II SA/BD 499/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w BydgoszczyBydgoszcz2025-11-26
NSArolnictwoWysokawsa
opłatawyłączenie gruntówprodukcja rolnaklasa IIIbutwardzenie terenuprzedawnieniekara administracyjna WSAochrona gruntów rolnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w sprawie opłaty za wyłączenie gruntów rolnych z produkcji, wskazując na konieczność zbadania kwestii przedawnienia.

Sprawa dotyczyła opłaty za wyłączenie gruntów rolnych klasy IIIb z produkcji rolnej, ustalonej przez Starostę, a następnie utrzymanej w mocy przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze. Skarżąca spółka kwestionowała ustalenie jej jako sprawcy wyłączenia oraz sposób naliczenia opłaty. Sąd uznał, że organy prawidłowo ustaliły sprawstwo wyłączenia i wysokość opłaty, jednakże uchylił zaskarżoną decyzję z uwagi na konieczność zbadania kwestii przedawnienia wymierzenia opłaty jako kary administracyjnej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy rozpoznał skargę T. sp. z o.o. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Włocławku, która utrzymała w mocy decyzję Starosty R. ustalającą opłatę za wyłączenie gruntów ornych klasy IIIb o powierzchni 0,1202 ha z produkcji rolnej. Skarżąca spółka podnosiła liczne zarzuty dotyczące naruszenia przepisów postępowania i prawa materialnego, kwestionując ustalenie jej jako sprawcy wyłączenia oraz sposób naliczenia opłaty. Sąd, analizując zebrany materiał dowodowy, uznał, że organy administracji prawidłowo ustaliły, iż to skarżąca spółka T. była sprawcą wyłączenia gruntów z produkcji rolnej na przełomie lat 2014/2015 poprzez częściowe utwardzenie terenu. Sąd podzielił również stanowisko organów co do zasadności naliczenia opłaty w wysokości dwukrotnej należności na podstawie art. 28 ust. 1 ustawy o ochronie gruntów rolnych i leśnych, odrzucając argumenty o błędnym wyliczeniu opłaty i zastosowaniu przepisów dotyczących zmniejszenia należności. Jednakże, Sąd dostrzegł, że opłata ta ma charakter sankcyjny (kara administracyjna) i w związku z tym konieczne jest zbadanie kwestii przedawnienia jej wymierzenia na podstawie przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego. Sąd stwierdził, że termin przedawnienia, wynoszący pięć lat od momentu naruszenia prawa (wyłączenia gruntów), upłynął przed wydaniem decyzji przez organ pierwszej instancji, chyba że bieg terminu został przerwany lub zawieszony. Z uwagi na konieczność zbadania tej kwestii, Sąd uchylił zaskarżoną decyzję.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (4)

Odpowiedź sądu

Tak, opłata ta ma charakter sankcyjny i jest traktowana jako kara administracyjna, do której stosuje się przepisy o przedawnieniu z K.p.a.

Uzasadnienie

Sąd oparł się na poglądach doktryny i orzecznictwa, zgodnie z którymi opłaty z art. 28 u.o.g.r.l. są karami administracyjnymi, ponieważ są następstwem naruszenia przepisów ustawy.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (20)

Główne

u.o.g.r.l. art. 28 § ust. 1

Ustawa o ochronie gruntów rolnych i leśnych

W razie stwierdzenia, że grunty zostały wyłączone z produkcji niezgodnie z przepisami niniejszej ustawy, sprawcy wyłączenia ustala się opłatę w wysokości dwukrotnej należności.

k.p.a. art. 189g § § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Administracyjna kara pieniężna nie może zostać nałożona, jeżeli upłynęło pięć lat od dnia naruszenia prawa albo wystąpienia skutków naruszenia prawa.

Pomocnicze

u.o.g.r.l. art. 4 § pkt 11

Ustawa o ochronie gruntów rolnych i leśnych

Przez wyłączenie gruntów z produkcji rozumie się rozpoczęcie innego niż rolnicze lub leśne użytkowanie gruntów; nie uważa się za wyłączenie z produkcji gruntów, o których mowa w art. 2 ust. 1 pkt 3, jeżeli przerwa w rolniczym użytkowaniu tych obiektów jest spowodowana zmianą kierunków produkcji rolniczej i trwa nie dłużej niż 5 lat.

u.o.g.r.l. art. 11 § ust. 1

Ustawa o ochronie gruntów rolnych i leśnych

Wyłączenie z produkcji użytków rolnych wytworzonych z gleb pochodzenia mineralnego i organicznego, zaliczonych do klas I, II, III, IIIa, IIIb, oraz użytków rolnych klas IV, IVa, IVb, V i VI wytworzonych z gleb pochodzenia organicznego, a także gruntów, o których mowa w art. 2 ust. 1 pkt 2-10 oraz gruntów leśnych, przeznaczonych na cele nierolnicze i nieleśne - może nastąpić po wydaniu decyzji zezwalających na takie wyłączenie.

u.o.g.r.l. art. 12 § ust. 6

Ustawa o ochronie gruntów rolnych i leśnych

Przepis dotyczy zasad zmniejszenia opłaty o wartość gruntu, jednak sąd uznał, że nie ma zastosowania w przypadku bezprawnego wyłączenia.

k.p.a. art. 7

Kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek organu do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego.

k.p.a. art. 77 § § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek organu do wszechstronnego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego.

k.p.a. art. 80

Kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek organu do oceny wiarygodności i mocy dowodów.

k.p.a. art. 136 § § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek organu odwoławczego do przeprowadzenia uzupełniającego postępowania dowodowego.

k.p.a. art. 138 § § 1 pkt 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Organ odwoławczy utrzymuje w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

k.p.a. art. 138 § § 2

Kodeks postępowania administracyjnego

Organ odwoławczy uchyla decyzję organu pierwszej instancji i przekazuje sprawę do ponownego rozpatrzenia.

k.p.a. art. 15

Kodeks postępowania administracyjnego

Zasada dwuinstancyjności postępowania.

k.p.a. art. 8

Kodeks postępowania administracyjnego

Zasada pogłębiania zaufania do organów państwowych.

k.p.a. art. 11

Kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek organu do należytego i wyczerpującego informowania stron.

k.p.a. art. 107 § § 3

Kodeks postępowania administracyjnego

Wymogi dotyczące uzasadnienia decyzji.

p.p.s.a. art. 3 § § 1

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej.

p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. a) i c)

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Sąd uchyla decyzję w przypadku naruszenia prawa materialnego lub naruszenia przepisów postępowania.

p.p.s.a. art. 106 § § 3

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Możliwość przeprowadzenia przez sąd dowodów uzupełniających.

k.p.a. art. 189c

Kodeks postępowania administracyjnego

Zasada stosowania ustawy względniejszej dla strony w przypadku zmiany przepisów.

k.p.a. art. 189h

Kodeks postępowania administracyjnego

Przepisy dotyczące przerwania i zawieszenia biegu terminu przedawnienia.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Konieczność zbadania kwestii przedawnienia wymierzenia opłaty jako kary administracyjnej.

Odrzucone argumenty

Kwestionowanie ustalenia sprawstwa wyłączenia gruntów z produkcji rolnej. Kwestionowanie sposobu naliczenia opłaty i jej wysokości. Zarzuty dotyczące naruszenia przepisów postępowania przez organy administracji (np. brak uzupełniającego postępowania dowodowego).

Godne uwagi sformułowania

opłata ta ma charakter sankcyjny jest to kara administracyjna termin 5-letni z art. 189g § 1 k.p.a. upłynąłby – co do zasady – w 2020 r.

Skład orzekający

Halina Adamczewska-Wasilewicz

sprawozdawca

Jerzy Bortkiewicz

przewodniczący

Tomasz Wójcik

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Ustalenie, że opłata za wyłączenie gruntów rolnych z produkcji rolnej ma charakter kary administracyjnej i podlega przepisom o przedawnieniu z K.p.a., a także analiza momentu rozpoczęcia biegu terminu przedawnienia."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji wyłączenia gruntów rolnych z produkcji i naliczenia opłaty sankcyjnej. Kwestia przedawnienia może być różnie interpretowana w zależności od konkretnych okoliczności sprawy i dat naruszenia.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy ważnej kwestii przedawnienia kar administracyjnych, co jest istotne dla wielu przedsiębiorców i obywateli. Analiza przepisów K.p.a. w kontekście ustawy o ochronie gruntów rolnych i leśnych jest wartościowa.

Czy opłata za wyłączenie gruntów rolnych przedawniła się? Sąd bada kluczową kwestię kar administracyjnych.

Sektor

rolnictwo

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II SA/Bd 499/25 - Wyrok WSA w Bydgoszczy
Data orzeczenia
2025-11-26
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2025-07-10
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Sędziowie
Halina Adamczewska-Wasilewicz /sprawozdawca/
Jerzy Bortkiewicz /przewodniczący/
Tomasz Wójcik
Symbol z opisem
6160 Ochrona gruntów rolnych i leśnych
Hasła tematyczne
Opłaty administracyjne
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 82
art. 28 ust. 1
Ustawa z dnia 3 lutego 1995 r. o ochronie gruntów rolnych i leśnych
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jerzy Bortkiewicz Sędziowie sędzia WSA Halina Adamczewska-Wasilewicz (spr.) sędzia WSA Tomasz Wójcik Protokolant starszy sekretarz sądowy Natalia Nowak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 listopada 2025 r. sprawy ze skargi T. sp. z o.o. w R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Włocławku z dnia 6 maja 2025 r. nr KO.411.575.2025 w przedmiocie ustalenia opłaty za wyłączenie gruntów z produkcji rolnej 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Włocławku na rzecz T. sp. z o.o. w R. kwotę 1500 zł (jeden tysiąc pięćset) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] marca 2025 r. Starosta R. ustalił opłatę w wysokości [...] zł dla T. Sp. z o. o. sp.k. (obecnie: T. sp. z o.o.; dalej też: skarżąca) jako sprawcy wyłączenia gruntów ornych klasy IIIb o powierzchni 0,1202 ha
z produkcji rolniczej niezgodnie z przepisami na terenie działek o nr ewide[...], [...] w obrębie M. gm. R.. Organ I instancji wskazał, że został poinformowany przez Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi o możliwości wyłączenia
z produkcji rolniczej niezgodnie z przepisami ustawy o ochronie gruntów rolnych
i leśnych części działek o nr ewide[...], [...], [...] w obrębie M. gmina R.. Do pisma dołączono printscreen zagospodarowania w granicach działek - geoportal. Z urzędu wszczęto postępowanie administracyjne w oparciu o art. 28 ustawy z dnia 3 lutego 1995 r. o ochronie gruntów rolnych i leśnych (Dz.U. z 2024 r. poz. 82 - dalej jako u.o.g.r.l.) dla działek o nr ewidencyjnych [...], [...] stanowiących własność D. R.. W toku postępowania zebrano materiał dowodowy i ustalono, że zlikwidowana spółka T. nie wykonywała żadnych prac związanych z utwardzeniem placu na dz. [...], [...] oraz nigdy nie była właścicielem oraz nie dzierżawiła ww. gruntów. Prezes spółki T. (także członek zarządu zlikwidowanej spółki T.) oświadczył, że spółka T. dzierżawi działki nr [...] od dnia [...] października 2014 r. oraz w celu prowadzenia działalności gospodarczej w roku 2014 oraz 2015 teren został częściowo utwardzony przez wyrównanie terenu i częściowe ułożenie płyt betonowych. Organ I instancji wskazał, że powierzchnia gruntów rolnych klasy IIIb wyłączonych z produkcji rolnej niezgodnie
z przepisami ustawy o ochronie gruntów rolnych i leśnych, zgodnie z mapą zasadniczą
i oględzinami nieruchomości wynosi 0.1202 ha. Według art. 7 u.o.g.r.l. należność za wyłączenie 1 ha gruntów rolnych klasy IIIb wynosi [...] zł. W treści decyzji organ
I instancji przedstawił sposób wyliczenia opłaty.
Rozpoznając złożone odwołanie Samorządowe Kolegium Odwoławcze we [...] decyzją z dnia [...] maja 2025 r. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu na wstępie organ przytoczył treść przepisów u.o.g.r.l. mających zastosowanie w sprawie. Odnosząc się do kwestii czy poprzez dokonane czynności faktyczne (utwardzenie gruntu płytami) doszło do wyłączenia gruntów
z produkcji rolnej organ zauważył, że art. 4 pkt 11 u.o.g.r.l. stanowi, iż przez wyłączenie gruntów z produkcji rozumie się rozpoczęcie innego niż rolnicze lub leśne użytkowanie gruntów; nie uważa się za wyłączenie z produkcji gruntów, o których mowa w art. 2 ust. 1 pkt 3, jeżeli przerwa w rolniczym użytkowaniu tych obiektów jest spowodowana zmianą kierunków produkcji rolniczej i trwa nie dłużej niż 5 lat. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym wskazuje się, że sam fakt zajęcia gruntu rolnego pod drogę dojazdową oznacza rozpoczęcie innego niż rolnicze użytkowania gruntu, a zatem stanowi wyłączenie go z produkcji rolnej nawet jeśli droga dojazdowa powstała
z betonowych płyt. Zdaniem organu zastosowania nie mógł znaleźć art. 11 ust. 3 u.g.r.o.l., gdyż zajęcie przedmiotowych gruntów rolnych pod drogę dojazdową nie stanowi podjęcia natychmiastowych działań interwencyjnych niezbędnych do zwalczania klęsk żywiołowych i ich następstw, jak również usuwania następstw wypadków losowych, jak i działanie to nie było z pewnością niezbędne celem poszukiwania lub rozpoznawania węglowodorów, węgla kamiennego, węgla brunatnego, rud metali. Tym samym stwierdzić należy, że brak jest jakichkolwiek przesłanek dla uznania, iż do wyłączenia gruntów z produkcji rolniczej nie doszło.
Z zebranego w toku postępowania materiału dowodowego, w ocenie SKO, bezspornie wynika, że faktycznie doszło do wyłączenia gruntów z produkcji rolnej. Potwierdzają to wyjaśnienia właściciela nieruchomości, oględziny nieruchomości, treść złożonego odwołania od decyzji uprzednio uchylonej przez Kolegium oraz oświadczenie prezesa zarządu spółki T. z dnia [...] stycznia 2025 r.
Odnosząc się do argumentacji odwołania kwestionującej, że to działania skarżącej spowodowały wyłączenie gruntów z produkcji rolniczej organ zauważył, iż J. K. był członkiem zarządu zlikwidowanej spółki T. i jest prezesem zarządu spółki T., a odpowiedzi udzielił wyłącznie w imieniu spółki T.. Nie można było oczekiwać zatem, że odpowiedzi będą od siebie się różniły. J. K. oświadczył w imieniu spółki T., że płyty betonowe na działkach [...], [...] zostały ułożone przez spółkę w latach 2014 i 2015. Znajduje to potwierdzenie
w oświadczeniu Z. Z., że zlikwidowana na przełomie roku 2011
i 2012 spółka T. nie była właścicielem działek [...], [...] i nie dzierżawiła tych gruntów. Do momentu zakończenia działalności przez spółkę T., spółka ta nie wykonywała żadnych prac związanych z utwardzeniem placu na ww. działkach.
Z danych KRS wynika, że postanowienie o wykreśleniu spółki T. wydane zostało [...] maja 2013 r., zaś uprawomocniło się [...] czerwca 2013 r., zatem nawet jeżeli uznać, iż Z. Z. nie wiedział o czynnościach likwidacyjnych spółki T., gdyż nie był jej likwidatorem, trudno przyjąć, że likwidowana spółka podejmowała jakiekolwiek działania inwestycyjne, w tym związane z utwardzeniem placu.
Ponadto z treści protokołu z oględzin z dnia [...] października 2024 r. wynika, że J. K. wskazał, iż płyty zostały położone na potrzeby spółki T..
Odnosząc się natomiast do zarzutu, że organ I instancji nie weryfikował oświadczenia prezesa zarządu spółki T. z innymi dowodami, w tym zeznaniami świadków, organ wyjaśnił, iż wprawdzie inicjatywa dowodowa w toku prowadzonego postępowania administracyjnego, zgodnie z art. 7 k.p.a., spoczywa na organie administracji publicznej, ale zgodnie z ugruntowanym stanowiskiem sądów administracyjnych obowiązek ten nie zwalnia stron postępowania z czynnego udziału w toczącym się postępowaniu
i inicjowania przeprowadzenia określonych środków dowodowych. Organ ma zatem obowiązek poszukiwania dowodów, jednak nie jest nieograniczony w swoim zakresie, bowiem w świetle orzecznictwa z przepisu art. 77 § 1 k.p.a. nie wynika, że na organ został przerzucony cały ciężar dowodowy w sprawie. W toku postępowania ani w treści odwołania spółka T. nie wskazała, że oświadczenie prezesa zarządu obarczone jest wadami oświadczeń woli. Nie powołano również żadnych dowodów kwestionujących treść złożonego oświadczenia. Jeśli jakaś okoliczność nie została podniesiona przed organami, a nie jest ona okolicznością badaną z urzędu, nie można skutecznie zarzucać, że organy jej nie zbadały. Wobec jednoznacznego oświadczenia spółki T. uznać należało, że brak jest podstaw dla pociągnięcia [...] Sp. z o. o. do odpowiedzialności w związku z dokonanym wyłączeniem.
W złożonej skardze skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji zarzucając:
1) naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia, tj. art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. poprzez nienależyte zgromadzenie i niewszechstronne rozważenie materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, a nadto zaniechanie przeprowadzenia uzupełniającego postępowania dowodowego, co wyrażało się tym, że:
- organ zaniechał dokładnego ustalenia, kiedy i w jakich okolicznościach doszło do powstania pierwszych naniesień na grunt o nr ewidencyjnych [...] i [...] położonych w obrębie M., w gminie R., które miały doprowadzić do ich wyłączenia
z produkcji rolniczej i oparł się wyłącznie na wersji zdarzeń wynikającej z lakonicznych oświadczeń złożonych przez Z. Z. i J. K., chociaż te pozostawały sprzeczne z uprzednio przyjętą przez organ chronologią zdarzeń, nie usuwają wszelkich zaistniałych w sprawie niniejszej wątpliwości, a nadto pozostają w sprzeczności z treścią ujawnionego dokumentu w postaci decyzji Wójta Gminy R. o nr [...] z dnia [...] maja 2013 r. w przedmiocie wydania warunków zabudowy,
- organ nie zweryfikował, np. w oparciu o zeznania świadków innych niż osoby związane ze spółkami T. Sp. z.o.o. oraz T. Sp. z.o.o., czy naniesień na grunt dokonał jeden podmiot czy więcej podmiotów, ewentualnie, które z tych naniesień były pierwsze chronologicznie i doprowadziły do czasowego lub trwałego wyłączenia gruntu z produkcji rolniczej oraz kiedy dokładnie miało to miejsce apriorycznie przyjmując, że przyznane przez J. K. "ułożenie płyt betonowych" było pierwszą aktywnością danego rodzaju prowadzącą do wyłączenia gruntu
z produkcji rolnej, co stanowi o braku obiektywizmu organu,
- organ nie zweryfikował czy miała miejsce sytuacja, że naniesienie wykorzystywane przez jeden podmiot powstało z inicjatywy i z działania podmiotu uprzednio władającego
nieruchomością, a nadto jaką konkretnie powierzchnię gruntów naniesienia te obejmują
(całość czy część działek gruntu o nr ewide[...] i [...],
- organ dokonując ustaleń faktycznych oparł się na oświadczeniu złożonym przez Z. Z., tj. osobę nieuprawnioną do składania oświadczeń w imieniu T. Sp. z.o.o., albowiem osoba ta jest byłym członkiem zarządu zlikwidowanej Spółki, zaś z chwilą wszczęcia procesu jej likwidacji utraciła jakiekolwiek uprawnienia do składania oświadczeń w jej imieniu i na jej rzecz, a uprawnienie takie przysługiwało wyłącznie likwidatorowi, który z uwagi na zawiłość sprawy oraz jej historyczny charakter nie był w stanie udzielić informacji w zakreślonym terminie i poprosił o jego prolongatę, co wskazuje na trudność w rekonstrukcji przez niego stanu faktycznego,
- organ prowadząc postępowanie dowodowe, a na późniejszym etapie - oceniając zgromadzony materiał dowodowy - wykazał się kierunkowym zapatrywaniem i przyjął aprioryczne i nieznajdujące oparcia w faktach założenie, które nie ma charakteru obiektywnego i stosownie do którego to T. Sp. z.o.o. jest sprawcą wyłączenia gruntów z produkcji rolniczej;
2) naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia, tj. art. 136 § 1 k.p.a. w zw. z art. 7b k.p.a. poprzez:
- zaniechanie przeprowadzenia przez organ odwoławczy z urzędu uzupełniającego postępowania dowodowego, pomimo że okoliczności, które wymagały wyjaśnienia miały charakter istotny dla rozstrzygnięcia sprawy;
- zaniechanie podjęcia przez tenże organ wszelkich działań we współpracy z innymi organami, tj. Wójtem Gminy R., zmierzających do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i prawnego, co w konsekwencji doprowadziło do przypisania Spółce roli sprawcy wyłączenia gruntów z produkcji rolniczej w sposób niezgodny z prawem;
3) naruszenie prawa procesowego, tj. art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez niewłaściwe zastosowanie oraz art. 138 § 2 k.p.a. poprzez zaniechanie jego zastosowania
w sytuacji, gdy w analizowanej sprawie zachodziła potrzeba uchylenia decyzji Starosty [...] z uwagi na zaistniałe uprzednio naruszenia przepisów postępowania oraz konieczność przeprowadzenia postępowania dowodowego w takim zakresie, który ma istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy (chociażby celem pozyskana informacji od Wójta Gminy R. służących weryfikacji danych podmiotu inicjującego proces inwestycyjny na działkach gruntu o nr ewid.[...] i [...]
4) naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia, tj. art. 15 k.p.a. w zw. z art. 8 k.p.a. w zw. z art. 11 w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. poprzez zaniechanie rozpoznania jednego z zarzutów formułowanych przez skarżącą (dotyczącego naruszenia prawa materialnego, tj. art. 28 ust. 1 w zw. z art. 12 ust. 6 u.o.g.r.l. poprzez błędną wykładnię i w konsekwencji zaniechanie zastosowania)
i zaniechanie przedstawienia jakiegokolwiek uzasadnienia dla takiej postawy organu, co w konsekwencji doprowadziło do pozbawienia skarżącej uprawnienia do rozpoznania całokształtu jej sprawy przez organy obydwu instancji, a nadto poprzez sporządzenie uzasadnienia zaskarżonej decyzji w sposób wręcz bliźniaczo podobny do decyzji o nr [...], co z kolei doprowadziło stronę do przekonania, że potraktowano ją
i niniejszą sprawę zbiorczo, sztampowo, schematycznie, bez wnikania w racje
i okoliczności przez nią przedstawiane, a sporządzone w takim kształcie uzasadnienie decyzji nie miało na celu przekonania Spółki do słuszności rozstrzygnięcia.
Z daleko posuniętej ostrożności i na wypadek uznania, że to Spółka jest sprawcą wyłączenia gruntów z produkcji rolniczej, skarżąca zarzuciła również:
5) naruszenie prawa materialnego, tj. art. 28 ust. 1 w zw. z art. 12 ust. 6 u.o.g.r.l. poprzez błędną ich wykładnię i w konsekwencji zaniechanie zastosowania do wyliczenia wysokości opłaty naliczonej na rzecz Spółki, zasad naliczania należności, tj. zasady zmniejszenia przedmiotowej opłaty o wartość gruntu ustaloną według cen rynkowych stosowanych w danej miejscowości w obrocie gruntami, w dniu faktycznego wyłączenia tego gruntu z produkcji, zasady przyjęcia za podstawę do dokonania dalszych obliczeń całej powierzchni działek o nr ewid.[...] i [...], a nie ich fragmentów objętych naniesieniami, co skutkowało ustaleniem opłaty na zawyżonym poziomie.
Spółka wniosła o przeprowadzenie dowodu z dokumentu w postaci decyzji Wójta Gminy R. o nr [...] z dnia [...] maja 2013 r. w przedmiocie warunków zabudowy dla inwestycji przewidzianej do realizacji na nieruchomości sąsiedniej, składającej się z działek gruntu o nr ewid.[...] i [...] położonych obok działek gruntu o nr ewid.[...] i [...], w obrębie M., w gminie R., z którymi to działkami tworzą całość gospodarczą, na okoliczność: tożsamości podmiotu, na rzecz którego wydano decyzję zezwalającą na dokonanie inwestycji na terenie ww. działek gruntu, uprzedniego charakteru decyzji w stosunku do działań w postaci ułożenia płyt betonowych, przy czym skarżąca wskazała, że ma on charakter niezbędny dla wyjaśnienia istotnych wątpliwości w sprawie i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje:
Zgodnie z dyspozycją art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo
o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 1267), zwanej dalej: p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Na podstawie art. 145 p.p.s.a. kontrola ta sprawowana jest w zakresie oceny zgodności zaskarżonych do sądu decyzji
i postanowień z obowiązującymi przepisami prawa materialnego jak i przepisami proceduralnymi - o ile ich naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. treść wydanej decyzji lub postanowienia.
Kontroli sądu w niniejszym postępowaniu poddana jest decyzja w przedmiocie ustalenia opłaty w wysokości [...] zł dla T. Sp. z o. o. sp.k. (obecnie T. sp. z o.o.) jako sprawcy wyłączenia gruntów ornych klasy IIIb o powierzchni 0,1202 ha z produkcji rolniczej, niezgodnie z przepisami u.o.g.r.l., na terenie działek o nr ewide[...], [...], w obrębie M. gm. R..
Skarżąca Spółka podnosi wiele zarzutów dotyczących naruszenia prawa materialnego
i procesowego.
W ocenie Sądu skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek z innych przyczyn niż
w niej podniesione.
Na wstępie podać należy, że obowiązek uiszczenia należności i opłat rocznych
z tytułu zmiany przeznaczenia gruntów został uregulowany w ustawie z dnia 3 lutego 1995 r. o ochronie gruntów rolnych i leśnych. Zgodnie z art. 4 pkt 11 u.o.g.r.l. przez wyłączenie gruntów z produkcji rozumie się rozpoczęcie innego niż rolnicze lub leśne użytkowanie gruntów; nie uważa się za wyłączenie z produkcji gruntów, o których mowa w art. 2 ust. 1 pkt 3, jeżeli przerwa w rolniczym użytkowaniu tych obiektów jest spowodowana zmianą kierunków produkcji rolniczej i trwa nie dłużej niż 5 lat. Na podstawie art. 11 ust. 1 u.o.g.r.l. wyłączenie z produkcji użytków rolnych wytworzonych z gleb pochodzenia mineralnego i organicznego, zaliczonych do klas I, II, III, IlIa, Illb, oraz użytków rolnych klas IV, IVa, IVb, V i VI wytworzonych z gleb pochodzenia organicznego, a także gruntów, o których mowa w art. 2 ust. 1 pkt 2-10 oraz gruntów leśnych, przeznaczonych na cele nierolnicze i nieleśne - może nastąpić po wydaniu decyzji zezwalających na takie wyłączenie.
Z kolei przepis art. 28 ust. 1 u.o.g.r.l. stanowi, iż w razie stwierdzenia, że grunty zostały wyłączone z produkcji niezgodnie z przepisami niniejszej ustawy, sprawcy wyłączenia ustala się opłatę w wysokości dwukrotnej należności.
Przesłanką zastosowania normy określonej w art. 28 ust. 1 u.o.g.r.l. jest zatem stwierdzenie, że grunty nie przeznaczone w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego na cele nierolnicze lub nieleśne lub nieobjęte zapisami miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego zostały faktycznie wyłączone z produkcji rolnej bez decyzji, o której mowa w art. 11 ust. 1 i 2 ustawy. Przez pojęcie "wyłączenia
z produkcji" zdefiniowane w przepisie art. 4 pkt 11 u.o.g.r.l. należy rozumieć "rozpoczęcie innego niż rolnicze lub leśne użytkowania gruntów". Zaznaczyć należy, że przepis art. 28 ust. 1 wprowadza generalną zasadę wymierzenia opłaty w formie sankcji dla sprawcy deliktu administracyjnego, jakim jest wyłączenie gruntu z produkcji rolnej niezgodnie z przepisami ustawy, tj. bez decyzji zezwalającej na to wyłączenie. Przepis ten nie tylko wprowadza regułę ustalania sankcji, ale też w sposób jednoznaczny wskazuje na jej adresata, tj. na sprawcę wyłączenia. Logicznym zatem jest, że ustawodawca obowiązek ponoszenia ciężarów związanych z wyłączeniem z produkcji rolnej, w tym także tych mających wymiar sankcji, nałożył na podmiot, który wyłączenia takiego dokonał, tj. rozpoczął inne niż rolnicze użytkowanie gruntów.
W ocenie Sądu, organ prawidłowo zastosował przepisy, o których mowa wyżej. Ustalił bowiem fakt wyłączenia z produkcji rolnej działek nr [...], których klasa bonitacyjna wymagała uzyskania wcześniejszej decyzji o zezwoleniu na takie wyłączenie, a która to decyzja nie została wydana. Ponieważ grunt wyłączony
z produkcji rolnej, a objęty niniejszym postępowaniem, nie był objęty zapisami miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego, i został faktycznie wyłączony
z produkcji rolnej bez uzyskania wcześniejszej decyzji o zgodzie na takie wyłączenie (co jest okolicznością niesporną), organ obowiązany był stosować przepis art. 28 ust. 1 u.o.g.r.l., tj. ustalić opłatę w wysokości dwukrotnej należności, zobowiązując do jej uiszczenia sprawcę wyłączenia. Wyłączenie polegało na "częściowym utwardzeniu poprzez wyrównanie terenu i tymczasowym położeniu płyt betonowych". Zasadne było ustalenie tej opłaty (po wcześniejszym wyłączeniu gruntu z produkcji rolnej)
i zobowiązanie do jej zapłaty przez sprawcę wyłączenia, tj. skarżącą Spółkę. Zdaniem Sądu, brak bowiem podstaw do podważania m.in. oświadczenia z dnia [...] listopada 2024 r. ówczesnego prezesa Zarządu T. Sp. z o.o. – J. K., który oświadczył, że działki o nr [...] od [...] października 2014 r. są dzierżawione w celu prowadzenia działalności gospodarczej. W 2014 r. oraz 2015 r. teren objęty ww. działkami został częściowo utwardzony poprzez wyrównanie terenu
i tymczasowe ułożenie płyt betonowych. Utwardzenie było niezbędne, aby w pełni korzystać z wybudowanej na sąsiedniej działce hali produkcyjnej (wraz z lakiernią proszkową). Dodał też, że zmieniające się w tym czasie radykalnie "przepisy i ustawy
o ochronie gruntów rolnych (w tym w szczególności o ochronie ziemi rolnej kl. III) uniemożliwiły uzyskanie odpowiednich zgód od tut. Urzędów i dokończenie inwestycji
w zaplanowanej formie, podobnie jak uniemożliwiły dalszy rozwój zakładu."
Ponadto należy mieć na uwadze, że z oświadczenia z dnia [...] października 2024 r. Z. Z. (członka zarządu zlikwidowanej Spółki z o.o. T.) wynika, iż zlikwidowana na przełomie lat 2011 i 2012 spółka T. nie była właścicielem działek [...], [...] i nie dzierżawiła tych gruntów. Do momentu zakończenia działalności przez spółkę T., spółka ta nie wykonywała żadnych prac związanych
z utwardzeniem placu na ww. działkach. Jak wynika z danych KRS postanowienie
o wykreśleniu spółki T. wydane zostało [...] maja 2013 r., zaś uprawomocniło się
[...] czerwca 2013 r.
Zatem rację ma organ, że jeżeli nawet uznać, iż Z. Z. nie wiedział
o czynnościach likwidacyjnych spółki T., gdyż nie był jej likwidatorem, to trudno przyjąć, iż likwidowana spółka podejmowała jakiekolwiek działania inwestycyjne, w tym związane z utwardzeniem placu. Jednocześnie należy podkreślić, że nie ma żadnych przeszkód prawnych, aby jako dowód w rozumieniu art. 75 § 1 k.p.a. dopuścić m.in. oświadczenie byłego członka spółki T.. Zgodnie z tym przepisem jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. W szczególności dowodem mogą być dokumenty, zeznania świadków, opinie biegłych oraz oględziny. Zatem okoliczność, że spółka T. została zlikwidowana, a Z. Z. z oczywistych względów nie pełni już funkcji jej reprezentanta, nie oznacza, iż nie należy jako dowodu dopuścić jego oświadczenia na okoliczność dotyczącą ewentualnego dysponowania spornymi działkami przez spółkę T.. Były członek zarządu niewątpliwie może posiadać wiedzę, co do roli spółki T. w zakresie dysponowania wskazanymi działkami.
Należy też mieć na uwadze, iż do protokołu z oględzin z dnia [...] października 2023 r. J. K. podał, że płyty zostały położone "dla celów prowadzenia firmy T. Sp. z o.o.".
Ponadto wg. oświadczenia D. Sp. z o. o. z dnia [...] stycznia 2025 r., Spółka ta nie posiada żadnych umów dzierżawy działek zawartych ze spółką T..
Wprawdzie w pierwszym oświadczeniu J. K. wskazał jako termin dokonania wyrównania gruntu i położenia płyt betonowych – przełom lat 2013/2014, jednak w późniejszym oświadczeniu podał lata 2014/2015, co jest spójne z pozostałymi dowodami.
Reasumując tę część rozważań należy za trafne uznać stanowisko organów co do ustalenia, że to skarżąca Spółka T. była sprawcą wyłączenia wskazanych działek z produkcji rolnej, co miało miejsce na przełomie lat 2014/2015.
W świetle tego nie ma znaczenia dla oceny sprawy okoliczność kto prowadził inwestycje na sąsiednich działkach.
Odnosząc się do zarzutów skargi wskazać należy, że obszar wyłączenia
z produkcji rolnej gruntów o powierzchni 0,1202 ha został ustalony w programie geodezyjnym Ewmapa (wydruk mapy w aktach sprawy administracyjnej). Zakres tzw. "bt." (beton) został pozyskany z operatu technicznego o wskazanym przez organ
I instancji numerze i jest zgodny z protokołem oględzin. Uwzględniając te dane, organ
I instancji na s. 2 decyzji podał matematyczne wyliczenie ustalonej opłaty, a analiza zastosowanych parametrów nie budzi wątpliwości tut. Sądu. Powyższe potwierdza także powierzchnia działek stanowiąca grunty orne wynikająca z wypisu z rejestru gruntów, która jest większa niż przyjęta do naliczenia opłaty. Zatem wbrew twierdzeniom skarżącej organ nie ustalił opłaty od całej powierzchni działek oznaczonych jako grunty orne klasy IIIb, lecz tylko od części wyłączonej z produkcji rolnej.
Ponadto nie zasługuje na uwzględnienie zarzut naruszenia art. 28 ust. 1 w zw.
z art. 12 ust. 6 u.o.g.r.l., ponieważ nie ma on zastosowania w przedmiotowej sprawie.
W tym kontekście na akceptację zasługuje stanowisko organu odwoławczego, zgodnie z którym zmniejszanie należności o wartość rynkową gruntu jest dopuszczalne tylko
w sytuacji działań zgodnych z prawem. Jeżeli wyłączenie nastąpiło bezprawnie, a przez to należy rozumieć wyłączenie bez wymaganej przepisami ustawy odpowiedniej decyzji, zmniejszanie należności o wartość gruntu nie znajduje uzasadnienia (zob. wyrok WSA w Białymstoku z 15.09.2023 r., sygn. akt II SA/Bk 630/23).
Prawidłowo zatem ustalono powierzchnię wyłączonych gruntów i dokonano zasadnego wyliczenia należnej opłaty w rozumieniu art. 28 ust. 1 u.o.g.r.l. w kwocie [...]zł. W ocenie Sądu niezasadne są zarzuty skargi w tym zakresie, zarówno co do rzekomego naruszenia wskazanych w niej przepisów prawa procesowego i prawa materialnego.
Nie można zatem uznać za usprawiedliwiony zarzut, że sprawcę wyłączenia gruntów
z produkcji rolnej, obszar faktycznego wyłączenia gruntów z produkcji rolnej,
a w konsekwencji wysokość opłaty, ustalono w nieprawidłowej wielkości czy w oparciu o niedostatecznie dokładnie ustalony i oceniony stan faktyczny.
Podnieść jednak należy, że sprawa wymaga oceny pod kątem przedawnienia wymierzenia opłaty na podstawie art. 28 u.o.g.r.l. i w tym zakresie powstały wątpliwości, które wymagają dalszego zbadania. Sąd zauważa, że zagadnieniem przedawnienia ustalenia opłaty z tytułu wyłączenia gruntów ornych z produkcji rolnej zajmowały się już sądy administracyjne np. WSA w Krakowie w wyroku z dnia 18 września 2025 r.
o sygn. akt II SA/Kr 739/25. Sąd w tut. składzie podziela poglądy wyrażone w tym wyroku i posłuży się także zaprezentowaną w nim argumentacją.
Zatem ustalenia wymaga, czy opłata uległa przedawnieniu określonemu w art. 189g § 1 k.p.a. Rozważania tego zagadnienia należy rozpocząć od tego, czy do opłaty podwyższonej z art. 28 ust. 1 u.o.g.r.l. stosujemy przepisy kodeksu postępowania administracyjnego o karach administracyjnych. Uzależnione jest to od odpowiedzi na pytanie, czy opłata ta jest sankcją, czyli karą administracyjną.
W literaturze prezentowany jest pogląd, że "(...) Instrumenty prawne określone
w art. 28 u.o.g.r.l. zostały przez ustawodawcę nazwane opłatami. Ponieważ jednak ponoszenie takich opłat jest następstwem naruszenia przepisów ustawy, nie są to "czyste" instrumenty finansowe, lecz są w istocie karami. Z teoretycznego punktu widzenia można je nazwać opłatami sankcyjnymi, będącymi wyrazem odpowiedzialności prawnej za naruszenie przepisów ustawy" (por. D. Danecka, W. Radecki, Ochrona gruntów rolnych i leśnych. Komentarz, wyd. VI, LEX/el. 2024). Ponadto wskazuje się, że "opłaty przewidziane w art. 28 u.o.g.r.l. mają charakter sankcyjny; nałożenie opłat przewidzianych w art. 28 ust. 1 i 2 jest następstwem naruszenia przepisów ustawy, co wpływa na ich charakter i pozwala kwalifikować je jako kary administracyjne. Są to bowiem kary nakładane w drodze aktów administracyjnych na podmioty zachowujące się sprzecznie ze stosownymi normami prawnymi, co określane jest jako delikt administracyjny (zob. uchwała NSA z dnia 2 grudnia 1998 r., sygn. akt OPS 13/98, ONSA 1999, Nr 2, poz. 46)." (por. J. Bieluk, D. Łobos-Kotowska, Ustawa o ochronie gruntów rolnych i leśnych. Komentarz, wyd. 1, 2015). Pogląd ten jest akceptowany również w orzecznictwie. Jak zauważył WSA
w Poznaniu "opłata za niezgodne z prawem wyłączenie gruntów rolnych lub leśnych
z produkcji jest sankcją administracyjną - administracyjną karą pieniężną mającą charakter prewencyjno-represyjny. Jest ona wymierzana za naruszenie obowiązku wynikającego z dyrektywy ustanowionej w art. 11 ust. 1 u.o.g.r.l." (por. prawomocny wyrok WSA w Poznaniu z dnia 26 września 2024 r., sygn. akt II SA/Po 202/24 – wraz
z powołanym tam obszernym orzecznictwem).
Tut. Sąd podziela powyższe poglądy uznając, że opłata, o której mowa w art. 28 ust. 1 u.o.g.r.l., jest karą administracyjną, do której mają zastosowanie przepisy k.p.a.
o karach administracyjnych zawarte w dziale IVa k.p.a.
Odnosząc się zatem do przepisów wymienionego działu Kodeksu postępowania administracyjnego, wskazać należy art. 189a § 1 i 2, zgodnie z którym w sprawach nakładania lub wymierzania administracyjnej kary pieniężnej lub udzielania ulg w jej wykonaniu stosuje się przepisy niniejszego działu (§ 1). Natomiast w przypadku uregulowania w przepisach odrębnych:
1) przesłanek wymiaru administracyjnej kary pieniężnej,
2) odstąpienia od nałożenia administracyjnej kary pieniężnej lub udzielenia pouczenia,
3) terminów przedawnienia nakładania administracyjnej kary pieniężnej,
4) terminów przedawnienia egzekucji administracyjnej kary pieniężnej,
5) odsetek od zaległej administracyjnej kary pieniężnej,
6) udzielania ulg w wykonaniu administracyjnej kary pieniężnej
- przepisów IVa k.p.a.w tym zakresie nie stosuje się (§ 2).
Analizując zatem z punktu widzenia tego przepisu przedmiotową opłatę, dostrzec trzeba, że przesłanki jej wymierzania zostały określone w art. 28 u.o.g.r.l., co oznacza, że w tym zakresie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego nie będą miały zastosowania. Inaczej ma się rzecz z przepisami dotyczącymi przedawnienia, gdyż
w tej materii ustawa o ochronie gruntów rolnych i leśnych w odniesieniu do opłat nie zawiera regulacji. Zatem w sprawie co do zasady będzie miał zastosowanie art. 189g
§ 1 k.p.a., który stanowi, że administracyjna kara pieniężna nie może zostać nałożona, jeżeli upłynęło pięć lat od dnia naruszenia prawa albo wystąpienia skutków naruszenia prawa. Ponadto art. 189g § 2 k.p.a. przewiduje, że § 1 nie stosuje się do spraw,
w przypadku których przepisy odrębne przewidują termin, po upływie którego nie można wszcząć postępowania w sprawie nałożenia administracyjnej kary pieniężnej lub stwierdzenia naruszenia prawa, w następstwie którego może być nałożona administracyjna kara pieniężna. Jednocześnie w myśl art. 189g § 3 k.p.a. administracyjna kara pieniężna nie podlega egzekucji, jeżeli upłynęło pięć lat od dnia,
w którym kara powinna być wykonana.
Z kolei z art. 189g § 1 w zw. z art. 189b § 1 k.p.a. wynika, że właściwy organ nie może nałożyć administracyjnej kary pieniężnej w drodze decyzji administracyjnej (a więc wydać tego rodzaju decyzji w pierwszej instancji), jeżeli od dnia naruszenia prawa albo wystąpienia skutków naruszenia prawa upłynęło co najmniej pięć lat. Takie ujęcie normatywne ograniczenia czasowego wykonywania kompetencji jurysdykcyjnej jest równoważne z przepisami, które wprost stanowią, że po upływie określonego terminu od dnia pewnego zdarzenia prawnego nie wydaje się decyzji ustalającej (nakładającej) skonkretyzowany obowiązek administracyjnoprawny (por. wyrok NSA z dnia 3 lipca 2024 r., sygn. akt II GSK 2387/23).
W tym miejscu należy jednakże zaznaczyć, że przepisy działu IVa
o administracyjnych karach pieniężnych zostały wprowadzone ustawą z dnia 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2017 r., poz. 935) z dniem 1 czerwca 2017 r. Wcześniej
w zakresie przedawnienia opłat z art. 28 u.o.g.r.l. stosowano art. 68 Ordynacji podatkowej, co oznaczało, że termin przedawnienia odnośnie opłaty biegł od daty, gdy organ dowiedział się o naruszeniu prawa albo - przy prawidłowym działaniu - mógł się dowiedzieć i miał rzeczywisty trzyletni termin do ich wymiaru. Powstaje pytanie, które przepisy należy stosować, gdy naruszenie prawa nastąpiło przed dniem 1 czerwca 2017 r., a nie wszczęto wówczas postępowania administracyjnego, czyli tak jak
w niniejszej sprawie - wyłączenie gruntów ornych z produkcji rolnej miało miejsce na przełomie lat 2014 i 2015. Na to pytanie odpowiada art. 189c k.p.a., który stanowi: "Jeżeli w czasie wydawania decyzji w sprawie administracyjnej kary pieniężnej obowiązuje ustawa inna niż w czasie naruszenia prawa, w następstwie którego ma być nałożona kara, stosuje się ustawę nową, jednakże należy stosować ustawę obowiązującą poprzednio, jeżeli jest ona względniejsza dla strony."
W ocenie tut. Sądu w realiach niniejszej sprawy dla stanów naruszenia mających miejsce przed dniem 1 czerwca 2017 r. względniejszy jest przepis art. 189g § 1 k.p.a. Przy czym należy odróżnić "naruszenie prawa" od "stanu naruszenia praw". Naruszenie prawa, jeśli jest wywołane konkretnym zdarzeniem, daje się umiejscowić w miejscu
i czasie. Jeśli na skutek danego zdarzenia będącego owym naruszeniem trwa od tego momentu "stan bezprawia", to jest to odmienna kategoria poznawcza.
W przypadku naruszeń jednorazowych polegających na działaniu, czas działania jest czasem naruszenia prawa (niedopełnienia obowiązku, naruszenia zakazu), od którego biegnie termin przedawnienia nałożenia administracyjnej kary pieniężnej (karalności) (tak: Jaśkowska Małgorzata, Wilbrandt-Gotowicz Martyna, Wróbel Andrzej, Komentarz aktualizowany do Kodeksu postępowania administracyjnego LEX/el. 2025). Przy delikcie jednoczynowym zwykłym momentem naruszenia prawa - a zatem momentem początkowym biegu terminu przedawnienia - jest ostatni moment działania sprawcy (komentarz do KPA pod red. Hanny Knysiak - Sudyka, publ. Lex/el.). Przy czym, jak to już wskazano, nie należy mylić działania sprawcy będącego naruszeniem prawa,
z trwaniem stanu bezprawia na skutek naruszenia. Aby przekonać się, czym jest owo naruszenie prawa w przedmiotowej sprawie, należy sięgnąć ponownie do art. 28 ust. 1 u.o.g.r.l., który wskazuje, że opłata należy się w razie stwierdzenia, że grunty zostały wyłączone z produkcji niezgodnie z przepisami ustawy. Nie ulega zatem wątpliwości, że owo naruszenie prawa - to moment wyłączenia gruntów z produkcji rolnej. Z kolei o tym, czym jest wyłączenie - stanowi art. 4 pkt 11 u.o.g.r.l.: gdy mowa o wyłączeniu gruntów
z produkcji - rozumie się przez to rozpoczęcie innego niż rolnicze lub leśne użytkowanie gruntów; nie uważa się za wyłączenie z produkcji gruntów, o których mowa w art. 2 ust. 1 pkt 3, jeżeli przerwa w rolniczym użytkowaniu tych obiektów jest spowodowana zmianą kierunków produkcji rolniczej i trwa nie dłużej niż 5 lat. Czyli moment wyłączenia identyfikowany jest z rozpoczęciem innego niż rolnicze lub leśne użytkowania gruntów.
Należy wobec tego stwierdzić, że aby ustalić początek biegu terminu przedawnienia z art. 189g § 1 k.p.a. w niniejszej sprawie, należy ustalić kiedy wyłączono grunty z produkcji rolnej, czyli kiedy skarżąca Spółka rozpoczęła inne niż rolnicze ich użytkowanie, kiedy na tych gruntach doszło do utwardzenia i położenia płyt betonowych. Zastrzec zarazem należy, że zdarzeniem prawnym determinującym rozpoczęcie biegu terminu przedawnienia nie jest dzień ujawnienia naruszenia prawa
w wyniku np. otrzymania informacji z Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi lub przeprowadzenia postępowania kontrolnego.
Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy należy stwierdzić, że skoro z materiału dowodowego wynika, iż wyrównanie terenu i położenie płyt betonowych miało miejsce na przełomie 2014 r. i 2015 r., to nie budzi wątpliwości, że termin 5-letni z art. 189g § 1 k.p.a. upłynąłby – co do zasady – w 2020 r. Z kolei decyzja organu I instancji została wydana [...] marca 2025 r. i [...] [...] marca 2025 r.,
a zatem przyjmując, że wyłączenie z produkcji rolnej gruntu zostało zakończone w 2015 r., to nie budzi wątpliwości, że wydanie decyzji o nałożeniu kary nastąpiło po upływie terminu z art. 189g § 1 k.p.a.
Jednak należy mieć na uwadze przepisy art. 189h k.p.a., który przewiduje możliwość przerwania i zawieszenia biegu terminu przedawnienia. Zgodnie z tym przepisem bieg terminu przedawnienia nałożenia administracyjnej kary pieniężnej przerywa ogłoszenie upadłości strony (§ 1). Po przerwaniu biegu terminu przedawnienia nałożenia administracyjnej kary pieniężnej biegnie on na nowo od dnia następującego po dniu uprawomocnienia się postanowienia o zakończeniu lub umorzeniu postępowania upadłościowego (§ 2). Natomiast jeżeli ogłoszenie upadłości strony nastąpiło przed rozpoczęciem biegu terminu przedawnienia nałożenia administracyjnej kary pieniężnej, bieg tego terminu rozpoczyna się od dnia następującego po dniu uprawomocnienia się postanowienia o zakończeniu lub umorzeniu postępowania upadłościowego (§ 3).
Stosownie zaś do art. 189h § 4 k.p.a. bieg terminu przedawnienia nałożenia administracyjnej kary pieniężnej nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu
z dniem:
1) wniesienia środka zaskarżenia od decyzji w przedmiocie administracyjnej kary pieniężnej do sądu administracyjnego albo sądu powszechnego, albo skargi kasacyjnej od prawomocnego orzeczenia w przedmiocie administracyjnej kary pieniężnej;
2) wniesienia żądania ustalenia przez sąd powszechny istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego lub prawa;
3) doręczenia zarządzenia zabezpieczenia w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, jeżeli przepisy odrębne przewidują możliwość zarządzenia zabezpieczenia;
4) wydania postanowienia o zawieszeniu postępowania na podstawie art. 97 § 1 pkt 2 4.
Z kolei zgodnie z art. 189h § 5 k.p.a. termin przedawnienia nałożenia administracyjnej kary pieniężnej rozpoczyna się, a po zawieszeniu biegnie dalej, od dnia następującego po dniu:
1) uprawomocnienia się orzeczenia sądu administracyjnego albo sądu powszechnego właściwego do rozpoznania odwołania od decyzji w przedmiocie administracyjnej kary pieniężnej, albo odmowy przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania przez Sąd Najwyższy, oddalenia skargi kasacyjnej, albo uchylenia przez Sąd Najwyższy zaskarżonego wyroku i orzeczenia co do istoty sprawy;
2) uprawomocnienia się orzeczenia lub ogłoszenia prawomocnego orzeczenia sądu powszechnego w sprawie ustalenia istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego lub prawa;
3) zakończenia postępowania zabezpieczającego w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji;
4) podjęcia postępowania w przypadku, o którym mowa w art. 97 § 2.
Mając powyższe na uwadze, organ ponownie rozpoznając sprawę przyjmie, że:
? w sprawie ma zastosowanie art. 189g § 1 k.p.a.;
? naruszenie prawa to moment wyłączenia z produkcji rolnej poszczególnych działek, czyli czas, kiedy to nastąpiło (przełom 2014/2015);
? ustali, czy w sprawie miały miejsce zdarzenia mające wpływ na bieg terminu przedawnienia, tj. czy doszło do zawieszenia lub przerwanie biegu terminu przedawnienia.
Sąd na obecnym etapie nie przesądza kwestii przedawnienia wymierzenia sankcyjnej opłaty za wyłączenie gruntów z produkcji rolnej jako administracyjnej kary pieniężnej. Stwierdza jedynie, że kwestia ta wymaga dalszego badania.
W konsekwencji powyższych uwag stwierdzić należy, że w sprawie doszło do naruszenia zarówno prawa procesowego (art. 7 i art. 77 k.p.a.), jak i prawa materialnego (art. 189g § 1 k.p.a.) w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy, jednakże wyłącznie w kontekście instytucji przedawnienia, a nie samego ustalenia sprawstwa wyłączenia gruntów ornych z produkcji rolnej, podmiotu odpowiedzialnego za wyłączenie i wysokości opłaty.
W ocenie Sądu nie znajduje także podstaw wniosek o przeprowadzenie dowodu z dokumentu wymienionego w skardze, stąd też podlegał on oddaleniu. W związku
z powyższym należy zauważyć, że zgodnie z art. 106 § 3 p.p.s.a. sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. W świetle tego uregulowania przeprowadzenie dowodu przez sąd administracyjny ma charakter wyjątkowy i następuje, gdy jest ono konieczne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości, a także nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w danej sprawie, przy czym dopuszczenie nowego dowodu jest uprawnieniem, a nie obowiązkiem sądu. Przepis ten nie służy jednak do zwalczania ustaleń faktycznych poczynionych w postępowaniu administracyjnym, z którymi strona się nie zgadza. Postępowanie sądowoadministracyjne nie jest kolejną instancją (trzecią) postępowania administracyjnego. Wszelkie kwestie związane z prawidłowym ustaleniem stanu faktycznego powinny być dokonane w postępowaniu przed organami administracyjnymi. Istotny jest stan faktyczny na moment wydania zaskarżonej decyzji. W rezultacie sąd administracyjny nie może wbrew materiałom zgromadzonym w aktach postępowania administracyjnego oraz odmiennie niż wynika to z treści zaskarżonej decyzji, dokonywać ustaleń, które mogłyby służyć merytorycznemu rozstrzygnięciu sprawy. Przyjęcie takiego rozumienia art. 106 § 3 p.p.s.a., które pozwalałoby na przeprowadzanie dowodów nieprzedłożonych przez stronę w toku postępowania przed organami, kłóciłoby się z podstawowymi założeniami dotyczącymi funkcjonowania administracji publicznej i kontroli sądowoadministracyjnej (por. wyroki NSA: z dnia 27 lutego 2019 r., sygn. akt I OSK 699/17; z dnia 24 marca 2009 r., sygn. akt I OSK 441/08; z dnia 16 kwietnia 2019 r., sygn. akt II FSK 1507/17; z dnia 25 lipca 2019 r., sygn. akt II FSK 2458/17; z dnia 27 czerwca 2019 r., sygn. akt I FSK 467/19; z dnia 19 czerwca 2018 r., sygn. akt I FSK 2078/14; A. Hanusz, Dowód z dokumentu
w postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Państwo i Prawo 2009, nr 2, str. 42-54). Wbrew oczekiwaniom Skarżącej, jak wyżej wskazano, "zakres kognicji sądu administracyjnego, ograniczony do kontroli legalności zaskarżonego aktu, wyłącza możliwość czynienia przez ten sąd ustaleń faktycznych, które mogłyby służyć merytorycznemu rozstrzygnięciu sprawy. Unormowanie przewidziane w art. 106 § 3 p.p.s.a. nie może być zatem podstawą do kwestionowania ustaleń przyjętych przez organy (...) i nie może służyć zwalczaniu ustaleń faktycznych, z którymi strona się nie zgadza" (por. wyroki NSA z dnia 11 maja 2010 r., sygn. akt I FSK 693/09, oraz z dnia 3 kwietnia 2019 r., sygn. akt II FSK 1259/17).
Z przedstawionych wyżej powodów na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a., Sąd uchylił zaskarżoną decyzję. O kosztach postępowania postanowiono na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 1 oraz art. 209 p.p.s.a.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI