II SA/Bd 542/22

II SA/Bd 542/22 - Wyrok WSA w Bydgoszczy
Data orzeczenia
2022-11-03
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-06-02
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Sędziowie
Elżbieta Piechowiak /przewodniczący/
Jarosław Wichrowski
Mariusz Pawełczak /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 615
art. 17 ust. 1
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Elżbieta Piechowiak Sędziowie sędzia WSA Jarosław Wichrowski asesor WSA Mariusz Pawełczak (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 3 listopada 2022 r. sprawy ze skargi I. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] kwietnia 2022 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza M. z dnia [...] lutego 2022 r., nr [...], 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz I. B. kwotę [...]([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
1. Wnioskiem z dnia [...] stycznia 2022r. I. B. (skarżąca) zwróciła się do Burmistrza M. o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem M. B..
2. Decyzją z dnia [...] lutego 2022r. Burmistrz M. odmówił skarżącej przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. Organ stwierdził, że w sprawie nie został spełniony warunek określony w art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (tj. Dz. U. z 2020r., poz. 111 ze zm.; obecnie tj. Dz. U. z 2022r., poz. 615 – dalej "u.ś.r."), bowiem zakres opieki udzielanej mężowi nie wykracza poza obowiązki domowe, które wykonywane są w każdym gospodarstwie domowym i to z reguły przez osoby pracujące w pełnym wymiarze czasu pracy.
3. W odwołaniu skarżąca podniosła, że świadczenie pielęgnacyjne na niepełnosprawnego w stopniu znacznym męża przysługuje jej zarówno w aspekcie prawnym, jak i moralnym.
4. Rozpoznając sprawę w postępowaniu odwoławczym Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] kwietnia 2022r. utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji.
W motywach rozstrzygnięcia organ przytoczył stan faktyczny sprawy oraz powołał stosowne przepisy. Dalej wskazał, że istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest częściowe zrekompensowanie opiekunowi niepełnosprawnego strat finansowych spowodowanych niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z niej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną. Niepodejmowanie lub rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. to sytuacja, w której wnioskodawca z własnej woli zaprzestaje wykonywania czynności zarobkowych wymienionych w art. 3 pkt 22 tej ustawy. Jednocześnie zakończenie stosunku prawnego zatrudnienia lub innego stanu pracy zarobkowej powinno być podyktowane zamiarem sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, związaną z ubiegającym się o świadczenie, węzłem obowiązku alimentacyjnego. Z taką sytuacją w ocenie organu odwoławczego nie mamy do czynienia na gruncie niniejszej sprawy. W tym zakresie Kolegium wskazało, że skarżąca nie posiada udokumentowanej historii zatrudnienia, bowiem od [...] grudnia 2020r., jest osobą bezrobotną. Czas rejestracji jako osoby bezrobotnej poprzedzony był pobieraniem przez nią świadczenia pielęgnacyjnego na córkę N. W. w okresie od [...] marca 2016r. do [...] września 2020r. Od [...] października 2020r. do dnia zawarcie związku małżeńskiego tj. [...] stycznia 2022r. i złożenia wniosku o świadczenie pielęgnacyjne w dniu [...] stycznia 2022r. pozostawała osobą bierną zawodowo.
Ponadto zdaniem organu zakres sprawowanej opieki nad mężem, z uwagi na rodzaj i czasokres czynności wspomagających męża w jego codziennym funkcjonowaniu nie spełnia wymogów opieki o jakiej mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., co wynika z przeprowadzonego rodzinnego wywiadu środowiskowego. W szczególności M. B. nie wymaga leczenia odleżyn, ran, nie wymaga pielęgnacji przetok czy stomii, nie wymaga karmienia przez sondę, nie używa pampersów, czy też pieluchomajtek. Pomoc skarżącej zasadniczo sprowadza się do wykonywania zwykłych czynności dnia codziennego, jakie wykonuje się zwykle w każdym gospodarstwie domowym, również w tych rodzinach, gdzie wszyscy ich członkowie pracują. W konsekwencji organ uznał, że zakres sprawowanej przez skarżącą opieki, nie uniemożliwia jej podjęcia zatrudnienia, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy lub na umowę zlecenie.
5. W skardze do Sądu strona reprezentowana przez zawodowego pełnomocnika zarzucając naruszenie art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez uznanie, iż w sprawie nie zachodzi związek przyczynowo - skutkowy pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia, a sprawowaniem opieki na osobą niepełnosprawną wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, zasądzenie zwrotu kosztów postepowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych, na podstawie art. 106 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm. - dalej "p.p.s.a.") o przeprowadzenie dowodu z dokumentu, tj. kopii świadectwa pracy z dnia [...] marca 2016r. oraz w oparciu o przepis art. 119 pkt 2 p.p.s.a. o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.
Za chybione zdaniem strony należy uznać stanowisko organu zgodnie z którym w sprawie nie występuje związek przyczynowy, gdyż jak twierdzi organ zakres sprawowanej przez skarżącą opieki nie uniemożliwia podjęcia przez nią zatrudnienia. Zdaniem skarżącej organy rozpatrujące sprawy z zakresu świadczeń rodzinnych nie są uprawnione do podważania ustaleń poczynionych przez organy, których zadaniem jest określanie stanu zdrowia, stopnia niepełnosprawności czy wymogu pomocy w egzystencji, takich jak Powiatowe Zespoły ds. Orzekania o niepełnosprawności, czy komisje lekarskie ZUS i KRUS. Strona wskazała, że podziela w tym zakresie orzecznictwo sądów administracyjnych w których podnosi się, że niedopuszczalne jest kwestionowanie przez organy pomocowe zasadności jak i zakresu wymaganej przez niepełnosprawnego opieki, gdyż ustalenia te należą do kompetencji innych organów, właściwych do orzekania o niepełnosprawności lub niezdolności do pracy. Zaliczenie danej osoby do znacznego stopnia niepełnosprawności wiąże się z koniecznością udzielania jej pomocy w egzystencji, co wprost stwierdzane jest przez właściwe organy w wydawanych przez nie orzeczeniach.
Ponadto w ocenie strony pełne wyjaśnienie sprawy wymaga przeprowadzenia dowodu uzupełniającego z dokumentu, jakim jest załączone do niniejszej skargi świadectwo pracy, z którego wynika, iż skarżąca przed podjęciem się opieki nad swoją niepełnosprawną córką podejmowała zatrudnienia, z którego na rzecz sprawowania tej opieki zrezygnowała. Niezgodne zatem z prawdą są ustalenia organów obu instancji, zgodnie z którymi skarżąca nigdy nie podejmowała zatrudnienia. Organy nie wywiązały się z ciążącym na nich na podstawie art. 23b ust. 1 pkt 3 i 4 obowiązku samodzielnego uzyskania danych dotyczących ubezpieczenia zdrowotnego i społecznego, z czego z kolei wynikałyby okresy zatrudnienia skarżącej. Związek przyczynowy ustalony został wcześniej w postępowaniu dotyczącym świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad córką skarżącej, zatem niezrozumiałym jest, dlaczego w przedmiotowym postępowaniu ustalono, iż skarżąca nigdy zatrudnienia nie podejmowała. W przerwie między pobieraniem świadczenia w związku z opieką nad córką, a momentem złożenia wniosku w przedmiotowej sprawie skarżąca również świadczyła opiekę nie tylko nad córką (która mimo że nie legitymuje się już orzeczeniem uprawniającym skarżącą do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, to nadal wymaga częściowej pomocy w codziennym funkcjonowaniu) oraz nad mężem, który w tym okresie legitymował się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. W związku z pogorszeniem się stanu zdrowia niepełnosprawnego wydane zostało orzeczenie z dnia [...] listopada 2021r. na mocy którego mąż skarżącej zaliczony został do znacznego stopnia niepełnosprawności.
6. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
7. Na wstępie wyjaśnienia wymaga, że niniejsza skarga została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym. Zgodnie z art. 119 pkt 2 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie spawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażądała przeprowadzenia rozprawy. W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 p.p.s.a.). W niniejszej sprawie spełnione zostały przesłanki, o których mowa w art. 119 pkt 2 p.p.s.a.
Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj. Dz. U. z 2021r., poz. 137) sądy administracyjne kontrolują prawidłowość zaskarżonych aktów administracyjnych, między innymi decyzji ostatecznych, przy uwzględnieniu kryterium ich zgodności z prawem. Decyzja podlega uchyleniu, jeśli sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, o czym stanowi art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a. W myśl natomiast art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Sąd kontrolując w tak zakreślonych granicach legalność zaskarżonego rozstrzygnięcia stwierdził, że wniesiona w sprawie skarga zasługuje na uwzględnienie.
8. Przedmiot kontroli Sądu w niniejszej sprawie stanowi decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] kwietnia 2022r., utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza M. z dnia [...] lutego 2022r., którą odmówiono skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem. Uzasadniając odmowę przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego organy stwierdziły, że w sprawie nie wystąpił związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia, a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym mężem.
Bezspornym w sprawie jest, że mąż skarżącej jest osobą legitymującą się orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w M. z [...] listopada 2022r. zaliczającym go do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności do dnia [...] listopada 2022r.
Odnosząc się do kwestii spornej, która w przedmiotowej sprawie dotyczy niespełnienia przez skarżącą przesłanki warunkującej możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jaką jest niepodejmowanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki, wskazać należy, że stanowiący podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:
1) matce albo ojcu,
2) opiekunowi faktycznemu dziecka,
3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności
- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Powyższa regulacja odwołuje się zatem do dwóch przypadków. Pierwszy w którym osoba uprawniona nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki oraz drugi, w którym osoba legitymowana rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki. Użyty przez ustawodawcę w treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. zwrot "nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki" oznacza, że realizacja tego celu nie jest możliwa bez niepodjęcia lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Sprawowana opieka, jej zakres ma uniemożliwiać wykonywanie pracy zarobkowej, zatem musi zachodzić między nimi tj. sprawowaną opieką i niemożnością wykonywania pracy zarobkowej związek przyczynowo-skutkowy. Intencją ustawodawcy przy wprowadzeniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. była bowiem pomoc osobom sprawującym stałą, długotrwałą opiekę nad niepełnosprawnym, nie z powodu samej okoliczności sprawowania opieki, lecz ze względu na okoliczność, że przez sprawowaną opiekę osoby te znajdują się w życiowej sytuacji zmuszającej ich do niewykonywania pracy zarobkowej. Konieczność stałej lub długotrwałej opieki nad osobą niepełnosprawną wynika z orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Jednakże sposób sprawowania opieki nie został określony w ustawie o świadczeniach rodzinnych i dlatego należy go rozpatrywać przez pryzmat celu tej regulacji, z której wynika, że musi mieć ona charakter stały, bądź długotrwały i odnosić się do wszystkich niezbędnych potrzeb życiowych osoby pozostającej pod opieką, których z uwagi na niepełnosprawność nie jest w stanie sama sobie zapewnić. Niewątpliwie przesłanka warunkująca uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego zostanie spełniona, jeżeli opiekun pozostaje w ciągłej dyspozycji swojego podopiecznego, przez co należy rozumieć także sytuację, w której oprócz sprawowania opieki, wykazuje gotowość niesienia pomocy zarówno w dzień jak i w nocy (wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 28 września 2019 r. sygn. akt II SA/Rz 691/19). Zatem, dla rozstrzygnięcia sprawy w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego konieczne jest ustalenie, czy rodzaj lub ilość czynności z zakresu sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, wykonywanych przez osobę ubiegająca się o świadczenie uniemożliwia tej osobie podjęcie i wykonywanie pracy zarobkowej. Przy czym istotą opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. jest nie tylko jej stałość i ciągłość, ale zapewnienie zaspokojenia normalnych, codziennych potrzeb osoby, nad którą jest sprawowana, zapewnienie jej egzystencji, której bez pomocy osób trzecich nie jest w stanie sobie sama zapewnić. Ponadto, warunek stałej opieki nie można rozumieć jako wykonywanie opieki nieustannie i przez 24 godziny na dobę, lecz ma to być opieka stała w sensie trwałości, a długotrwała w sensie rozciągłości w czasie, jako opieka nad niepełnosprawną osobą, której zakres wyznaczony jest niepełnosprawnością osoby wymagającej opieki, a więc koniecznością wykonywania czynności warunkujących egzystowanie tej osoby w warunkach godności człowieka (por. wyrok WSA w Krakowie z dnia 9 grudnia 2019 r., sygn. akt III SA/Kr 1164/19).
10. Przenosząc powyższe ogólne uwagi na grunt przedmiotowej sprawy oraz ustosunkowując się do zarzutów zawartych w skardze w pierwszej kolejności wskazania wymaga, że legitymowanie się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym nie przesądza automatycznie, że zakres wykonywanej i sprawowanej opieki nad osobą legitymującą się takim orzeczeniem wyklucza możliwość wykonywania przez nią jakiejkolwiek pracy zarobkowej choćby, w niepełnym wymiarze. Ograniczenia samodzielności wynikające ze schorzeń kwalifikujących osobę jako niepełnosprawną w stopniu znacznym podlegają stopniowaniu. Sytuacja zdrowotna osób legitymujących się znacznym stopniem niepełnosprawności jest różna. W grupie tej są osoby, które z uwagi na stan zdrowia wymagają stałej, czy też natychmiastowej pomocy opiekuna, który musi wykonywać pilne, niecierpiące zwłoki czynności, a są też osoby, które nie potrzebują stałej opieki, ale będąc niezdolne do całodobowej samodzielnej egzystencji są w stanie samodzielnie funkcjonować kilka godzin dziennie, umożliwiając opiekunom zarobkowanie. W inny sposób upośledzone zostaną funkcje życiowe osoby doświadczonej ciężką chorobą genetyczną, pozbawiającą możliwości komunikacji i poruszania się, a w inny sposób funkcjonować będzie osoba z zaburzeniem głosu, mowy, chorobą słuchu czy wzroku, czy też inną przewlekłą chorobą. Nie zawsze osoba niepełnosprawna w stopniu znacznym będzie wymagać opieki w stopniu wykluczającym podjęcie przez osobę bliską jakiegokolwiek i w jakimkolwiek wymiarze zatrudnienia. Jedynie konieczność całodobowej opieki, względnie całodobowej gotowości do niezwłocznego świadczenia tej opieki, może być oceniana jako sprawowanie opieki stałej i długotrwałej.
Zdaniem Sądu wbrew kategorycznemu stanowisku organów orzekających w przedmiotowej sprawie postępowanie wyjaśniające nie daje wystarczającej podstawy do stwierdzenia, że w sprawie nie wystąpił związek przyczynowo - skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia, a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym mężem. Z materiału dowodowego nie wynikają bowiem jakiekolwiek ustalenia dotyczące, ile dane czynności - które są niezbędne przy opiece - zajmują skarżącej. Podkreślenia w tym miejscu wymaga, że stałej i ciągłej opieki nie należy rozumieć, jako wykonywanie opieki bez przerwy i przez 24 godziny na dobę, lecz ma to być stała, w sensie trwałości, a ciągła w sensie rozciągłości w czasie opieka nad niepełnosprawną osobą, której zakres wyznaczony jest jej stopniem niepełnosprawności, a więc koniecznością wykonywania takich czynności, które warunkują jej egzystowanie w warunkach godności człowieka. W ocenie Sądu istotne dla właściwego rozpoznania i rozstrzygnięcia niniejszej sprawy jest zobrazowanie czasu faktycznej i koniecznej obecności skarżącej przy mężu w ciągu doby i tym samym dokonanie realnej oceny możliwości pogodzenia przez skarżącą możliwości wykonywania pracy zarobkowej (choćby w niepełnym zakresie czasu pracy) z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem w zakresie adekwatnym do posiadanych przez niego schorzeń i w związku z tym możliwości jego samodzielnej egzystencji. Organ winien mieć na uwadze, że opieka nad niepełnosprawną osobą polega również na wykonywaniu takich podstawowych czynności jak sprzątanie, przygotowywanie posiłków, robienie zakupów i to te czynności – umożliwiające przecież egzystencję osobie niepełnosprawnej w stopniu znacznym – stanowią rdzeń tej opieki. W zależności od sytuacji osoby niepełnosprawnej mogą one jednak przybierać postać czynności bardziej czasochłonnych i angażujących. Rolą organu jest zaś ustalenie charakteru i koniecznego wymiaru w tej konkretnej sprawie tej pomocy, a dalej ocena, czy wykonywanie czynności domowych związanych z opieką nad niepełnosprawnym rzeczywiście pozbawia wnioskodawcę możliwości podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Bez precyzyjnego ustalenia zakresu sprawowanej opieki (zarówno pod względem wykonywanych czynności, jak i pór dnia przeznaczonych na tę opiekę) nie jest możliwe tak jednoznaczne, jak uczynił to organ odwoławczy, przesądzenie przedmiotowej kwestii. Ze znajdującego się w aktach sprawy wywiadu środowiskowego nie wynika jaki jest szczegółowy zakres czynności wykonywanych przez skarżącą przy mężu poza informacją, że jeździ z nim do lekarza i służy mu dobrym słowem, kiedy ma złe dni.
11. Sąd nie podziela również stanowiska organu co do niezaistnienia w sprawie przesłanki braku związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia, a sprawowaniem przez skarżącą opieki nad niepełnosprawnym mężem, bowiem nie posiada ona jak wskazał organ udokumentowanej historii zatrudnienia.
Ustosunkowując się do powyższego stanowiska organu wskazania wymaga, że nie może uchodzić z pola widzenia okoliczność, że "niepodejmowanie" zatrudnienia (innej pracy zarobkowej) w rozumieniu art. 17 ust. 1 in fine u.ś.r. – w odróżnieniu od użytego w tym przepisie pojęcia "rezygnacji" z zatrudnienia (innej pracy zarobkowej) – nie jest zdarzeniem, które zachodzi w określonym momencie, lecz stanem trwającym przez jakiś (w praktyce zwykle: dłuższy) czas. Z biegiem tego czasu powody niepodejmowania zatrudnienia mogą się zaś zmieniać – początkowo mogą one wiązać się np. z koniecznością opieki nad małoletnimi dziećmi, albo z własną długotrwałą niedyspozycją zdrowotną, by następnie, z upływem miesięcy lub nawet lat i w związku ze zmianą sytuacji osobisto-rodzinnej, przybrać postać np. konieczności opieki nad coraz bardziej niesprawnymi (czy wręcz niepełnosprawnymi) rodzicami, krewnymi lub współmałżonkiem. Dlatego – inaczej niż przy przesłance "rezygnacji z zatrudnienia" – dla oceny istnienia prawnie relewantnego związku pomiędzy "niepodejmowaniem zatrudnienia" (nadal), a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym krewnym albo małżonkiem, istotne znaczenie ma nie to, czy w ogóle trwał, a jeśli tak, to z jakiego powodu zakończył się ostatni okres zatrudnienia (innej pracy zarobkowej) opiekuna i od kiedy nie pozostaje on już w zatrudnieniu, ani czy w ogóle kiedykolwiek pracował zarobkowo. Istotne jest to, z jakiego powodu ów opiekun nadal nie podejmuje zatrudnienia (innej pracy zarobkowej) w czasie sprawowania opieki na niepełnosprawnym podopiecznym i ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne – czy właśnie w związku ze sprawowaniem tej opieki, czy może z innej przyczyny. Wypada zauważyć, że ustawodawca nie określił, jaki czas może upłynąć (maksymalnie) od "popadnięcia" w stan "niepodejmowania zatrudnienia" do momentu rozpoczęcia opieki nad niepełnosprawnym rodzicem (por. wyrok WSA w Krakowie z dnia 11 marca 2020 r. sygn. akt III SA/Kr 3/20).
W kontekście powyższych uwag wskazania wymaga, że jak wynika z dołączonego do skargi świadectwa pracy, z którego Sąd na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a. przeprowadził dowód strona była od dnia [...] lipca 2015r. do dnia [...] marca 2016r. zatrudniona na Ľ etatu. Następnie jak wynika z treści zaskarżonej decyzji skarżąca w okresie od [...] marca 2016r. do [...] września 2020r. pobierała świadczenie pielęgnacyjne na córkę N. W.. Na mocy decyzji Starosty [...] z dnia [...] grudnia 2020r. skarżąca z dniem [...] grudnia 2020r. została uznana za osobę bezrobotną bez prawa do zasiłku i pozostawała nią również w momencie złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z koniecznością opieki na niepełnosprawnych w stopniu znacznym mężem. Rolą organu było zatem ustalenie, czy strona nie podejmuje zatrudnienia (choć pozostaje w gotowości) z tego względu, że musi opiekować się niepełnosprawnym w stopniu znacznym mężem. Ustawową przesłanką przyznania spornego świadczenia jest rezygnacja z zatrudnienia lub nie podejmowanie zatrudnienia celem sprawowania opieki. Opieka musi stanowić oczywistą przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej czy też w przypadku osób bezrobotnych do podjęcia zatrudnienia, a więc powodować faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia lub prowadzić do rezygnacji z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Powyższych ustaleń o czym była już mowa wcześniej w przedmiotowej sprawie zabrakło.
11. Wobec powyższego w ocenie Sądu w prowadzonym postępowaniu organy naruszyły art. 7, art. 8, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.. Stosownie do art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Prowadząc postępowanie dowodowe, zgodnie z art. 77 § 1 k.p.a., organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Z uwagi na zasadę swobodnej oceny dowodów, przewidzianej w art. 80 k.p.a., organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Poza tym, zgodnie z zasadą pogłębiania zaufania obywateli do władzy publicznej, przewidzianą w art. 8 § 1 k.p.a., organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania. Podkreślić należy, że zarówno przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, jak i odmowa przyznania tego prawa powinno wynikać z tak przeprowadzonego postępowania, by nie było wątpliwości, że stronie przysługuje to prawo, bądź że prawo to jej nie przysługuje. Niewątpliwie świadczenie pielęgnacyjne nie jest świadczeniem przysługującym jedynie za samo sprawowanie opieki, lecz związanym z koniecznością rezygnacji z wykonywania pracy zarobkowej w celu sprawowania tej opieki lub niepodejmowania pracy z tego właśnie względu. Wykonywanie opieki i jej rozmiar musi uniemożliwiać podjęcie pracy, bądź wymuszać na opiekunie rezygnację z aktywności zawodowej. W niniejszej sprawie nie ustalono w sposób nie budzący wątpliwości, czy w przypadku skarżącej tego rodzaju przesłanki przyznania przedmiotowego świadczenia zachodzą, czy też nie.
Zdaniem Sądu sytuacja ta sprawia - nie przesądzając sposobu rozstrzygnięcia sprawy - że odmowa przyznania skarżącej przedmiotowego świadczenia nastąpiła co najmniej przedwcześnie. Wskazane naruszenia prawa przez organy obu instancji powodują, że zaskarżona decyzja i decyzja ją poprzedzająca powinny być wyeliminowane z obiegu prawnego. Wskazania co do dalszego postępowania wynikają z powyższych rozważań oraz oceny prawnej i wiążą organy w niniejszej sprawie stosownie do art. 153 p.p.s.a. Zdaniem Sądu wskazane wątpliwości powinny skłonić organ do ponownego skorzystania z instrumentu procesowego w postaci rodzinnego wywiadu środowiskowego. Pamiętać przy tym należy, że o ile wywiad środowiskowy jest zasadniczym instrumentem procesowym służącym usunięciu istniejących wątpliwości co do zakresu sprawowanej opieki, to organy dysponują również możliwością pozyskania innych dowodów, w myśl reguły wyrażonej w art. 75 § 1 k.p.a., takich jak oświadczenia osób bliskich lub sąsiadów.
Biorąc powyższe pod uwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził, że decyzje obu organów orzekających zostały wydane z naruszeniem wskazanych wyżej przepisów prawa materialnego oraz z naruszeniem przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. W konsekwencji Sąd działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) w związku z art. 135 p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji.