II SA/BD 579/06

II SA/Bd 579/06 - Wyrok WSA w Bydgoszczy
Data orzeczenia
2006-08-01
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2006-06-09
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Sędziowie
Grażyna Malinowska-Wasik
Renata Owczarzak /sprawozdawca/
Wiesław Czerwiński /przewodniczący/
Symbol z opisem
6200 Choroby zawodowe
Hasła tematyczne
Inspekcja sanitarna
Skarżony organ
Inspektor Sanitarny
Treść wyniku
uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 1974 nr 24 poz 141
art. 231 pkt 2,3
Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy.
Dz.U. 1983 nr 65 poz 294
par. 1
Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych.
Dz.U. 2002 nr 132 poz 1115
Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzenia chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Wiesław Czerwiński Sędziowie WSA: Grażyna Malinowska-Wasik Renata Owczarzak (spr.) Protokolant Jakub Jagodziński po rozpoznaniu w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Bydgoszczy na rozprawie w dniu 1 sierpnia 2006r. sprawy ze skargi Barbary S. na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w B. z dnia [...] 2006r. nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu.
Uzasadnienie
Decyzją Miejskiego Inspektora Sanitarnego w B. z dnia [...] 2001 r. stwierdzono u Barbary S., pracownika Poczty Polskiej Centralnego Ośrodka Rozliczeniowego na stanowisku" kontraktowego operatora maszyn pomocniczych", "operatora maszyn lekkich" chorobę zawodową - zespół kanału nadgarstka prawego z uszkodzeniem nerwu pośrodkowego. Rozstrzygnięcie oparto na rozpoznaniu Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy Poradni Chorób Zawodowych w B.
Od decyzji odwołał się pracodawca - "Poczta Polska" Centralny Ośrodek Rozliczeniowy w B., zarzucając wadliwość przeprowadzenia badania i oceny warunków pracy.
Przed wydaniem decyzji [...] Wojewódzki Inspektor Sanitarny wystąpił do Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w B. i Instytutu Medycyny Pracy im. [...] w Ł. oraz przeprowadził uzupełniające dochodzenie w sprawie warunków pracy. Instytut Medycyny Pracy w Ł. w dniu [...] 2002 r. wydał orzeczenie, stwierdzające z przeważającym prawdopodobieństwem pozazawodową etiologię choroby, uznając, że z oceny sposobu wykonywania pracy, stwierdzony zespół kanału nadgarstka prawego z uszkodzeniem nerwu pośrodkowego nie jest następstwem sposobu wykonywania pracy podczas zatrudnienia w latach 1976- styczeń 2002 r.
Decyzją Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w B. z dnia [...] 2002 r. uchylono decyzję Miejskiego Inspektora Sanitarnego z dnia [...] 2001 r. i nie stwierdzono choroby zawodowej.
Wyrokiem z dnia 20 maja 2003 r. sygn. akt SA/Bd 942/03 Naczelny Sąd Administracyjny Ośrodek Zamiejscowy w Bydgoszczy uchylił decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w B. zarzucając niewyczerpujące zebranie i rozpatrzenie materiału dowodowego.
Organ przeprowadził dodatkowe postępowanie wyjaśniające co do warunków pracy w latach 1966-1976 i 1976-2001r. i decyzją Nr [...] z dnia [...] 2006 r. po rozpatrzeniu odwołania PPUP "P." w B. uchylił w całości zaskarżoną decyzję i nie stwierdził u Barbary S. choroby zawodowej.
W uzasadnieniu przywołano definicję zawartą w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r.( Dz. U. Nr 65, poz.294 ze zm.), z której wynika, iż dla stwierdzenia choroby zawodowej konieczne jest spełnienie warunków:
-choroba powinna być wymieniona w obowiązującym wykazie chorób zawodowych,
-musi występować w środowisku pracy czynnik wywołujący daną chorobę,
-zespół objawów choroby zawodowej powinien odpowiadać skutkom biologicznym
działania czynnika szkodliwego,
-konieczne jest prawomocne rozpoznanie choroby zawodowej przez placówkę służby zdrowia upoważnioną do rozpoznawania chorób zawodowych.
Organ po uzupełnieniu dochodzenia epidemiologicznego o opis warunków pracy miejscu zatrudnienie zainteresowanej uzyskał z Instytutu Medycyny Pracy w Ł, opinię o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej, albowiem zespół cieśni nadgarstka pochodzenia zawodowego może być rozpoznany tylko w tych przypadkach, których czynnik zawodowy jest jedynym i dominującym, po wykluczeniu chorób samoistnych, pozazawodowych. Zgromadzona dokumentacja medyczna potwierdza natomiast przebyte zapalenie stawów oraz zaburzenia hormonalne z powodu których zainteresowana była leczona w wieku 15-20 lat, a także nawracające zespoły bólowe w odcinku szyjnym i lędźwiowym. Wskazano, że B. S.w trakcie pracy na dziurkarce jak i w okresie późniejszym od 1966 do 1992r. nie zgłaszała dolegliwości związanych z zespołem cieśni nadgarstka.
Po dokonaniu analizy przedłożonej dokumentacji fotograficznej i oceny ergonomii stanowiska pracy oraz opierając się na specjalistycznej literaturze Instytut Medycy Pracy w kolejnych opiniach wykluczył w spornej sprawie zawodową etiologię schorzenia i stwierdził brak podstaw do uznania nadmiernego obciążenia stawów nadgarstkowych -prawego i lewego przy obsłudze komputera w zakresie części numerycznej. Obecność zmian chorobowych w kończynie lewej, która nie była obciążona czynnościami zawodowymi potwierdza pozazawodowe przyczyny schorzenia. Nie stwierdzono nadmiernego obciążenia stawów podczas pracy na stanowisku przy obsłudze komputera, a wystąpienie objawów w obu kończynach górnych wskazuje na przebyte zapalenie stawów oraz zaburzenia hormonalne.
Ustalenia powyższe skarżąca kwestionowała, albowiem przebyte zapalenie stawów oraz zaburzenia hormonalne stanowią czynnik ryzyka, nie zaś pewność wystąpienia schorzenia, a zmiany chorobowe w kończynie lewej nie wykluczają zawodowej etiologii schorzenia. W ocenie zainteresowanej Instytut nie uwzględnił wszystkich danych z publikacji medycznej.
Organ II instancji wydając swoje rozstrzygniecie nie uwzględnił zarzutów B.S.. Organ uznał, że zgromadzony materiał dowodowy jest wystarczający. Rozpoznanie zespołu kanału nadgarstka jako choroby zawodowej występuje rzadko, a przyczyny pozazawodowe tego schorzenia mają źródło m.in. w zapaleniu stawów oraz zaburzeniach hormonalnych. Odpierając zarzut skarżącej w kwestii wąskiego zakresu badań okresowych organ zauważył, iż skarżąca nigdy nie zgłaszała lekarzowi sprawującemu opiekę zdrowotną nad pracownikami zakładu Centralnego Ośrodka Rozliczeniowego, dolegliwości związanych z zespołem cieśni nadgarstka.
Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w B,, po przeanalizowaniu zgromadzonej w sprawie dokumentacji oraz uzupełnieniu materiału dowodowego dotyczącego narażenia zawodowego oraz ergonomii stanowisk pracy stwierdził brak związku przyczynowego pomiędzy schorzeniem a czynnikiem występującym w środowisku pracy, co potwierdzają jednoznaczne w swoich twierdzeniach trzy opinie Instytutu Medycyny Pracy w Ł, będące merytorycznie ostatecznymi orzeczeniami klinicznej jednostki odwoławczej. Rozstrzygnięcie o tym, czy stwierdzone schorzenie jest chorobą zawodową należy wyłącznie do upoważnionych jednostek służby zdrowia lub instytucji naukowo- badawczych i nikt nie może ich zastąpić, gdy chodzi o merytoryczną stronę opinii lekarskich.
W skardze do Sądu Barbara S, wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania celem dokładnego wyjaśnienia wszystkich istotnych okoliczności. Fakt wydania rozstrzygnięcia w oparciu o orzeczenie jednostki służby zdrowia oraz wynik dochodzenia epidemiologicznego nie zwalnia organu od obowiązku wszechstronnego rozważenia materiału dowodowego. W ocenie skarżącej opinie lekarskie nie zawierały pełnego uzasadnienia oraz zostały oparte na niepełnej dokumentacji dotyczącej stanowisk pracy, przy których ona pracowała. Potwierdza to również pismo organu z dnia [,,,[ 2006 r., w którym zwrócono się do Instytutu o korektę opinii, a korekty tej skarżąca nie otrzymała, co uniemożliwiło wniesienie uwag. Pomimo zgłoszonych przez zainteresowaną pismem z dnia [,,,] 2006 r. zarzutów do opinii Instytutu organ II instancji nie zlecił jej uzupełnienia.
Skarżąca podkreślała, że Instytut Medycy Pracy w Ł. w opinii z dnia [...] 2006 r. stwierdził, że rozpoznanie wymaga badań wielospecjalistycznych, z uwzględnieniem badań neurofizjologicznych i wykluczenia pozazawodowych tj. samoistnych schorzeń obwodowego układu nerwowego i schorzeń ogólnoustrojowych, w przebiegu których mogą wystąpić objawy zespołu. Brak przeprowadzenia tych badań podważa wiarygodność orzeczenia Instytutu Medycyny Pracy. Nadto w opinii nie wykluczono możliwości, że zespół cieśni nadgarstka spowodowany był czynnikami zawodowymi. Instytut stwierdził jedynie, że obecność zmian chorobowych w lewej kończynie górnej, która nie była obciążona czynnościami zawodowymi przemawia przeciwko zawodowej etiologii zespołu. Skarżąca nie zgodziła się ze stanowiskiem organu, że jest on związany opinią Instytutu. W ocenie skarżącej opinia jest jedynie dowodem podlegającym swobodnej ocenie, co nie wyklucza w przypadkach wątpliwych kontroli przesłanek jej wydania oraz prawidłowości rozumowania. W sprawie taka wątpliwość zaistniała w kwestii niepełnej opinii ustalającej etiologię schorzenia co wymaga uzupełnienia lub przeprowadzenia dowodu z opinii biegłych.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Stosownie do treści przepisu art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że Sąd rozpatrując skargę, ocenia czy zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa materialnego, bądź przepisów postępowania administracyjnego. Ponadto zgodnie z przepisem art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późno zm.), zwanej dalej: " p.p.s.a.", sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Należy przy tym zaznaczyć, iż Sąd nie posiada uprawnień do merytorycznego orzekania co do istoty sprawy.
Uwzględniając powyższe stwierdzić należy, że skarga zasługuje na uwzględnienie.
W ocenie Sądu, w rozpoznawanej sprawie organ administracji publicznej w sposób istotny naruszył przepisy procedury - przepisy ustawy Kodeks postępowania administracyjnego, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Postępowanie w sprawie choroby zawodowej polegającej na wystąpieniu u Barbary S. zespołu kanału nadgarstka prawego z uszkodzeniem nerwu pośrodkowego zostało wszczęte w 2001 r. pod rządami wydanego na podstawie art.231 pkt 2 i 3 Kodeksu pracy ( Dz. U. z 1974 r. Nr 24 poz.141 ze zm.) rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych ( Dz. U. Nr 65 , poz.294 ze zm. : dalej zwanym rozp. ch. z.).
Zgodnie z obowiązującym Rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczególnych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia , rozpoznania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz. U. Nr 132 poz.1115), postępowanie w sprawie rozpoznania choroby zawodowej lub jej stwierdzenia, rozpoczęte przed dniem wejścia w życie rozporządzenia jest prowadzone na podstawie przepisów dotychczasowych. Zastosowanie zatem mają przepisy rozporządzenia z 1983 r.
Według § 1 rozp. ch. z., stanowiącego podstawę oceny wystąpienia i kwalifikacji choroby zawodowej, za choroby zawodowe uważa się choroby określone w wykazie chorób zawodowych, stanowiącym załącznik do rozporządzenia, jeżeli zostały spowodowane działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy.
Okolicznością bezsporną jest, że rozpoznany u zainteresowanej zespół kanału nadgarstka prawego z uszkodzeniem nerwu pośrodkowego mieści się w pojęciu schorzenia zawartego w wykazie chorób zawodowych.
Koniecznym zatem było ustalenie, czy stwierdzone schorzenie zostało spowodowane działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia, występujących w środowisku pracy.
Temu ustaleniu służyło pierwotne oraz uzupełnione po wyroku uchylającym poprzednią decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w B. rozpoznanie warunków pracy.
W ramach uzupełniającego postępowania, pracodawca przedstawił szczegółowo przebieg zatrudnienia i warunków pracy zainteresowanej.
W okresie od 1966 - 1976 r. Barbara S. była zatrudniona w Centralnym Ośrodku Rozliczeniowym [...] na stanowisku " operatora maszyn pomocniczych" a następnie" operatora maszyn lekkich". Pracę swą wykonywała przy pomocy dziurkarki kart perforowanych [...] ok. 5,5 godzin dziennie, wykonując w ciągu 1 minuty do 180 naciśnięć na klawisze. Praca przeplatana była dodatkowymi czynnościami tj. obsługą urządzenia (np.: usuwaniem zacięć kart), przenoszeniem kartonów z kartami do perforacji lub już wyperforowanych ( na odległość od kilku metrów, z częstotliwością kilku przeniesień na zmianę, waga skrzynki wynosiła do 3,5 kg), wkładaniem kart do podajnika, wzrokowym sprawdzeniem zgodności wprowadzonych danych. Obsługa maszyny odbywała się w pozycji siedzącej przy klawiaturze mechanicznej o mechanizmie sprężynowym. Przy obsłudze klawiatury nie było konieczne zginanie stawu nadgarstkowego prawej ręki.
W latach 1976-2001 zainteresowana była zatrudniona na stanowisku " starszy operator urządzeń przetwarzania danych", a następnie jako "operator elektronicznych maszyn cyfrowych". Prace polegały na wprowadzaniu danych z dokumentów papierowych. Zainteresowana obsługiwała terminal firmy [...], a później terminal produkowany przez zakłady [...]z W.
Przy obsłudze klawiatury wymagana była minimalna siła nacisku, a dłoń w części stawu nadgarstkowego pozostawała podczas pracy nieruchomo. Operowanie klawiaturą wymagało ruchów palcami. Na zmianie pracowano ok.6 godzin( maksymalna ilość naciśnięć na klawiaturę - 360). Praca przy terminalu przeplatana była dodatkowymi czynnościami tj.: przenoszeniem paczek z dokumentami źródłowymi ( do kilku metrów - 2 razy na zmianę, waga paczki 2 kg), rozpakowaniem paczki, odpowiednim ułożeniem dokumentów na stanowisku pracy, obsługą programu do wprowadzania danych). Praca odbywała się w pozycji siedzącej.
Terminal [...] obsługiwany był przez zainteresowaną od 1976-1992 r. na dwie zmiany, z przerwami 10 minutowymi co 2 godziny i 1 przerwą 20 minutową. Od 1992 r. stanowisko wyposażono w komputer IBM PS 1.0statni komputer wymagał minimalnej siły nacisku, a staw nadgarstkowy pozostawał w pozycji nieruchomej.
Przedstawiono też szczegółowy opis urządzeń i mebli biurowych, oraz podjęto się próby zrekonstruowania stanowiska pracy zainteresowanej.
Orzeczenie oraz następnie opinia Instytutu Medycyny Pracy im. prof. [...] w Ł., po uzyskaniu kolejnych uszczegółowionych opisów i dokumentacji fotograficznej warunków pracy były niekorzystne dla skarżącej.
Główne argumenty przemawiające za odmową uznania zawodowej etiologii schorzenia to odnotowanie dolegliwości ze strony kończyn górnych w 1997 r., tj. po 20 latach od zakończenia czynności zawodowych. Analiza przeprowadzonego wywiadu dowiodła, że w wieku 15-20 lat zainteresowana była leczona z powodu zapalenia stawów i zaburzeń hormonalnych pod postacią Amennorrhea primaria. Są to znane czynniki ryzyka wystąpienia obustronnego zespołu ciśnienia nadgarstka. Wcześniejsze dolegliwości mogły być następstwem zapalenia stawów i zaburzeń hormonalnych. Przemawia za tym obustronne wystąpienie zespołu, a także objawy świadczą zwykle o przyczynach ogólnoustrojowych. Obecność zmian chorobowych w lewej kończynie, która nie była obciążona czynnościami zawodowymi tj. monotypowymi, powtarzającymi się, szybkimi, niezmiennymi ruchami nadgarstka w długich okresach czasowych przemawia przeciwko etiologii zawodowej rozpoznanego obustronnego zespołu cieśni nadgarstka. Badania okresowe nie wykazały przeciwwskazań zdrowotnych do pracy na stanowisku operatora EMC.
Opierając się na wydanym orzeczeniu i opiniach uzupełniających Instytutu Medycyny Pracy im. prof. [...] w Ł. organ podjął decyzję o uchyleniu decyzji I instancji i rozstrzygnięciu o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej. Organ wskazał na szeroki materiał dowodowy i wszechstronną ocenę Instytutu, a także związanie stanowiskiem wyrażonym przez zespół profesjonalistów.
W ocenie Sądu można jednak wydanej decyzji zarzucić istotne wady mające wpływ na wynik postępowania.
Dokonując analizy orzeczenia i opinii Instytutu będących podstawą wydania zaskarżonej decyzji należy wskazać, że jako jeden z powodów zakwestionowania zawodowej etiologii schorzenia podano upływ czasu od momentu pracy na maszynie do perforacji, a dolegliwościami zgłaszanymi przez skarżącą. Jednocześnie jako argument świadczący o ogólnoustrojowej przyczynie schorzenia powołano się na okoliczności przebytego zapalenia stawów i problemów hormonalnych, które ujawniły się u skarżącej w okresie, gdy miała 15-20 lat. Trudno wytłumaczyć, dlaczego upływ czasu dla oceny narażenia zawodowego jest okolicznością wykluczającą przyczynienie się do powstania schorzenia, a czynnik ryzyka, występujący w okresie przed podjęciem pracy zawodowej skarżącej jest elementem, który należy brać pod uwagę. Brakuje przy tym ustaleń, co do trwałości stanu zapalnego i problemów hormonalnych.
Kolejną okolicznością, która wymaga wyjaśnienia jest ustalenie, czy t. zw. czynności towarzyszące przy wykonywaniu pracy przez skarżącą, mogły mieć wpływ na jej problemy zdrowotne. Chodzi głównie o przenoszenie paczek z dokumentami, otwieranie ich, ponowne zbieranie dokumentów i wykonywanie innych wymienionych w opisie warunków pracy czynności, powodujących obciążenie rąk i wymagających innych ruchów nadgarstków niż opisane w opinii Instytutu.
W załączonym do akt sprawy artykule E. Lewczuk i A. Afelskiej-Jerycha "Zawodowe i pozazawodowe aspekty zespołu kanału nadgarstka" zaznaczono, że przyczyną powstania choroby o zawodowym pochodzeniu jest oprócz powtarzalności ruchów i dużej siły nacisku, także przedłużona, niewygodna pozycja ręki. Instytut nie podjął się oceny w tym zakresie, podobnie jak oceny, czy przenoszenie paczek mogło mieć wpływ na upośledzenie przepływu krwi w naczyniach odżywiających uszkodzony nerw, co również może mieć wpływ na powstanie schorzenia, gdyż stanowi czynnik ryzyka.
W podanym opracowaniu zaznaczono, że coraz częściej odnotowuje się jako przyczynę występowania zespołu kanału nadgarstka wprowadzanie danych do komputera. Ten czynnik ryzyka został potraktowany drugorzędnie, akcentując dominację czynnika wewnętrznego w postaci przebytego zapalenia stawów i zmian hormonalnych. Brakuje jednak bliższych ustaleń w tym zakresie. Z akt sprawy nie wynika, czy przeprowadzono badania np. radiologiczne, czy USG lub rezonansu, które pozwalają na ustalenie zmian anatomicznych w nadgarstkach lub inne pozwalające na wykluczenie jako czynnika zawodowego okoliczności związanych z wykonywaniem pracy.
Ustalenia w tym zakresie wydają się istotne, gdyż z powodów podanych powyżej nie można wykluczyć jako czynnika ryzyka warunków pracy skarżącej, a przynajmniej na tym etapie postępowania.
Brak wyjaśnienia wskazanych okoliczności, uzasadnia w ocenie Sądu postawienie zarzutu, że przy wydawaniu zaskarżonej decyzji doszło do naruszenia art. 7, 77, 80 k.p.a.
Z tych względów Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję. Na podstawie 152 p.p.s.a. orzeczono jak w pkt 2 sentencji wyroku.