II SA/Bd 510/23

II SA/Bd 510/23 - Wyrok WSA w Bydgoszczy
Data orzeczenia
2023-08-23
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-05-10
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Sędziowie
Elżbieta Piechowiak
Joanna Brzezińska /sprawozdawca/
Renata Owczarzak /przewodniczący/
Symbol z opisem
6031 Uprawnienia do kierowania pojazdami
Hasła tematyczne
Ruch drogowy
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 1268
art. 102 ust. 2 i art. 49 ust. 1 pkt 3 lit. b
Ustawa z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Renata Owczarzak Sędziowie sędzia WSA Elżbieta Piechowiak sędzia WSA Joanna Brzezińska (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 23 sierpnia 2023 r. sprawy ze skargi M. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] marca 2023 r. nr [...] w przedmiocie zatrzymania prawa jazdy 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] stycznia 2023 r. nr [...], 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz M. C. kwotę 680 (sześćset osiemdziesiąt) złotych, tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Decyzją z 27 lipca 2020 r. (znak WUK-III.5430.2.746.2020), Prezydent Miasta Bydgoszczy zatrzymał M. C. (skarżącemu) prawo jazdy kat. A i B na okres trzech miesięcy od 18 lipca 2020 r. do 18 października 2020 r. włącznie. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że w zawiadomieniu Komendy Miejskiej Policji w Toruniu z dnia 18 lipca 2021 r. poinformowano go przekroczeniu przez skarżącego, w dniu 18 lipca 2020 r., dopuszczalnej prędkości na obszarze zabudowanym o 59 km/h. Z zawiadomieniem przesłano zatrzymane prawo jazdy. Powyższe stanowiło podstawę do rozstrzygnięcia o zatrzymaniu prawa jazdy zgodnie z art. 102 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami (t.j. Dz. U. z 2020 r., poz. 1268 – dalej "u.k.p.").
Decyzją z 23 września 2020 r. (znak WUK-III.5430.2.940.2020), Prezydent Miasta Bydgoszczy przedłużył wskazany w ww. decyzji okres zatrzymania prawa jazdy do 6 miesięcy, od dnia 18 lipca 2020 r. do 18 stycznia 2021 r. włącznie. W uzasadnieniu wskazano, że zgodnie z zawiadomieniem Komendy Miejskiej Policji w Toruniu z 16 września 2020 r. skarżący tego dnia kierował pojazdem pomimo zatrzymanego prawa jazdy. Stanowiło to podstawę do przedłużenia okresu zatrzymania prawa jazdy zgodnie z art. 102 ust. 1d u.k.p.
Wnioskiem z 18 stycznia 2023 r. skarżący zwrócił się o zwrot zatrzymanego prawa jazdy.
Decyzją z 23 stycznia 2023 r. (znak WUK-III.5430.2.746.2020), Prezydent Miasta Bydgoszczy odmówił zwrotu zatrzymanego prawa jazdy. W uzasadnieniu powołał się na treść art. 102 ust. 2 u.k.p., stwierdzając, że skoro prawo jazdy zatrzymano w dniu 18 lipca 2020 r., a wniosek o jego zwrot skarżący złożył w dniu 18 stycznia 2023 r., to okres zatrzymania wyniósł ponad rok. Wobec tego warunkiem zwrotu prawa jazdy jest przystąpienie przez skarżącego do egzaminu kontrolnego sprawdzającego kwalifikację kierowcy i uzyskanie jego pozytywnego wyniku.
W odwołaniu od powyższej decyzji skarżący, reprezentowany przez adwokata, zakwestionował wykładnię przepisów ww. ustawy zaprezentowana przez organ, podkreślając, że prawo jazdy, na podstawie decyzji administracyjnych, było zatrzymane jedynie 6 m-cy, zatem nie dłużej niż rok. Nie ma przy tym znaczenia, kiedy zwrócił się o zwrot zatrzymanego dokumentu.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Bydgoszczy, decyzją z 17 marca 2023 r., (znak SKO-4203/76/2023), utrzymało w mocy rozstrzygnięcie I instancji. W uzasadnieniu, po przywołaniu stanu faktycznego oraz treści art. 102 ust. 2 oraz art. 49 ust. 1 pkt 3 lit. b u.k.p., organ stwierdził, że w sprawie skarżącego zwrot prawa jazdy warunkowany jest przystąpieniem do egzaminu kontrolnego, albowiem upłynął rok od dnia zatrzymania prawa jazdy. W ocenie SKO istotne jest, by okres zatrzymania był okresem ciągłym i nieprzerwanym, bez znaczenia zaś pozostaje na jakiej podstawie prawnej doszło do zatrzymania prawa jazdy. Organ zaaprobował stanowisko, że istotnym jest czas, w jakim w rzeczywistości osoba pozostawała bez prawa jazdy. Wskazał, że upływ trzymiesięcznego okresu, na jaki zatrzymano skarżącemu prawo jazdy, nie oznaczał automatycznego obowiązku jego zwrotu, a zwrot ten warunkowany jest złożeniem wniosku oraz uiszczeniem stosownej opłaty, do czego w niniejszej sprawie, przed upływem roku od dnia zatrzymania, nie doszło.
M. C., reprezentowany przez adwokata, w skardze na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy, zarzucił naruszenie przepisów prawa procesowego w postaci art. 6, art. 7 w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. poprzez niewyczerpujące zebranie i rozpatrzenie materiału dowodowego sprawy, oraz przepisów prawa materialnego w postaci art. 102 ust. 1 pkt 4 i art. 102 ust. 1d i ust. 1c w zw. z art. 102 ust. 2 w zw. z art. 49 ust. 1 pkt 3 lit. b u.k.p. poprzez odmowę zwrotu prawa jazdy pomimo ziszczenia się ku temu ustawowych warunków. Zarzucono nadto naruszenie art. 15 k.p.a. poprzez brak merytorycznego rozpoznania sprawy przez organ II instancji oraz art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy przez organ II instancji wadliwej decyzji I instancji. W uzasadnieniu skargi podniesiono, że organy winny wziąć pod uwagę okres zatrzymania wynikający z konkretnego tytułu prawnego jakim jest decyzja o zatrzymaniu prawa jazdy, a nie okres faktycznego pozostawania skarżącego bez prawa jazdy. Wskazał, że zgodnie z decyzjami Prezydenta okres zatrzymania wyniósł 6 miesięcy, a nie rok – jak przyjęły organy, i nie ma w tej sytuacji podstaw do warunkowania zwrotu prawa jazdy przystąpieniem do egzaminu kontrolnego sprawdzającego kwalifikację kierowcy. Na potwierdzenie wyrażonego stanowiska, skarżący przywołał przykłady z orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie oraz wojewódzkich sądów administracyjnych. Skarżący podniósł nadto, że nie został poinformowany o konieczności złożenia wniosku o zwrot prawa jazdy w ciągu roku od dnia jego zatrzymania pod rygorem konieczności złożenia ww. egzaminu.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Kontrola sądowoadministracyjna, dokonana na zasadach i w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r., poz. 2492) oraz ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r., poz. 259 – dalej "p.p.s.a.") wykazała, że skarga jest zasadna.
Materialnoprawną podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia stanowił art. 102 ust. 2 w zw. z art. 49 ust. 1 pkt 3 lit. b ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. (publ. jak wcześniej wskazano). Zgodnie z pierwszym z powołanych przepisów zwrot zatrzymanego prawa jazdy następuje po ustaniu przyczyny zatrzymania oraz po uiszczeniu opłaty ewidencyjnej. Jeżeli jednak od dnia zatrzymania prawa jazdy upłynął okres przekraczający rok, warunkiem wydania prawa jazdy jest uzyskanie pozytywnego wyniku kontrolnego sprawdzenia kwalifikacji. Jak z kolei wynika z art. 49 ust.1 pkt 3 b u.k.p. sprawdzeniu kwalifikacji w formie egzaminu państwowego podlega osoba ubiegająca się o zwrot zatrzymanego prawa jazdy, którego była pozbawiona na okres przekraczający rok. W takim przypadku, zgodnie z art. 49 ust. 2 ustawy prawo jazdy wydaje się po złożeniu, z wynikiem pozytywnym, odpowiedniego do rodzaju uprawnienia egzaminu państwowego sprawdzającego kwalifikacje.
Treść ww. przepisów nie pozostawia wątpliwości, że warunek zwrotu zatrzymanego prawa jazdy w postaci złożenia egzaminu państwowego sprawdzającego kwalifikacje kierowcy aktualizuje się w sytuacji, gdy od dnia zatrzymania prawa jazdy upłynął okres przekraczający rok.
Spór w niniejszej sprawie skoncentrował się na kwestii tego, czy w jej okolicznościach zaistniały podstawy do uzależnienia zwrotu skarżącemu zatrzymanego w dniu 18 lipca 2020 r. prawa jazdy od uzyskania przez niego pozytywnego wyniku kontrolnego sprawdzenia kwalifikacji. Organy administracji obu instancji zwrot ten warunkują uzyskaniem przez skarżącego pozytywnego wyniku kontrolnego sprawdzenia kwalifikacji, albowiem w ich ocenie okres zatrzymania prawa jazdy przekroczył rok, o czym mowa w art. 102 ust. 2 zd. 2 ww. ustawy. Skarżący zaś zarzuca, że okres zatrzymania prawa jazdy na okres przekraczający rok powinien wynikać z określonego tytułu prawnego (wyroku, postanowienia, decyzji administracyjnej), a w jego przypadku okres zatrzymania prawa jazdy wynosił jedynie 6 miesięcy, zgodnie z decyzją Prezydenta Miasta Bydgoszczy z dnia 23 września 2020 r., nr WUK-III.5430.2.940.2020.
Sąd rozpoznający niniejszą sprawę zgadza się ze stanowiskiem prezentowanym przez skarżącego i tym samym zaprezentowaną przez organy wykładnię art. 102 ust. 2 u.k.p. uznaje za błędną.
Podzielić należy dominujący aktualnie w orzecznictwie pogląd, że wyłącznie okres pozbawienia prawa jazdy wynikający wprost z określonych tytułów prawnych jak wyrok, postanowienie czy decyzja administracyjna, przesądza o terminie pozbawienia prawa jazdy, a nie czas, w jakim w rzeczywistości osoba pozostawała bez tego dokumentu. Koniecznym jest więc wyraźne rozróżnienie wskazanych powyżej okresów, tj. okresu pozbawienia prawa jazdy określonego w konkretnym tytule prawnym (np. decyzji administracyjnej) oraz okresu przez jaki dana osoba rzeczywiście pozostaje bez prawa jazdy (tj. od momentu faktycznego zatrzymania prawa jazdy do momentu jego zwrotu). Wykładnia przepisu art. 102 ust. 2 u.k.p. dokonana przy uwzględnieniu treści art. 49 ust. 1 pkt 3 lit. b u.k.p., a w którym mowa o "pozbawieniu" prawa jazdy na okres przekraczający rok, prowadzi do wniosku, że zwrot prawa jazdy uzależniony jest od uzyskania pozytywnego wyniku kontrolnego sprawdzenia kwalifikacji wyłącznie w sytuacji, gdy okres pozbawienia prawa jazdy, dłuższy niż rok, wynika z konkretnego tytułu prawnego. Nie chodzi tu zatem jedynie o czas, w jakim osoba w rzeczywistości pozostawała bez prawa jazdy (okres od dnia faktycznego zatrzymania prawa jazdy do momentu jego zwrotu).
Linię interpretacyjną art. 102 ust. 2 u.k.p. zbieżną z powyższą orzecznictwo sądowoadministracyjne zaprezentowało m.in. w wyrokach: WSA w Łodzi z 18 czerwca 2019 r., sygn. III SA/Łd 257/19, WSA w Opolu z 13 sierpnia 2019 r., sygn. II SA/Op 217/19, WSA w Gdańsku z 19 października 2017 r. sygn. akt III SAB/Gd 38/17 (dostępne na stronie orzeczenia.nsa.gov.pl), a nadto w nieprawomocnych wyrokach: WSA w Bydgoszczy z 6 września 2022 r., sygn. II SA/Bd 659/22 oraz WSA w Gdańsku z 16 lipca 2020 r., sygn. III SA/Gd 283/20 (dostępne jw.). Stanowi ona kontynuację jednolitej wykładni art. 114 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym, tj. przepisu poprzednio regulującego instytucję zwrotu zatrzymanego prawa jazdy oraz przywrócenia uprawnienia do kierowania pojazdem, a uchylonego z dniem 19 stycznia 2013 r. mocą art. 125 pkt 10 lit. g) u.k.p. (vide: wyrok NSA z dnia 17 listopada 2008 r., sygn. I OSK 1457/07 oraz z dnia 24 października 2012 r., sygn. I OSK 24/12, wraz z cytowanym w nich orzecznictwem, dostępne jw.). Stanowisko to podziela w całości Sąd w składzie rozpoznającym przedmiotowa sprawę.
Przenosząc powyższe na grunt rozpoznawanej sprawy nie budzi wątpliwości, że skoro w decyzji Prezydenta Miasta Bydgoszczy z 23 września 2020 r., nr WUK-III.5430.2.940.2020, mowa jest o zatrzymaniu skarżącemu prawa jazdy na okres od 18 lipca 2020 r. do 18 stycznia 2021 r. włącznie, to okres zatrzymania wynikający z decyzji administracyjnej wynosi 6 miesięcy. Nie może być mowy, jak przyjęły orzekające w sprawie organy, że zatrzymanie prawa jazdy trwało ponad rok, a co wynikać ma z tego, iż dopiero wnioskiem z 18 stycznia 2023 r. skarżący zwrócił się o zwrot zatrzymanego prawa jazdy. Jest to okoliczność irrelewantna z punktu widzenia prawidłowej wykładni art. 102 ust. 2 u.k.p. Organy obu instancji - wyjaśniając, że dla przesłanki upływu roku od dnia zatrzymania prawa jazdy istotne jest, aby to był okres ciągły i nieprzerwany, bez względu na to, na jakiej podstawie prawnej doszło do zatrzymania prawa jazdy i czy zaistniała jedna, czy kilka podstaw prawnych tego zatrzymania - w tej skądinąd prawidłowej tezie - błędnie doszukały się uzasadnienia dla doliczenia do okresu zatrzymania prawa jazdy wskazanego w tytule prawnym (tutaj: decyzji administracyjnej) okresu faktycznego pozostawania bez prawa jazdy. Zgromadzony materiał dowodowy nie daje bowiem podstawy aby stwierdzić, że w okresie od 18 lipca 2020 r., skarżący był w sposób ciągły nieprzerwany pozbawiony prawa jazdy (na jakiejkolwiek innej podstawie prawnej niż ujawnione tu decyzje), łącznie przez okres przekraczający rok.
Mając to na uwadze stwierdzić należy, że błędna wykładnia art. 102 ust. 2 u.k.p. w zw. z art. 49 ust. 1 pkt 3 lit. b u.k.p. doprowadziła do błędnego ich zastosowania w sprawie. Wobec niewątpliwej okoliczności ustania przyczyny zatrzymania (upływ okresu wskazanego w decyzji z dnia 5 lipca 2021 r.), po złożeniu wniosku oraz opłaceniu stosownej opłaty i w razie niezaistnienia ku temu innych przesłanek negatywnych, skarżącemu zatrzymane prawo jazdy powinno zostać zwrócone, zgodnie z dyspozycją 102 ust. 2 zdanie pierwsze u.k.p.
Zasadniczy zarzut skargi okazał się tym samym skuteczny. Sąd nie podzielił jednak zarzutu naruszenia przez organ odwoławczy art. 15 k.p.a. poprzez rozstrzygnięcie sprawy z naruszeniem zasady dwuinstancyjności. Organ odwoławczy podzielił stanowisko organu I instancji i rozstrzygnął sprawę tak samo jak uczynił to Prezydent. Tożsamemu stanowisku dał wyraz co prawda w sposób zwięzły, ale wynikało to ze zwięzłości problemu prawnego zaistniałego w sprawie. Nie zmienia to jednak wniosku, że ten zwięzły problem prawny (zasada liczenia okresu roku, o którym mowa w art. 49 ust. 1 pkt 3 lit. b u.k.p.) rozstrzygnięty został w sposób błędny.
Wskazania co do ponownie prowadzonego postępowania wynikają wprost z powyższego uzasadnienia.
Decyzję zaskarżoną oraz decyzję ją poprzedzającą należało uchylić, o czym Sąd orzekł w punkcie pierwszym sentencji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i art. 135 p.p.s.a. O zwrocie kosztów postępowania w postaci uiszczonego wpisu od skargi (200 zł) oraz wynagrodzenia pełnomocnika będącego adwokatem (480 zł) orzeczono na podstawie art. 200 i 205 § 2 w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2015 r., poz. 1800 ze zm.).