II SA/Gd 541/03

II SA/Gd 541/03 - Wyrok WSA w Gdańsku
Data orzeczenia
2005-02-09
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2003-04-03
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Sędziowie
Alina Dominiak /sprawozdawca/
Arkadiusz Despot-Mładanowicz /przewodniczący/
Krzysztof Gruszecki
Symbol z opisem
605  Ewidencja ludności, dowody tożsamości, akty stanu cywilnego, imiona i nazwisko, obywatelstwo, paszporty
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Uchylono decyzję II i I instancji
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Arkadiusz Despot-Mładanowicz Sędzia WSA Alina Dominiak (spr.) Asesor WSA Krzysztof Gruszecki Protokolant Anna Zegan po rozpoznaniu w dniu 9 lutego 2005 r. na rozprawie sprawy ze skargi L. S. na decyzję Wojewody z dnia 26 lutego 2003 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającąją decyzję Prezydenta Miasta z dnia 20 stycznia 2003 r. nr [...]; 2. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana; 3. zasądza od Wojewody na rzecz skarżącego L. S. kwotę 265,00 (dwieście sześćdziesiąt pięć) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Decyzją z dnia 26 lutego 2003 r. nr [...] Wojewoda, powołując się na art. 138 § 1 pkt 1 kpa w zw. z art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych , utrzymał w mocy decyzję Prezydenta Miasta z dnia 20 stycznia 2003 r. nr [...], orzekającą o wymeldowaniu L. S. z pobytu stałego z lokalu przy ul. [...] w G..
W uzasadnieniu wskazano, że w sprawie niniejszej ma zastosowanie część pierwsza przepisu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych – podmiotem decyzji o wymeldowaniu może być jedynie osoba, która utraciła uprawnienia do przebywania w lokalu, którego dotyczy postępowanie oraz lokal ten opuściła bez obowiązku wymeldowania się. Co do przesłanki oceny uprawnień do przebywania w lokalu sytuacja zmieniła się z dniem 19.06.2002 r., tj. opublikowania orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 maja 2002 r. sygn. akt K 20/01 ( Dz. U. z 2002 r. Nr 78, poz.716). Zgodnie z tym orzeczeniem badanie posiadania bądź utraty tych uprawnień nie może mieć wpływu na zameldowanie bądź wymeldowanie, ponieważ jest niezgodne z Konstytucją RP. Zdaniem Trybunału Konstytucyjnego instytucja zameldowania ma charakter jedynie ewidencyjny ( rejestracja stanu faktycznego), a więc powinna odzwierciedlać faktyczne zamieszkiwanie w danym lokalu , a nie rodzić uprawnienia do tego lokalu ( rejestracja stanu prawnego). Dlatego przy rozpatrywaniu spraw meldunkowych bada się jedynie przesłankę zamieszkiwania w lokalu.
Wobec powyższego do podjęcia decyzji o wymeldowaniu L. S. konieczne jest ustalenie, czy opuścił lokal przy ul. [...] w G. w sposób trwały i dobrowolny.
Z posiadanego materiału dowodowego wynika, że L. S. nie zamieszkuje w omawianym lokalu od października 2000 r. K. S. zeznała, że mąż spakował swoje rzeczy osobiste i wyprowadził się do swojej konkubiny i od tego czasu do spornego lokalu nie wrócił. Przychodzi jedynie na krótkie wizyty by zobaczyć się z synem. Od tego czasu K. S. wymieniła zamki w drzwiach wejściowych. W piśmie z dnia 26.11.2002 r. K. S. podtrzymała swoje stanowisko dodając, że mąż ułożył sobie życie z inną kobietą, z którą mieszka i wychowuje wspólne dzieci.
Przeprowadzona przez policję kontrola meldunkowa wykazała, że L. S. nie mieszka w miejscu stałego zameldowania. Z rozmowy z S. R., zamieszkałą w lokalu nr [...] przy ul [...] ustalono, że L. S. nie mieszka także w tym lokalu, jak i w lokalu nr [...] przy ul. [...] w G., którego jest współwłaścicielem , a który to podał jako adres do korespondencji.
L. S. nie stawił się zgodnie z wezwaniem do organu meldunkowego celem złożenia wyjaśnień do protokołu . Z notatki urzędowej pracownika organu meldunkowego z dnia 12.11.2002 r. wynika, że skarżący wiedział o toczącym się postępowaniu o jego wymeldowanie, potwierdził fakt niezamieszkiwania w spornym lokalu i zobowiązał się do stawiennictwa w celu przesłuchania do protokołu. Twierdzenia skarżącego, że nie wiedział o toczącym się postępowaniu o jego wymeldowanie są bezpodstawne. Skarżący wprawdzie nie odebrał korespondencji o wszczęciu postępowania, jednak był w kontakcie telefonicznym z pracownikami organu meldunkowego i wypowiadał się pisemnie w tej sprawie ( pismo z dnia 20.11.2002 r.).
Skargę na powyższą decyzję wniósł L. S. wnosząc o jej uchylenie. Zarzucił obrazę przepisów prawa materialnego przez niewłaściwą interpretację i błędne zastosowanie przepisu art. 6 i 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych przez przyjęcie, że skarżący miał zamiar stałego pobytu poza lokalem oraz przyjęcie, że wiedza o nowym miejscu pobytu skarżącego pozwala na zastosowanie art. 15 ust. 2 zdanie pierwsze ustawy. Ponadto zarzucił obrazę przepisów prawa procesowego – art. 7,8,9,10 § 1 , 39, 42, 55 § 1 , 77 § 1, 79, 80 i 81, 107 kpa przez nie zapewnienie skarżącemu możliwości pełnego czynnego udziału w postępowaniu administracyjnym i naruszenie zasady pisemności postępowania oraz nie odniesienie się w decyzji do wszystkich zarzutów odwołania od decyzji organu pierwszej instancji.
Wskazał, że nie wiedział o toczącym się postępowaniu przed Urzędem Gminy, że oświadczenia K. S., iż L. S. wyprowadził się do konkubiny, nie są prawdziwe , bowiem S. R. nie potwierdziła tej okoliczności, a skarżący nie był poinformowany o jej przesłuchaniu w charakterze świadka. Skarżący nie mógł korzystać z własnego domu bowiem K. S. wymieniła zamki; nie miał on zamiaru wyprowadzać się, ale i nie miał zamiaru wszczynania postępowań o umożliwienie korzystania z własnego domu. Skarżący wobec rozkładu pożycia małżeńskiego przebywał przez dłuższe okresy poza domem, ale nie miał zamiaru wyprowadzać się z niego. Wskazał, że twierdzenie o kontaktach telefonicznych urzędnika jako wystarczające do stwierdzenia, że organ pierwszej instancji należycie zawiadomił stronę o toczącym się postępowaniu jest chybione, bowiem nie zachodziła żadna z przesłanek określonych w art. 55 kpa, który to przepis może być stosowany wyjątkowo. Pismo skarżącego znajdujące się w aktach sprawy nie świadczy o czynnym udziale skarżącego w postępowaniu administracyjnym, skoro nie informowano go o podjętych czynnościach z udziałem policji i świadków. Jednorazowy telefon urzędniczki, która w ogóle nie wskazała na możliwość zapoznania się z wnioskiem K. S. oraz z aktami sprawy nie spełnił wymogów formalnych zawiadomienia obywatela o wszczęciu postępowania administracyjnego zwłaszcza, że skarżący zawiadomił urzędniczkę o adresie dla doręczeń. Z tą chwilą urząd posiadał informację o adresie i zobowiązany był do formalnego zawiadomienia skarżącego o toczącym się postępowaniu. Organ ponadto uniemożliwił stronie zapoznanie się z aktami sprawy, wypowiedzenie się oraz nie wysłuchał strony.
Wojewoda w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie podnosząc argumenty z zaskarżonej decyzji.
Stosownie do przepisu art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.), sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi( Dz. U. Nr 153, poz.1270).
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz. U. Nr 153, poz. 1269) , sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej. Art. 1 § 2 ustawy stanowi natomiast, że kontrola, o której mowa w § 1, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd rozstrzygając sprawę w granicach danej sprawy nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Skarga jest zasadna.
Rację ma skarżący twierdząc, że organy administracji naruszyły przepisy postępowania.
Zgodnie z art. 61 § 4 kpa o wszczęciu postępowania z urzędu lub na żądanie jednej ze stron należy zawiadomić wszystkie osoby będące stronami w sprawie.
Art. 14 § 1 kpa stanowi, że sprawy należy załatwiać w formie pisemnej, zaś art. 14 § 2 kpa - iż sprawy mogą być załatwiane ustnie, gdy przemawia za tym interes strony, a przepis prawa nie stoi temu na przeszkodzie. Treść oraz istotne motywy takiego załatwienia powinny być utrwalone w aktach w formie protokołu lub podpisanej przez stronę adnotacji.
W sprawie nie było sporne, że skarżący został poinformowany telefonicznie o złożeniu przez K. S. wniosku o wymeldowanie skarżącego z pobytu stałego, jednak telefoniczna informacja nie spełnia wymogów cytowanego wyżej art. 14 kpa.
Rację ma skarżący, że organ po otrzymaniu informacji o jego adresie dla doręczeń powinien dokonać zawiadomienia skarżącego o wszczęciu postępowania w trybie art. 61 § 4 kpa na wskazany przez skarżącego adres.
W aktach brak jest też dowodu, by skarżący był zawiadamiany o jakichkolwiek czynnościach organu do czasu wydania decyzji przez organ I instancji. Zawiadomienie o przedłużeniu terminu do załatwienia sprawy wystosowano jedynie do K. S. ( k. 25 akt administracyjnych), mimo obowiązku wynikającego z art. 36 § 1 kpa zawiadomienia stron o niezałatwieniu sprawy w terminie.
Stwierdzenie zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, iż "L. S. nie stawił się zgodnie z wezwaniem do organu meldunkowego celem złożenia wyjaśnień do protokołu" nie ma pokrycia w aktach administracyjnych, bowiem nie ma w nich jakiegokolwiek wezwania skierowanego do skarżącego.
W aktach znajduje się jedynie adnotacja urzędowa z dnia 12.11.2002 r. , z której wynika, że skarżący sam zobowiązał się zgłosić i złożyć wyjaśnienia, jednak oświadczenie takie nie jest wezwaniem , którego treść szczegółowo reguluje art. 54 kpa .Wskazać też trzeba, że – choć zgodnie z art. 55 § 1 kpa w sprawach nie cierpiących zwłoki wezwania można dokonać również telegraficznie lub telefonicznie albo przy użyciu innych środków łączności, z podaniem danych wymienionych w art. 54, to jednak – zgodnie z art. 55 § 2 kpa - wezwanie dokonane w sposób określony w § 1 powoduje skutki prawne tylko wtedy, gdy nie ma wątpliwości, że dotarło do adresata we właściwej treści i w odpowiednim terminie.
W sprawie niniejszej brak jest, jak już wyżej wskazano, dowodu, by skarżący był wzywany przez organ w celu złożenia wyjaśnień.
Niewątpliwe w sprawie niniejszej jest, zdaniem Sądu orzekającego, że naruszono zasadę pogłębiania zaufania obywateli do organów Państwa ( art. 8 kpa.).
Została także naruszona zasada wysłuchania stron , unormowana w przepisie art. 10 § 1 kpa.
Przepis ten stanowi, że organy administracji publicznej obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań.
Zgodnie z art. 10 § 2 i 3 kpa organy administracji publicznej mogą odstąpić od zasady określonej w § 1 tylko w przypadkach, gdy załatwienie sprawy nie cierpi zwłoki ze względu na niebezpieczeństwo dla życia lub zdrowia ludzkiego albo ze względu na grożącą niepowetowaną szkodę materialną. Organ administracji publicznej obowiązany jest utrwalić w aktach sprawy, w drodze adnotacji, przyczyny odstąpienia od zasady określonej w § 1.
Skarżącemu nie zapewniono w sprawie niniejszej czynnego udziału przed organem pierwszej instancji, a przed wydaniem decyzji nie umożliwiono mu wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań.
Zajęte przez skarżącego stanowisko w formie pisemnej na początku postępowania nie wypełnia zasady wysłuchania stron z art. 10 § 1 kpa.
Prawu strony do wypowiedzenia się co do zebranych dowodów towarzyszy obowiązek organu prowadzącego postępowanie pouczenia strony o prawie zapoznania się z aktami i złożenia końcowego oświadczenia, a także obowiązek wstrzymania się od wydania decyzji do czasu złożenia tego oświadczenia w wyznaczonym terminie ( tak Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 6 października 2000 r. sygn. akt V SA316/00 ( LEX nr 50116).
Sąd orzekający w sprawie niniejszej pogląd ten podziela.
Wskazać trzeba, że naczelnymi zasadami postępowania administracyjnego są - określone w art. 6 i 7 k.p.a. - zasada praworządności oraz dochodzenie prawdy obiektywnej. Nakładają one na organy prowadzące postępowanie obowiązek wszechstronnego zbadania sprawy tak pod względem faktycznym jak i prawnym, w celu ustalenia stanu rzeczywistego sprawy. W myśl art. 77 § 1 k.p.a. organy administracji państwowej zobowiązane są w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Treść tego przepisu należy tłumaczyć w ten sposób, że obowiązek przeprowadzenia wszystkich niezbędnych do wyjaśnienia sprawy dowodów obciąża organ administracji prowadzący postępowanie w sprawie. Zgodnie zaś z art. 107 § 3 k.p.a. decyzja powinna być należycie uzasadniona z podaniem m.in. dowodów, na podstawie których określone fakty organ orzekający przyjął za udowodnione oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówiono wiarygodności i mocy dowodowej.
Zaniechanie przez organy administracji państwowej podjęcia czynności procesowych zmierzających do zebrania pełnego materiału dowodowego oraz nieuzasadnienie decyzji w sposób właściwy narusza podstawowe zasady postępowania administracyjnego.
Zgodnie z zasadą dwuinstancyjności organ odwoławczy obowiązany jest ponownie rozpoznać i rozstrzygnąć sprawę rozstrzygniętą decyzją organu pierwszej instancji. Organ odwoławczy nie może zatem ograniczyć się tylko do kontroli decyzji organu pierwszej instancji, a obowiązany jest ponownie rozstrzygnąć sprawę. Wynika to wprost z art. 138 k.p.a., który przyznaje organowi kompetencje do merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy. Skarżący zarzucał, że nie zostały spełnione przesłanki z art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych , konieczne do jego wymeldowania twierdząc, że nie miał zamiaru stałego pobytu poza przedmiotowym lokalem.
Analiza akt niniejszej sprawy pozwala na wyrażenie przekonania, że organ drugiej instancji nie poczynił wystarczających ustaleń w celu jednoznacznego wyjaśnienia, czy w sprawie niniejszej zostały faktycznie spełnione przesłanki wymeldowania określone w art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Okoliczność spełnienia przesłanek koniecznych do wymeldowania skarżącego z miejsca pobytu stałego nie została dokładnie wyjaśniona z powodu stwierdzonych naruszeń przepisów postępowania.
Wobec powyższego nie można też uznać, by organy zebrały i rozpatrzyły cały materiał dowodowy zgodnie z art. 77 kpa.
Stwierdzone przez Sąd naruszenia przepisów postępowania mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy , wobec czego Sąd na mocy art. 145 § 1 pkt 1 c w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.
Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organy administracji przeprowadzą postępowanie zgodnie z zasadami określonymi w kodeksie postępowania administracyjnego i rozstrzygną, czy zostały spełnione przesłanki konieczne do wymeldowania skarżącego z miejsca pobytu stałego, mając na uwadze obecne brzmienie przepisów ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych.
Należy też wskazać, że chybiony jest zarzut skargi, dotyczący błędnej wykładni art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, bowiem przepis ten w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji wyraźnie stanowił, że "organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która utraciła uprawnienie wymienione w art. 9 ust. 2 i bez wymeldowania się opuściła dotychczasowe miejsce pobytu stałego, albo osoby, która bez wymeldowania się opuściła dotychczasowe miejsce pobytu stałego i nie przebywa w nim co najmniej przez okres 6 miesięcy, a nowego miejsca jej pobytu nie można ustalić".
Nie można w tej sytuacji podzielić poglądu skarżącego, wyrażonego w skardze, w której odwoływał się on do swoich twierdzeń zawartych w odwołaniu od decyzji I instancji, że "opuszczenie dotychczasowego miejsca pobytu przez określony podmiot i niemożność ustalenia nowego miejsca pobytu tego podmiotu muszą być spełnione łącznie , aby decyzja o wymeldowaniu była prawnie dopuszczalna", bowiem jedna z sytuacji określona wyżej cytowanym przepisem to taka, w której osoba opuściła bez wymeldowania miejsce pobytu stałego , a druga to taka, w której osoba bez wymeldowania opuściła dotychczasowe miejsce pobytu stałego i nie przebywa w nim przez okres 6 miesięcy, a nowego miejsca jej pobytu nie można ustalić .
Na mocy art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd określił, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana.
O kosztach Sąd orzekł na mocy art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.