II SA/BD 586/23

II SA/Bd 586/23 - Wyrok WSA w Bydgoszczy
Data orzeczenia
2024-02-14
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-05-26
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Sędziowie
Jarosław Wichrowski /przewodniczący sprawozdawca/
Joanna Brzezińska
Mariusz Pawełczak
Symbol z opisem
6030 Dopuszczenie pojazdu do ruchu
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Ruch drogowy
Sygn. powiązane
II GSK 2074/24 - Wyrok NSA z 2025-05-13
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 988
art. 72, art. 73
Ustawa z dnia  20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (t. j.)
Dz.U. 2022 poz 2000
art. 145 par. 1 pkt 5
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jarosław Wichrowski (spr.) Sędziowie sędzia WSA Joanna Brzezińska asesor WSA Mariusz Pawełczak Protokolant starszy sekretarz sądowy Marlena Krzyżaniak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 lutego 2024 r. sprawy ze skargi [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] kwietnia 2023 r. nr [...] w przedmiocie uchylenia ostatecznej decyzji o rejestracji pojazdu oddala skargę.
Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] lutego 2023 r., znak [...] Starosta B. na podstawie art. 151 § 1 pkt 2 w zw. z art. 145 § 1 pkt 5 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r. poz. 2185, dalej powoływana jako kpa) oraz art. 73 w zw. art. 72 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. -Prawo o ruchu drogowym (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r. poz. 988 zen zm., dalej powoływana jako prd):
1) uchylił ostateczną decyzję Starosty B. z dnia [...].10.2022 r. numer [...] w sprawie rejestracji pojazdu marki C. o numerze rejestracyjnym [...], rok produkcji [...] , numer identyfikacyjny VIN: [...] na F. sp. z o.o. w O. (dalej określana jako Skarżąca);
2) odmówił dokonania rejestracji pojazdu marki C. o numerze rejestracyjnym [...], rok produkcji 2012, numer identyfikacyjny VIN: [...] na rzecz F. sp. z o.o. w O.
W uzasadnieniu organ wskazał, że 23.09.2022 r. Skarżąca złożyła wniosek o rejestrację przedmiotowego pojazdu, przedkładając m.in.:
- dowód rejestracyjny serii [...] numer [...] wystawiony przez Starostę B.,
- fakturę nr [...] wystawioną 2.09.2022 r. przez P. sp. z o.o. na rzecz Skarżącej,
- pełnomocnictwo H. L. reprezentującej Skarżącą z dnia 20.09.2022 r. udzielone W. O. do rejestracji pojazdu,
- tablice rejestracyjne [...].
Starosta B. [...].10.2022 r. zarejestrował przedmiotowy pojazd na podstawie decyzji numer [...], wydając dowód rejestracyjny serii [...] numer [...] oraz zalegalizował tablice rejestracyjne o numerze [...].
Następnie [...].10.2022 r. do organu wpłynęło pismo M. K. reprezentującego P. sp. z o.o., z którego wynika, że przedmiotowy pojazd nie został sprzedany na rzecz innego podmiotu i nadal pozostaje własnością spółki. Natomiast faktura nr [...] z [...] .09.2022 r. jest nieprawdziwa i została wystawiona przez osoby nieuprawnione.
Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 5 kpa, w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, który wydał decyzję. Wobec powyższego postanowieniem z [...] .11.2022 r. Starosta B. wznowił postępowanie w sprawie rejestracji przedmiotowego pojazdu. H. L. jako reprezentant Skarżącej złożyła oświadczenie, z którego wynika, że od początku działalności P. sp. z o.o. była osobą uprawnioną do wystawiania faktur sprzedażowych. Jednocześnie przedłożyła m.in. kserokopie oświadczeń składanych w ZUS przez świadków, którzy oświadczyli, że w okresie od 1.08.2021 r. do 5.11.2021 r. była zatrudniona w P. sp. z o.o. na stanowisku specjalisty do spraw organizacyjno-administracyjnych, a do zakresu jej obowiązków należało m.in. wystawianie faktur.
Z wyjaśnień przesłanych przez P. sp. z o.o. wynika, że nie zawarto żadnej umowy przeniesienia własności pojazdu, ponadto nie udzielono H. L. pełnomocnictw do dokonywania czynności prawnych w imieniu spółki, a faktura nr [...] z [...] .09.2022 r. nie została zaksięgowana.
Następnie tutejszy organ pismem z dnia [...].01.2023 r. wezwał reprezentantkę F. Sp. z o.o. Panią H. L. do złożenia wyjaśnień czy posiadała w/w pełnomocnictwo wydane przez P. Sp. z o.o. oraz zgodnie z art. 79a § 2 Kpa poinformował o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów wraz z możliwością przedłożenia dodatkowych dowodów.
W dniu 6.02.2023 r. do organu wpłynęło wyjaśnienie H. L. z którego wynika, że nie posiadała ona pełnomocnictwa do dokonywania czynności prawnych w imieniu P. sp. z o.o., nie była zatrudniona na podstawie umowę o pracę, natomiast prezes zarządu w/w spółki słownie powierzał jej zadania do wykonania na rzecz spółki. Z przesłanej dokumentacji wynika, że H. L. była zatrudniona w P. sp. z o.o. w okresie od 26.04.2021 r. do 30.06.2021 r. oraz od 1.08.2021 r. do 5.11.2021 r. Natomiast faktura sprzedaży przedmiotowego pojazdu została wydana 2.09.2022 r., a więc poza okresem jej zatrudnienia.
Zgodnie z art. 151 § 1 pkt 2 kpa, organ administracji publicznej uchyla decyzję dotychczasową, gdy stwierdzi istnienie podstaw do jej uchylenia na podstawie art. 145 § 1, art. 145a, art. 145aa lub art. 145b, i wydaje nową decyzję rozstrzygającą o istocie sprawy. W przedmiotowej sprawie istnieje podstawa do uchylenia decyzji w sprawie rejestracji pojazdu, ponieważ w toku postępowania nie ustalono, aby H. L. posiadała pełnomocnictwa wydanego przez P. sp. z o.o. do dokonywania czynności prawnych w imieniu spółki, ani też aby posiadała umocowanie do wystawienia faktury, co oznacza, że należy przyjąć, że faktura sprzedaży pojazdu została wystawiona przez osobę nieuprawnioną.
Zgodnie z art. 73 prd, rejestracji pojazdu dokonuje się na wniosek właściciela, a do zarejestrowania niezbędne jest przedstawienie odpowiednich dokumentów. Jednym z nich jest dowód własności pojazdu oraz dowód rejestracyjny, jeżeli pojazd był zarejestrowany. § 4 rozporządzenia z dnia 2 września 2022 r. w sprawie rejestracji i oznaczania pojazdów oraz wymagań dla tablic rejestracyjnych (Dz. U. Z 2022 r. poz. 1847) wskazuje katalog możliwych dokumentów uznanych w polskim prawodawstwie za dowody własności. Wspomniane dokumenty muszą być prawdziwe nie tylko w znaczeniu formalnym, czyli sporządzone przez powołane do tego organy lub osoby, lecz także zgodne ze stanem faktycznym (wyroki NSA w sprawach II SA 32/98 oraz II SA 2506/99). Za prawdziwy dokument uważa się ten, który nie budzi wątpliwości co do tego, że posiada następujące cechy brane łącznie pod uwagę:
a) został wystawiony przez osobę lub instytucję, która powinna go wystawić,
b) treść dokumentu odpowiada rzeczywistości,
c) dokument posiada treść niezmienioną, tj. tę którą nadał mu wystawca (por. wyrok NSA w sprawie II SA/Gd 2283/00).
Przepisy ustawy podstawowe znaczenie przypisują więc kwestii prawidłowego i rzetelnego ustalenia własności pojazdu. Jak ustalono w toku postępowania, do rejestracji niniejszego pojazdu nie przedłożono ważnego dokumentu własności, ponieważ z przedłożonych dokumentów wynika, że faktura zakupu została wystawiona przez osobę nieuprawnioną.
Należy podkreślić, że skoro w myśl art. 73 ust. 1 prd rejestracji pojazdu dokonuje się na wniosek właściciela, to już w chwili składania wniosku o rejestrację kwestia własności pojazdu musi być rozstrzygnięta. Zgodnie z art. 72 prd, rejestracji pojazdu dokonuje się na podstawie dowodu własności, gdyż "zarejestrowany może być bowiem jedynie pojazd, który stanowi przedmiot uregulowanego prawa własności" (wyrok NSA w sprawie II SA 2371/99). Obowiązek udokumentowania prawa własności zgodnie ze stanem faktycznym w oparciu o dokumenty, które nie budzą wątpliwości co do swej rzetelności i autentyczności, ciąży na składającym wniosek o zarejestrowanie. W razie niespełnienia przewidzianych prawem warunków pojazd nie powinien być zarejestrowany, a jeżeli został już zarejestrowany, to zachodzą przesłanki do wyeliminowania takiej decyzji o rejestracji z obrotu prawnego.
Należy przy tym zauważyć, że jak wskazał NSA w wyroku w sprawie I OSK 1261/18, faktura VAT nie jest dowodem nabycia pojazdu wtedy, gdy samodzielnie nie potwierdza w sposób niewątpliwy przejścia własności pojazdu na podmiot, który występuje z wnioskiem o rejestrację pojazdu. Jak przy tym wyjaśnił NSA w cyt. wyroku, skoro rejestracji pojazdu dokonuje się na wniosek właściciela, to, nie mając dowodu własności pojazdu, którego skutek w postaci (wyłącznej) własności nie byłby kwestionowany przez inny podmiot, organ administracyjny zobowiązany jest wydać decyzję odmowną w sprawie rejestracji takiego pojazdu. Ustalenie prawa własności nie należy bowiem do kompetencji organu rejestrującego pojazd, lecz do sądów powszechnych (por. wyrok NSA w sprawie I OSK 1029/06). W tym też umownym znaczeniu to na osobie domagającej się rejestracji pojazdu spoczywa ciężar udokumentowania prawa własności do pojazdu stanowiącego przedmiot rejestracji (por. wyrok NSA w sprawie II SA 1950/00).
W związku z powyższym, uwzględniając fakt, że prawo własności przedmiotowego pojazdu pozostaje sporne, organ rejestrujący nie jest natomiast powołany do rozstrzygania sporów o własność rzeczy (pojazdu), w braku jednoznacznego dowodu przejścia własności na rzecz wnioskodawcy, organ uznał, że zostały spełnione przesłanki określone w art. 151 § 1 pkt 2 kpa niezbędne do uchylenia decyzji o rejestracji, ponieważ w toku postępowania nie przedłożono dokumentów z których wynikałoby, że Skarżąca nabyła skutecznie przedmiotowego pojazdu.
Odwołanie od ww. decyzji złożyła Skarżąca, zarzucając jej:
1. naruszenie prawa materialnego art. 97 k. c.,
2. naruszenie zasad określonych w orzecznictwie Sądu Najwyższego,
3. błąd w ustaleniach faktycznych,
4. brak uzasadnienia decyzji w części dotyczącej istoty orzeczenia.
W uzasadnieniu Skarżąca podkreśliła, że H. L. była upoważniona do wystawiana faktur i tym między innymi zajmowała się w firmie. Zarzuciła, że organ nie dokonał żadnej oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego. Przyjęto całkowicie bezkrytycznie i dowolnie za podstawę orzeczenia, pisemne oświadczenie prezesa spółki P., które jest sprzeczne z całym zebranym w sprawie materiałem dowodowym. W uzasadnieniu orzeczenia brak jest śladu, że w ogóle oceniano zebrany materiał dowodowy.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. decyzją z dnia [...] lutego 2023 r., nr [...] na podstawie art.138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 151 § 1 pkt 2 i art. 145 § 1 pkt 5 kpa oraz art. 73 ust. 1 w zw. z art. 72 ust. 1 pkt 1 prd - utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.
W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że art. 145 § 1 pkt 5 kpa nakazuje organowi administracji publicznej wznowienie postępowania w przypadku, gdy wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, który wydał decyzję. Sytuacja taka wystąpiła w rozpatrywanej sprawie, gdyż przekazane akta sprawy i dowody zgromadzone przez Starostę B. wskazują jednoznacznie, że faktura mająca potwierdzać rzekome nabycie przedmiotowego pojazdu przez Skarżącą została zakwestionowana przez rzekomego zbywcę pojazdu, tj. P. sp. z o.o. Zakwestionowanie faktury przez rzekomego sprzedającego pojazd stanowi nową okoliczność faktyczną nieznaną organowi, który wydał decyzję, zatem zaistniała przesłanka, by postanowieniem wznowić postępowanie w oparciu o okoliczności wynikające z art. 145 § 1 pkt 5 kpa.
Zgodnie z art. 149 § 3 kpa, postanowienie stanowi podstawę do przeprowadzenia przez właściwy organ postępowania co do przyczyn wznowienia oraz co do rozstrzygnięcia istoty sprawy. Z kolei na podstawie art. 151 § 1 kpa organ administracji publicznej, o którym mowa w art. 150, po przeprowadzeniu postępowania określonego w art. 149 § 2 wydaje decyzję, w której:
1) odmawia uchylenia decyzji dotychczasowej, gdy stwierdzi brak podstaw do jej uchylenia na podstawie art. 145 § 1, art. 145a, art. 145aa lub art. 145b, albo
2) uchyla decyzję dotychczasową, gdy stwierdzi istnienie podstaw do jej uchylenia na podstawie art. 145 § 1, art. 145a, art. 145aa lub art. 145b, i wydaje nową decyzję rozstrzygającą o istocie sprawy.
W rozpatrywanym przypadku nie zaszły przesłanki uniemożliwiające uchylenie decyzji wymienione w art. 146 kpa i po wznowieniu postępowania na podstawie art. 151 § 1 pkt 2 kpa Starosta zasadnie uchylił decyzję dotychczasową i odmówił rejestracji samochodu z uwagi na brak bezspornego dowodu własności pojazdu, niezbędnego dla dokonania rejestracji pojazdu.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. w pełni podziela stanowisko organu pierwszej instancji, że przepis art. 72 ust. 1 prd formułuje wymagania formalne rejestracji i musi być rozumiany restrykcyjnie, co oznacza, że niespełnienie któregokolwiek z wymogów stanowi bezwzględną przeszkodę do zarejestrowania samochodu. To na osobie wnioskującej o rejestrację pojazdu spoczywa obowiązek przedłożenia wszystkich wymaganych dokumentów, w tym dowodu własności pojazdu, a organy rejestrujące nie mają kompetencji do samodzielnego ustalania właściciela pojazdu. SKO wskazało ponadto, że faktura nie jest dowodem nabycia pojazdu wtedy, gdy samodzielnie nie potwierdza w sposób niewątpliwy przejścia własności pojazdu na podmiot, który występuje z wnioskiem o rejestrację pojazdu (tak w szczególności NSA w wyroku w sprawie I OSK 1261/18). W rozpatrywanym przypadku nie można przyjąć, że przedłożona faktura w niewątpliwy sposób potwierdza przejście własności pojazdu na Skarżącą, skoro rzekomy zbywca pojazdu zaprzecza sprzedaży przedmiotowego pojazdu. Skarżąca nie przedstawiła także żadnego innego dokumentu mogącego stanowić dowód własności pojazdu, który nie byłby zakwestionowany przez drugą stronę rzekomej umowy sprzedaży.
Organy administracji w postępowaniu w sprawie rejestracji pojazdu nie mogą wchodzić w kompetencje Sądów powszechnych w kwestiach ustalenia prawa własności spornego pojazdu (tak w szczególności NSA w wyroku w sprawie I OSK 1029/06). Rozpoznanie wniosków dowodowych Skarżącej i na ich podstawie rozstrzygnięcie przez organy administracji komu przysługuje prawo własności przedmiotowego pojazdu, stanowiłoby rażące naruszenie prawa.
Mając powyższe na uwadze Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. orzekło jak w sentencji.
Skargę na ww. decyzję złożyła Skarżąca, zarzucając jej:
1. naruszenie prawa procesowego - art. 80 kpa;
2. naruszenie zasad określonych w orzecznictwie administracyjnym;
3. błąd w ustaleniach faktycznych;
4. brak uzasadnienia decyzji w części dotyczącej ustosunkowania się do dowodów zgłoszonych przez skarżącego.
W uzasadnieniu Skarżąca wskazała, że przedstawiła 11 dowodów z dokumentów potwierdzających zasadność swoich twierdzeń, które są zgodne między sobą, logiczne, spójne i zgodne z zasadami doświadczenia życiowego. Strona przeciwna przedstawiła natomiast jedynie 1 dowód - oświadczenie własne - sprzeczny z wszystkimi pozostałymi dowodami.
Z analizy całego materiału dowodowego wynika jednoznacznie, że dowód w postaci oświadczenia prezesa P. został spreparowany na potrzeby tego postępowania w ramach "rewanżu" za liczne toczące się pomiędzy stronami spory. P. ma potężny dług u Skarżącej (około pół miliona zł) i transakcja sprzedaży samochodu kompensowała część wierzytelności. Udokumentowanie nabycia pojazdu z "drugiej ręki" możliwe jest na podstawie; umowy, faktury Vat, faktury Vat-marża.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w całości swoją dotychczasową argumentację.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Badając rozpoznawaną sprawę w tak zakreślonym zakresie, Sąd stwierdził, iż skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja nie narusza norm prawa procesowego ani materialnego. Postępowanie administracyjne zostało przeprowadzone zgodnie z art. 6, art. 7, art. 8, art. 9, art. 77 i art. 80 kpa, a zaskarżone rozstrzygnięcie zostało oparte na prawidłowej interpretacji norm prawa materialnego.
Sprawa będąca przedmiotem kontroli został rozpoznana w postępowaniu wznowieniowym. Instytucja wznowienia postępowania stwarza możliwość ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy zakończonej decyzją ostateczną wydaną w wyniku wadliwie przeprowadzonego postępowania. Wznowienie postępowania jest więc spowodowane wadą postępowania (wadą procesową), a nie wadą decyzji.
Należy wskazać, że przepis art. 149 § 2 kpa stanowi, że postanowienie o wznowieniu postępowania stanowi podstawę do przeprowadzenia przez właściwy organ postępowania co do przyczyn wznowienia oraz co do rozstrzygnięcia istoty sprawy. W postanowieniu Starosty B. o wznowieniu postępowania wskazano jako podstawę wznowienia przepis art. 145 § 1 pkt 5 kpa, tj. wyjście na jaw istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy nowych okoliczności faktycznych i nowych dowodów istniejących w dniu wydania decyzji, a nieznanych organowi, który wydał decyzję. W tym kontekście głębszego rozważenia wymaga ustalenie okoliczności o charakterze istotnym w procesie rejestracji pojazdu.
Przepisy ustawy - Prawo o ruchu drogowym oraz rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 31 sierpnia 2022r. w sprawie rejestracji i oznaczania pojazdów, wymagań dla tablic rejestracyjnych oraz wzorów innych dokumentów związanych z rejestracją pojazdów (Dz.U. z 2022 r., poz. 1847, dalej jako - "rozporządzenie") określają zasady rejestracji pojazdów samochodowych oraz dopuszczenia ich do ruchu.
Zgodnie z art. 73 ust. 1 prd, rejestracji pojazdu dokonuje się na wniosek właściciela, zaś do zarejestrowania niezbędne jest przedstawienie odpowiednich dokumentów. Zbiór dokumentów niezbędnych do rejestracji pojazdu wskazano w art. 72 prd, przy czym zawarty w tym unormowaniu katalog jest wyczerpujący i nie może być rozszerzony przez organy prowadzące postępowanie rejestracyjne (R. A. Stefański, Prawo o ruchu drogowym. Komentarz, Dom Wydawniczy ABC, 2005, wyd. II). Obowiązek przedstawienia dokumentów ciąży na składającym wniosek o zarejestrowanie pojazdu. Stąd w judykaturze przyjęto, że w razie niespełnienia przewidzianych prawem warunków, tj. nieprzedłożenia wymaganych dokumentów, nie może nastąpić rejestracja pojazdu. Dokumenty te muszą być prawdziwe nie tylko w znaczeniu formalnym, czyli sporządzone przez powołane do tego organy lub osoby (formalna autentyczność dokumentu), lecz także zgodne ze stanem faktycznym (zob. wyroki NSA w sprawach II SA 32/98 i II SA 2506/99).
Zgodnie z art. 72 ust. 1 prd, rejestracji dokonuje się na podstawie:
1) dowodu własności pojazdu lub dokumentu potwierdzającego powierzenie pojazdu, o którym mowa w art. 73 ust. 5;
2) uchylony;
3) świadectwa zgodności WE albo świadectwa zgodności wraz z oświadczeniem zawierającym dane i informacje o pojeździe niezbędne do rejestracji i ewidencji pojazdu, dopuszczenia jednostkowego pojazdu, decyzji o uznaniu dopuszczenia jednostkowego pojazdu albo świadectwa dopuszczenia indywidualnego WE pojazdu - jeżeli są wymagane;
4) zaświadczenia o pozytywnym wyniku badania technicznego pojazdu, jeżeli jest wymagane albo dowodu rejestracyjnego pojazdu lub innego dokumentu wydanego przez właściwy organ państwa członkowskiego, potwierdzającego wykonanie oraz termin ważności badania technicznego;
5) dowodu rejestracyjnego, jeżeli pojazd był zarejestrowany;
6) dowodu odprawy celnej przywozowej, jeżeli pojazd został sprowadzony z terytorium państwa niebędącego państwem członkowskim Unii Europejskiej i jest rejestrowany po raz pierwszy;
6a) dokumentu potwierdzającego zapłatę akcyzy na terytorium kraju albo dokumentu potwierdzającego brak obowiązku zapłaty akcyzy na terytorium kraju albo zaświadczenia stwierdzającego zwolnienie od akcyzy, w rozumieniu przepisów o podatku akcyzowym, jeżeli samochód osobowy lub pojazd rodzaju "samochodowy inny", podrodzaj "czterokołowiec" (kategoria homologacyjna L7e) lub podrodzaj "czterokołowiec lekki" (kategoria homologacyjna L6e) (...) został sprowadzony z terytorium państwa członkowskiego Unii Europejskiej i jest rejestrowany po raz pierwszy.
Stosownie natomiast do § 4 ust. 1i 2 rozporządzenia:
"1. Dowodem własności pojazdu lub jego pojedynczych zespołów jest w szczególności jeden z następujących dokumentów:
1) umowa sprzedaży;
2) umowa zamiany;
3) umowa darowizny;
4) umowa o dział spadku;
5) umowa o zniesienie współwłasności;
6) faktura potwierdzająca nabycie pojazdu;
7) prawomocne orzeczenie sądu rozstrzygające o prawie własności;
8) prawomocne postanowienie sądu o stwierdzeniu nabycia spadku albo zarejestrowany akt poświadczenia dziedziczenia.
2. W przypadku gdy dane odnoszące się do zbywcy pojazdu zawarte w dowodzie własności pojazdu dołączonym do wniosku o rejestrację są niezgodne z danymi właściciela pojazdu zawartymi w dowodzie rejestracyjnym i karcie pojazdu, jeżeli była wydana, dowodem własności są wszystkie dokumenty potwierdzające fakt przeniesienia prawa własności pojazdu".
Postępowanie w sprawie rejestracji pojazdu samochodowego ma zatem charakter sformalizowany i orzekając w tym przedmiocie, organy administracji opierają się na przedłożonych im dokumentach potwierdzających prawo własności wnioskodawcy.
W ustawowym katalogu dokumentów niezbędnych do rejestracji znalazł się dowód własności pojazdu (art. 72 ust. 1 pkt 1 prd), który dla organów rejestracyjnych stanowi faktyczną podstawę wydania decyzji o zarejestrowaniu pojazdu na rzecz podmiotu legitymującego się prawem własności. Wśród dowodów wskazujących na tytuł własności pojazdu wymienia się przede wszystkim umowę sprzedaży, umowę zamiany, umowę darowizny, umowę o dział spadku, o zniesienie współwłasności czy fakturę VAT oraz prawomocne orzeczenie sądu rozstrzygające o prawie własności. Wyliczenie to nie zamyka drogi do wykazania własności pojazdu innymi jeszcze dokumentami, jako że dowody wskazane w rozporządzeniu są najbardziej typowe i najczęściej występują w obrocie prawnym. Istotne jest jednak, by dokument legitymujący prawo podmiotowe własności stanowił oryginał (zob. wyrok NSA w sprawie II SA 283/98, LEX Nr 41672).
Dowód własności pojazdu obowiązany jest przedstawić podmiot występujący o zarejestrowanie pojazdu, przy czym dowód taki nie może wywoływać wątpliwości ani co do przedmiotu własności, ani też co do podmiotu (podmiotów), którym przysługuje to najszersze prawo rzeczowe. W orzecznictwie NSA wielokrotnie akcentowano, że właściwe organy dokonują rejestracji na podstawie dokumentów potwierdzających niesporne stany w sferze stosunków własnościowych, co oznacza, iż nie mogą one ani kreować, ani korygować tychże stosunków. Jeżeli więc wnioskodawca nie przedstawi bezspornych dowodów własności pojazdu i jego podstawowych elementów, organy administracji publicznej obowiązane są odmówić zarejestrowania zgłoszonego pojazdu (zob. w szczególności wyroki w sprawach II SA 1093/98, LEX Nr 41322 i II SA 1258/98, LEX 41343 nadal aktualne).
Obowiązujące regulacje jednocześnie nie stwarzają podstaw prawnych ku temu, aby spór dotyczący zagadnienia własności samochodu mógł być rozstrzygnięty przez niekompetentny w takich sprawach organ administracji publicznej prowadzący postępowanie administracyjne o rejestrację określonego pojazdu mechanicznego (zob. wyrok NSA w sprawie SA/Ka 2084/93, OSN Prokuratura i Prawo 1995, nr 5, poz. 54), gdyż ustalenie co do istnienia czy też nieistnienia określonego prawa (a więc także prawa własności) lub stosunku prawnego (np. stosunku zobowiązaniowego wynikłego z umowy sprzedaży) należy do właściwości sądów powszechnych (art. 189 Kodeksu postępowania cywilnego).
Sporną kwestią było to, czy Skarżąca skutecznie wykazała, że legitymuje się prawem własności pojazdu na podstawie przedłożonej faktury, a więc, czy dokument ten pozwalał organowi rejestrującemu na przyjęcie, że przedstawiła ona dowód własności pojazdu, którego rejestracji się domagała. Jest oczywiste, że dowód taki nie może wywoływać wątpliwości ani co do przedmiotu własności, ani też co do podmiotu, któremu przysługuje prawo własności. Dokumentem potwierdzającym prawo własności może być przede wszystkim umowa sprzedaży, ale też faktura wystawiona przez sprzedawcę. Byłby to jednak dowód skuteczny, gdyby żadna ze stron jej nie zakwestionowała, a stanowiłaby ona potwierdzenie zawartej umowy przeniesienia własności.
W okolicznościach rozpoznawanej sprawy doszło jednak do zakwestionowania faktu przejścia własności pojazdu. Osoba uprawniona do reprezentowania spółki - prezes zarządu - zakwestionował dokonanie czynności zbycia pojazdu. Organ może natomiast dokonać rejestracji wyłącznie w oparciu o ustalony niesporny stan faktyczny. Ustalenie stanu własności może być dokonane z wykorzystaniem różnych środków dowodowych, ale - efekt tych ustaleń - powinien być bezsporny. W organie rejestrującym nie przedłożono natomiast dokumentu w postaci umowy, a więc zgodnego oświadczenia woli stron co do zbycia pojazdu, zatem skoro podmiot uprawniony do składania oświadczeń woli w imieniu spółki zakwestionował fakt zbycia pojazdu, organ zobowiązany był tę kwestię ocenić we wznowionym postępowaniu, gdyż niewątpliwie wystąpiła przesłanka wznowienia określona w art. 145 § 1 pkt 5 kpa, tj. wyjście na jaw istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy nowych okoliczności faktycznych i nowych dowodów istniejących w dniu wydania decyzji, a nieznanych organowi, który wydał decyzję.
W okolicznościach niniejszej sprawy przedstawiciel spółki P. stwierdził, że nie doszło do zawarcia umowy sprzedaży samochodu, a osoba wystawiająca fakturę nie miała do tego upoważnienia. W takich warunkach faktura nie może stanowić bezspornej podstawy do zarejestrowania pojazdu. Ustalenia istnienia czy nieistnienia określonego prawa lub stosunku prawnego (art. 189 k.p.c.) należą do wyłącznej właściwości sądów powszechnych.
Skarżąca powoływała się na umocowanie wynikające z art. 97 k.c., który stanowi, że osobę czynną w lokalu przedsiębiorstwa przeznaczonym do obsługiwania publiczności, poczytuje się w razie wątpliwości za umocowaną do dokonywania czynności prawnych, które zazwyczaj bywają dokonywane z osobami korzystającymi z usług tego przedsiębiorstwa. Na marginesie należy zaznaczyć, że w sprawie nie chodzi o dokonanie czynności prawnej, która zazwyczaj bywa dokonywana z osobami korzystającymi z usług tego przedsiębiorstwa, gdyż przedmiotem ewentualnej sprzedaży był składnik majątku spółki, a nie przedmiot zazwyczaj sprzedawany w ramach czynności tego przedsiębiorstwa. Jest to jednak kwestia wymagająca ustalenia przez sąd powszechny, a nie organ administracyjny, jak wskazano powyżej. Skoro jako dowód przedstawiono fakturę VAT, którą zakwestionowała osoba uprawniona do reprezentowania spółki, to w omawianym przypadku wiązałoby się to z koniecznością wykazania przeniesienia rzeczowego prawa własności. W żadnym wypadku nie można zakładać a priori, że faktura zawsze stanowi wystarczający dokument stanowiący dowód własności pojazdu, bez ustalenia indywidualnych okoliczności danej sprawy.
Należy zgodzić się ze stanowiskiem wyrażanym w orzecznictwie, że organ może dokonać rejestracji w oparciu o ustalony niesporny stan własnościowy. Ustalenie tego stanu własnościowego może zatem być dokonane z wykorzystaniem różnych środków dowodowych, ale efekt ustaleń winien być bezsporny. Ustalenia w przedmiocie istnienia czy nieistnienia określonego prawa lub stosunku prawnego należą do właściwości sądów powszechnych. Organy administracji dokonują zaś rejestracji na podstawie dokumentów potwierdzających niesporne stany w sferze stosunków własnościowych. W sytuacji sporu co do prawa organ administracji obowiązany jest odmówić zarejestrowania pojazdu (por. wyrok NSA w sprawie II SA 1093/98, LEX 41322 oraz wyrok WSA w Warszawie w sprawie II SA/Wa 3046/03, LEX 173977).
Tym samym, jeśli taka okoliczność ujawniła się po rejestracji, istnieją podstawy do wznowienia postępowania i odmowy rejestracji pojazdu. Zarejestrowanie pojazdu wbrew jednoznacznym dowodom potwierdzającym nowe okoliczności faktyczne nieznane organowi w dniu wydania decyzji sankcjonowałoby prawo legalnego posługiwania się pojazdem pomimo istotnych wątpliwości dotyczących zmiany właściciela. Niewątpliwie w niniejszej sprawie występuje spór cywilny o własność pojazdu. Wykracza zatem poza kompetencje organu rejestracyjnego ocena, czy i ewentualnie kiedy Skarżąca nabyła własność samochodu.
Uznając zatem, że zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa materialnego jak i prawa procesowego (wystąpiła przesłanka wznowienia i spór o własność pojazdu stanowiący przeszkodę do rejestracji pojazdu) w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, Sąd działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634) skargę oddalił.
Cytowane w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl/cbo/query.