na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16.04.2020 r. sygn. akt I OSK 3387/19, w którym stwierdzono, że: "Nie można zgodzić się ze zróżnicowaniem uprawnień do zasiłku dla bezrobotnych na gruncie art. 71 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 71 ust. 2 pkt 9 ustawy, z tego powodu, że osoba niepełnosprawna, nad którą sprawowana była opieka, zmarła po okresie pobierania specjalnego zasiłku opiekuńczego przez opiekuna jeśli jej śmierć była bezpośrednim następstwem pogorszenia się stanu, które nastąpiło jeszcze w trakcie sprawowania nad nią opieki i pobierania przez opiekuna zasiłku, o którym mowa w art. 16 a u.ś.r., a jednocześnie owo pogorszenie stanu zdrowia podopiecznej uniemożliwiało dalsze sprawowania opieki w warunkach domowych."
W ocenie strony powyższy wyrok wskazuje sytuację analogiczną, jak w przedmiotowej sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje:
Skarga jest zasadna.
Ocena zaskarżonej decyzji przeprowadzona w zakresie wynikającym z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137) i art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329); dalej zwaną: "p.p.s.a.", doprowadziła Sąd do stanowiska, że w toku postępowania administracyjnego uchybiono prawu materialnemu, w sposób uzasadniający uwzględnienie skargi.
Jak wynika z art. 71 ust. 1 pkt 2 ustawy o promocji zatrudnienia, prawo do zasiłku przysługuje bezrobotnemu za każdy dzień kalendarzowy od dnia zarejestrowania się we właściwym powiatowym urzędzie pracy, jeżeli: w okresie 18 miesięcy bezpośrednio poprzedzających dzień zarejestrowania, łącznie przez okres co najmniej 365 dni. Do okresu 365 dni – jak wynika to z art. 71 ust. 2 pkt 9 ww. ustawy – zalicza się okres pobierania świadczenia pielęgnacyjnego lub specjalnego zasiłku opiekuńczego na podstawie przepisów o świadczeniach rodzinnych, lub zasiłku dla opiekuna na podstawie przepisów o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów, jeżeli utrata prawa do nich była spowodowana śmiercią osoby, nad którą opieka była sprawowana.
Jak wynika z akt sprawy, skarżący pobierał specjalny zasiłek opiekuńczy od 01.11.2021 r. do 31.01.2022 r. Utrata ww. świadczenia nastąpiła na podstawie decyzji Wójta Gminy z dnia 01.02.2022 r., wydanej na skutek pisma strony z 25.01.2022 r., skierowanego do GOPS w Lipnie w którym wyjaśniła, że ze względu na zmianę sytuacji życiowej od dnia 01.02.2022 r. rezygnuje z zasiłku opiekuńczego. Spowodowane to było zaprzestaniem osobistej opieki nad matką z powodu pogorszenia się jej stanu zdrowia, skutkiem czego znalazła się w Szpitalu we Włocławku, z którego została przeniesiona od dnia 19.01.2022 r. do Zakładu Opiekuńczo Leczniczym z Oddziałem Medycyny Paliatywnej, w którym zmarła 04.02.2022 r.
Specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ciąży obowiązek alimentacyjny, a także małżonkom, jeżeli nie podejmują zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w celu sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji (art. 16a ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2018 r. poz. 2220, z późn. zm.).
W wyżej przytoczonych okolicznościach niniejszej sprawy, podstawą odmowy przyznania skarżącemu zasiłku dla bezrobotnych było dokonanie wykładni art. 71 ust. 2 pkt 9 ustawy o promocji zatrudnienia, w sposób li tylko literalny.
Niewątpliwie co od zasady proces wykładni zaczyna się od dyrektyw językowych, jednakże nie może wyłącznie do nich się ograniczać. Pogląd, że dyrektywy funkcjonalne i systemowe mogą prowadzić do odrzucenia rezultatów wykładni językowej nawet w tych sytuacjach, gdy wykładnia językowa prowadzi do rezultatów jednoznacznych jest obecnie dominujący w nauce prawa i orzecznictwie (por. np. uchwała NSA (7) z 10 grudnia 2009 r., I OPS 8/09, M. Zirk-Sadowski: Wykładnia w prawie administracyjnym, System Prawa Administracyjnego. Tom 4 s. 204 i nast., M. Gutowski, P. Kardas: Wykładnia i stosowanie prawa w procesie opartym na Konstytucji. W-wa 2017 s. 275 i nast. i powołana w tych publikacjach literatura i orzecznictwo.
Przy sądowoadministracyjnej kontroli zaskarżonej decyzji, Sąd dokonując wykładni ww. przepisu nie uzyskał jednakowych rezultatów wykładni językowej, systemowej i funkcjonalnej. Na gruncie obu ostatnich wykładni nie do przyjęcia jest założenie o niemożności zrównania zaistniałej sytuacji strony, tj. rezygnacji ze specjalnego zasiłku opiekuńczego z powodu obiektywnej niemożności dalszej osobistej opieki nad matką z powodu umieszczenia jej w placówce medycznej i jej rychłej śmierci po tym fakcie z sytuacją opisaną w art. 71 ust. 2 pkt 9 ww. ustawy, a więc, że przyczyną utraty prawa do specjalnego zasiłku była śmierć osoby podopiecznej. W konsekwencji więc, różnice rezultatów wykładni językowej, systemowej i funkcjonalnej wymagały podjęcia rozstrzygnięcia o pierwszeństwie któregoś z nich (vide: (L.Morawski, Wykładnia prawa w orzecznictwie sądów, Komentarz, Toruń 2002, s. 63; M.Zieliński, Clara non sunt interpretanda – mity i rzeczywistość, ZNSA 2012/6/18-21; M. Zieliński, Wykładnia prawa. Zasady, reguły, wskazówki, LexisNexis 2012, s. 238 – 239). Wobec okoliczności, że zastosowanie wykładni językowej nie daje zgodności z porządkiem prawnym, którą to zapewniają wyniki wykładni systemowej i funkcjonalnej, Sąd uznał rezultaty wykładni gramatycznej za wadliwe w warunkach przedmiotowej sprawy. W tym miejscu należy nadmienić, że w aktualnej nauce prawa dominuje pogląd, że dyrektywy funkcjonalne i systemowe mogą prowadzić do odrzucenia rezultatów wykładni językowej nawet w tych sytuacjach, gdy wykładnia językowa prowadzi do jednoznacznych rezultatów (vide: M.Zieliński, Wybrane zagadnienia wykładni prawa, PiP 2009/6, s. 3; Z.Radwański, M.Zieliński, Wykładnia prawa cywilnego, SPP 2006/15 s. 29; L.Morawski, Zasady wykładni prawa, Toruń 2010., s. 152; M.Zirk-Sadowski: Wykładnia w prawie administracyjnym, System Prawa Administracyjnego. C.H.Beck 2015 r., tom 4, s. 204; M.Gutowski, P.Kardas: Wykładnia i stosowanie prawa w procesie opartym na Konstytucji. C.H.Beck 2017 r., s. 275; postanowienie SN z dnia 26 kwietnia 2007 r. sygn. akt I KZP 6/07, OSNKW 2007/5/37; uchwała NSA z dnia 10 grudnia 2009 r. sygn. akt I OPS 8/09, http://orzeczenia.nsa.gov.pl ).
Dokonując szczegółowych rozważań omawianego problemu odmowy zastosowania wykładni językowej, Sąd uznał stanowisko zawarte w skardze za w pełni zasadne, a zwłaszcza powołanie się przez skarżącego na wyrok NSA z dnia 16 kwietnia 2020 r., sygn. akt I OSK 3387/19. Sąd w pełni akceptuje zawarte w ww. wyroku stanowisko i w ślad za nim stwierdza, że odmowa prawa do zasiłku dla bezrobotnych, wyłącznie z tego powodu, że śmierć matki skarżącego, nad którą sprawował opiekę, nie nastąpiła w okresie pobierania specjalnego zasiłku opiekuńczego, może naruszać konstytucyjną zasadę równości wobec prawa (art. 32 Konstytucji RP), z której wynika nakaz jednakowego traktowania podmiotów prawa charakteryzujących się w równym stopniu daną cechą istotną (relewantną), przy czym wprowadzenie wyjątków od powyższej zasady winno wynikać z jasno sformułowanego kryterium różnicującego, które w świetle zasad i wartości konstytucyjnych można uzasadnić odpowiednio przekonującymi argumentami (vide: wyrok TK z dnia 24 lutego 1999 r. sygn. akt SK 4/98; wyrok TK z dnia 21 czerwca 2001 r. sygn. akt SK 6/01; wyrok TK z dnia 24 października 2005 r. sygn. akt P 13/04; wyrok TK z dnia 28 marca 2007 r. sygn. akt K 40/04). Z punktu widzenia okoliczności niniejszej sprawy istotna jest także możliwość oceny zachowania konstytucyjnej zasady równości z uwagi na treść i cel danej regulacji prawnej, rozumianej jako cecha istotna (relewantna), uzasadniająca równe traktowanie podmiotów prawa (vide: wyrok TK z dnia 20 października 1998 r. sygn. akt K 7/98).
Jak słusznie podkreślono w ww. wyroku NSA, uwzględniając powyższe uwagi nie można zgodzić się ze zróżnicowaniem uprawnień do zasiłku dla bezrobotnych na gruncie art. 71 ust. 1 pkt 2 w związku z art. 71 ust. 2 pkt 9 ustawy o promocji zatrudnienia, z tego powodu, że osoba niepełnosprawna, nad którą sprawowana była opieka, zmarła po okresie pobierania specjalnego zasiłku opiekuńczego przez opiekuna, jeśli jej śmierć była bezpośrednim następstwem pogorszenia się stanu, które nastąpiło jeszcze w trakcie sprawowania nad nią opieki i pobierania przez opiekuna zasiłku, o którym mowa w art. 16a u.ś.r., a jednocześnie owo pogorszenie stanu zdrowia podopiecznej uniemożliwiało dalsze sprawowania opieki w warunkach domowych. Nie można bowiem przyjmować, że ustawodawca skłonny jest dopuszczać zróżnicowanie uprawnień podmiotów wynikające z konieczności przeciwdziałania utracie życia lub zdrowia osób najbliższych i dyskryminować te podmioty, które wykonując powinność opieki sprawowanej w warunkach art. 16a u.ś.r. i uwzględniając stan zdrowia podopiecznych, umożliwiają im leczenie lub opiekę w warunkach odpowiadających aktualnemu stanowi zdrowia podopiecznych, których to warunków nie są mogą zapewnić w ramach opieki domowej. Na gruncie konstytucyjnej zasady równości, należy opowiedzieć się za takim rozumieniem art. 71 ust. 2 pkt 9 ustawy, które uznaje za spełniony warunek utraty prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego spowodowany śmiercią podopiecznego, także w sytuacji gdy zachodzi związek funkcjonalny między śmiercią podopiecznego, a pogorszeniem stanu jego zdrowia, które nastąpiło jeszcze w trakcie sprawowania opieki, z tytułu której opiekunowi przysługiwał specjalny zasiłek opiekuńczy (art. 16a u.ś.r.), a jednocześnie opieka domowa była niewystarczająca dla ratowania zdrowia lub życia podopiecznego i zachodziła konieczność jego umieszczenia w specjalistycznej placówce adekwatnej do stanu jego zdrowia.
Następnie trafnie wskazano w ww. NSA, że dokonując z kolei wykładni art. 71 ust. 2 pkt 9 ustawy o promocji zatrudnienia, na gruncie funkcji i celów, jakim ma służyć owa norma należy pamiętać, że przepis ów znalazł się w systemie prawa w dniu 1 stycznia 2017 r., będąc dodanym przez ustawę z dnia 6 października 2016 r. o zmianie ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy oraz ustawy o świadczeniach przedemerytalnych (Dz.U. z 2016 r. poz. 1940). W uzasadnieniu projektu do tej ustawy wskazano, że zasadność wprowadzenia tego rozwiązania wynika z faktu, iż okres sprawowania opieki nad osobami niepełnosprawnymi należy traktować analogicznie do okresu zatrudnienia, w zakresie możliwości zaliczenia tego okresu do okresu 365 dni uprawniających do nabycia prawa do zasiłku dla bezrobotnych. Akcentowano, że pobieranie świadczenia pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego lub zasiłku dla opiekuna ma na celu częściową rekompensatę zakończenia aktywności zawodowej spowodowanego koniecznością sprawowania stałej opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, dlatego zasadne jest traktowanie przez ustawodawcę tej formy aktywności podobnie do zatrudnienia, w zakresie możliwości uzyskania prawa do zasiłku dla bezrobotnych po utracie prawa do ww. świadczeń związanych z opieką.
Naczelny Sąd Administracyjny w ww. wyroku podkreślił też zasadnie, że to okres sprawowania opieki stanowi substrat zachowania społecznie pożytecznego, uzasadniającego traktowanie przez ustawodawcę form aktywności wskazanych w owym przepisie, podobnie do zatrudnienia. Należy także zaakcentować, że uzasadnienie projektu ustawy nowelizującej wyraźnie wskazuje, że utrata prawa do świadczeń lub zasiłków, o których mowa w owej noweli ma występować "w związku ze śmiercią osoby, nad którą opieka była sprawowana". Tak więc również na gruncie wykładni funkcjonalnej należy opowiedzieć się za takim rozumieniem przesłanki "śmierci osoby, nad którą sprawowana była opieka", które wskazuje na istnienia związku funkcjonalnego między śmiercią matki skarżącego, a pogorszeniem się stanu jej zdrowia, które nastąpiło jeszcze w trakcie sprawowania opieki, z tytułu której skarżącemu przysługiwał specjalny zasiłek opiekuńczy, a jednocześnie opieka domowa sprawowana przez skarżącego była niewystarczająca dla ratowania zdrowia i życia matki i rodziła konieczność umieszczenia jej w placówce opiekuńczo-leczniczej (vide: wyrok NSA z dnia 16 kwietnia 2020 r., sygn. akt I OSK 3387/19).
W świetle poczynionych rozważań, wobec naruszenia prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy, orzeczono na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, w związku z art. 135 p.p.s.a., jak w sentencji wyroku.
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ II organy instancji zastosuje się do oceny i wskazań wynikających z powyższych rozważań.
Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 4 p.p.s.a.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI