II SA/Bd 554/22

II SA/Bd 554/22 - Wyrok WSA w Bydgoszczy
Data orzeczenia
2023-07-04
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-06-06
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Sędziowie
Grzegorz Saniewski /przewodniczący/
Jerzy Bortkiewicz /sprawozdawca/
Joanna Brzezińska
Symbol z opisem
6335 Zwrot nienależnego świadczenia
Hasła tematyczne
Bezrobocie
Sygn. powiązane
I OZ 454/24 - Postanowienie NSA z 2024-08-29
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 1100
art. 9 ust. 1 pkt 14 lit. c, art. 76 ust. 1 i ust. 2 pkt 1
Ustawa z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Grzegorz Saniewski Sędziowie sędzia WSA Jerzy Bortkiewicz (spr.) sędzia WSA Joanna Brzezińska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 4 lipca 2023 r. sprawy ze skargi A. B. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 2022 r. nr [...] w przedmiocie nałożenia obowiązku zwrotu nienależnie pobranego zasiłku dla bezrobotnych oddala skargę.
Uzasadnienie
U z a s a d n i e n i e:
Starosta Włocławski decyzją z dnia 22 lutego 2022 r., na podstawie art. 9 ust. 1 pkt 14 lit. c oraz art.76 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz. U. z 2021 r. poz. 1100), zwanej dalej: "ustawą o promocji zatrudnienia", orzekł o obowiązku zwrotu przez A. B., zwaną dalej: "skarżącą" lub "stroną", kwoty [...]zł z tytułu wypłaconego za okres od 30.10.2020 r. do 29.10.2021 r. zasiłku dla bezrobotnych, w terminie 14 dni od daty doręczenia decyzji.
Powyższe rozstrzygnięcie organ I instancji oparł o następujące ustalenia i rozważania:
Decyzją Starosty Włocławskiego z dnia 02.11.2020 r., nr 30/11/20 orzeczono o uznaniu skarżącej za osobę bezrobotną od dnia 30.10.2020 r. oraz o przyznaniu prawa do zasiłku dla bezrobotnych od dnia 30.10.2020 r. Z dniem 30.10.2021 r. strona utraciła prawo do zasiłku z powodu upływu maksymalnego okresu jego pobierania (decyzja z dnia 02.11.2021 r., nr 13/11/21).
W dniu 7.12.2021 r. strona przedstawiła decyzję Prezydenta Miasta Włocławek z dnia 29.10.2021 r., nr SP000909.2021 o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego od dnia 01.10.2020 r.
Zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. j, ustawy o promocji zatrudnienia, bezrobotny oznacza osobę, która m.in.: nie pobiera świadczenia pielęgnacyjnego. Przepis art. 33 ust. 4 pkt 1 ww. ustawy nakazuje pozbawić statusu bezrobotnego, który nie spełnia warunków, o których mowa w art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy. Decyzją Starosty Włocławskiego z dnia 30.12.2021 r., nr 1616/12/21 orzeczono o utracie przez stronę statusu osoby bezrobotnej od dnia 30.10.2020 r. oraz prawa do zasiłku od 30.10.2020 r. do 29.10.2021 r.
Analiza wypłaconych świadczeń wykazała, że strona pobrała zasiłek dla bezrobotnych za okres od 30.11.2020 r. do dnia 29.10.2021 r. Mając na uwadze, że od dnia 01.10.2020 r. przyznano jej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego zasiłek dla bezrobotnych za okres od 30.10.2020 r. do 29.10.2021 r. stał się świadczeniem nienależnym i podlega zwrotowi.
W dniu 17.12.2021 r. oraz 18.02.2022 r. strona złożyła pisma, w których przedstawiła swoją sytuację życiową i zwróciła się o odstąpienie żądania zwrotu pobranego zasiłku dla bezrobotnych.
Okoliczności przedstawione w przedmiotowych pismach nie stanowią jednak przesłanki, odstąpienia od żądania zwrotu zasiłku dla bezrobotnych za okres od 30.10.2020 r. do 29.10.2021 r. w świetle stwierdzonych wyżej faktów.
Z tego więc powodu zasiłek dla bezrobotnych za okres od 30.10.2020 r. do 29.10.2021 r. w kwocie [...]zł brutto stał się świadczeniem określanym poprzez art. 76 ust. 2 pkt 1 ustawy z dn. 20.04.2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy jako świadczenie nienależne.
Za nienależnie pobrane świadczenie pieniężne zgodnie z tym przepisem uważa się "świadczenie pieniężne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do jego pobierania, jeżeli pobierający to świadczenie był pouczony o tych okolicznościach". Osoba, która pobrała nienależne świadczenie pieniężne, jest obowiązana do zwrotu, w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji w przedmiocie obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia pieniężnego, kwoty otrzymanego świadczenia wraz z przekazaną od tego świadczenia zaliczką na podatek dochodowy od osób fizycznych oraz składką na ubezpieczenie zdrowotne (art. 76 ust. 1 ustawy).
O okolicznościach związanych z warunkami, jakie należy spełnić, aby posiadać status osoby bezrobotnej skarżąca została pouczona w dniu rejestracji tj. 30.10.2020 r. Zapoznanie się z treścią Informacji dla osób zgłaszających się do PUP w celu rejestracji jako osoba bezrobotna i uzyskanie jednego jej egzemplarza strona potwierdziła własnoręcznie złożonym podpisem.
Z Informacji dla osób rejestrujących się w PUP wynika, że status bezrobotnego może mieć osoba, która nie pobiera na podstawie przepisów o pomocy społecznej, świadczenia pielęgnacyjnego.
W odwołaniu od powyższej decyzji, skarżąca wniosła o jej uchylenie, zarzucając jej:
1) błąd w ustaleniach faktycznych polegający na przyjęciu, że nie przysługiwał jej zasiłek dla bezrobotnych wypłacony za okres od dnia 30 października 2020 r. do dnia 29 października 2021 r.;
2) naruszenie reguły ochrony praw słusznie nabytych, którą Trybunał Konstytucyjny wyprowadził z zasady ochrony zaufania do państwa i stanowionego przezeń prawa.
W uzasadnieniu odwołania stwierdzono, że zasiłek dla bezrobotnych został przyznany zgodnie z literą prawa, ponieważ strona w chwili wydawania przedmiotowej decyzji spełniała wszelkie konieczne warunki wskazane w ustawie o promocji zatrudnienia.
Wskazano, że pobierając ww. zasiłek strona nie była świadoma, iż po upływie blisko 12 miesięcy Prezydent Miasta Włocławek wyda decyzję w przedmiocie przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego z mocą wsteczną.
Podniesiono, że w polskim systemie prawnym funkcjonuje reguła ochrony praw słusznie nabytych, którą Trybunał Konstytucyjny wyprowadził z zasady ochrony zaufania do państwa i stanowionego przezeń prawa.
Wywodzono, że skarżąca nie może zostać pociągnięta do odpowiedzialności w przedmiotowej sprawie z uwagi na fakt istnienia jej dobrej wiary, a także spełnienia wszystkich przesłanek w czasie kiedy wnioskowała o wydanie orzeczenia z dnia 2 listopada 2020 r.
Abstrahując od faktu dobrowolnego przedstawienia organowi dokumentów stanowiących podstawę wydania przedmiotowego orzeczenia, podkreślono, że strona zgadza się z tezą zawartą w decyzji z dnia 22 lutego 2022 r., w myśl której przyznanie osobie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego będzie stanowiło podstawę do wszczęcia postępowania w przedmiocie pozbawienia danej osoby statusu bezrobotnego oraz jednocześnie pozbawienia zasiłku dla bezrobotnego natomiast niezasadnym jest twierdzenia, iż przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z mocą wsteczną jest równoznaczne z utratą statusu bezrobotnego i powiązanego z nim uprawnienia do otrzymywania zasiłku dla bezrobotnych również z mocą wsteczną.
Wojewoda Kujawsko – Pomorski decyzją z dnia 15 kwietnia 2022 r., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735), zwanej dalej: "kpa", w związku z art. 76 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy o promocji zatrudnienia, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.
Po przytoczeniu dotychczasowego stanu faktycznego sprawy, organ odwoławczy oparł powyższe rozstrzygnięcie o następujące ustalenia i rozważania:
Celem art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. j ustawy o promocji zatrudnienia, jest zapewnienie spójności systemu szeroko rozumianego wsparcia społecznego, poprzez eliminację możliwości jednoczesnego pobrania za ten sam okres dwóch świadczeń: zasiłku dla bezrobotnych i świadczenia pielęgnacyjnego.
Skarżąca pobrała zasiłek dla bezrobotnych nienależnie, gdyż w stosunku do tego samego okresu zasiłkowego uzyskała uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego (decyzja z dnia 29.10.2021 r.). Pobieranie zaś tych dwóch świadczeń za ten samy okres nie jest możliwe.
Niewątpliwie w niniejszej sprawie w momencie pobierania przez stronę zasiłku dla bezrobotnych nie miała ona przyznanego świadczenia pielęgnacyjnego. Niemniej jednak świadczenie to przyznano z datą wsteczną, tj. od 01.10.2020 r. do 30.09.2022 r.
Zgodnie z art. 17 ust. 6 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 615), zwanej dalej: "u.ś.r.", zarejestrowanie w powiatowym urzędzie pracy jako osoba poszukująca pracy lub posiadanie statusu bezrobotnego nie ma wpływu na uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego. W orzecznictwie przyjmuje się, że osoba zarejestrowana jako bezrobotna może ubiegać się o świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. Niemniej jednak uzyskanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ma wpływ na status danej osoby jako osoby bezrobotnej (tak wyrok NSA z dnia 24 października 2008 r. I OSK 1758/07 wyrok WSA w Gdańsku z 4 grudnia 2020 r., III SA/Gd 684/20, wyrok WSA w Gdańsku z dnia 11 lutego 2021 r., III SA/Gd 956/20). Przyznanie osobie bezrobotnej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego będzie stanowiło podstawę do wszczęcia postępowania w przedmiocie pozbawienie danej osoby statusu bezrobotnego.
Zgodnie z art. 24 ust. 2 u.ś.r., prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Z kolei jak stanowi art. 24 ust. 2a tej ustawy, jeżeli w okresie trzech miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, zostanie złożony wniosek o ustalenie prawa do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności, prawo to ustala się począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności. Taka sytuacja zaistniała w niniejszej sprawie. Wyrokiem Sądu Rejonowego we Włocławku Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 6 października 2021 r. orzeczono zakwalifikowaniu córki zainteresowanej J. do osób niepełnosprawnych w okresie od dnia 01.10.2020 r. do 30.09.2022 r.
W terminie 3 miesięcy od wydania orzeczenia o stopniu niepełnosprawności (orzeczeniem Sądu Rejonowego we Włocławku IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 06.10.2021 r. zmieniono orzeczenia Miejskiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności z dnia 30.10.2020 r. oraz Wojewódzkiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności z dnia 29.01.2021 r. kwalifikując córkę Strony do osób niepełnosprawnych w okresie od 01.10.2020 r. do 30.09.2022 r.) tj. w dniu 21.10.2021 r. p. A. B. złożyła wniosek o świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad córką J. N. . W rezultacie, świadczenie pielęgnacyjne w oparciu o art. 24 ust. 2a u.ś.r., przyznano stronie od 01.10.2020 r. Skoro świadczenie pielęgnacyjne przyznano z mocą wsteczną, to również utrata statusu bezrobotnego i powiązanego z nim uprawnienia do otrzymywania zasiłku dla bezrobotnych musi nastąpić z mocą wsteczną za okres, w którym wcześniej status bezrobotnego przyznano, a zasiłek wypłacono (rejestracja oraz przyznanie prawa do zasiłku z dniem 30.10.2020 r.). Możliwość ubiegania się przez bezrobotnego o świadczenie pielęgnacyjne wręcz wymusza korektę okresu zasiłkowego za okres, w którym zasiłek ten pobrano. Świadczenie pielęgnacyjne przyznaje się bowiem od dnia złożenia skompletowanego wniosku. Z art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. j. ustawy wynika bowiem, że w tym samym okresie nie można pobierać dwóch świadczeń, pielęgnacyjnego oraz zasiłku dla bezrobotnych. Zatem utrata statusu bezrobotnego i zasiłku dla bezrobotnych powinna następować odpowiednio do okresu, za który świadczenie pielęgnacyjne przyznano.
Niewątpliwie skarżąca na mocy ostatecznej decyzji Starosty Włocławskiego z dnia 30.12.2021 r., wydanej na podstawie art. 33 ust. 4 pkt 1 ustawy została pozbawiona statusu osoby bezrobotnej oraz prawa do zasiłku dla bezrobotnych z dniem 30.10.2020 r. Zainteresowana własnoręcznym podpisem złożonym w dniu 30.10.2020 r. potwierdziła również przyjęcie do wiadomości "Informacji dla osób zgłaszających się do pup w celu rejestracji jako osoba bezrobotna", w której wyraźnie wskazano, że status bezrobotnego przysługuje osobie, która nie pobiera świadczenia pielęgnacyjnego. Strona została więc pouczona, że nie można jednocześnie korzystać ze statusu bezrobotnego, z którym wiąże się również prawo do zasiłku oraz ze świadczenia pielęgnacyjnego.
Zasiłek dla bezrobotnych został przez stronę pobrany, mimo braku spełnienia wymogów, wynikających z art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. j ustawy.
W skardze złożonej do Sądu skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji wraz z poprzedzającą ją decyzją organu I instancji z 22 lutego 2022 r.
W uzasadnieniu skargi stwierdzono, że zgodnie z art. 76 ust. 1 i ust.2 pkt 1 ustawy świadczenie pobrane przez stronę w ramach zasiłku dla bezrobotnych nie było nienależne, bowiem nie zachodzą przesłanki z ww. artykułu. W datach cyklicznego wypłacania świadczenia nie zaistniały okoliczności powodujące ustanie prawa pobierania, bowiem fakt istnienia takich okoliczności Sąd Pracy ustalił dopiero w dniu 6 października 2021 roku Sygn.akt TV U 80/21 Wyrok Sądu stał się prawomocny w dniu 19.10.2021 r. Wobec tego okoliczności powodujące ustanie prawa do pobierania zasiłku została stwierdzona dopiero w dniu orzeczenia jej przez Sąd.
Wskazano, że skarżąca podpisała informację dla osób zgłaszających się do PUP w celu rejestracji jako osoba bezrobotna będącą pouczeniem o warunkach przyznania statusu bezrobotnego tj. nie pobierania świadczenia pielęgnacyjnego i w dacie jego podpisania nie pobierała takiego świadczenia, wobec tego status dla bezrobotnych stronie się należał.
Wyjaśniono, że wszelkie pieniądze, które skarżąca dostała z tytułu zasiłku dla bezrobotnych były konsumowane na bieżąco na zaspokojenie potrzeb rodziny, wobec czego nie jest wzbogacona w żadnej mierze.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje:
Na wstępne wyjaśnić należy, iż sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15zzs? ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r., poz. 1842 ze zm.). Zgodne z tym przepisem przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów.
Skarga okazała się niezasadna.
Ocena zaskarżonej decyzji przeprowadzona w zakresie wynikającym z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) i art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.; dalej zwaną: "p.p.s.a.", nie potwierdza, aby w toku postępowania administracyjnego uchybiono prawu materialnemu, oraz prawu procesowemu, w sposób uzasadniający uchylenie zaskarżonej decyzji.
Z akt sprawy wynika, że w dniu 30.10.2020 r., skarżąca przed zarejestrowaniem się w PUP została zapoznana z "Informacją dla osób zgłaszających się do PUP w celu rejestracji jako osoba bezrobotna", otrzymując jeden egzemplarz ww. Informacji, co potwierdziła własnoręcznym podpisem (k. 5 akt administracyjnych). W ww. Informacji zawarto m.in. pouczenie, że bezrobotnym nie może być osoba, która pobiera świadczenie pielęgnacyjne, pouczenie o obowiązku zawiadomienia w terminie 7 dnia o okolicznościach powodujących utratę statusu bezrobotnego oraz informację, że utrata statusu bezrobotnego ma miejsce w sytuacji pobierania świadczenia pielęgnacyjnego. Decyzją Starosty Włocławskiego z dnia 02.11.2020 r., nr 30/11/20 orzeczono o uznaniu skarżącej za osobę bezrobotną od dnia 30.10.2020 r. oraz o przyznaniu jej prawa do zasiłku dla bezrobotnych od dnia 30.10.2020 r. Sąd Rejonowy we Włocławku wyrokiem z 6 października 2021 r., zmieniając orzeczenie zespołu ds. orzekania o niepełnosprawności ustalił, że niepełnosprawność córki skarżącej, kwalifikująca ją do otrzymywania świadczenia pielęgnacyjnego datuje się na okres od 1.10.2020 r. do 30.09.2022 r. (k. 7 ww. akt), co skutkowało złożeniem przez skarżącą 21.10.2021 r. wniosku o świadczenie pielęgnacyjne. Wniosek ten został rozpatrzony pozytywnie i decyzją Prezydenta Miasta Włocławka z 29.10.2021 r., przyznano stronie prawo do świadczenia pielęgnacyjnego od 1.10.2020 r. (k. 9 ww. akt).
Starosta Włocławski wobec upływu maksymalnego okresu pobierania zasiłku dla bezrobotnych, decyzją z 2.11.2021 r. orzekł o jego utracie od 30.10.2021 r. (k. 6 ww. akt).
Skarżąca 7 grudnia 2021 r., przedstawiła organowi I instancji ww. decyzję Prezydenta Miasta Włocławka z 29.10.2021 r., w przedmiocie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego (k. 9 ww. akt), co skutkowało wydaniem przez Starostę Włocławskiego w dniu 30.12.2021 decyzji o utracie przez skarżącą statusu osoby bezrobotnej od dnia 30.10.2020 r. oraz o utracie prawa do zasiłku dla bezrobotnych od 30.10.2020 r. do 29.10.2021 r. (k. 12 ww. akt).
W tak ustalonym stanie faktycznym sprawy, zapadła decyzja pierwszoinstancyjna w kontrolowanym przed Sąd postępowaniu, tj. decyzja Starosty Włocławskiego z dnia 22 lutego 2022 r., o obowiązku zwrotu przez skarżącą nienależnie pobranego świadczenia w postaci zasiłku dla bezrobotnych. Jej podstawę prawną stanowi art. 76 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy o promocji zatrudnienia. Przepisy te stanowią, że "osoba, która pobrała nienależne świadczenie pieniężne, jest obowiązana do zwrotu, w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji w przedmiocie obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia pieniężnego, kwoty otrzymanego świadczenia wraz z przekazaną od tego świadczenia zaliczką na podatek dochodowy od osób fizycznych oraz składką na ubezpieczenie zdrowotne" (art. 76 ust. 1). "Za nienależnie pobrane świadczenie pieniężne uważa się świadczenie pieniężne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do jego pobierania, jeżeli pobierający to świadczenie był pouczony o tych okolicznościach" (art. 76 ust. 2 pkt 1).
Skarżąca neguje uznanie przez organy pobranego zasiłku dla bezrobotnych jako świadczenia nienależne pobranego, ponieważ w jej ocenie w datach cyklicznego wypłacania jej świadczenia nie zaistniały okoliczności powodujące ustanie prawa do niego, a okoliczności na podstawie których zapadły skarżone przez nią decyzje powstały dopiero począwszy od prawomocności orzeczenia sądu powszechnego o niepełnosprawności córki (19.10.2021 r.), które dopiero doprowadziły do późniejszego przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.
Stanowiska strony należy jednak ocenić jako nietrafne.
Jak wynika z art. art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. j, ustawy o promocji zatrudnienia, warunkiem uznania danej osoby za osobę bezrobotną jest między innymi stwierdzenie, że osoba: nie pobiera, na podstawie przepisów o świadczeniach rodzinnych, świadczenia pielęgnacyjnego.
W sytuacji, kiedy skarżąca była pouczona o niemożności pobierania łącznie ww. świadczeń i pomimo tego zdecydowała się złożyć wniosek o świadczenie pielęgnacyjne, to wypłata za ten sam okres zasiłku dla bezrobotnych i świadczenia pielęgnacyjnego, zrodziła skutek prawny polegający na uznaniu wypłaconego zasiłek dla bezrobotnych za świadczenie nienależnie pobrane.
Obowiązek zwrotu dotyczy właśnie świadczenia nienależnie pobranego. Ustawa o promocji zatrudnienia rozróżnia pojęcie świadczenia nienależnego oraz świadczenia nienależnie pobranego.
Pojęcia te nie są tożsame. "Nienależne świadczenie" jest pojęciem obiektywnym i występuje między innymi wówczas, gdy świadczenie zostaje wypłacone bez podstawy prawnej lub gdy taka podstawa odpadła. Nienależnie pobrane świadczenie to świadczenie pieniężne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do jego pobierania, jeżeli pobierający to świadczenie był pouczony o tych okolicznościach, jak stanowi o tym art. 76 ust. 2 pkt 1 ustawy o promocji zatrudnienia.
Warunkiem uznania zasadności zasądzonego zwrotu jest zatem ustalenie, że świadczenie zostało pobrane nienależnie i skarżąca miała tego świadomość.
Jak przyjmuje się jednolicie w orzecznictwie na ocenę tej świadomości wpływa treść kierowanych do wnioskodawcy pouczeń. Jeżeli jest ona zrozumiała i wyczerpująca a skarżąca pobrała świadczenie w sytuacjach w niej opisanych, uznać należy, że pobrała je nienależnie. Niewątpliwie nie jest możliwe uzależnienie prawa orzeczenia zwrotu nienależnie pobranego świadczenia od wymienienia w pouczeniu wszystkich możliwych do ziszczenia się sytuacji, w których dojdzie do wypłaty nienależnie pobranego świadczenia.
Jak wskazuje się w orzecznictwie, należy przyjąć, że o nienależnym pobraniu świadczenie można mówić nie tylko w sytuacji gdy skarżący miał pełną świadomość tego, że mu się ono nie należy, ale także w sytuacji gdy na skutek okoliczności mógł przewidzieć, że pobrane świadczenie może zostać uznane za nienależne (vide: wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 5 maja 2022 r., sygn.. akt II SA/Rz 313/22 oraz wyrok WSA w Warszawie z dnia 18 maja 2023 r., sygn.. akt VIII SA/Wa 31/23).
W sprawie materiał dowodowy zawiera kartę rejestracyjną bezrobotnego i dołączoną do niej informację dla osób rejestrujących się w Powiatowym Urzędzie Pracy jako bezrobotni. W pouczeniu poinformowano, że status bezrobotnego przysługuje osobie, która nie pobiera na podstawie przepisów o świadczeniach rodzinnych świadczenia pielęgnacyjnego (pouczenie pkt I ust. 2 pkt 17) Z kolei w pkt III ust. 1 pkt 10 a, ww. pouczenia, zawarto definicję świadczenia nienależnie pobranego z art. 76 ust. 2 pkt 1 ustawy o promocji zatrudnienia. Ponadto w decyzji z dnia 2 listopada 2020 r. o przyznaniu skarżącej prawa do zasiłku dla bezrobotnych wskazano, że zasiłek przyznaje się pod warunkiem, że nie zajdą okoliczności wymienione w ustawie powodujące jego utratę.
Wystosowane w stosunku do skarżącej pouczenia dały jej wiedzę, że skutkiem złożenia wniosku o świadczenie pielęgnacyjne i w konsekwencji pobranie za ten sam okres dwóch świadczeń, nastąpi konieczność zwrotu przyznanego zasiłku dla bezrobotnych.
W ocenie Sądu organ dopełnił wszelkich obowiązków informacyjnych pozwalających na wywiedzenie tego skutku. Pouczenie, że nie jest możliwe jednoczesne pobieranie zasiłku dla bezrobotnych oraz świadczenia pielęgnacyjnego oraz, że zasiłek dla bezrobotnych wypłacony pomimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do jego pobrania, było wystarczające do przyjęcia, że zasiłek wypłacony za ten sam okres co świadczenie pielęgnacyjne jest świadczeniem nienależnie pobranym.
Podkreślenia wymaga okoliczność, że trudno jest przyjąć, iż skarżąca nie miała świadomości, że będzie występowała o świadczenie pielęgnacyjne, w sytuacji uzyskania kwalifikowanego orzeczenia o niepełnosprawności córki, które uzyskała co prawda dopiero wskutek wyroku sądu powszechnego z 6.10.2021 r., lecz wyrok ten był konsekwencją wcześniej podjętych przez nią starań w tym zakresie. Wobec powyższego strona powinna była co najmniej przypuszczać, że w sytuacji gdy za ten sam okres otrzyma świadczenie pielęgnacyjne, będzie obowiązana do zwrotu otrzymanego wcześniej, za ten sam okres, zasiłku dla bezrobotnych.
Przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r., o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 615), zwanej dalej: "u.ś.r.", na podstawie której przyznano świadczenie pielęgnacyjne nie przewidują jako negatywnej przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, pobierania zasiłku dla bezrobotnych. Nie jest to jednak luka prawna, albowiem spójność zapewnia art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. j, ustawy o promocji zatrudnienia, poprzez eliminację możliwości pobierania tych dwóch świadczeń jednocześnie.
W sytuacji kiedy ustawodawca dopuszcza przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z mocą wsteczną - art. 24 ust. 2a u.ś.r., utrata statusu bezrobotnego także nastąpi z mocą wsteczną. Ubieganie się przez bezrobotnego o świadczenie pielęgnacyjne wymusza korektę okresu zasiłkowego za okres, w którym to świadczenie już pobrano. To bowiem przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego ma wpływ na status danej osoby jako osoby bezrobotnej, a nie na odwrót (wyrok NSA z 24 października 2008 r. I OSK 1758/07, wyrok WSA w Gdańsku z 4 grudnia 2020 r., sygn. akt III SA/Gd 684/20, wyrok WSA w Gdańsku z 11 lutego 2020 r., sygn. akt III SA/Gd 956/20). Stanowi podstawę do wszczęcia postępowania w przedmiocie pozbawienia danej osoby statusu bezrobotnego, a co za tym idzie wszczęcia postępowania w sprawie pozbawienia zasiłku dla bezrobotnego, gdyż jak wynika z art. 2 ust. 1 pkt 2 lit j u.p.z. jednoczesne pobieranie tych dwóch świadczeń jest niemożliwe. Korekta dotyczy okresu, za który przyznane zostały obydwa świadczenia (vide: wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 5 maja 2022 r., sygn. akt: II SA/Rz 313/22).
Zatem nieuzasadnione są zarzuty przyznania przez organ zasiłku dla bezrobotnych, a następnie orzeczenie jego zwrotu. Należy również podkreślić, że nie działo się to z krzywdą dla skarżącej, której zapewniono ciągłość wypłaty świadczeń, a więc od 30.10.2020 r., skarżąca miała wypłacony zasiłek dla bezrobotnych, a po dacie 29.10.2021 r., otrzymywała zarówno bieżące świadczenie pielęgnacyjne, jak i wyrównanie, za przyznane jej z mocą wsteczną, świadczenie pielęgnacyjne za okres od 1.10.2020 r. Zwrot zatem w takiej sytuacji jednego z przyznanych świadczeń za okres od 30.10.2020 r. do 29.10.2021 r., jest w pełni uzasadniony.
Przeciwna interpretacja prowadziłaby do sytuacji nieuprawnionego uprzywilejowania skarżącej na tle innych osób, które muszą rezygnować z przysługujących im świadczeń – art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., by móc skorzystać z prawa do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne i do niekorzystnej praktyki wykorzystywania procedury dla pobierania wykluczających się świadczeń.
Należy też dodać, że w analogicznym stanie faktycznym zapadł wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 lutego 2023 r., sygn. akt: I OSK 1556/22, w którym uznano wypłacony w podobnych warunkach zasiłek dla osoby bezrobotnej, za nienależnie pobrane świadczenie.
W tych warunkach zarzuty skargi należało uznać za niezasadne. Odnosząc się do wywodu skarżącej, że wszelkie pieniądze, które uzyskała z tytułu zasiłku dla bezrobotnych zostały skonsumowane na bieżąco na zaspokojenie potrzeb rodziny i z tego względu strona nie jest wzbogacona w żadnej mierze, to należy wskazać, że zarzut ten nawiązuje do uregulowanej w ustawie 23 kwietnia 1964 r., Kodeks cywilny (Dz. U. z 2022 r., poz. 1360), instytucji bezpodstawnego wzbogacenia, a ściślej do regulacji art. 409 tej ustawy, stanowiącego, że obowiązek wydania korzyści lub zwrotu jej wartości wygasa, jeżeli ten, kto korzyść uzyskał, zużył ją lub utracił w taki sposób, że nie jest już wzbogacony, chyba że wyzbywając się korzyści lub zużywając ją powinien był liczyć się z obowiązkiem zwrotu. Przepis ten nie ma jednak zastosowania na gruncie prawno materialnej regulacji w przedmiotowej sprawie.
Mając to wszystko na uwadze Sąd orzekł, jak w sentencji wyroku, na podstawie art. 151 p.p.s.a.