IV SA/PO 542/19

IV SA/Po 542/19 - Wyrok WSA w Poznaniu
Data orzeczenia
2019-10-23
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2019-06-21
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Sędziowie
Donata Starosta /przewodniczący sprawozdawca/
Maciej Busz
Maria Grzymisławska-Cybulska
Symbol z opisem
6099 Inne o symbolu podstawowym 609
Hasła tematyczne
Wodne prawo
Sygn. powiązane
III OSK 2388/21 - Wyrok NSA z 2023-05-16
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2018 poz 1302
art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
Dz.U. 2018 poz 2268
art. 16 pkt 61 lit. 3, art. 127 ust. 1, art. 271 ust. 5, art. 279 pkt 3
Ustawa z dnia 20 lipca 2017 r Prawo wodne - tekst jednolity
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Donata Starosta (spr.) Sędzia WSA Maciej Busz Asesor sądowy WSA Maria Grzymisławska-Cybulska Protokolant sekr. sąd. Roman Sukhyi po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 października 2019 r. sprawy ze skargi [...] S.A. z siedzibą w [...] na decyzję Dyrektora Zarządu Zlewni Państwowego Gospodarstwa Wodnego [...] w [...] z dnia [...] kwietnia 2019 r. nr [...] w przedmiocie opłaty stałej 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Dyrektora Zarządu Zlewni w [...] Państwowego Gospodarstwa Wodnego [...] na rzecz skarżącej [...] S.A. z siedzibą w [...] kwotę (słownie: [...] złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Informacją z [...] marca 2019 r. nr [...], Państwowe Gospodarstwo Wodne [...] Zarząd Zlewni w [...] – działając na podstawie art. 271 ust. 1 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. - Prawo wodne (Dz. U. z 2018 r. poz. 2268, z późn. zm.; dalej w skrócie "pr.wod.") – ustalił podmiotowi "[...] Kopalnia Węgla Brunatnego [...] Spółka Akcyjna, Al. [...], na podstawie decyzji [...] za okres od [...] stycznia 2018 r. do [...] grudnia 2018 r. opłatę stałą w wysokości [...] zł za wprowadzanie ścieków – wód pochodzących z odwodnienia Odkrywki [...], wskazując w uzasadnieniu, że opłata została obliczona zgodnie z art. 271 ust. 5 pr.wod. oraz § 10 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 22 grudnia 2017 r. w sprawie jednostkowych stawek opłat za usługi wodne (Dz. U. poz. 2502; dalej w skrócie "rozporządzenie RM") jako iloczyn jednostkowej stawki opłaty, w wysokości 250,00 zł na dobę za 1 m3/s, czasu wyrażonego w dniach, wynoszącego 365 dni, oraz maksymalnego zrzutu określonego w pozwoleniu wodnoprawnym w ilości 2160.00000000 m3/h i wynoszącego po przeliczeniu 0.60000000 m3/s.
Reklamację na tę informację złożyła [...] Kopalnia Węgla Brunatnego [...] S.A. w [...] (dalej też jako "Spółka" lub "Skarżąca"), zarzucając, że opłata została naliczona bezpodstawnie, gdyż w powołanym art. 271 ust. 5 pr.wod. mowa jest o opłacie za wprowadzanie ścieków do wód lub do ziemi, a zdaniem Skarżącej niezanieczyszczone wody pochodzące z odwodnienia wgłębnego odkrywkowego zakładu górniczego nie spełniają znamion ścieków określonych w art. 16 pkt 61 lit. e pr.wod.
Decyzją z [...] kwietnia 2019 r., nr. [...] Dyrektor Zarządu Zlewni w [...] Państwowego Gospodarstwa Wodnego [...] (dalej też jako "Dyrektor Zarządu Zlewni" lub "Organ") – wskazując w podstawie prawnej na art. 47 § 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2018 r. poz. 800 ze zm.), art. 300 ust. 1, art. 298 pkt 1, art. 273 ust. 6 i 8, art. 271 ust. 1 i 5 oraz art. 16 pkt 61 pr.wod., § 10 ust. 1 rozporządzenia RM, a także art. 104 k.p.a. – określił "dla firmy [...] Kopalnie Węgla Brunatnego S.A., ul. [...] za okres od [...] stycznia 2018 r. do [...] grudnia 2018 r. opłatę stałą w wysokości [...] zł za wprowadzanie ścieków – wód pochodzących z odwodnienia Odkrywki [...].
W uzasadnieniu decyzji Organ wyjaśnił, że treść pozwolenia wodnoprawnego i jego zakres wraz z rozporządzeniem RM są jedyną wiążącą i miarodajną podstawą do określenia wysokości opłaty stałej. Opłatę naliczono zgodnie z treścią pozwolenia wodnoprawnego. Jeżeli zakład uważa, że treść pozwolenia jest niezgodna ze stanem faktycznym opisanym w uzasadnieniu reklamacji i zakład w innym zakresie korzysta z wód, to powinien dokonać zmian pozwolenia wodnoprawnego. Obowiązek ten spoczywa na uprawnionym, a nie na organie. Opłata została naliczona na podstawie aktualnego pozwolenia wodnoprawnego, na mocy którego "firma [...] Kopalnie Węgla Brunatnego S.A" korzysta z usługi wodnej, tj. na podstawie pozwolenia wodnoprawnego wydanego przez Marszałka Województwa [...] decyzją z [...] września 2012 r. (znak: [...]; zwaną też dalej "Pozwoleniem") na szczególne korzystanie z wód, polegające na wprowadzaniu ścieków – wód z odwodnienia wgłębnego zakładu górniczego – Odkrywki [...] do Dopływu [...] (istniejący Rów 1). Oznacza to, zdaniem Organu, że na podstawie art. 298 pkt 1 pr.wod. ww. firma jest obowiązana ponosić opłatę za usługi wodne w powyższym zakresie.
Skargę na opisaną decyzję Dyrektora Zarządu Zlewni do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu złożyła [...] Kopalnia Węgla Brunatnego [...] S.A. w [...], reprezentowana przez r. G., który wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz o zwrot kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego.
W uzasadnieniu skargi jej autor w pierwszej kolejności podniósł, że podmiotem korzystającym ze środowiska jest [...] Kopalnia Węgla Brunatnego [...] S.A., co wynika zarówno z pozwoleń na korzystanie ze środowiska, jak i pism kierowanych do Organu. Jednak przez cały przebieg postępowania administracyjnego, zarówno w informacji ustalającej wysokość opłaty, jak i skarżonej decyzji, Organ ustalał obowiązki dla firmy [...] Kopalnie Węgla Brunatnego S.A. Taki podmiot w obrocie prawnym nie funkcjonuje. Biorąc pod uwagę powtarzalność popełnionego błędu, trudno przyjąć, aby to była oczywista omyłka pisarska nadająca się do sprostowania. Od samego początku prowadzonego postępowania wadliwie określano bowiem jego stronę. W strukturach organizacyjnych grupy [...] działa zaś kilka podmiotów, do których zadań należy wydobycie węgla brunatnego. Dlatego też, w ocenie Skarżącej, kwestionowana decyzja w obecnym kształcie jest niewykonalna, z uwagi na wadliwe określanie przez całe postępowanie administracyjne adresata obowiązków wynikających z kwestionowanej decyzji. To zaś rzutuje na prawidłowość wydanego rozstrzygnięcia.
Natomiast odnosząc się do meritum sprawy, autor skargi stwierdził, że wprowadzanie do wód lub do ziemi - wód pochodzących z odwodnienia zakładu górniczego, zdefiniowanych przez ustawodawcę w art. 16 pkt 61 lit. e pr.wod., powinno być zwolnione z opłat za usługi wodne, z dwóch zasadniczych powodów.
Po pierwsze, zgodnie z ww. przepisem ściekami nie są niezanieczyszczone wody pochodzące z odwodnienia zakładów górniczych. W analizowanym przypadku nie budzi wątpliwości, że odprowadzane wody są wodami z odwodnienia zakładu górniczego. W związku z tym w sposób bezsporny (Organ tego nie kwestionuje) została spełniona jedna przesłanka pozwalająca na uznanie, że odprowadzane wody nie są ściekami. Drugą, która musi być spełniona kumulatywnie do uznania, że konkretne wody nie są ściekami, jest to, aby były one wtłaczane do górotworu, jeżeli rodzaje i ilość substancji zawartych w wodzie wtłaczanej do górotworu są tożsame z rodzajami i ilościami substancji zawartych w pobranej wodzie, z wyłączeniem niezanieczyszczonych wód pochodzących z odwodnienia zakładów górniczych. W analizowanym przypadku niewątpliwie nie mamy do czynienia z wtłaczaniem wód do górotworu, ale występuje odprowadzanie wód niezanieczyszczonych pochodzących z odwodnienia zakładu górniczego. Z punktu widzenia technologicznego wody pochodzące z odwodnienia wgłębnego są wodami niezanieczyszczonymi, gdyż jedynym oddziaływaniem na nie jest ich przepompowywanie. Dlatego też w świetle art. 16 pkt 61 lit. e pr.wod. nie mogą być one uznane za ścieki, a skoro tak, to ich odprowadzanie do środowiska nie powinno być objęte obowiązkiem ponoszenia opłat, gdyż te ponoszone są tylko za odprowadzanie ścieków. W ocenie pełnomocnika Skarżącej stanu tego nie zmienia również fakt, na którym koncentruje się Organ, że w Pozwoleniu wskazano, iż upoważnia ono do odprowadzania ścieków. Decyzja ta była bowiem wydana przed wejściem w życie Prawa wodnego z 2017 r., a skoro tak, to w procesie interpretacji jego postanowień należy uwzględnić aktualne znaczenie poszczególnych pojęć, którymi się w nim posłużono. Mogą one bowiem wpływać na zakres obowiązków spoczywających na podmiotach korzystających ze środowiska. Najlepszym przykładem takiej zmiany wynikającej ze zmiany stanu prawnego są wody opadowe, które w poprzednim stanie prawnym były ściekami, a w obecnym już takiego charakteru nie mają. Nie budzi jednak wątpliwości, że aktualnie ich odprowadzanie do środowiska na podstawie pozwoleń, w których były one nazywane ściekami, nie jest już odprowadzaniem ścieków.
Po drugie, art. 279 pkt 3 pr.wod. stanowi, że zwolnione z opłat za usługi wodne (bez różnicowania ich rodzaju) jest wprowadzanie do wód lub do ziemi - ścieków będących wodami zasolonymi, jeżeli wartość sumy chlorków i siarczanów (CI+SO4) w tych wodach nie przekracza 500 mg/l. Z przepisu tego nie wynika, czy zwolnienie to odnosi się tylko do opłat stałych, czy też tylko do opłat zmiennych. W związku z tym należy uznać, że zwolnienie to obejmuje wszystkie rodzaje opłat pod warunkiem, że wprowadzane ścieki spełniają warunki wskazane w tym przepisie. W analizowanym przypadku, w odniesieniu do wód innych niż niezanieczyszczone wody pochodzące z odwodnienia wgłębnego, Organ w ogóle nie przeprowadzał w tym zakresie postępowania wyjaśniającego. Tymczasem z wyników prowadzonych badań monitoringowych spełniających wszystkie wymagania formalne, które są przekazywane organom ochrony środowiska, wynika, że poziomy te w praktyce nie są przekroczone, a wielkości znacząco są poniżej progów uprawniających organ do ustalenia opłaty. Skoro zaś w art. 279 pkt 3 pr.wod. nie wskazano, że zwolnieniem objęte są tylko przypadki, w których już w pozwoleniu przewidziano, że emisja siarczanów i chlorków nie będzie przekraczała tych wielkości, to znaczy, że organ powinien badać rzeczywistą emisję. W przeciwnym razie doszłoby do absurdalnych sytuacji, w których ze zwolnienia korzystałyby podmioty przekraczające w praktyce wielkości emisji wynikające z art. 279 pkt 3 pr.wod., tylko dlatego, że miały określone niższe parametry w pozwoleniu.
Poza tym, w ocenie Skarżącej, postępowanie Organu narusza również obowiązujące standardy prowadzenia postępowania administracyjnego, w tym niezasadnie pomija zastosowanie zasady z art. 7a § 1 k.p.a.
W odpowiedzi na skargę Dyrektor Zarządu Zlewni wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji. Odnosząc się zaś do zarzutów skargi, wskazał, że:
– opłata nr [...] została sporządzona na podmiot "[...] KOPALNIA WĘGLA BRUNATNEGO [...] SPÓŁKA AKCYJNA, ul. [...] co jest zgodne z zapisem w Krajowym Rejestrze Sądowym, natomiast na skutek oczywistej omyłki pisarskiej w treści decyzji podano niepełną nazwę podmiotu, jednakże nie ulega wątpliwości, jakiego podmiotu dotyczy przedmiotowe postępowanie. Ponadto Skarżąca nie zgłaszała takiego zarzutu w toku postępowania i przyjmowała kierowaną do niej korespondencję. Sama Skarżąca w uzasadnieniu skargi podaje różne nazwy, raz pisząc "Kopalnie", a raz "Kopalnia";
– opłata stała została wystawiona na podstawie aktualnych przepisów Prawa wodnego, z treści których wynika, że opłacie podlegają usługi wodne wynikające z treści pozwolenia wodnoprawnego. Przedmiotowe Pozwolenie powołuje się zaś na odprowadzanie ścieków, które nie są wodami zasolonymi, lecz ściekami, a odprowadzane parametry nie mogą przekraczać warunków tego pozwolenia;
– podnoszony argument mówiący o opłatach za korzystanie ze środowiska, których rodzajem, w opinii Skarżącej, jest opłata stała, nie mają typowego charakteru fiskalnego, ale ich rolą jest stymulowanie określonych zachowań zmierzających do ograniczenia oddziaływania na środowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:
Skarga jest zasadna.
Podstawę prawną zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. - Prawo wodne (Dz.U. z 2018 r. poz. 2268 z późn.zm.; w skrócie "pr.wod.").
Zgodnie z art. 271 ust. 1 pr.wod. wysokość opłaty stałej za:
1) pobór wód podziemnych,
2) pobór wód powierzchniowych,
3) odprowadzanie do wód: a) wód opadowych lub roztopowych ujętych w otwarte lub zamknięte systemy kanalizacji deszczowej służące do odprowadzania opadów atmosferycznych albo systemy kanalizacji zbiorczej w granicach administracyjnych miast, b) wód pochodzących z odwodnienia gruntów w granicach administracyjnych miast,
4) wprowadzanie ścieków do wód lub do ziemi
– ustalają [...] oraz przekazują podmiotom obowiązanym do ponoszenia opłat za usługi wodne w formie informacji rocznej, zawierającej także sposób obliczenia tej opłaty. W myśl art. 271 ust. 5 pr.wod. wysokość opłaty stałej za wprowadzanie ścieków do wód lub do ziemi ustala się jako iloczyn jednostkowej stawki opłaty, czasu wyrażonego w dniach i określonej w pozwoleniu wodnoprawnym albo w pozwoleniu zintegrowanym maksymalnej ilości ścieków wprowadzanych do wód lub do ziemi, wyrażonej w m3/s.
Zarazem ustawodawca wskazuje w art. 273 ust. 1 pr.wod., że podmiot obowiązany do ponoszenia opłat za usługi wodne, któremu przekazano informację, o której mowa w art. 271 ust. 1 pr.wod. oraz w art. 272 ust. 17 albo art. 272 ust. 22 pr.wod., może złożyć reklamację, jeżeli nie zgadza się z wysokością opłaty. Jak wynika z art. 273 ust. 4 pr.wod., [...] albo wójt, burmistrz lub prezydent miasta rozpatrują reklamację w terminie 14 dni od dnia jej otrzymania. W razie uznania reklamacji [...] albo wójt, burmistrz lub prezydent miasta, na podstawie art. 273 ust. 5 pr.wod., przekazują podmiotowi obowiązanemu do ponoszenia opłat za usługi wodne nową informację, zawierającą także sposób obliczenia opłaty za usługi wodne. Natomiast w przypadku nieuznania reklamacji właściwy organ [...] albo wójt, burmistrz lub prezydent miasta określają, na mocy art. 273 ust. 6 pr.wod., wysokość opłaty za usługi wodne w drodze decyzji. Ustawodawca przewiduje ponadto w art. 273 ust. 6 pr.wod., że od takiej decyzji podmiotowi korzystającemu z usług wodnych przysługuje skarga do sądu administracyjnego.
Taka skarga została wniesiona w niniejszej sprawie przez Spółkę, przy czym w sprawie tej istota sporu ogniskuje się wokół następujących kwestii:
i) po pierwsze, czy błędne określenie w decyzji jej adresata – jako: "[...] Kopalnie Węgla Brunatnego S.A., ul[...]" zamiast prawidłowego: "[...] Kopalnia Węgla Brunatnego [...] S.A., ul. [...] – stanowi tylko oczywistą omyłkę pisarską, jak twierdzi Organ, czy błąd niepozbawiony doniosłości prawnej, co zarzuca Skarżąca;
ii) po drugie, czy można uznać wody pochodzące z odwodnienia zakładu górniczego, odprowadzane przez Spółkę do wód lub do ziemi, za ścieki w myśl definicji ścieków określonej w art. 16 pkt 61 lit. e pr.wod., zgodnie z którą "ściekami" są wprowadzane do wód lub do ziemi "wody pochodzące z odwodnienia zakładów górniczych, z wyjątkiem wód wtłaczanych do górotworu, jeżeli rodzaje i ilość substancji zawartych w wodzie wtłaczanej do górotworu są tożsame z rodzajami i ilościami substancji zawartych w pobranej wodzie, z wyłączeniem niezanieczyszczonych wód pochodzących z odwodnienia zakładów górniczych";
iii) po trzecie, czy nawet jeśli wody te stanowiłyby ścieki (w całości lub w części), to czy nie powinny one zostać objęte zwolnieniem z opłaty stałej na mocy przepisu art. 279 pkt 3 pr.wod., w myśl którego zwolnione z opłat za usługi wodne jest wprowadzanie do wód lub do ziemi - ścieków będących wodami zasolonymi, jeżeli wartość sumy chlorków i siarczanów (Cl+SO4) w tych wodach nie przekracza 500 mg/l.
Ad (i) W odniesieniu do pierwszej z wymienionych kwestii, trzeba stwierdzić, że bez wątpienia adresat rozstrzygnięcia Organu w przedmiocie ustalenia opłaty stałej został określony wadliwie.
Oceniając charakter tej wady, należy – z jednej strony – wziąć pod uwagę, że wbrew twierdzeniom skargi, owa wada wystąpiła tylko na etapie wydania (i wysyłki) zaskarżonej decyzji, gdyż poprzedzająca ją informacja z [...] marca 2019 r. zawierała prawidłowe dane podmiotu zobowiązanego (z drobną literówką w "al." zamiast "ul.") – "[...] Kopalnia Węgla Brunatnego [...] Spółka Akcyjna, al. [...] Z drugiej strony, inaczej niż twierdzi Organ, stwierdzona wadliwość nie polegała na podaniu "niepełnej nazwy podmiotu", lecz na błędnym określeniu zarówno firmy Spółki ("[...] Kopalnie Węgla Brunatnego S.A." zamiast prawidłowej "[...] Kopalnia Węgla Brunatnego [...] S.A.") jak i jej siedziby, zawartej w adresie ("[...]" zamiast prawidłowej "[...]").
W świetle powyższych uwag i analizy dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy należy stwierdzić, że o ile można przychylić się do stanowiska Organu, iż wadliwe określenie adresata decyzji było najpewniej następstwem omyłki, to jednak – inaczej niż twierdzi Organ, a co trafnie wytknięto w skardze – z pewnością nie ma ona charakteru "oczywistej omyłki pisarskiej", która mogłaby podlegać sprostowaniu w trybie art. 113 § 1 k.p.a. Przeczy temu zarówno wskazany wyżej zakres błędnych danych, jak i uporczywość w powielaniu błędu – wadliwe określenie adresata występuje bowiem sześciokrotnie w samej decyzji, a ponadto w dokumencie zwrotnego potwierdzenia odbioru. Już z tego względu zaskarżoną decyzję należało uchylić – aby umożliwić usunięcie, w ramach ponownego rozpoznania sprawy, wszelkich wątpliwości co do tożsamości adresata decyzji, a konsekwencji, aby również zapobiec problemom z ewentualną wykonalnością (egzekucją) zaskarżonej decyzji.
Ad (ii) W odniesieniu do drugiej z wymienionych wyżej kwestii, Skarżąca już w reklamacji wskazywała, że w jej ocenie w przedmiotowej sprawie wody odprowadzane z odwodnienia zakładu górniczego nie mieszczą się w ww. definicji ścieków. Powyższe Skarżąca potwierdziła następnie w skardze, podnosząc, iż w tej sprawie występuje odprowadzanie wód niezanieczyszczonych pochodzących z odwodnienia wgłębnego zakładu górniczego, przy którym jedynym oddziaływaniem na nie jest ich przepompowywanie.
Natomiast Dyrektor Zarządu Zlewni stoi na stanowisku, że wody pochodzące z odwodnienia odkrywkowego zakładu górniczego Skarżącej stanowią ścieki. Zdaniem Organu wynika to z decyzji Marszałka Województwa [...] z [...] września 2012 r. (znak: [...]; w skrócie "Pozwolenie") udzielającej Spółce m.in. pozwolenia na szczególne korzystanie z wód, polegające na wprowadzaniu ścieków – wód z odwodnienia wgłębnego zakładu górniczego – Odkrywki [...] (zwanej też dalej "Odkrywką") do Dopływu z [...] (istniejący Rów 1).
Rozstrzygając niniejszą sprawę, w pierwszej kolejności należy stwierdzić, iż ocena, czy wody pochodzące z odwodnienia zakładu górniczego (Odkrywki) stanowią ścieki nie może się ograniczać do dokonania ustaleń, że strona dysponuje pozwoleniem wodnoprawnym na wprowadzenie do wód lub do ziemi tych wód jako ścieków.
Trzeba bowiem zauważyć, że Pozwolenie, na które powołuje się Organ, zostało wydane na podstawie nieobowiązującej już ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. - Prawo wodne (Dz. U. z 2012 r. poz. 145 z późn. zm.; dalej też jako "Prawo wodne z 2001 r.", w skrócie "pr.wod.2001"). Zgodnie z jej art. 9 ust. 1 pkt 14 lit. e za "ścieki" należało uznawać wprowadzane do wód lub do ziemi: "wody pochodzące z odwodnienia zakładów górniczych, z wyjątkiem wód wtłaczanych do górotworu, jeżeli rodzaje i ilość substancji zawartych w wodzie wtłaczanej do górotworu są tożsame z rodzajami i ilościami substancji zawartych w pobranej wodzie".
Natomiast zaskarżona decyzja została oparta na przepisach aktualnie obowiązującego Prawa wodnego (z 2017 r.), którego art. 16 pkt 61 lit. e pod pojęciem "ścieków" nakazuje rozumieć wprowadzane do wód lub do ziemi: "wody pochodzące z odwodnienia zakładów górniczych, z wyjątkiem wód wtłaczanych do górotworu, jeżeli rodzaje i ilość substancji zawartych w wodzie wtłaczanej do górotworu są tożsame z rodzajami i ilościami substancji zawartych w pobranej wodzie, z wyłączeniem niezanieczyszczonych wód pochodzących z odwodnienia zakładów górniczych".
Proste zestawienie cytowanych przepisów art. 9 ust. 1 pkt 14 lit. e pr.wod.2001 oraz art. 16 pkt 61 lit. e pr.wod. jasno pokazuje, że w stanie prawnym obowiązującym w dniu wydania Pozwolenia (tj. pod rządem Prawa wodnego z 2001 r.), w świetle pierwszego z wymienionych przepisów (lege non distinguente), niezanieczyszczone wody pochodzące z odwodnienia zakładów górniczych stanowiły ścieki, którymi pod rządem Prawa wodnego z 2017 r., zgodnie z obecnie obowiązującym art. 16 pkt 61 lit. e pr.wod., już nie są.
Tym samym zgodzić należy się ze Skarżącą, że od dnia wydania Pozwolenia wodnoprawnego istotnie zmieniły się przepisy prawa definiujące pojęcie "ścieków". Z tego względu, jak słusznie zauważa Skarżąca, w procesie interpretacji przepisów stanowiących podstawę nałożenia obowiązku ponoszenia opłaty stałej należy uwzględnić aktualne znaczenie poszczególnych pojęć, którymi się posłużono w Pozwoleniu. Wskazana zmiana przepisów powoduje również, że stanowisko Organu, w myśl którego odprowadzane wody są ściekami, gdyż tak je określono w Pozwoleniu, uznać należy za zbytnie uproszczenie, które w konsekwencji może prowadzić do niezasadnego obciążenia opłatą stałą podmiotu, który w świetle obowiązujących przepisów prawa nie powinien jej ponosić.
Powołana wyżej definicja legalna z art. 16 pkt 61 lit. e pr.wod. nakazuje bowiem przyjąć, że wody pochodzące z odwodnienia zakładu górniczego należy, co do zasady, uznawać za ścieki, jednakże poza dwoma wskazanymi w tym przepisie wyjątkami, dotyczącymi:
i) wód wtłaczanych do górotworu, jeżeli rodzaje i ilość substancji zawartych w wodzie wtłaczanej do górotworu są tożsame z rodzajami i ilościami substancji zawartych w pobranej wodzie;
ii) niezanieczyszczonych wód pochodzących z odwodnienia zakładów górniczych.
Jest poza sporem, że w kontrolowanej sprawie mamy do czynienia z odwodnieniem zakładu górniczego oraz że – co przyznała Skarżąca w skardze – nie dochodzi w tym przypadku do wtłaczania pozyskanych wód do górotworu. Powyższe jednak nie może prowadzić do automatycznego uznania, iż mamy w tym przypadki do czynienia ze ściekami, skoro w omawianym art. 16 pkt 61 lit. e pr.wod. zawarto jeszcze wyłączenie co do wód niezanieczyszczonych.
Należy w tym miejscu zaznaczyć, że Sąd w niniejszym składzie podziela pogląd, w myśl którego pojęcie wód niezanieczyszczonych odnosi się tylko do wód pierwotnie pozbawionych zanieczyszczeń, a nie do wód, które uzyskują swoje właściwości – w szczególności parametry zanieczyszczeń wskazane w pozwoleniu wodnoprawnym lub w przepisach – w wyniku procesu oczyszczania. Rezultat tego procesu, nawet jeżeli zachowuje wspomniane parametry, ma status wody oczyszczonej, a nie niezanieczyszczonej (por. wyroki WSA: z 17.07.2018r., II SA/Kr 796/18; z 21.08.2018 r., II SA/Kr 793/18; http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Jednakże w kontrolowanej sprawie Dyrektor Zarządu Zlewni odwołał się wyłącznie do faktu istnienia Pozwolenia i do jego treści, tym samym całkowicie ignorując zawarte w art. 16 pkt 61 lit. e in fine pr.wod. wyłączenie. Powyższe czyni zasadnym postawienie Organowi zarzutu istotnego naruszenia przepisów postępowania – art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. – przez niedostateczne wyjaśnienie, czy w niniejszej sprawie faktycznie wody z odwodnienia Odkrywki powinny zostać uznane za ścieki. W ocenie Sądu samo odwołanie się w tym zakresie do literalnego brzmienia Pozwolenia nie jest wystarczające i stanowi wynik błędnej wykładni art. 271 ust. 5 pr.wod.
Ad (iii) Celem uniknięcia ewentualnych wątpliwości w powtórnie prowadzonym postępowaniu, Sąd, mając na względzie trzecią ze spornych w kontrolowanej sprawie kwestii, ubocznie zauważa – na wypadek ustalenia przez Organ, że jednak wody pochodzące z odwodnienia Odkrywki są ściekami (w całości lub w części) – iż w takiej sytuacji Organ winien jeszcze należycie rozważyć i ocenić, czy w sprawie możliwe jest zastosowanie zwolnienia z opłat za usługi wodne, przewidzianego w art. 279 pkt 3 pr.wod. W myśl tego przepisu zwolnione z opłat za usługi wodne jest wprowadzanie do wód lub do ziemi ścieków będących wodami zasolonymi, jeżeli wartość sumy chlorków i siarczanów (Cl+SO4) w tych wodach nie przekracza 500 mg/l. Lege non distinguente, przepis ten dotyczy obu rodzajów opłat za usługi wodne (art. 270 ust. 1 pr.wod.), tj. zarówno opłat stałych, jak i zmiennych.
W zaskarżonej decyzji Dyrektor Zarządu Zlewni, powołując się na brzmienie art. 271 ust. 5 pr.wod. oraz treść Pozwolenia, uznał, że na potrzeby ustalania opłaty stałej należy przyjmować, iż wartość sumy chlorków i siarczanów (CI+SO4) w wodach pochodzących z odwodnienia wgłębnego Odkrywki kształtuje się na podanym w Pozwoleniu poziomie 1500 mg/l.
Takiego stanowiska nie sposób zaakceptować, i to z co najmniej 2 powodów.
Po pierwsze, w Pozwoleniu (pkt I.2.) określono wyłącznie dopuszczalną maksymalną, a nie faktyczną, ilość zanieczyszczeń, w tym chlorków (1000 mg Cl/l) oraz siarczanów (500 mg SO4/l). Z treści Pozwolenia w żaden sposób natomiast nie wynika, jakie wielkości zanieczyszczeń rzeczywiście występują. Nie można przyjmować, że fakt określenia w Pozwoleniu maksymalnych dopuszczalnych wielkości oznacza, iż one faktycznie występują w odprowadzanych wodach. Tym bardziej, w sytuacji, gdy – jak twierdzi Skarżąca – z prowadzonych przez nią badań monitoringowych wynika, iż poziomy z Pozwolenia w praktyce nie są przekroczone, a wielkości znacząco są poniżej progów uprawniających Organ do ustalenia opłaty.
Po drugie, z treści art. 279 pkt 3 pr.wod. wcale nie wynika, aby ustawodawca odnosił podaną w nim wartość graniczną sumy chlorków i siarczanów (Cl+SO4) – która nie powinna przekraczać 500 mg/l – do warunków określonych w pozwoleniu wodnoprawnym (jak to np. uczynił w art. 279 pkt 4 pr.wod.). Dlatego należy uznać, że wolą ustawodawcy było rzeczywiste ustalenie, czy wartość sumy chlorków i siarczanów (Cl+SO4) we wprowadzanych do ziemi lub do wód wodach zasolonych nie przekracza 500 mg/l, niezależnie od warunków określonych w pozwoleniu wodnoprawnym. Za wadliwe należy więc uznać oparcie się przez Organ jedynie na ilościach chlorków i siarczanów określonych w Pozwoleniu, i to jako wielkości maksymalne dopuszczalne.
Powyższe okoliczności zostały niezasadnie pominięte przez Organ, który, przyjąwszy wadliwą i niekorzystną dla Skarżącej interpretację art. 271 ust. 5 i art. 279 pkt 3 pr.wod., w ogóle nie zbadał, czy w okolicznościach faktycznych kontrolowanej sprawy ilości rzeczywiście wprowadzanych przez stronę chlorków i siarczanów (ich suma) przekraczają wartość uprawniającą do zwolnienia. Kwestia ta wymaga wyjaśnienia., co w świetle art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. stanowiło kolejną podstawę do uchylenia zaskarżonej decyzji.
Reasumując, Sąd uwzględniając skargę uznał zasadność zarzutów skargi dotyczących niewyjaśnienia wszystkich okoliczności faktycznych istotnych w świetle prawidłowej – wyżej przedstawionej – wykładni przepisów art. 16 pkt 61 lit. e i art. 279 pkt 3 pr.wod.
Mając na względzie powyższe oraz uznając, że stwierdzone i opisane wcześniej naruszenia przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, Sąd – na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c p.p.s.a. – uchylił zaskarżoną decyzję (pkt 1 sentencji wyroku).
O kosztach postępowania (pkt 2 sentencji wyroku) Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. oraz § 2 pkt 7 w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 265), uwzględniając poniesiony przez Skarżącą koszt wpisu ([...] zł), należne jej pełnomocnikowi wynagrodzenie ustalone według stawek minimalnych ([...] zł) oraz koszt opłaty skarbowej od złożonego pełnomocnictwa ([...] zł) – łącznie [...] zł.
Ponownie rozpoznając sprawę w warunkach art. 153 p.p.s.a. Organ kierować się będzie wiążącą oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania wyrażonymi przez Sąd w uzasadnieniu niniejszego wyroku. Przede wszystkim ustali, czy wody pochodzące z odwodnienia Odkrywki, odprowadzane przez Spółkę, rzeczywiście są "ściekami", tj. czy nie stanowią "wód niezanieczyszczonych", w rozumieniu art. 16 pkt 61 lit. e pr.wod. Ponadto, w razie stwierdzenia, że sporne wody mają jednak status "ścieków" w świetle art. 16 pkt 61 lit. e pr.wod., Organ ustali – opierając się na rzeczywistych dostępnych danych (np. z ww. pomiarów jakości odprowadzanych wód) co do zawartości chlorków i siarczanów w inkryminowanych wodach, a nie na treści Pozwolenia – czy w sprawie nie zachodzą ewentualnie przesłanki zastosowania zwolnienia z opłat, o którym mowa w art. 279 pkt 3 pr.wod. W zależności od wyników tych ustaleń, Organ wyda stosowną decyzję, prawidłowo określając jej adresata oraz należycie ją uzasadniając, jak tego wymaga art. 107 § 3 k.p.a.