II SA/BD 516/22

II SA/Bd 516/22 - Wyrok WSA w Bydgoszczy
Data orzeczenia
2022-12-07
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-05-20
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Sędziowie
Jarosław Wichrowski
Joanna Brzezińska /przewodniczący sprawozdawca/
Mariusz Pawełczak
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 615
art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b i art. 24 ust. 2
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Joanna Brzezińska (spr.) Sędziowie sędzia WSA Jarosław Wichrowski asesor WSA Mariusz Pawełczak po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 7 grudnia 2022 r. sprawy ze skargi S. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] marca 2022 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.
Uzasadnienie
Decyzją z 10 lutego 2022 r. nr SP000501.2022 Prezydent Miasta Włocławek, po rozpoznaniu wniosku z 25 listopada 2021 r., odmówił S. K. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką M. W.. Organ powołując się na przepisy art. 17 ust. 1b i art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych ("u.ś.r.") wskazał, że nie można ustalić daty powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a nadto wnioskodawca ma przyznane z tytułu sprawowania opieki prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego (od 1.11.2021 r. do 31.10.2022 r.), co uniemożliwia przyznanie wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego.
W odwołaniu od powyższej decyzji wnioskodawca, reprezentowany przez radcę prawnego, zarzucił naruszenie art. 17 ust. 1b i art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b w zw. z art. 27 ust. 5 ww. ustawy, poprzez dokonanie błędnej wykładni i oparcie decyzji na niewłaściwym kryterium różnicującym prawo do świadczenia w zależności od wieku powstania niepełnosprawności oraz uniemożliwieniu skarżącemu wyboru świadczenia korzystniejszego (świadczenia pielęgnacyjnego) z uwagi na przyznanie wcześniej specjalnego zasiłku opiekuńczego. Strona wniosła o uchylenie powyższej decyzji i bezpośrednie przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.
Decyzją z 25 marca 2022 r. znak KO.411.590.2022 Samorządowe Kolegium Odwoławcze we Włocławku uchyliło zaskarżoną decyzję organu I instancji w całości i przyznało S. K. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną matką M. W. od 18 marca 2022 r. na czas nieokreślony w wysokości: 1) od 18 do 31 marca 2022 r. – 957 zł, 2) od 1 kwietnia 2022 r. – 2119 zł miesięcznie.
Uzasadniając wydane rozstrzygnięcie organ odwoławczy wyjaśnił, że wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, art. 17 ust. 1b ww. ustawy w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę na osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Powołując się na orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego organ odwoławczy wskazał, że w stosunku do osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później niż w okresie określonym w ww. przepisie, kryterium momentu powstania niepełnosprawności utraciło przymiot konstytucyjności. Nie może ono zatem stanowić przesłanki odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w tej sprawie. Kolegium podkreśliło, że decyzję organu I instancji należało zatem ocenić przy uwzględnieniu reprezentowanego przez sądy stanowiska, z którego jednoznacznie wynika, że orzekając w kwestii przyznania Odwołującej się świadczenia pielęgnacyjnego na niepełnosprawną matkę nie uwzględnia się przepisu art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego dla osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności.
Z akt administracyjnych sprawy wynika, że strona w dniu 24 września 2021 r. złożył wniosek o ustalenie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego z tytułu opieki nad matką. Przed rozpoznaniem wniosku w dniu 15 listopada 2021 odwołujący udzielił radcom prawnym pełnomocnictwa do reprezentowania go w postępowaniach przed organami administracji publicznej oraz sądami administracyjnymi w zakresie świadczeń rodzinnych w szczególności ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i dokonywania wyboru świadczeń w przypadku ich zbiegu. Pełnomocnik 25 listopada 2021r wniósł o przyznanie S. K. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad matką. W tym momencie nierozpoznany pozostawał wniosek strony z 24 września 2021 r. (data wpływu do organu) o ustalenie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego z tytułu opieki nad matką - M. W..
We wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego pełnomocnik wskazał, iż na podstawie art.155 kpa wnosi o uchylenie decyzji ustalającej prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego ze skutkiem na ostatni dzień miesiąca poprzedzającego miesiąc złożenia wniosku, czyli na 31.10.2021r. Jednocześnie zawnioskowano o uchylenie decyzji przyznającej prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego dopiero na końcowym etapie postępowania po ustaleniu spełnienia wszystkich przesłanek do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Strona wnosiła o niewstrzymywanie wypłaty specjalnego zasiłku opiekuńczego w okresie procedowania, co oznacza, że nadal była zainteresowana przyznaniem specjalnego zasiłku opiekuńczego w okresie procedowania i w sprawie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Tak sformułowane przez profesjonalnego pełnomocnika żądania sugerowały, że wolą strony było przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego z tytułu sprawowania opieki nad matką i jego pobierania do czasu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W innym wypadku wystarczającym byłoby cofnięcie wniosku o przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego, czego pełnomocnik nie uczynił, zdając sobie sprawę, że wnioskodawca może pobierać jedynie jedno z przyznanych świadczeń. Organ odwoławczy podkreślił, że profesjonalny pełnomocnik winien być świadomy skutków prawnych złożenia dwóch wniosków o przyznanie konkurencyjnych świadczeń, które nie mogą być pobierane równocześnie. W sytuacji gdy twierdzi w odwołaniu, że wolą wnioskodawcy było otrzymanie w sposób bezwarunkowy świadczenia korzystniejszego należało po prostu cofnąć wniosek o przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego. Samo złożenie dwóch konkurencyjnych wniosków i wyrażenie woli pobierania specjalnego zasiłku opiekuńczego do czasu zakończenia postępowania o świadczenie pielęgnacyjne, nie spowoduje automatycznego cofnięcia uprawnienia do specjalnego zasiłku opiekuńczego z chwilą przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego konieczne jest bowiem, aby przed rozstrzygnięciem o prawie do wyższego świadczenia pielęgnacyjnego ustało prawo do pobierania zbieżnego specjalnego zasiłku opiekuńczego. Zgodnie z treścią art. 17 ust. 5 pkt 1 lit b ustawy, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów. Kolegium przywołało także art. 27 ust. 5 ustawy.
Dalej organ II instancji wskazał, że w dniu 8.12.2021 r. organ przyznał wnioskodawcy specjalny zasiłek opiekuńczy w związku z koniecznością opieki nad M. W. na okres od 1 listopada 2021r. do 31.10.2022r. Decyzją z dnia 3.02.2022r. znak: MGOPR.WS.SR.4432.76.2021 wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta Włocławek odmówiono uchylenia decyzji z dnia 8.12.2021r. przyznającej prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z koniecznością sprawowania opieki nad matką wskazując, iż rezygnacja ze specjalnego zasiłku opiekuńczego miała charakter warunkowy i wnioskodawca domagał się uchylenia decyzji z mocą wsteczną. Po rozpoznaniu odwołania od wskazanej decyzji Kolegium decyzją z 18 marca 2022r. znak: K0.411.537.2022 uchyliło decyzję organu I instancji ze skutkiem od dnia 18 marca 2022r. Decyzja jest ostateczna. Organ odwoławczy zważył, że w momencie wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji przyznającej specjalny zasiłek opiekuńczy odpadła negatywna przesłanka rozpoznania wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Obecnie wnioskodawca spełnia warunku wynikającego z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Warunkiem przyznania nowego świadczenia jest rezygnacja z uprzednio przyznanego świadczenia, która nie może sprowadzać się tylko do deklaracji na przyszłość, ale jej wyrazem musi być ustanie dotychczasowego prawa, poprzez uchylenie lub zmianę wcześniejszej decyzji. Z powyższego wynika, że dopiero zniesienie w formie prawnej negatywnej przesłanki z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. daje możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Kolegium oceniło, iż S. K. spełnia przesłanki do przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. Zainteresowany jako syn jest uprawniony do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką, która jest wdową i sprawuje nad nią opiekę, co znajduje potwierdzenie w ustaleniach pracownika socjalnego (wywiad z dnia 9.12.2021r.), oświadczeniu strony (z dnia 7.02.2022r.), oświadczeniu o czynnościach wykonywanych w trakcie opieki (z dnia 30.11.2021r.). Matka jako osoba wymagającą opieki legitymuje się znacznym stopniem niepełnosprawności na stałe. Wnioskodawca zajmuje się matką całodobowo między innymi robi zakupy, przygotowuje i podaje posiłki, pierze, sprząta, załatwia sprawy urzędowe, wizyty lekarskie, wykupuje lekarstwa i w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nie podejmuje zatrudnienia. W okresie od 1.11.2021r. odwołujący był uprawniony do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku ze sprawowaniem opieki nad matką. Kolegium po rozpoznaniu odwołania w dniu 18 marca 2022 r. (K0.411.537.2022) uchyliło ze skutkiem ex nunc (na przyszłość) decyzję z dnia 8.12.2021 r. Prezydenta Miasta Włocławek nr SZO000140.2021 przyznającą S. K. specjalny zasiłek opiekuńczy w związku z koniecznością sprawowania opieki nad M. W. w wysokości 620zł w okresie od 1.11.2021 r. do 31.10.2022 r. W tych okolicznościach organ odwoławczy uznał, że nie zachodzi negatywna przesłanka o której mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Prawo do zasiłku pielęgnacyjnego lub świadczenia pielęgnacyjnego ustala się na czas nieokreślony, chyba że orzeczenie o niepełnosprawności lub orzeczenie o stopniu niepełnosprawności zostało wydane na czas określony. Organ wskazał również podstawę prawną ustalenia miesięcznej wysokości przedmiotowego świadczenia. Zdaniem Kolegium w stanie faktycznym i prawnym sprawy należało zatem uchylić w całości zaskarżone orzeczenie o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i przyznać wnioskodawcy prawo do tego świadczenia od 18 marca 2022 r., czyli od dnia spełnienia wszystkich przesłanek warunkujących prawo do świadczenia) na czas nieokreślony - zgodnie z orzeczeniem o niepełnosprawności. Organ podkreślił, że wobec wydania decyzji uchylającej prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego w dniu 18 marca 2022r. strona z tym dniem spełnia przesłankę o której mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych.
S. K., reprezentowany przez radcę prawnego, zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy powyższą decyzję w części, tj. w zakresie oddalającym przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego za okres od dnia 1.11.2021 r. do 17.03.2022 r. zarzucając naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wynik sprawy:
a) art. 24 ust 2 ustawy z dnia 28.11.2003 r. o świadczeniach rodzinnych poprzez niezastosowanie jego dyspozycji, zgodnie z którą prawo do świadczeń rodzinnych (w tym świadczenia pielęgnacyjnego) ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek o przyznanie w/w świadczenia z prawidłowo wypełnionymi dokumentami i w konsekwencji odmowę przyznania Skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego za okres od 01.11.2021 r. do 17.03.2022 r. pomimo złożenia spełniającego wszelkie wymogi do rozpoznania sprawy wniosku w listopadzie 2021 r., zawierającego między innymi oświadczenie skarżącego o wyborze świadczenia i woli uchylenia wcześniejszej decyzji przyznającej specjalny zasiłek opiekuńczy.
b) dokonanie błędnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ww. ustawy, polegającą na pominięciu celów ustawy i przyjęcie, że okoliczność pobierania przez Skarżącego specjalnego zasiłku opiekuńczego stanowi negatywną przesłankę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego począwszy od pierwszego dnia miesiąca złożenia prawidłowego wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i wyklucza możliwość zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego oraz specjalnego zasiłku opiekuńczego.
c) art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b w zw. z art. 27 ust. 5 ww. ustawy, poprzez nieuwzględnienie normy prawnej określonej w art. 27 ust. 5, co w konsekwencji
- skutkowało nieprzyjęciem, że w sytuacji Skarżącego nastąpił zbieg prawa do świadczenie pielęgnacyjnego i specjalnego zasiłku opiekuńczego implikujący prawo do dokonania wyboru jednego ze świadczeń i przesądziło o braku prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na pobieranie specjalnego zasiłku opiekuńczego,
- doprowadziło do błędnej konstatacji, że nie jest możliwe przyznanie Skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na wniosek złożony w trakcie pobierania specjalnego zasiłku opiekuńczego i ostatecznie skutkowało załatwieniem sprawy w sposób kolidujący ze słusznym interesem strony, pomimo dokonania wyboru świadczenia korzystniejszego.
Wskazując na powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie decyzji w zaskarżonej części, zobowiązanie organów I i II instancji do przyjęcia oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania wyrażonych w orzeczeniu Sądu wydanym w niniejszej sprawie, o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych oraz o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze we Włocławku wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga została rozpoznana w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r. poz. 329 ze zm., dalej "p.p.s.a."), bowiem strona skarżąca zgłosiła w skardze wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a organ nie zażądał przeprowadzenia rozprawy.
Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji Sąd stwierdził, że odpowiada ona prawu, a wniesiona w sprawie skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Istotę sporu w niniejszej sprawie sądowoadministracyjnej stanowiła wyłącznie kwestia daty początkowej, od której należało przyznać skarżącemu świadczenie pielęgnacyjne. Uwzględniając bowiem odwołanie i uchylając decyzję Prezydenta Miasta Włocławek z 10 lutego 2022 r. odmawiającą przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, Kolegium przyznało skarżącemu prawo do świadczenia pielęgnacyjnego od 18 marca 2022 r. na czas nieokreślony. Skarżący kwestionując legalność przyznania mu wnioskowanego świadczenia od daty odpadnięcia negatywnej przesłanki z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. w związku z uchyleniem decyzji ustalającej prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, tj. od dnia 18 marca 2022 r., domaga się przyznania świadczenia pielęgnacyjnego począwszy od miesiąca, w którym wpłynął do organu wniosek strony o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego tj. od dnia 1 listopada 2021 r.
Zgodnie z przepisem art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2020 r. poz. 1111 ze zm., dalej "u.ś.r.") świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom (niż wymienione w pkt 1-3), na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo (...). Stosowanie do art. 17 ust. 5 pkt 1 lit b u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów. Natomiast w myśl art. 27 ust. 5 u.ś.r., w przypadku zbiegu uprawnień do następujących świadczeń: 1) świadczenia rodzicielskiego lub 2) świadczenia pielęgnacyjnego, lub 3) specjalnego zasiłku opiekuńczego, lub 4) dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, lub 5) zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów - przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną – także w przypadku gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami.
Z akt administracyjnych sprawy wynika, że S. K. miał uprzednio przyznane prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub niepodejmowania pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką – M. W.. Zważyć przyjdzie, że świadczenie to jest przyznawane na okres zasiłkowy tj. od dnia 1 listopada do dnia 31 października następnego roku kalendarzowego, na jaki ustala się prawo do świadczeń rodzinnych (art. 16a ust. 1 i 3, w zw. z art. 3 pkt 10 i art. 24 ust. 1 i art. u.ś.r.).
W trakcie trwania tego okresu zasiłkowego skarżący, 24 września 2021 r. złożył do Prezydenta Miasta Włocławek wniosek o przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego na kolejny okres zasiłkowy 2021/2022.
Skarżący, reprezentowany przez radcę prawnego, mimo nierozpoznania jeszcze powyższego wniosku w dniu 25 listopada 2021 r. złożył także wniosek o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Co istotne, w urzędowym formularzu wniosku (pkt 2 oświadczenia służące ustaleniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego) skarżący dokonał świadomej modyfikacji w pkt 2.1 lit. a i g poprzez wykreślenie w oświadczeniu o nieposiadaniu prawa do konkurencyjnych świadczeń zwrotu "specjalny zasiłek opiekuńczy". Wobec powyższego należy zgodzić się z twierdzeniem Kolegium w zaskarżonej decyzji, że profesjonalny pełnomocnik powinien mieć i z pewnością miał świadomość ustawowych przeszkód w kumulacji dwóch konkurencyjnych świadczeń rodzinnych jakimi są specjalny zasiłek opiekuńczy i świadczenie pielęgnacyjne przysługujące w związku z rezygnacją z zatrudnienia lub podjęcia zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą niepełnosprawną. Zgodnie z art. 16 ust. 8 pkt 1 lit. c ww. ustawy, specjalny zasiłek opiekuńczy nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo m.in. do świadczenia pielęgnacyjnego. Z kolei w myśl przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo m.in. do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Nie ma zatem prawnej możliwości przyznania osobie sprawującej opiekę prawa do obydwu powyższych świadczeń rodzinnych za ten sam okres.
Wobec powyższego odnosząc się do wskazanej spornej w sprawie kwestii, tj. możliwości przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego począwszy od miesiąca, w którym złożony został wniosek o przyznanie przedmiotowego świadczenia (od dnia 1 listopada 2021 r.) do 17 marca 2022 r., a więc za okres w którym obowiązywała decyzja na mocy której skarżący miał prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, podnieść należy, że żądanie to nie jest zasadne.
Bezsporne w przedmiotowej sprawie jest, że przed złożeniem wniosku przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tj. 25 listopada 2021 r. (wpływ wniosku do organu), skarżący złożył wniosek o przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego na okres zasiłkowy 2021/2022. Pierwsze z tych świadczeń zostało przyznane skarżącemu na skutek wniosku z września 2021 r. ostateczną decyzją Prezydenta Miasta Włocławek z 8 grudnia 2021 r. (nr SZO000140.1.2022) na okres zasiłkowy od 1.11.2021 r. do 31.10.2022 r.
Wskazać należy, że strona skarżąca pomija okoliczność, że pobierała wcześniej specjalny zasiłek opiekuńczy, który w dniu złożenia wniosku o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego zamierzała kontynuować bowiem wcześniej złożyła wniosek o przyznanie tego świadczenia na kolejny okres zasiłkowy tj. od 1 listopada 2021 do 31 października 2022 r. Strona nie cofnęła tego wniosku mimo złożenia wniosku o konkurencyjne świadczenie - pielęgnacyjne (25 listopada 2022 r.) na ten sam okres. Ponadto należy stwierdzić, że wniosek i twierdzenie zawarte we wniosku pełnomocnika o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego o uchylenie obowiązującej decyzji o prawie do specjalnego zasiłku z dniem 31 października 2021 r. jest pozorny i wbrew twierdzeniu strony skarżącej nie był jednoznaczny w okolicznościach tej sprawy. Jeżeli zatem w tamtej chwili skarżący chciał, zgodnie z art. 27 ust. 5 u.ś.r. rzeczywiście zrezygnować z ustalonego prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego mógł to uczynić cofając wniosek o przyznanie tego świadczenia, bowiem nie był on jeszcze rozpatrzony, a uprzedni okres zasiłkowy upłynął właśnie z dniem 31 października 2021 r.
Nie ulega również wątpliwości, że przepis art. 24 ust. 2 u.ś.r. stanowi, że prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego.
Co do zasady więc wniosek skarżącego złożony w dniu 25 listopada 2021 r. o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego powinien skutkować przyznaniem pomocy począwszy od miesiąca złożenia wniosku, tj. od 1 listopada 2021 r., na co powołuje się skarżący. Stan taki nie mógł mieć jednak miejsca w okolicznościach przedmiotowej sprawy. Nie można bowiem pominąć tego, że okoliczności faktyczne i prawne niniejszej sprawy wymusiły zastosowanie przez organy w pierwszej kolejności ograniczenia ustawowego wynikającego z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. Na dzień rozpoznania wniosku o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego przez organ I instancji istniała bowiem negatywna przesłanka spowodowana ustalonym dla skarżącego prawem do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje bowiem, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do tego świadczenia, o czym stanowi wprost art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r.. Ustawodawca przewidział jednak sytuację dotyczącą zbiegu tych świadczeń w art. 27 ust. 5 u.ś.r., dając stronie możliwość swobodnego wyboru jednego z nich.
Z treści przywołanych unormowań wynika, że nie można w tym samym czasie korzystać z prawa do obu wymienionych świadczeń. Treść normy prawnej zawartej w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. potwierdza, że uprawnionemu przysługuje tylko jedno z tych świadczeń, zgodnie z jego wyborem, o którym mowa w art. 27 ust. 5 u.ś.r.. Wykładnia systemowa ww. przepisów jest zatem jasna i jednoznaczna w treści. Unormowania te mają zapobiec kumulatywnemu pobieraniu świadczeń przysługujących z tego samego powodu, czyli z tytułu niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym członkiem rodziny. Tym samym jak już wskazano, nie jest możliwe przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na okres, w którym skarżąca posiada jednocześnie prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, określonego wcześniejszą decyzją, funkcjonującą w tym okresie w obrocie prawnym. Dopiero uchylenie lub zmiana ostatecznej decyzji przyznającej specjalny zasiłek opiekuńczy, pozwala na przyznanie świadczenia nowo wybranego w miejsce poprzednio pobieranego świadczenia.
Ograniczenie ustawowe do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. w zw. z art. 27 ust. 5 u.ś.r. należy stosować w pierwszeństwie przed warunkami określonymi w art. 24 ust. 2 u.ś.r. Przepis art. 24 ust. 2 u.ś.r. stosuje się, gdy wnioskodawca spełnia materialnoprawne przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, tymczasem w przypadku skarżącego w miesiącu złożenia wniosku występowała negatywna przesłanka z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. Skoro w świetle art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. w zw. z art. 27 ust. 5 u.ś.r. nie jest możliwe kumulatywne pobieranie obu świadczeń, to warunkiem przyznania nowego świadczenia jest rezygnacja z uprzednio przyznanego świadczenia, która nie może sprowadzać się tylko do warunkowej deklaracji, ale jej wyrazem musi być ustanie dotychczasowego prawa, poprzez wyeliminowanie z obrotu prawnego wcześniejszej decyzji (uchylenie, zmiana) lub jej całkowite wykonanie (skonsumowanie). Jednocześnie – mając na uwadze, że skarżący w toku postępowania na wezwanie organu sformułował jednak wniosek o uchylenie decyzji przyznającej specjalny zasiłek opiekuńczy ze skutkiem wstecznym (wpływ do organu 5 stycznia 2022 r.) - wskazać należy, że uchylenie lub zmiana decyzji, ze swej istoty wywołuje skutki na przyszłość (ex nunc). Okres, na jaki strona może ubiegać się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego nie jest więc determinowany wyłącznie datą wpływu wniosku o to świadczenie, ale też uzależniony jest od terminu przysługiwania dotychczasowego zbieżnego uprawnienia.
Z powyższego wynika, że dopiero zniesienie w formie prawnej negatywnej przesłanki z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. – a więc w niniejszym przypadku dopiero uchylenie decyzji przyznającej prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego w trybie art. 155 Kodeksu postępowania administracyjnego (kpa) – umożliwiało przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Ustawodawca, jak podkreślono, przewidział w przepisie art. 27 ust. 5 u.ś.r., możliwość swobodnego wyboru jednego z wymienionych w nim świadczeń. Organ w sprawach przyznania świadczeń rodzinnych nie działa z urzędu, lecz wyłącznie na wniosek strony. W sprawie skarżący, działając przez profesjonalnego pełnomocnika, złożył wraz z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego warunkowy wniosek o uchylenie decyzji przyznającej specjalny zasiłek opiekuńczy, tj. wniosek o uchylenie decyzji na końcowym etapie postępowania po ustaleniu spełnienia przez wnioskodawczynię wszelkich pozostałych przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i jednocześnie niewstrzymywanie wypłacania tego świadczenia w okresie procedowania i dokonanie potrącenia tego świadczenia w tym zakresie z przyznanego świadczenia pielęgnacyjnego.
Jak wyżej wskazano, decyzją Prezydenta Miasta Włocławek z 8 grudnia 2021 r. przyznano skarżącemu prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego na okres zasiłkowy 2021/2022 tj. od 1 listopada 2021 r. do 31 października 2022 r. Na skutek wniosku skarżącego o uchylenie tej decyzji, na podstawie art. 155 k.p.a., decyzją z 3 lutego 2021 r. (SZO000140.2021) Prezydent odmówił uchylenia decyzji z 8 grudnia 2021 r. o przyznaniu specjalnego zasiłku opiekuńczego. Decyzja ta, na skutek odwołania strony skarżącej, została uchylona w całości decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Włocławku z dnia 18 marca 2022 r. (KO.411.537.2021), które orzekło jednocześnie o uchyleniu w całości decyzji Prezydenta Miasta Włocławek z 8 grudnia 2021 r. przyznającą skarżącemu specjalny zasiłek opiekuńczy. W uzasadnieniu tej decyzji Kolegium wprost wskazało, że nie jest związane żądaniem uchylenia uprzedniej decyzji z mocą wsteczną, do czego nie znalazło podstaw.
Podkreślić w tym miejscu należy, że powyższa ostateczna decyzja Kolegium nie została zaskarżona skargą do sądu administracyjnego, zatem jest również prawomocna.
Uwzględniając powyższe okoliczności Sąd podziela stanowisko Kolegium wyrażone w uzasadnieniu skarżonej w niniejszej sprawie decyzji z 25 marca 2022 r. uchylającej decyzję organu I instancji o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i orzekającej o przyznaniu tego świadczenia od dnia 18 marca 2022r. Z tym bowiem dniem dopiero odpadła ostatecznie przeszkoda w przyznaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o której mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. Organ odwoławczy zgodnie z przepisami prawa przyznał skarżącemu wnioskowane świadczenie od dnia w którym nie było już materialnoprawnej przeszkody z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. do przyznania wnioskowanego świadczenia, tj. od momentu w którym przestała istnieć w obrocie prawnym decyzja przyznająca stronie specjalny zasiłek opiekuńczy.
Z przytoczonych okoliczności wynika, że w sprawie ograniczenie ustawowe wynikające z ww. przepisu ustało dopiero wraz z uchyleniem decyzji przyznającej skarżącej prawo do konkurencyjnego świadczenia tj. 18 marca 2022 r. Brak przesłanki negatywnej z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. zaistniał dopiero od dnia 18 marca 2022 r., a nie w miesiącu złożenia wniosku (tj. listopadzie 2021 r.). Tym samym Kolegium skarżoną decyzją przyznało skarżącemu świadczenie pielęgnacyjne od najwcześniejszego możliwego terminu. Wobec bowiem przyznanego wcześniej skarżącemu ostateczną decyzją, na jego wniosek, prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego do dnia 31 października 2022 r., a która to decyzja została uchylona dopiero 18 marca 2022 r. nie mógł skarżący łączyć obu powyższych świadczeń.
Jak podkreślono powyżej według art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do m.in. specjalnego zasiłku opiekuńczego. Nie można więc – jak słusznie wskazano w wyroku NSA z 19 maja 2021 r. o sygn. I OSK 209/21 – w tym samym czasie korzystać z prawa do obu wymienionych świadczeń. Potwierdza to art. 27 ust. 5 u.ś.r., z którego wynika, że uprawnionemu przysługuje tylko jedno z tych świadczeń, zgodnie z wyborem. Unormowania te mają zapobiec kumulatywnemu pobieraniu świadczeń przysługujących z tego samego powodu, czyli z tytułu niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym członkiem rodziny. Tym samym, nie jest możliwe przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na okres, w którym skarżąca posiadała jednocześnie prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, określone wcześniejszą decyzją, która nie została wzruszona za ten okres. Zgodnie z art. 24 ust. 2 u.ś.r. prawo do świadczeń ustala się od miesiąca, w którym wpłynął wniosek. Jeśli jednak nie jest możliwe kumulatywne pobieranie obu świadczeń, to warunkiem przyznania nowego świadczenia jest rezygnacja z uprzednio przyznanego świadczenia, zmaterializowana w prawem przewidzianej procedurze. Rezygnacja taka nie może jednak – tak jak to początkowo miało miejsce w przedmiotowej sprawie - opierać się tylko na warunkowej deklaracji, gdyż wydanie decyzji pod warunkiem jest wprawdzie według doktryny prawa administracyjnego dopuszczalne, ale tylko wówczas gdy obowiązująca regulacja taką możliwość przewiduje. Konieczne jest zatem, aby przed rozstrzygnięciem o prawie do wyższego świadczenia pielęgnacyjnego, prawo do świadczenia niższego zostało w odpowiedniej procedurze "wstrzymane" albo uchylone.
W niniejszej sprawie, w świetle wskazanych powyżej okoliczności, prawo skarżącego do specjalnego zasiłku opiekuńczego ustało wraz z wydaniem decyzji SKO z 18 marca 2022 r., ze skutkiem od tego dnia – na co wskazano w uzasadnieniu tej decyzji. Dopiero więc od tego dnia odpadła negatywna przesłanka z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. i dlatego też od tego najwcześniejszego możliwego terminu można było przyznać skarżącemu wnioskowane świadczenie, co prawidłowo orzekło SKO we Włocławku w skarżonej decyzji. Dopóki bowiem w przedmiotowej sprawie istniała w obrocie prawnym decyzja o przyznaniu skarżącemu specjalnego zasiłku opiekuńczego, w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką, dopóty niemożliwe było przyznanie mu świadczenia pielęgnacyjnego na okres, w którym był on uprawniony i pobierał opiekuńczy.
Sąd podziela stanowisko Kolegium, zgodnie z którym nie było w tej sprawie podstaw do przyznania skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od dnia 1 listopada 2021 r., tj. począwszy od miesiąca, w którym został złożony wniosek o przyznanie przedmiotowego świadczenia, gdyż w tym czasie, aż do dnia uchylenia decyzji o przyznaniu specjalnego zasiłku opiekuńczego, istniała negatywna materialnoprawna przesłanka z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r., wykluczająca możliwość otrzymania przez stronę za ten sam okres wnioskowanego świadczenia.
Zarzuty skargi okazały się zatem niezasadne. W szczególności podkreślenia wymaga, że zarzuty odnoszące się do żądania wstecznego uchylenia decyzji o przyznaniu specjalnego zasiłku opiekuńczego nie mogły przynieść oczekiwanego skutku w niniejszym postępowaniu. Należało je podnosić ewentualnie w odrębnej skardze na ostateczną decyzję Kolegium z 18 marca 2022 r., w której to organ administracji ostatecznie orzekł o uchyleniu decyzji przyznającej skarżącemu prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego – bez nadania temu orzeczeniu mocy wstecznej. Strona skarżąca reprezentowana w toku postępowania administracyjnego w obu tych sprawach przez profesjonalnych pełnomocników, nie zaskarżyła jednak tej decyzji w ogóle do sadu administracyjnego. Nie ma zatem uzasadnionych podstaw obecne żądanie uchylenia skarżonej decyzji w określonym w skardze zakresie (ustalenia daty, od której przyznano stronie prawo do świadczenia pielęgnacyjnego równoznacznej z dniem uchylenia decyzji o prawie do specjalnego zasiłku opiekuńczego.)
Z tych względów, wskazujących na zgodność z prawem zaskarżonej decyzji, Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.