II SA/BD 534/22

II SA/Bd 534/22 - Wyrok WSA w Bydgoszczy
Data orzeczenia
2022-10-11
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-05-31
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Sędziowie
Jerzy Bortkiewicz /przewodniczący/
Joanna Brzezińska
Mariusz Pawełczak /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Inne
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 877
art. 30 ust. 1 i ust. 2
Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jerzy Bortkiewicz Sędziowie sędzia WSA Joanna Brzezińska asesor WSA Mariusz Pawełczak (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 11 października 2022 r. sprawy ze skargi P. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] marca 2022 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego oddala skargę.
Uzasadnienie
1. Pismem z dnia [...] kwietnia 2021r. P. T. (dalej: skarżący, strona) reprezentowany przez zawodowego pełnomocnika zwrócił się do Burmistrza G. o umorzenie zadłużenia alimentacyjnego z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego wraz z odsetkami, ewentualnie o umorzenie należności alimentacyjnych w wysokości 50% lub 30%.
2. Po ponownym rozpatrzeniu wniosku (decyzja Burmistrza G. z dnia [...] lipca 2021r. została uchylona przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze) decyzją z dnia [...] stycznia 2022r. Burmistrz G. z upoważnienia którego działał Kierownik Miejsko-Gminnego ośrodka pomocy Społecznej w G. na podstawie art. 27 ust. 1, ust. 3, art. art. 30 ust. 1, ust. 2 w zw. z art. 28 ust. 1 pkt 1, 2 i 4 ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tj. Dz. U. z 2021r., poz. 877 ze zm. - dalej "u.p.o.u.a.") oraz art. 104 ustawy z dnia [...] czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2021r., poz. 735 ze zm. – dalej "k.p.a.") odmówił skarżącemu umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego.
W uzasadnieniu organ wskazał, że nie jest możliwe zastosowanie w sprawie art. 30 ust. 1 u.p.o.u.a., ponieważ w ostatnich 3 latach egzekucja wobec dłużnika nie była skuteczna w wysokości miesięcznej nie niższej, niż wysokość zasądzonych alimentów. W ocenie organu nie zachodzi także podstawa do zastosowania w sprawie art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. W tym zakresie organ wyjaśnił, że skarżący jest dłużnikiem alimentacyjnym od września 2005r., a wpłaty na poczet zwrotu należności z tytułu, wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego były dokonywane niesystematycznie. W związku z wystąpieniem osób uprawnionych reprezentowanych przez matkę oraz faktem bezskuteczności egzekucji prowadzonej przez komornika sądowego organ przyznał prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, tym samym przejął zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa obowiązek ciążący na dłużniku alimentacyjnym dostarczenia środków do utrzymania jego dzieci. Dalej organ zwrócił uwagę, że skarżący nie został zwolniony z obowiązku uregulowania ciążących na nim zobowiązań wobec organu, który w jego zastępstwie od września 2005r. do sierpnia 2020r. ponosił koszty utrzymania jego dzieci. Wysokość zadłużenia z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego wynosi [...] zł, natomiast zadłużenie z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych wynosi [...] zł.
Ponadto zdaniem organu wskazywany przez dłużnika stan zdrowia (niepełnosprawność w stopniu lekkim), początkowy brak zatrudnienia z powodu wypadku, który miał miejsce w 2004r. oraz niski dochód, nie stanowią wystarczających podstaw do umorzenia zaległości.
3. W odwołaniu skarżący zarzucając błędne ustalenie stanu faktycznego, polegające na przyjęciu, że nie spełnia on kryteriów pozwalających na umorzenie w całości lub w części należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na podstawie art. 30 ust. 2 oraz art. 30 ust. 1 u.p.o.u.a. wniósł o zmianę zaskarżonej decyzji i umorzenie należności w całości lub w części, ewentualnie o przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia.
4. Rozpoznając sprawę w postępowaniu odwoławczym Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] marca 2022r. utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji.
W motywach rozstrzygnięcia organ wskazał, że w judykaturze przyjmuje się, iż umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego ma charakter wyjątkowy i zachodzi jedynie wówczas, gdy na skutek obiektywnych okoliczności, sytuacja dochodowa i rodzinna uniemożliwia zobowiązanemu wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego. Stan taki powinien być jednak efektem czynników obiektywnych, na które zobowiązany nie ma wpływu, gdyż tylko takie przesłanki mogą uzasadniać umorzenie jakichkolwiek należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Wszelkiego rodzaju zwolnienia z tego obowiązku mają charakter wyjątkowy i powinny być interpretowane w sposób ścisły, a nie rozszerzający, bowiem obowiązek alimentacyjny ciąży bezwzględnie na każdym z rodziców, a alimenty służą realizacji ochrony dobra dziecka, przez zapewnienie środków na jego godziwe utrzymanie, wychowywanie, czy edukację. Dobro dziecka jest wartością najwyższą i podlega konstytucyjnej ochronie ze strony państwa (art. 72 Konstytucji RP). Fakt wypłaty przez państwo świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz osoby małoletniej z tytułu zasądzonych alimentów, nie zwalnia zobowiązanego z obowiązku alimentacji wobec własnego dziecka. Każde natomiast umorzenie zadłużenia alimentacyjnego powoduje przerzucenie na wszystkich członków społeczeństwa kosztów utrzymania dzieci dłużników alimentacyjnych. Dłużnik alimentacyjny jest co do zasady osobą borykającą się z problemami finansowymi, a ta okoliczność jest najczęstszą przyczyną korzystania przez osoby uprawnione do alimentacji ze świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Z tego też powodu sytuacja dochodowa, rodzinna i zdrowotna dłużnika ubiegającego się o umorzenie należności z tytułu wypłaconych z funduszu alimentacyjnego świadczeń powinna wyróżniać go spośród innych dłużników alimentacyjnych.
Dalej organ wskazał, że odwołujący prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Jest osobą w wieku aktywności zawodowej (54 lata) i obecnie pracuje w Firmie Remontowo-Budowlanej "[...]" w G. na podstawie umowy o pracę, gdzie otrzymuje wynagrodzenie w wysokości średnio [...] zł. Z wynagrodzenia skarżącego komornik sądowy pobiera średnio [...] zł na poczet zaległości alimentacyjnych. Zatem do dyspozycji strony pozostaje kwota ok. [...] zł miesięcznie. Podczas wywiadu alimentacyjnego odwołujący przedstawił rachunki dokumentujące miesięczne wydatki tj. czynsz za mieszkanie - [...] zł, woda i ścieki - [...] zł, energia elektryczna średnio - [...] zł, leki -100,00 zł, śmieci - [...] zł, telefon - [...] zł, butla gazu - [...] zł, opał - [...] zł. Po opłaceniu powyższych rachunków pozostaje mu kwota [...]zł na pozostałe potrzeby. Skarżący legitymuje się orzeczeniem o lekkim stopniu niepełnosprawności, z którego nie wynika, aby był osobą trwale niezdolną do pracy, jest wskazanie do odpowiedniego zatrudnienia - otwarty rynek pracy. Z orzeczenia wynika natomiast, że schorzenia skarżącego rokują możliwość poprawy, bowiem zostało wydane na okres od dnia [...] lutego 2021r. do dnia [...] lutego 2022r. Wobec treści powołanego orzeczenia zdaniem organu można uznać, że niepełnosprawność odwołującego nie ma charakteru trwałego, a ujawnione schorzenia mają charakter czasowy i istnieje możliwość poprawy stanu zdrowia. O rokowaniach na poprawę stanu zdrowia świadczyć może też fakt, iż skarżący wcześniejszym orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w I., wydanym na okres od dnia [...] grudnia 2018r. do dnia [...] stycznia 2021r., uznany był za osobę niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym., obecnie legitymuje się stopniem lekkim, czyli nastąpiła poprawa stanu zdrowia.
Odnosząc się do zarzutów zawartych w odwołaniu Kolegium wskazało, że organ I instancji pismem z dnia [...] grudnia 2021r. zawiadomił stronę o zakończeniu postępowania i możliwości zapoznania się z zebranym materiałem dowodowym oraz możliwości przeglądania akt, przedstawienia nowych dowodów i składania wyjaśnień, z czego strona nie skorzystała. Skoro skarżący posiadał dokumenty potwierdzające wpłatę zobowiązań alimentacyjnych w każdym miesiącu, powinien przedłożyć je organowi. Ponadto Kolegium podkreśliło, że przepis art. 28 ust. 1 u.p.o.u.a. - poprzez odwołanie do art. 1025 § 1 k.p.c. - nakazuje w pierwszej kolejności zaspokoić koszty egzekucyjne (art. 1025 § 1 pkt 1 k.p.c), następnie: należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie ustawy; należności powstałe z tytułu zaliczek alimentacyjnych wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie ustawy z dnia [...] kwietnia 2005r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej; należności wierzyciela alimentacyjnego; należności likwidatora funduszu alimentacyjnego powstałe z tytułu świadczeń alimentacyjnych wypłaconych na podstawie ustawy z 1974 r. o funduszu alimentacyjnym - do ich całkowitego zaspokojenia. Dopiero potem zaspokojeniu podlegają należności określone w art. 1025 § 1 pkt 2-10 k.p.c. Kolejność ustalona w art. 28 ust. 1 i 2 u.p.o.u.a. zostaje również zachowana w sytuacji, gdy wyegzekwowane od dłużnika alimentacyjnego kwoty przekazywane są przez organ egzekucyjny organowi właściwemu wierzyciela i następnie przez ten organ zaspokajane - art. 27 ust. 9 i 11 u.p.o.u.a.
Reasumując Kolegium stwierdziło, że organ I instancji prawidłowo przyjął na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego, że skarżący nie wykazał istnienia takich okoliczności, które przemawiałyby za uwzględnieniem wniosku. Sytuacja zainteresowanego jest trudna, ale nie na tyle wyjątkowa, aby uzasadniać zastosowanie instytucji umorzenia należności alimentacyjnych. Strona posiada obiektywne możliwości spłaty zadłużenia, ponieważ nie jest osobą niezdolną do pracy, obecnie jest zatrudniony.
5. W skardze do Sądu strona wniosła o zmianę zaskarżonej decyzji i umorzenie na podstawie art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego wraz z odsetkami w całości lub w części lub umorzenie na podstawie art. 30 ust. 1 tej ustawy części należności alimentacyjnych względem uprawnionych w wysokości 50% lub 30%, ewentualnie o uchylenie decyzji obu instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz zwrot kosztów postepowania w tym kosztów zastępstwa adwokackiego według norm przepisanych.
Skarżonemu rozstrzygnięciu zarzucono:
- naruszenie art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a., poprzez niedostateczne wyjaśnienie okoliczności sprawy, błędne rozpatrzenie zebranego materiału dowodowego w zakresie możliwości zarobkowych skarżącego, sytuacji finansowej i rodzinnej, dokonanie dowolnej jej oceny, niepopartej materiałem dowodowym oraz oparcie swojej decyzji na zdarzeniach przyszłych, podczas gdy w uzasadnieniu decyzji zabrakło dogłębnej oceny aktualnej sytuacji dochodowej i zdrowotnej skarżącego, która nie pozwala na przyjęcie, że jego stan zdrowia ulegnie zmianie pozwalającej na pracę w pełnym wymiarze zatrudniania;
- naruszenie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., poprzez utrzymanie w mocy zaskarżonej decyzji, podczas gdy w przedmiotowej sprawie zachodziły przestanki do jej uchylenia i orzeczenia w stosunku do skarżącego o umorzeniu należności do zwrotu z tytułu otrzymanych przez osoby uprawnione świadczeń z funduszu alimentacyjnego;
- naruszenie art. 30 ust. 1 u.p.o.u.a., poprzez jego błędną wykładnię, polegającą na przyjęciu, że skarżący nie spełnia kryteriów pozwalających na umorzenie w całości lub w części należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na podstawie art. 30 ust. 2 oraz art. 30 ust. 1 u.p.o.u.a.
W uzasadnieniu skarżący podniósł, że organ nie rozważył, czy odmowa umorzenia należności nie doprowadzi do nieodwracalnych strat dla skarżącego i w konkretnej, trudnej sytuacji nie spowoduje zagrożenia dla jego dalszej egzystencji, a przede wszystkim, czy nie wpłynie na zaspokojenie jego podstawowych potrzeb życiowych, takich jak ubranie, bądź żywność. Organ zakłada, że istnieje rzekomo możliwość poprawy stanu zdrowia skarżącego, jednakże jest to konstatacja dowolna, niepoparta żadnymi dowodami. Podkreślił, że posiada orzeczenie o niepełnosprawności, będące konsekwencją urazu, jakiego doznał, a który był przyczyną powstania zadłużenia alimentacyjnego wskutek niemożności wykonywania pracy, a w najbliższym czasie planowane jest dalsze leczenie, w tym zabieg operacyjny. W tym zakresie rozważania SKO są zatem wyłącznie teoretyczne. W ocenie strony organ winien przeanalizować aktualną sytuację zdrowotną, dochodową i rodzinną skarżącego, przedstawić prognozę tej sytuacji popartą faktami w celu ustalenia, czy realnie pozwala ona skarżącemu na uregulowanie zadłużenia, względnie czy w bieżącym, ustalonym przez organ stanie faktycznym, zachodzi możliwość odstępstwa od zasady obowiązkowej spłaty długów wobec Państwa. Dopiero na tej podstawie, w zależności od poczynionych ustaleń, powinna zostać wydana decyzja w przedmiocie umorzenia należności.
Skarżący podkreślił również, że kwota ok. [...] złotych, jaka średnio miesięcznie po odliczeniu zajęcia komorniczego oraz wydatków mieszkaniowych pozostaje mu na pokrycie wszystkich potrzeb, wbrew twierdzeniom organu, nie może być w żadnej mierze uznana za wystarczającą. Skarżący żyje na skraju ubóstwa, nie posiada środków wystarczających na opłacenie kosztów wyżywienia, zakupu środków higieny osobistej, środków czystości, ubrania oraz obuwia. Ponadto skarżący z uwagi na swoją niepełnosprawność, stan zdrowia, wiek oraz wykształcenie, nie ma możliwości podjęcia, jak sugeruje się w uzasadnieniu decyzji organu I instancji, lepszej pracy czy zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy.
Strona zanegował stanowisko organów jakoby nie podejmowała starań mających na celu uregulowanie swojej sytuacji. Do wniosku załączone zostały kopie wyroków oraz ugód sądowych zawartych w sprawach dotyczących stwierdzenia wygaśnięcia alimentów na synów. Skarżący występował także z licznymi wnioskami oraz zapytaniami do organu I instancji oraz komornika sądowego prowadzącego postępowanie egzekucyjne, w celu ustalenia ostatecznej wysokości ciążących na nim zobowiązań alimentacyjnych. Do chwili obecnej zarówno MGOPS, jak i komornik nie byli w stanie udzielić jasnej, logicznej oraz precyzyjnej informacji dotyczącej wysokości dokonywanych wpłat, podziału środków z nich pochodzących oraz aktualnej wysokości zobowiązań z tytułu wypłaconych alimentów. Część pism skarżącego pozostawała bez odpowiedzi, jeśli zaś odpowiedź była udzielana, to skarżący otrzymywał ją po długim okresie bezczynności ze strony organu. Nadto odpowiedzi organu i komornika wykluczały się wzajemnie lub z pism wynikało, że stan zaległości zmienia się w sposób nielogiczny np. należność główna wzrasta mimo prawomocnego stwierdzenia wygaśnięcia wszystkich alimentów na mocy orzeczeń sądu.
Skarżący podkreślił również, że w uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, iż aktualna wysokość jego zadłużenia z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego wynosi [...] zł, zaś zadłużenie z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych wynosi [...] zł. W ocenie strony powyższe ustalenia są dowolne, nie znajdują uzasadnienia w materiale dowodowym zgromadzonym w sprawie i co najważniejsze, świadczą o braku kontroli organu nad prowadzoną egzekucją oraz wiedzy odnośnie stanu zadłużenia skarżącego. Wyjaśnił, że jego obowiązek alimentacyjny względem synów ustał w dniach: [...] sierpnia 2018r. (na syna K. ), [...] kwietnia 2019r. (na syna J.) oraz [...] sierpnia 2020r. (na syna G. ). Tym samym, od dnia [...] sierpnia 2020r. wysokość należności głównej z tytułu zadłużenia alimentacyjnego skarżącego nie powinna się zwiększać, a każda dokonywana spłata winna powodować jej pomniejszenie i to w sposób znaczący, albowiem miesięcznie z wynagrodzenia skarżącego pobierana jest kwota [...]zł. Taka sytuacja nie ma, jednakże miejsca, skoro zgodnie z pismem komornika z dnia [...] sierpnia 2020r. wysokość zaliczki alimentacyjnej wynosiła [...] złotych, a zaległość wobec Funduszu Alimentacyjnego [...] zł. Przyjmując, że obecne zadłużenie skarżącego wynosi [...] zł, różnica pomiędzy stanem na dzień [...] sierpnia 2020r., a stanem na dzień [...] stycznia 2022r. wynosi [...] zł. Wskazane powyżej rozliczenie obrazuje sytuację, w jakiej od lat znajduje się skarżący. Z jednej strony, informacje udzielane przez organ oraz komornika odnośnie stanu zadłużenia są sprzeczne, co znajduje potwierdzenie w treści pism załączonych do akt niniejszej sprawy, z drugiej strony pracodawca co miesiąc przekazuje komornikowi część wynagrodzenia skarżącego podlegającą zajęciu w znacznej kwocie, tj. [...] zł, a jednocześnie organ ignoruje prośby skarżącego o pomoc w wyjściu ze "spirali zadłużenia" w jakiej się znalazł.
6. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie wniósł o oddalenie skargi.
7. Pismem z dnia [...] września 2022r. pełnomocnik skarżącego wniósł o przeprowadzenie dowodu z dołączonego do pisma orzeczenia o stopniu niepełnosprawności skarżącego wydanego przez Powiatowy Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w I. z dnia [...] sierpnia 2022r.
8. Sąd podczas posiedzenia niejawnego w dniu [...] października 2022r. dopuścił dowód uzupełniający z orzeczenia o stopniu niepełnosprawności skarżącego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
9. Tytułem wstępu należy wyjaśnić, że sprawę niniejszą rozpoznano na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15zzs? ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2021r., poz. 2095 ze zm. – dalej "ustawa o COVID-19"). Zgodnie z tym przepisem przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku.
W okolicznościach niniejszej sprawy należy stwierdzić wypełnienie się warunków określonych w art. 15 zzs? ust. 3 ww. ustawy o COVID-19, akcentując w szczególności realne zagrożenie epidemiologiczne dla zdrowia uczestników postępowania występujące na terenie B. będącego siedzibą tutejszego Sądu oraz brak możliwości przeprowadzenia rozprawy na odległość z powodów technicznych. W konsekwencji w przedmiotowej sprawie Przewodniczący Wydziału II wydał zarządzenie z dnia [...] września 2022r. o skierowaniu sprawy do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym. Podkreślić należy, że zastosowany tryb nie wpłynął na ograniczenie praw stron postępowania sądowoadministracyjnego, Sąd bowiem w świetle art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022r., poz. 329 – dalej "p.p.s.a."), rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd rozpoznaje zatem sprawę całościowo badając w sposób zupełny legalność zaskarżonego rozstrzygnięcia, orzekając przy tym w składzie trzech sędziów podobnie jak na posiedzeniu jawnym. Podkreślić też należy, że zgoda stron na rozpoznanie sprawy ww. trybie nie jest konieczna. Powyższe stanowisko jest zgodne z poglądem zawartym w uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 listopada 2020r., wydanej w sprawie o sygn. akt II OPS 6/19, zgodnie z którą przepis art. art. 15zzs? ust. 3 ustawy o COVID-19 należy traktować jako "szczególny" w rozumieniu art. 10 i art. 90 § 1 p.p.s.a. Prawo do publicznej rozprawy nie ma charakteru absolutnego i może podlegać ograniczeniu, w tym także ze względu na treść art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, w którym jest mowa o ograniczeniach w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw, gdy jest to unormowane w ustawie oraz tylko wtedy, gdy jest to konieczne w demokratycznym państwie m.in. dla ochrony zdrowia. Nie ulega wątpliwości, że celem stosowania konstrukcji przewidzianych przepisami ustawy o COVID-19 jest m.in. ochrona życia i zdrowia ludzkiego w związku z zapobieganiem i zwalczaniem zakażenia wirusem COVID-19, a w obecnym stanie faktycznym istnieją takie okoliczności, które w zarządzonym stanie zagrożenia epidemicznego, w pełni nakazują uwzględnianie rozwiązań powyższej ustawy w praktyce działania organów wymiaru sprawiedliwości.
W następnej kolejności wyjaśnić należy, że sądy administracyjne zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2021 r., poz. 137) w zw. z art. 3 § 1 p.p.s.a., sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, sąd administracyjny bada, czy zaskarżony akt administracyjny jest zgodny z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego określającymi prawa i obowiązki stron oraz prawa procesowego normującymi podstawowe standardy postępowania przed organami administracji publicznej.
Sąd kontrolując w tak zakreślonych granicach legalność zaskarżonego rozstrzygnięcia stwierdził, że wniesiona w sprawie skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
10. Przedmiotem skargi jest decyzja, którą odmówiono skarżącemu umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Oceniając legalność zakwestionowanego rozstrzygnięcia wskazać należy, że zgodnie z art. 27 ust. 1 u.p.o.u.a. dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami. Z kolei w myśl art. 30 ust. 1 u.p.o.u.a. organ właściwy dłużnika może umorzyć należności, o których mowa w art. 28 ust. 1 pkt 1, 2 i 4 tejże ustawy, w łącznej wysokości:
1) 30%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 3 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów;
2) 50%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 5 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów;
3) 100%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 7 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów.
W sprawie zdaniem Sądu nie budzi wątpliwości, że skarżący nie spełnia przesłanek do umorzenia należności przewidzianych w art. 30 ust. 1 u.p.o.u.a. Ze znajdującego się w aktach sprawy zaświadczenia komornika sądowego wynika, że skarżący nie dokonywał w 2019r. regularnych wpłat na poczet alimentów (brak wpłat za miesiące marzec i lipiec). Również w latach 2017-2018 wpłaty były dokonywane nieregularnie. W konsekwencji zarzut naruszenia art. 30 ust. 1 u.p.o.u.a. jest niezasadny.
11. Z tego powodu żądanie skarżącego umorzenia należało odnieść do normy wskazanej w art. 30 ust. 2 u.p.o.p.a., który stanowi, że organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Sądowa weryfikacja decyzji uznaniowych ma ograniczony zakres i sprowadza się do zbadania, czy w danym przypadku granice uznania nie zostały przekroczone. O ile zatem stanowisko organu orzekającego oparte jest na prawidłowych ustaleniach stanu faktycznego, odnosi się do przesłanek ustawowych i jest przekonujące z punktu widzenia logicznego rozumowania oraz zasad doświadczenia życiowego, to podważanie tego typu decyzji w trybie skargi sądowej musi być uznane za bezskuteczne. Natomiast ocena pod kątem kryteriów słuszności i celowości prowadzona jest wyłącznie w zakresie - czy organy administracji nie przekroczyły granicy uznania administracyjnego. Oczywistym jest, że podejmowanie decyzji opartych na uznaniu administracyjnym nie może oznaczać dowolności i arbitralności. Zakres uznania wyznaczony jest zawsze normami kompetencyjnymi, przepisami o postępowaniu administracyjnym i przepisami prawa materialnego. Wydając decyzję o charakterze uznaniowym, organ jest związany nie tylko przepisem, ale i celem określonej regulacji. Uznanie administracyjne nie pozwala zatem organowi na dowolność w załatwieniu sprawy, ale jednocześnie nie nakazuje mu spełnienia każdego żądania obywatela (por. wyrok NSA z dnia 25 marca 2009 r., I OSK 1535/08).
Wydanie decyzji przez organ musi zostać poprzedzone wyjaśnieniem okoliczności sprawy w zakresie sytuacji dochodowej i rodzinnej wnioskodawcy, do czego w sposób wyraźny obliguje organ administracji cytowany wyżej art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. oraz jej analizą z zachowaniem wymogów proceduralnych przewidzianych w k.p.a., co wynika z art. 25 tej ustawy. Zatem organ administracji powinien nie tylko poczynić ustalenia w oparciu o całokształt materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.), zgromadzonego i zbadanego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 k.p.a.), a więc przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku wydania decyzji o przekonującej treści (art. 11 k.p.a.), ale także załatwić sprawę, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.). Organ powinien więc rozważyć szczegółowo kwestie istnienia bądź nieistnienia w konkretnej sprawie szczególnych okoliczności uzasadniających skorzystanie z omawianej instytucji oraz okoliczności uzasadniające zakres jej ewentualnego zastosowania, co następnie winno znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji.
Zdaniem sądu materiał dowodowy znajdujący się w aktach sprawy nie daje podstaw do stwierdzenia, że wskazanym wyżej powinnościom w toku postępowania administracyjnego uchybiono. Podanie skarżącego zostało bowiem rozpatrzone przy uwzględnieniu jego sytuacji dochodowej i zdrowotnej przedstawionej przez niego, a wyciągniętych na tej podstawie wniosków nie można uznać za dowolne.
Sąd podziela pogląd o wyjątkowości zastosowania umorzenia określonego w art. 30 ust.2 u.p.o.u.a. W judykaturze przyjmuje się, że umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego ma charakter wyjątkowy i zachodzi jedynie wówczas, gdy na skutek obiektywnych okoliczności sytuacja dochodowa i rodzinna uniemożliwia zobowiązanemu wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego. Stan taki powinien być jednak efektem czynników obiektywnych, na które zobowiązany nie ma wpływu, gdyż tylko takie przesłanki mogą uzasadniać umorzenie jakichkolwiek należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Wszelkiego rodzaju zwolnienia z tego obowiązku mają charakter wyjątkowy i powinny być interpretowane w sposób ścisły, a nie rozszerzający, bowiem obowiązek alimentacyjny ciąży bezwzględnie na każdym z rodziców, a alimenty służą realizacji ochrony dobra dziecka, przez zapewnienie środków na jego godziwe utrzymanie, wychowywanie czy edukację. Dobro dziecka jest wartością najwyższą i podlega konstytucyjnej ochronie ze strony państwa (art. 72 Konstytucji RP). Fakt wypłaty przez państwo świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz osoby małoletniej z tytułu zasądzonych alimentów nie zwalnia zobowiązanego z obowiązku alimentacji wobec własnego dziecka. Każde natomiast umorzenie zadłużenia alimentacyjnego powoduje przerzucenie na wszystkich członków społeczeństwa kosztów utrzymania dzieci dłużników alimentacyjnych (por. wyrok NSA z dnia 30 stycznia 2018r. sygn. akt I OSK 611/16). Należy także zauważyć, że dłużnik alimentacyjny jest co do zasady osobą borykającą się z problemami finansowymi, a ta okoliczność jest najczęstszą przyczyną korzystania przez osoby uprawnione do alimentacji ze świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Z tego też powodu sytuacja dochodowa, rodzinna i zdrowotna dłużnika ubiegającego się o umorzenie należności z tytułu wypłaconych z funduszu alimentacyjnego świadczeń powinna wyróżniać go spośród innych dłużników alimentacyjnych.
12. Z zebranych przez organy dokumentów, w tym oświadczeń skarżącego wynikają wszystkie istotne informacje o sytuacji rodzinnej, materialnej i zdrowotnej skarżącego, a także ponoszonych przez niego niezbędnych wydatków. Zwrócić też należy uwagę, że wbrew zarzutom skargi, organ nie kwestionuje trudnej sytuacji życiowej oraz zdrowotnej skarżącego. Zauważyć jednakże należy, że umorzenie należności dłużnika alimentacyjnego na podstawie omawianego przepisu powinno mieć miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja dochodowa i rodzinna zobowiązanego uniemożliwia mu wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego. Stan taki winien być jednak skutkiem czynników obiektywnych, tj. takich, na które zobowiązany nie ma (nie miał) wpływu, gdyż tylko takie przesłanki mogą uzasadniać umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego (por. wyrok WSA w Białymstoku z dnia 14 grudnia 2021 r. II SA/Bk 805/21).
Jak wynika z akt sprawy skarżący prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Jest osobą w wieku aktywności zawodowej (54 lata). Pracuje w Firmie Remontowo-Budowlanej "[...]" w G. na podstawie umowy o pracę, gdzie otrzymuje wynagrodzenie w wysokości średnio [...] zł. W wynagrodzenia komornik sądowy pobiera średnio [...] zł na poczet zaległości alimentacyjnych, do dyspozycji zainteresowanego pozostaje kwota ok. [...] zł miesięcznie. Po odjęciu kosztów związanych z utrzymaniem (czynsz za mieszkanie [...] zł, woda i ścieki ok. [...] zł, energia elektryczna ok. [...] zł, leki ok. [...] zł, śmieci [...] zł, telefon [...] zł, butla gazu [...] zł, opał ok. [...] zł) do dyspozycji skarżącego pozostaje kwota ok [...] zł. Ponadto skarżący legitymował się orzeczeniem o lekkim stopniu niepełnosprawności.
Skarżący podnosi, że dominującym problemem uzasadniającym jego trudną sytuację materialną jest brak możliwości poprawy finansowej, spowodowany względami zdrowotnymi, co także stanowiło powód niełożenia na utrzymanie synów. Odnosząc się do powyższego Sąd podziela pogląd organów obu instancji, że wskazywane okoliczności nie uzasadniają uwzględnienia żądania skarżącego umorzenia omawianych należności. Jak wynika ze znajdującego się w aktach administracyjnych orzeczenia Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w I. orzeczeniem z dnia [...] lutego 2021r. zaliczył skarżącego do lekkiego stopnia niepełnosprawności. Powyższe orzeczenie zostało wydane do dnia [...] lutego 2022r. i zawiera wskazanie do odpowiedniego zatrudnienia - otwarty rynek pracy. Zdaniem Sądu prawidłowa jest zatem konkluzja organu, że z treści powołanego orzeczenia wynika, że niepełnosprawność skarżącego nie ma charakteru trwałego, a ujawnione schorzenia mają charakter czasowy i istnieje możliwość poprawy stanu zdrowia. O rokowaniach na poprawę stanu zdrowia świadczyć może też fakt, iż skarżący wcześniejszym orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w I., wydanym na okres od dnia [...] grudnia 2018r. do dnia [...] stycznia 2021r., uznany był za osobę niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym, a obecnie legitymuje się stopniem lekkim, czyli nastąpiła poprawa stanu zdrowia. Sąd podobnie jak organy nie kwestionuje obecnie trudnej sytuacji skarżącego, jednakże w ocenie Sądu organy trafnie przyjęły, że nie są to przesłanki pozwalające na wyjątkowe potraktowanie skarżącego i dające podstawę do zwolnienia go z zobowiązania. W wyroku z dnia 29 maja 2020r., sygn. akt I OSK 324/19 Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że dla oceny przesłanek umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego istotna jest nie tylko okoliczność, czy dłużnik aktualnie może wywiązać się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego, ale i to, czy w przyszłości dłużnik będzie mógł spłacać dług alimentacyjny. Skarżący na dzień orzekania przez organy nie był wyłączony z aktywności zawodowej, bowiem z orzeczenia o stopniu niepełnosprawności wynikało, że ma otwarty rynek pracy. Jak wynika z akt sprawy o czym była już mowa wcześniej skarżący jest zatrudniony na podstawie umowy o pracę i otrzymuje wynagrodzenie. Zatem posiada stały dochód i nie ma obecnie innych osób na utrzymaniu, bowiem na skarżącym nie ciąży aktualnie obowiązek alimentacyjnego względem synów. Zatem skarżący został skutecznie uwolniony od przyszłych zobowiązań, co powinno pomóc mu w spłacie pozostałych ciążących na nim zaległości.
Reasumując tę część rozważań stwierdzić należy, iż sytuacja rodzinna, dochodowa i zdrowotna skarżącego została w pełni uwzględniona przy rozpatrywaniu przesłanek stanowiących podstawę umorzenia, jednakże wybór rozstrzygnięcia po dokonaniu jej analizy, jak już wyżej wskazano, należy ostatecznie do organu administracji, który w rozpatrywanej sprawie przedstawił swoje stanowisko w sposób wyczerpujący i logiczny. Jak wynika ze szczegółowego uzasadnienia decyzji oraz treści dokumentów zawartych w aktach administracyjnych, organ zebrał wyczerpująco materiał dowodowy i poddał go ocenie zgodnie z regułami wynikającymi w k.p.a. Ustalenia faktyczne i motywy, które legły u podstaw zaskarżonego rozstrzygnięcia nie dawały podstaw do stwierdzenia przekroczenia przez organ granic uznania administracyjnego. Ponadto należy mieć na uwadze fakt, że wszelkiego rodzaju zwolnienia z obowiązku alimentacyjnego (lub świadczeń z nim związanych) mają charakter wyjątkowy i jako takie, zgodnie z ogólnymi regułami interpretacyjnymi, powinny być interpretowane w sposób ścisły a nie rozszerzający. W związku z tym umorzenie powinno mieć miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja dochodowa zobowiązanego lub jego rodziny nie pozwala mu na wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego. Wskazywane przez skarżącego okoliczności, nie czynią jego sytuacji wyjątkową oraz nie mogą stawiać go w sytuacji uprzywilejowanej w stosunku do innych dłużników alimentacyjnych. Jak wskazał NSA w wyroku z dnia 14 lipca 2020r. sygn. akt I OSK 2861/19 zobowiązany ponosi pełną odpowiedzialność za zaistniałe zaległości powstałe z tytułu wypłaconych przez Państwo zastępczo na rzecz jego dzieci alimentów i spoczywa na nim obowiązek pełnego zaangażowania i podjęcia starań w kierunku spłaty tych zaległości wraz z odsetkami. Zwrot należności jest zasadą, a instytucja umorzenia, rozłożenia na raty albo odroczenia terminu płatności odstępstwem, wyjątkiem od ogólnej zasady obowiązku zwrotu należności i może mieć miejsce w sytuacjach szczególnych, nadzwyczajnych. Należy też mieć na względzie charakter zobowiązań alimentacyjnych, które zgodnie z art. 133 ustawy z 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy w przypadku rodziców w stosunku do dzieci, mają charakter obligatoryjny i zwolnić się z nich można tylko w wyjątkowych sytuacjach. Podkreślania również wymaga, że działające w imieniu państwa organy administracji publicznej nie mogą pochopnie umarzać należności, gdyż sytuacja materialna dłużnika może w przyszłości ulec zmianie czy to w wyniku podjęcia lepiej płatnej pracy, poprawy stanu zdrowia czy też zaistnienia innych zdarzeń powodujących przysporzenie w majątku dłużnika. Zatem trudna sytuacja zdrowotna i materialna dłużnika w dacie orzekania w przedmiocie umorzenia należności nie musi oznaczać umorzenia owych należności.
13. Odnosząc się do zarzutów strony dotyczących wadliwości w zakresie ustalenia wysokości zadłużenia alimentacyjnego wyjaśnić skarżącemu należy, że nie była rolą organów ocena prawidłowości postępowania prowadzonego przez komornika sądowego. W ocenie Sądu organy administracji nie są uprawnione do czynienia tego rodzaju samodzielnych ustaleń w sytuacji, gdy istnieje i działa organ uprawniony do prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Nie można w tej sytuacji zarzucać organom w niniejszej sprawie braku poczynienia prawidłowych ustaleń. Możliwość kwestionowania stanowiska komornika przewidziana jest przepisem art. 767 kodeksu postępowania cywilnego, przy czym do rozpoznania skargi na czynność komornika właściwy jest sąd powszechny.
14. Konkludując stwierdzić należy, że organy obydwu instancji prawidłowo ustaliły i oceniły stan faktyczny sprawy, czemu w sposób wyczerpujący dały wyraz w uzasadnieniach wydanych decyzji, odmawiając skarżącemu umorzenia zadłużenia z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Sąd nie stwierdził tym samym powoływanego w skardze naruszenia przepisów prawa procesowego (art. 7, art. 77, art. 107 k.p.a.), czy też naruszenia przepisu prawa materialnego tj. art. 30 ust. 1 i 2 u.p.o.u.a. Organy nie przekroczyły także granic uznania administracyjnego wszechstronnie rozważając okoliczności sprawy. Podkreślenia także wymaga, że odmowa umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego nie przekreśla prawa skarżącego do ubiegania się o umorzenie tych należności w przyszłości, a w szczególności w razie uznania, że pozytywne rokowania co do poprawy stanu zdrowia skarżącego i możliwości uzyskania dochodów z nowych źródeł nie spełniły się. Nadto, na wniosek skarżącego organ może odroczyć termin spłaty zobowiązania lub ustanowić spłatę zobowiązania w ratach uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy.
15. Końcowo odnosząc się do przedłożonego przy piśmie z dnia [...] września 2022r. orzeczenia o stopniu niepełnosprawności wydanym przez Powiatowy Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w I. z dnia [...] sierpnia 2022r. zaliczającym skarżącego do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności do dnia [...] sierpnia 2025r. wskazania wymaga, że Sąd kontroluje decyzję na dzień jej wydania, a więc orzeka w szczególności na podstawie dokumentów zgromadzonych w postępowaniu administracyjnym. Powyższe orzeczenie zostało wydane natomiast po wydaniu decyzji przez organ odwoławczy, a zatem jako nowa okoliczność może stanowić podstawę do złożenia nowego wniosku o umorzenie zaległości i pozostaje bez wpływu na wynik niniejszej sprawy.
Z powyższych względów, Sąd orzekł o oddaleniu skargi w oparciu o art. 151 p.p.s.a.