II SA/Bd 613/24

II SA/Bd 613/24 - Wyrok WSA w Bydgoszczy
Data orzeczenia
2025-03-11
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-07-08
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Sędziowie
Jerzy Bortkiewicz /przewodniczący/
Katarzyna Korycka /sprawozdawca/
Mariusz Pawełczak
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 323
art. 32 ust. 1
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
Dz.U. 2023 poz 1429
art. 63 ust. 1
Ustawa z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Jerzy Bortkiewicz Sędziowie: sędzia WSA Katarzyna Korycka (spr.) asesor WSA Mariusz Pawełczak po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 11 marca 2025 r. sprawy ze skargi D. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia [...] maja 2024 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.
Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] grudnia 2020 r. nr [...] Prezydent Miasta W., na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 111; dalej "ustawa o świadczeniach rodzinnych" lub "uśr"), przyznał skarżącej D. S. do dnia 31 października 2023 r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad synem B. R., legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności z dnia 15 października 2020 r. ważnym do dnia 31 października 2023 r. Decyzja ta, stosownie do art. 4 w zw. z art. 1 ustawy z dnia 19 grudnia 2023 r. o szczególnych rozwiązaniach służących zachowaniu ważności niektórych orzeczeń o niepełnosprawności oraz orzeczeń o stopniu niepełnosprawności (Dz.U. 2023 r. poz. 2768; dalej "ustawa z dnia 19 grudnia 2023 r."), została zmieniona decyzją Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] lutego 2024 r. nr [...] w zakresie m.in. okresu na jaki przyznano prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w ten sposób, że przedłużono prawo do świadczenia pielęgnacyjnego od 1 listopada 2023 r. do 30 września 2024 r. jednak nie dłużej niż do ostatniego dnia miesiąca, w którym nowe orzeczenie o niepełnosprawności albo nowe orzeczenie o stopniu niepełnosprawności stanie się ostateczne.
Decyzją z dnia [...] marca 2024 r. nr [...] Prezydent Miasta [...], na podstawie art. 32 ust. 1 uśr (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 323) uchylił ww. decyzję z dnia [...] grudnia 2020 r. od dnia [...] lutego 2024 r. Organ I instancji wskazał, że w dniu [...] lutego 2024 skarżąca poinformowała organ o podjęciu od dnia [...] lutego 2024 zatrudnienia w Szkole Podstawowej nr [...] we [...]. Stosownie do art. 63 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz.U. z 2023 r. poz. 1429 ze zm., dalej "ustawa o świadczeniu wspierającym" lub "uśw") w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r. – a taka sytuacja ma miejsce w przypadku skarżącej - stosuje się przepisy dotychczasowe. W stanie prawnym obowiązującym do dnia 31 grudnia 2023 brzmienie art. 17 ust. 1 uśr wykluczało możliwość zatrudnienia osoby sprawującej opiekę. W związku z tym, jak podkreślił organ, podjęcie z dniem 5 lutego 2024 zatrudnienia przez skarżącą stanowi w świetle art. 17 ust. 1 w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2023 przesłankę negatywną do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego. Jednocześnie organ zaznaczył, że skarżąca została poinformowana o zmianach dotyczących zasad pobierania świadczeń pielęgnacyjnych obowiązujących od dnia 1 stycznia 2024 r. Podkreślił również, że zmiana decyzji w zakresie czasookresu świadczenia pielęgnacyjnego związana z przedłużeniem ważności orzeczenia o stopniu niepełnosprawności oraz okoliczność wejścia w życie ustawy z dnia 19 grudnia 2023 r. nie wymagała zawiadomienia o tym strony przez organ. Ponadto organ podniósł, że nie ma znaczenia w sprawie, iż synowi skarżącej zostało wydane w dniu 8 stycznia 2024 r. nowe orzeczenie o stopniu niepełnosprawności, gdyż jest to orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności i nie jest ono ostateczne i prawomocne bowiem strona złożyła od niego odwołanie. Dlatego też do dnia wydania orzeczenia przez Wojewódzki Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w B. ważność dotychczasowego orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności z dnia 15 października 2020 r. uległa wydłużeniu na mocy ustawy z dnia 19 grudnia 2023 r.
Od powyższej decyzji skarżąca wniosła odwołanie. Skarżąca wskazała, iż sposób poinformowania ją przez organ o zmianie z dniem 1 stycznia 2024 r. przepisów dotyczących zasad przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego był niezrozumiały i niejasny. Podniosła, że nie poinformowano ją o wejściu w życie ustawy z dnia 19 grudnia 2023 r., pomimo jej wizyt w organie. Podkreśliła, że choć Wojewódzki Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w B. utrzymał w mocy orzeczenie Miejskiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności we [...] o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności jej syna, to sprawa nie jest jeszcze przesądzona, gdyż zamierza złożyć odwołanie do Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, dlatego też nie zgadza się z tym, iż prawo do świadczenia pielęgnacyjnego straciła bezpowrotnie od dnia 5 lutego 2024 r. bowiem posiada w tym zakresie prawa nabyte. Wskazała również, że podejmując zatrudnienie nie miała świadomości, że w tym samym czasie przysługuje jej świadczenie pielęgnacyjne, gdyż nie została o tym poinformowana.
Po rozpatrzeniu odwołania skarżącej Samorządowe Kolegium Odwoławcze ("SKO") decyzją z dnia [...] maja 2024 r. nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. SKO podtrzymało stanowisko organu I instancji, iż podjęcie przez skarżącą zatrudnienia stanowiło w świetle art. 32 ust. 1 uśr postawę do uchylenia decyzji przyznającej skarżącej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Podkreśliło, że skarżąca była poinformowana o skutkach podjęcia zatrudnienia. Wskazało również, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego ustało nie z powodu wydania nowego orzeczenia o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, lecz z powodu podjęcia przez skarżącą zatrudnienia.
W złożonej skardze na ww. decyzję SKO skarżąca podniosła, że nie domaga się przyznania świadczenia pielęgnacyjnego za okres jej zatrudnienia, lecz nie rozumie, dlaczego w związku z podjęciem zatrudnienia, po jego ustaniu utraciła prawo do świadczenia pielęgnacyjnego bezpowrotnie, w sytuacji gdyby Sąd Pracy przyznał jej synowi znaczny stopień niepełnosprawności. Zdaniem skarżącej taka interpretacja przepisów nie wynika z art. 17 ust. 1 uśr. Podkreśliła również, że brak podjęcia zatrudnienia, w oczekiwaniu na rozstrzygnięcie Sądu Pracy, wiązałoby się z pozostaniem bez środków do życia.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podnosząc że kwestia ewentualnego ponownego ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne pozostaje poza zakresem przedmiotowego postępowania, niemniej w przypadku złożenia wniosku w tym zakresie zastosowanie znajdą przepisy obowiązujące w dacie złożenia wniosku.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Materialnoprawną podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia stanowił przepis art. 32 ust. 1 uśr. Zgodnie z jego treścią organ właściwy oraz wojewoda mogą bez zgody strony zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń rodzinnych, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, członek rodziny nabył prawo do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, osoba nienależnie pobrała świadczenie rodzinne lub wystąpiły inne okoliczności mające wpływ na prawo do świadczeń.
Przewidziany w przepisie art. 32 ust. 1 uśr tryb zmiany lub uchylenia decyzji ostatecznej uwarunkowany jest zmianą sytuacji faktycznej lub prawnej. Instytucja ta w założeniu ma zastosowanie do sytuacji faktycznych, gdy w trakcie wypłaty świadczenia wystąpiła jedna z okoliczności, o których mowa w tym przepisie, czyli zmianie uległ pierwotny stan sprawy (z chwili ustalenia prawa do świadczenia), co spowodowało konieczność zmiany lub uchylenia ostatecznej decyzji. Wystąpienie chociażby jednej z wymienionych w art. 32 ust. 1 uśr okoliczności stanowi podstawę do weryfikacji decyzji ostatecznej.
Zgodnie z art. 17 ust. 1 uśr w brzemieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2023 r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Z treści przytoczonego przepisu wynika, że podstawową przesłanką uprawniającą do uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w stanie prawnym obowiązującym do dnia 31 grudnia 2023 r. (a więc przed wejściem w życie ustawy o świadczeniu wspierającym, która wprowadziła istotne zmiany w zasadach przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego – tj. przed 1 stycznia 2024 r.) było niepodejmowanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki lub innej pracy zarobkowej. Zgodnie z art. 3 pkt 22 uśr zatrudnienie lub inna praca zarobkowa - oznacza wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej.
Z akt sprawy wynika, że skarżąca na podstawie umowy o pracę zawartej w dniu 5 lutego 2024 r. zawartej na czas określony od dnia 5 lutego 2024 r. do dnia 21 czerwca 2024 r. podjęła i wykonywała pracę zarobkową, mieszczącą się w definicji zatrudnienia z art. 3 pkt 22 uśr. Okoliczność ta stanowi przesłankę negatywną możliwości otrzymania i pobierania świadczenia pielęgnacyjnego na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r., jako że świadczenie to przysługiwało z tytuły rezygnacji lub niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Tym samym od dnia 5 lutego 2024 r. skarżąca utraciła prawo do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze zmianą sytuacji faktycznej wynikającą z podjęcia zatrudnienia. Wystąpienie okoliczności mającej wpływ na prawo do świadczenie pielęgnacyjnego stanowi zaś w świetle art. 32 ust. 1 uśr podstawę do uchylenia decyzji ostatecznej, na mocy której skarżąca otrzymała prawo do świadczenia pielęgnacyjnego.
Jednocześnie należy wyjaśnić, że do skarżącej zastosowanie ma przepis art. 17 ust. 1 uśw w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2023 r., gdyż zgodnie z art. 63 ust. 1 uśw w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 (ustawa o świadczeniach rodzinnych) w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe, zaś w myśl art. 63 ust. 2 uśr osoby, którym przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy (uśw), albo od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy (uśw), na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r., przyznane zostało co najmniej do dnia 31 grudnia 2023 r. prawo do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, zachowują, na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r., prawo odpowiednio do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego nie dłużej jednak niż do końca okresu, na który prawo zostało przyznane, z uwzględnieniem ust. 3 i 4. Z treści przytoczonych regulacji wynika, że do osób dla których prawo do świadczenia pielęgnacyjnego powstało do dnia 31 grudnia 2023 r. stosuje się przepisy dotychczasowe i, że osoby którym przyznano prawo do tego świadczenia co najmniej do dnia 31 grudnia 2023 r. zachowują to prawo na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r. Skoro skarżącej przyznane zostało decyzją z dnia 9 grudnia 2020 r. prawo do świadczenia pielęgnacyjnego do dnia 31 października 2023 r. i na mocy decyzji z dni 5 lutego 2024 r. prawo to zostało przedłużone od 1 listopada 2023 r. do 30 września 2024 r., to tym samy nie ulega wątpliwości, że do skarżącej zastosowanie ma przepis art. 17 ust. 1 uśr w brzemieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2023 r. i, że skarżąca od 1 stycznia 2024 r. zachowała prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r. Tym samym okoliczność podjęcia przez skarżącą w dniu 5 lutego 2023 r. zatrudnienia oznacza brak podstaw do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego, jako że świadczenie to do dnia 31 grudnia 2023 r. przyznawane było z tytułu rezygnacji lub niepoodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a w konsekwencji utratę prawa do zachowania świadczenia pielęgnacyjnego na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r. Należy przy tym zauważyć, że z argumentacji skarżącej wynika, że wykonywała ona pracę przez cały okres trwania umowy o pracę na czas określony, a więc także - co należy podkreślić - po uzyskaniu wiedzy o wydaniu decyzji z dnia 5 lutego 2024 r. na mocy której przedłużono jej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego.
W tych okolicznościach Sąd uznał za prawidłowe stanowisko orzekających w sprawie organów o zaistnieniu okoliczności (podjęcie zatrudnienia) mającej wpływ na prawo skarżącej do świadczenia pielęgnacyjnego według stanu prawnego obowiązującego od dnia 31 grudnia 2023 r., a tym samym o zaistnieniu ustawowej podstawy do uchylenia w trybie art. 32 ust. 1 uśr decyzji przyznającej skarżącej świadczenie pielęgnacyjne. Co do zasady decyzje uchylające decyzje w trybie art. 32 uśr wydawane są z mocą ex nunc, ale nie można pominąć, że akt konstytutywny, kreujący określone prawa i obowiązki pozostaje w związku z zaistnieniem przesłanek faktycznych stanowiących podstawę powstania określonych skutków prawnych. W takiej sytuacji konstytutywna decyzja (akt) może działać zarówno z mocą na przyszłość, jak i z mocą wsteczną. W sprawie taką przesłanką faktyczną jest podjęcie przez skarżącą zatrudnienia w dniu 5 lutego 2024 r. i związana z tym wypłata świadczeń pielęgnacyjnych do dnia 4 lutego 2024 r. W tych okolicznościach istniały podstawy do uchylenia decyzji przyznającej świadczenie pielęgnacyjne od dnia 5 lutego 2024 r.
Odnosząc się natomiast do podnoszonej przez skarżącą kwestii możliwości uzyskania w przyszłości prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r. (tj. na zasadzie praw nabytych), należy podkreślić, co prawidłowo wskazało w odpowiedzi na skargę SKO, że kwestia ewentualnego ponownego ubiegania się przez skarżącą o świadczenie pielęgnacyjne pozostaje poza zakresem kontrolowanego postępowania, które dotyczyło legalności uchylenia decyzji ostatecznej w trybie art. 32 ust. 1 uśr w związku z podjęciem przez skarżącą zatrudnienia.
W tym stanie rzeczy, uznając wydane w sprawie decyzje za zgodne z prawem, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.) orzekł o oddaleniu wniesionej w sprawie skargi