II SA/BD 482/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w BydgoszczyBydgoszcz2023-08-08
NSAbudowlaneŚredniawsa
prawo budowlanesamowolna rozbiórkapostępowanie administracyjneumorzenie postępowaniauchylenie decyzjiWSAnadzór budowlanystan faktycznydowodynaruszenie procedury

Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzję o umorzeniu postępowania w sprawie samowolnej rozbiórki budynku gospodarczego, wskazując na błędy proceduralne i potrzebę ponownego, rzetelnego zbadania stanu faktycznego.

Sprawa dotyczyła samowolnej rozbiórki budynku gospodarczego, która została umorzona przez organy nadzoru budowlanego z powodu braku możliwości zastosowania przepisów naprawczych do obiektu już rozebranego. Skarżąca kwestionowała całkowite zakończenie rozbiórki i zarzucała naruszenia proceduralne. Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzje organów, wskazując na przedwczesność rozstrzygnięcia, niewyjaśnione okoliczności faktyczne, niekompletność akt sprawy oraz potrzebę ponownego, rzetelnego zbadania stanu faktycznego i prawnego.

Sprawa dotyczyła samowolnej rozbiórki budynku gospodarczego, która została umorzona przez Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego, a następnie utrzymana w mocy przez Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego. Organy uznały, że postępowanie naprawcze w trybie art. 50-51 Prawa budowlanego nie może być prowadzone, gdy obiekt został już całkowicie rozebrany, co skutkowało umorzeniem postępowania na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. Skarżąca Ł. K. wniosła skargę, zarzucając naruszenie przepisów postępowania, w tym art. 105 § 1 k.p.a. poprzez umorzenie postępowania, gdy istniały podstawy do rozstrzygnięcia co do istoty, a także naruszenie art. 61 § 1 i 3 k.p.a. poprzez wszczęcie postępowania z urzędu zamiast na wniosek strony, oraz naruszenie art. 7, 77 i 80 k.p.a. poprzez błędne ustalenia faktyczne i dowolną ocenę dowodów. Skarżąca podnosiła, że budynek nie został całkowicie rozebrany, a jego fundamenty i jedna ze ścian nadal istnieją. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy uchylił zaskarżone decyzje, stwierdzając, że rozstrzygnięcie organów było przedwczesne. Sąd wskazał na szereg wad postępowania, w tym wątpliwości co do zakresu przedmiotowego sprawy, zaniechanie omówienia wszystkich dowodów, nieustosunkowanie się do stanowiska skarżącej o częściowej rozbiórce, niekompletność akt sprawy oraz brak dowodów z poprzednich postępowań. Sąd podkreślił, że organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i obowiązane są do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, a umorzenie postępowania powinno nastąpić tylko w sytuacji, gdy stało się ono bezprzedmiotowe z obiektywnych przyczyn, a nie z powodu błędów proceduralnych czy niewłaściwej oceny dowodów.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Organ nadzoru budowlanego może umorzyć postępowanie, jeśli stało się ono bezprzedmiotowe, jednakże musi to być poprzedzone rzetelnym ustaleniem stanu faktycznego i prawnego. W przypadku wątpliwości co do całkowitego zakończenia rozbiórki, organ powinien przeprowadzić dalsze postępowanie dowodowe.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że umorzenie postępowania było przedwczesne, ponieważ organy nie wykazały w sposób niebudzący wątpliwości, że rozbiórka została całkowicie zakończona. Wskazano na potrzebę ponownego zbadania stanu faktycznego, w tym istnienia fundamentów i ścian, oraz zebrania kompletnego materiału dowodowego.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (8)

Główne

k.p.a. art. 105 § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Umorzenie postępowania następuje, gdy stało się ono z jakiejkolwiek przyczyny bezprzedmiotowe.

Pomocnicze

k.p.a. art. 61 § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Postępowanie administracyjne wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu.

k.p.a. art. 61 § 3

Kodeks postępowania administracyjnego

Datą wszczęcia postępowania na żądanie strony jest dzień doręczenia żądania organowi administracji publicznej.

p.b. art. 30

Prawo budowlane

Wymaga uzyskania decyzji o pozwoleniu na rozbiórkę.

p.b. art. 50

Prawo budowlane

Organ wstrzymuje prowadzenie robót budowlanych, w tym przypadku rozbiórkowych, jednakże tylko, gdy roboty te nie zostały zakończone.

p.b. art. 51

Prawo budowlane

Dotyczy doprowadzenia obiektu do stanu zgodnego z prawem.

p.p.s.a. art. 133 § 1

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Sąd orzeka na podstawie akt sprawy.

p.p.s.a. art. 145 § 1

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawy uwzględnienia skargi przez sąd administracyjny.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Naruszenie przepisów postępowania przez organy nadzoru budowlanego, w tym błędne umorzenie postępowania, niewłaściwe ustalenie daty wszczęcia postępowania oraz brak rzetelnego zebrania materiału dowodowego. Wątpliwości co do całkowitego zakończenia rozbiórki budynku gospodarczego, co podważa zasadność umorzenia postępowania jako bezprzedmiotowego.

Godne uwagi sformułowania

rozstrzygnięcie jest przynajmniej przedwczesne przeprowadzone postępowanie w następstwie wydanego wyroku zawiera szereg wad i niewyjaśnionych okoliczności organy administracji publicznej stoją na straży praworządności bezprzedmiotowość rozpatrywać można zarówno w toku postępowania zwykłego – orzekającego, jak i w czasie trwania nadzwyczajnego postępowania weryfikacyjnego

Skład orzekający

Grzegorz Saniewski

przewodniczący

Jarosław Wichrowski

członek

Renata Owczarzak

sprawozdawca

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Średnia

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących umorzenia postępowania administracyjnego w sprawach budowlanych, zwłaszcza w kontekście samowolnej rozbiórki oraz znaczenia rzetelnego ustalenia stanu faktycznego i proceduralnego."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji samowolnej rozbiórki i procedury naprawczej w prawie budowlanym. Konieczność analizy konkretnych okoliczności faktycznych każdej sprawy.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa pokazuje, jak istotne są procedury administracyjne i rzetelne ustalenie stanu faktycznego, nawet w pozornie prostych sprawach budowlanych. Pokazuje też, jak sądy administracyjne kontrolują działania organów.

Czy rozbiórka budynku może być umorzona, jeśli nie została w pełni zakończona? WSA wyjaśnia.

Sektor

budownictwo

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II SA/Bd 482/23 - Wyrok WSA w Bydgoszczy
Data orzeczenia
2023-08-08
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-04-28
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Sędziowie
Grzegorz Saniewski /przewodniczący/
Jarosław Wichrowski
Renata Owczarzak /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6014 Rozbiórka budowli lub innego obiektu budowlanego, dokonanie oceny stanu technicznego obiektu, doprowadzenie obiektu do s
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ
Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego
Treść wyniku
uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 2000
art. 105 par. 1 k.p.a.
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Elżbieta Piechowiak Sędziowie sędzia WSA Renata Owczarzak (spr.) sędzia WSA Jarosław Wichrowski po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 8 sierpnia 2023 r. sprawy ze skargi Ł. K. na decyzję Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego z dnia [...] marca 2023 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania dotyczącego samowolnej rozbiórki budynku gospodarczego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w I. z dnia [...] listopada 2022 r. nr [...], 2. zasądza od Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego na rzecz skarżącej Ł. K. kwotę 500,00 (pięćset) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
II SA/Bd 482/23
UZASADNIENIE
Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego w I. (działając w oparciu o zarządzenie Wojewody K.-P. Nr [...] z dnia [...].04.2021 r. rozszerzające zakres działania o obszar powiatu mogileńskiego), decyzją z dnia [...].11.2022 r., znak: [...], na podstawie art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r., poz. 2000 ze zm.) orzekł o umorzeniu postępowania administracyjnego w sprawie samowolnej rozbiórki budynku gospodarczego, zlokalizowanego na terenie działki nr [...] (na granicy z działką nr [...]) w m. K. , gm. S..
W uzasadnieniu decyzji orzekający organ I instancji podniósł, iż rozbiórka budynku gospodarczego, będącego przedmiotem niniejszego postepowania, który znajdował się na terenie działki nr [...], na granicy z działką nr [...] w m. K., gm. S., wymagała uzyskania decyzji o pozwoleniu na rozbiórkę w myśl regulacji art. 30 Prawa budowlanego. Po sprawdzeniu, czy rozbiórka podjęta została przy spełnieniu warunków, o których mowa w art. 30 Prawa budowlanego, z pisma Starosty [...] z dnia [...] października 2022r., znak: [...] wynika, że organ administracji architektoniczno - budowlanej nie wydawał stosownej decyzji, a wykonanej rozbiórki nie da się zalegalizować.
Zdaniem organu I instancji, brak jest możliwości wydania decyzji mającej oparcie w przepisach art. 51 Prawa budowlanego, tj. nakazującej zaniechania dalszych robót budowlanych, bowiem doszło do nieodwracalnej w skutkach rozbiórki obiektu budowlanego, a nakaz doprowadzenia do stanu poprzedniego w istocie prowadziłby do wykonania robót budowlanych polegających na budowie zupełnie nowego obiektu budowlanego, a zatem niezgodnie z ratio legis art. 51 ust. 1, który znajduje zastosowanie jedynie w przypadkach wymienionych w art. 50 ust. 1 Prawa budowlanego, a więc do robót budowanych nie będących budową, w rozumieniu art. 3 pkt 6 Prawa budowlanego (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia [...] grudnia 2009 r., sygn. akt: VII SA/Wa 1952/09).
W przedmiotowej sprawie dokonano rozbiórki obiektu budowlanego z naruszeniem przepisów Prawa budowlanego. Tryb postępowania przewidziany w art. 50 i 51 p.b. zmierza do doprowadzenia obiektu do stanu zgodnego z prawem. Rzeczą organu jest ustalenie, czy w sprawie istnieje konieczność nałożenia na inwestora obowiązków wykonania określonych czynności lub robót budowlanych, czy też odmowy nałożenia takich obowiązków. Aby wydać w tym trybie decyzję, organ nadzoru budowlanego musiałby stwierdzić, że wskutek samowolnej rozbiórki doszło do naruszenia prawa, ale jedynie w aspekcie prawa administracyjnego, prawa budowlanego, nie zaś prawa cywilnego (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 28 sierpnia 2009 r., syg. akt: II SA/Wr 277/09).
Mając na względzie powyższe, pomimo że do rozbiórki przedmiotowego obiektu budowlanego doszło z naruszeniem przepisów prawa budowlanego, organ nadzoru budowlanego, wobec nieistnienia obecnie tego obiektu i braku podstaw do wydania decyzji w trybie art. 50-51 Prawa budowlanego stwierdził, że nie może podjąć innego rozstrzygnięcia, jak tylko umorzenie postępowania, stosownie do art. 105 § 1 k.p.a., bowiem organy administracyjne nie miały uprawnień do nakazania sprawcy samowolnej rozbiórki odbudowy rozebranego obiektu, ani też do rozstrzygania kwestii związanych z cywilnoprawnymi skutkami rozbiórki. Do rozpatrzenia przedmiotowej sprawy w aspekcie cywilnoprawnym uprawniony jest sąd powszechny i to właśnie przed nim - dysponując ustaleniem dokonanym przez organy nadzoru budowlanego, że sporny obiekt budowlany został rozebrany samowolnie, z naruszeniem przepisów Prawa budowlanego - skarżąca może dochodzić ewentualnych roszczeń wynikających z dokonanej samowolnie rozbiórki (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 28 sierpnia 2009 r., sygn. akt II SA/Wr 211/09). Natomiast w przypadku likwidacji obiektu budowlanego, strona pokrzywdzona takim działaniem nie może dochodzić obrony swoich uprawnień poprzez domaganie się od organu nadzoru budowlanego nakazania realizacji obiektu. Skoro rozebrany (zjazd) od wielu lat nie istnieje, brak jest podstaw do ingerencji organu nadzoru budowlanego, poprzez nakazanie jego budowy (por. odpowiednio wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 14 maja 2014 r., sygn. akt: II SA/Gd 816/13).
W odwołaniu od powyższej decyzji Ł. K. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji organu I instancji w całości i wydanie rozstrzygnięcia co do istoty sprawy, ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji z jednoczesnym zobowiązaniem organu pierwszej instancji do przeprowadzenia kolejnych oględzin przedmiotowego budynku połączonego (z wywiadem z właścicielem działki nr [...]), ponieważ część fundamentów i ściany znajduje się również na terenie działki nr [...].
Zaskarżonej decyzji zarzucono:
1. naruszenie art. 105 § 1 Kpa (w zw. z art. 31 ust. 1, art. 50 ust. 1 i art. 51 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane oraz w zw. z art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 15 lutego 2015 r. o zmianie ustawy - Prawo budowlane oraz niektórych innych ustaw) poprzez jego zastosowanie i w konsekwencji wydanie przez organ decyzji formalnej umarzającej postępowanie, w sytuacji gdy istniały materialno-prawne podstawy do rozstrzygnięcia sprawy co do jej istoty;
2. naruszenie art. 61 § 1 Kpa w zw. z art. 61 § 3 Kpa poprzez wszczęcie postępowania z urzędu (zawiadomienie z dnia [...] września 2022 r.), podczas gdy analiza akt administracyjnych prowadzi do konstatacji, że organ pierwszej instancji prowadził postępowanie dowodowe z wniosku strony skarżącej, co prawda z bardzo długimi przerwami, już od 2015 r.;
3. naruszenie art. 7, art. 77 § 1 Kpa w zw. z art. 75 § 1 Kpa poprzez niepodjęcie z urzędu wszelkich niezbędnych czynności oraz niezebranie kompletnego materiału dowodowego w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz merytorycznego załatwienia sprawy, niepodjęcie polegające przede wszystkim na nieprzeprowadzeniu oględzin w celu ustalenia aktualnego stanu budynku, który nie został całkowicie rozebrany, gdyż fundamenty, posadzka i jedna ze ścian nadal istnieją oraz są połączone z budynkiem mieszkalnym skarżącej i ogrodzeniem żelbetowym Pana Kosińskiego.
4. naruszenie art. 80 Kpa w związku z art. 7 Kpa poprzez błędne ustalenia faktyczne oraz dowolną a nie swobodną ocenę dowodów przeprowadzonych w sprawie w zakresie stanu prawnego i faktycznego częściowo rozebranego budynku gospodarczego.
Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego po rozpatrzeniu odwołania, decyzją z dnia [...].03.2023r., znak: [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.
W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy zwrócił uwagę, że samowolna rozbiórka obiektu budowlanego z naruszeniem prawa, obliguje organ nadzoru budowlanego do wszczęcia postępowania naprawczego w trybie art. 50-51 Prawa budowlanego. Zgodnie z art. 50 ust. 1 ww. ustawy organ wstrzymuje prowadzenie robót budowlanych, w tym przypadku rozbiórkowych, jednakże tylko, gdy roboty te nie zostały zakończone. W celu doprowadzenia obiektu do stanu zgodnego z prawem, organ winien wydać decyzję na podstawie art. 51 ust. 1 pkt 1 ustawy, tj. nakazującą zaniechanie dalszych robót budowlanych, bądź rozbiórkę obiektu budowlanego lub jego części, bądź doprowadzenie do stanu poprzedniego. W przypadku kiedy obiekt budowlany został już rozebrany, nie jest zasadne wydanie decyzji nakazującej zaniechanie dalszych robót, a tym bardziej rozbiórkę obiektu budowlanego, czy doprowadzenie go do stanu poprzedniego. W niniejszej sprawie doszło do rozbiórki przedmiotowego obiektu budowlanego, zatem w takim przypadku nie wydaje się postanowienia na podstawie art. 50 ust. 1 Prawa budowlanego. W takim przypadku zasadne jest wydanie decyzji na podstawie art. 105 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, tj. umarzającej postępowanie administracyjne.
Powyższe stanowisko, zdaniem organu II instancji potwierdza jednolite orzecznictwo sądów administracyjnych, m.in. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 11.05.2017 r., sygn. akt II SA/Bk 126/17, w którym Sąd wyjaśnił, iż: "Usunięcie skutków samowolnych robót budowlanych rozbiórkowych następuje w trybie procedury naprawczej przewidzianej art. 50-51 Prawa budowalnego. Przepisy procedury naprawczej stosuje się bowiem do robót budowalnych innych niż budowa obiektu budowlanego. Restytucja samowolnej rozbiórki obiektu budowalnego polega na obowiązku przywrócenia stanu poprzedniego, w tym wypadku polegać miałaby na nakazie odbudowy rozebranego budynku. [...] Zauważyć należy, że odbudowę rozebranego budynku musiałoby poprzedzić uzyskanie przed organem architektoniczno-budowlanym pozwolenia na budowę wbrew woli właściciela nieruchomości będącego inwestorem. W konsekwencji, skoro stan powstały wskutek przystąpienia do robót budowlanych rozbiórkowych bez przewidzianego Prawem budowlanym uzyskania pozwolenia na rozbiórkę, nie wymagał wydania decyzji w trybie art. 50-51 Prawa budowalnego, postępowanie w sprawie samowoli budowlanej rozbiórkowej podlegać musiało umorzeniu."
Odnosząc się natomiast, do zarzutu zawartego w skardze, dotyczącego nieprawidłowego wysłania do stron postępowania zawiadomienia o wszczęciu przez organ I instancji postępowania, organ odwoławczy wyjaśnił, iż formalne zawiadomienie stron o wszczęciu postępowania było wykonaniem wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 26.11.2019 r., znak: II SA/Bd 785/19, w którym Sąd wskazał, iż "przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ I instancji, uwzględniając ocenę prawną Sądu, dokona formalnego zawiadomienia o wszczęciu postępowania i określi jego przedmiot, a następnie - w zależności od oceny dopuszczalności prowadzenia tego postępowania - zakończy postępowanie stosowną decyzją podjętą w oparciu o uzupełniony materiał dowodowy (w szczególności o dowód zgłoszenia przez inwestora rozbiórki budynku mieszkalnego). Pamiętać przy tym będzie organ, że ewentualne uznanie wydania rozstrzygnięcia merytorycznego za bezprzedmiotowe skutkować powinno wydaniem decyzji o umorzeniu postępowania administracyjnego na podstawie art. 105 § 1 K.p.a. W tak zainicjowanym postępowaniu organ zapewni udział jego stronom na każdym etapie rozpoznania sprawy, w tym dokona zawiadomienia w trybie art. 10 § 1 K.p.a. "
Ponadto organ odwoławczy wyjaśnił, że zgłoszone w odwołaniu ewentualne spękania ściany szczytowej budynku mieszkalnego skarżącej, mogą być przedmiotem odrębnego postępowania prowadzonego w trybie art. 66 Prawa budowalnego, natomiast nie mogą stanowić przedmiotu niniejszego postępowania.
W skardze do Sądu Ł. K. wniosła o uchylenie w całości decyzji Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego oraz ją poprzedzającej decyzji organu I instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji w celu rozstrzygnięcia sprawy na nowo co do jej istoty, z jednoczesnym zobowiązaniem organu do przeprowadzenia oględzin z udziałem strony skarżącej, również z tego powodu, że część ściany rzekomo rozebranego budynku oraz przede wszystkim jego fundamenty znajdują się na będącej jej własnością działce nr [...].
Zaskarżonej decyzji zarzuciła mające wpływ na wynik sprawy naruszenie przepisów postępowania, a w szczególności:
1. naruszenie art. 105 § 1 w zw. z art. 104 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Kpa; tekst jednolity Dz. U. z 2022 r. poz. 2000 z późn. oraz w zw. z art. 31 ust. 1, art. 50 ust. 1 i art. 51 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane oraz. w zw. z art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 15 lutego 2015 r. o zmianie ustawy - Prawo budowlane oraz niektórych innych ustaw), na skutek utrzymania w mocy decyzji organu I instancji o umorzeniu postępowania w sytuacji, gdy istniały materialno-prawne podstawy do rozstrzygnięcia sprawy co do jej istoty z uwagi na to, iż rozbiórka budynku gospodarczego nie została wciąż zakończona;
2. naruszenie art. 7 w zw. z art. 77 § 1 Kpa poprzez brak jakiegokolwiek odniesienia się do wskazanego w odwołaniu od decyzji organu I instancji naruszenia art. 61 § 1 Kpa w zw. z art. 61 § 3 Kpa poprzez wszczęcie postępowania z urzędu (zawiadomienie z dnia [...] września 2022 r.), podczas gdy analiza akt administracyjnych prowadzi do konstatacji, że organ pierwszej instancji prowadził postępowanie dowodowe z wniosku strony skarżącej, z bardzo długimi przerwami, już od 2015 r.;
3. naruszenie art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 Kpa poprzez błędne ustalenia faktyczne oraz dowolną a nie swobodną ocenę dowodów przeprowadzonych w sprawie w zakresie stanu prawnego i faktycznego częściowo rozebranego budynku gospodarczego, a zwłaszcza poprzez bezkrytyczne oparcie się na dokumentacji fotograficznej sporządzonej przez organ I instancji oraz uznanie za prawidłowe stanowiska organu I instancji, który w czasie trwającego prawie osiem lat postępowania nie przeprowadził choćby jednych oględzin z udziałem strony skarżącej w celu ustalenia aktualnego stanu budynku, który nie został całkowicie rozebrany, gdyż fundamenty, posadzka i jedna ze ścian nadal istnieją oraz są połączone z moim budynkiem mieszkalnym i ogrodzeniem żelbetowym Pana Kosińskiego, co widać na zdjęciach załączonych do niniejszej skargi.
W uzasadnieniu podniesionych zarzutów skarżąca wyjaśniła, że jeżeli organ I instancji dokonał ustalenia, że rozbiórka budynku gospodarczego położonego na granicy działek ewidencyjnych o [...] została zakończona, to winien wydać decyzję o odmowie nałożenia obowiązku wykonania określonych czynności w celu doprowadzenia częściowo rozebranego budynku do stanu zgodnego z prawem - czyli dokończenia rozbiórki poprzez rozebranie północnej ściany budynku oraz usunięcie posadzki i fundamentów - a nie decyzję o umorzeniu postępowania. Skarżąca zauważyła, iż od 2015r. organ I instancji podejmował czynności w sprawie (np. przeprowadzał liczne kontrole, sporządzał protokoły), czyli de facto prowadził postępowanie, prowadził je nie z urzędu, ale na wniosek - żądanie strony. W takiej sytuacji stwierdzenie przez organ braku przesłanek do uwzględnienia wniosku nie może skutkować umorzeniem postępowania, lecz winno zakończyć się wydaniem decyzji rozstrzygającej sprawę co do istoty, natomiast decyzja o umorzeniu postępowania jako orzeczenie formalne kończy postępowanie bez jego merytorycznego rozstrzygnięcia. Umorzenie postępowania administracyjnego powinno być traktowane jako środek ostateczny, mający zastosowanie tylko w tych sytuacjach, kiedy nie ma możliwości podjęcia merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy (zob. wyrok NSA z 09.09.1998 r., sygn. akt IV SA 1634/96), co wynika z wystąpienia trwałej przeszkody uniemożliwiającej wydanie rozstrzygnięcia co do istoty.
Organ odwoławczy w zaskarżonej decyzji, zdaniem skarżącej, w ogóle nie odniósł się do kwestii naruszenia przez organ I instancji art. 61 § 1 Kpa w związku z art. 61 ust. 3 Kpa poprzez wszczęcie postępowania z urzędu, a nie na wniosek strony skarżącej. Zgodnie bowiem z treścią art. 61 ust. 3 Kpa datą wszczęcia postępowania na żądanie strony jest dzień doręczenia żądania organowi administracji publicznej. Analiza akt administracyjnych dowodzi, że postępowanie w tym konkretnym przypadku zostało istotnie rozpoczęte na żądanie strony. W przekonaniu skarżącej nie ulega wątpliwości, że dokonanie w 2015r. kontroli prac budowlanych (w tym rozbiórek budynków) na działce nr [...] we wsi K. polegało na dokonaniu oględzin, a zatem podjęciu czynności z zakresu postępowania dowodowego. Dodatkowo organ przeprowadził dowód z dokumentów w postaci protokołów dodatkowych kontroli oraz innych opracowań. W konsekwencji, w 2015 r. postępowanie administracyjne było już faktycznie w toku i nie można przyjąć, że kontrola stanowiła jedynie element przedprocesowych czynności sprawdzających. Instytucja taka nie jest bowiem znana Kodeksowi postępowania administracyjnego, który co do zasady wymaga by każde rozpoczęte postępowanie - bez względu na trafność podstawy faktycznej - zakończyło się wydaniem decyzji.
Zdaniem skarżącej, należy zatem stwierdzić, że organ I instancji w sposób nieuprawniony przyjął, iż postępowanie administracyjne zostało wszczęte z urzędu w dniu [...] września 2022r., choć znacznie wcześniej przeprowadzono przecież szereg czynności wyjaśniających i dowodowych, przy czym wszczęcie postępowania na żądanie strony nie zależy od uznania organu - następuje z mocy prawa z chwilą doręczenia wniosku (por. wyrok NSA z dnia 13 listopada 1998r., IV SAB 124/98, LEX nr 43729; wyrok NSA z dnia 8 października 1999 r., IV SAB 43/99, LEX nr 48184) i nie może być tak, że organ przez ponad siedem lat (2015-2022) prowadzi de facto postępowanie na żądanie strony, następnie w dniu [...] września 2022r. kieruje do stron zawiadomienie o wszczęciu postępowania z urzędu, przeprowadza zaledwie jedną czynność w trakcie jego formalnego trwania, tj. kieruje pismo do Starostwa Powiatowego w M. o udzielenie informacji, czy do organu administracji architektoniczno-budowlanej wpłynął wniosek dotyczący pozwolenia na rozbiórkę przedmiotowego budynku, bądź zgłoszenie robót niewymagających pozwolenia na budowę, po czym, po upływie ponad dwóch miesięcy od jego wszczęcia z urzędu kończy postępowanie wydaniem decyzji o jego umorzeniu, przy czym przed wszczęciem postępowania z urzędu nie jest dopuszczalne prowadzenie postępowania dowodowego według zasad ustalonych w Kpa (por. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 10 września 2008 r., sygn. akt II SA/Gd 283/08; wyrok WSA w Szczecinie z dnia 7 października 2009 r., sygn. akt II SA/Sz 429/09), gdyż m.in. odbiera się w ten sposób stronie prawo do uczestniczenia w postępowaniu.
Reasumując, skarżąca stwierdziła, że przedstawiona postawa organu I instancji stanowi nie tylko wypaczenie intencji ustawodawcy, ale wręcz ich jawne zaprzeczenie i pogwałcenie wszelkich reguł Kpa; tym bardziej więc dziwi stanowisko organu odwoławczego, który omówione wyżej zagadnienie potraktował bardzo powierzchownie, pisząc jedynie, że "formalne zawiadomienie stron o wszczęciu postępowania było wykonaniem wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 26.11.2019 r." Świadczy to o niezrozumieniu przez obydwa organy wytycznych dla organu I instancji zawartych w uzasadnieniu ww. wyroku (sygn. akt II SA/Bd 785/19), gdzie Sąd nakazał dokonanie formalnego zawiadomienia o wszczęciu postępowania - formalne zawiadomienie nie oznacza wszczęcia postępowania z urzędu, nie taka z pewnością była intencja Sądu.
Skarżąca stwierdziła, że organ naruszył przepis art. 61 § 1 Kpa w związku z art. 61 § 3 Kpa, a powyższe prowadzi do konstatacji, że organ I Instancji - Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego w I. - nie rozpoznał sprawy wszczętej wnioskiem strony skarżącej, a winien był to zrobić w drodze decyzji o nałożeniu obowiązku dokończenia rozbiórki przedmiotowego budynku gospodarczego, bądź w drodze decyzji o odmowie nałożenia obowiązku dokończenia rozbiórki, uzasadniając to tym, że wszystkie elementy konstrukcyjne budynku zostały już usunięte.
Ponadto skarżąca zwróciła uwagę, że po otrzymaniu zawiadomienia o możliwości zapoznania się z aktami sprawy z dnia [...] października 2022 r. jej pełnomocnik skontaktował się telefonicznie z prowadzącą sprawę inspektor, która poinformowała go, iż w aktach sprawy nie znajdują się żadne nowe dokumenty, tzn. takie, które nie byłyby znane stronie skarżącej. Po otrzymaniu takiej informacji pełnomocnik oświadczył, że rezygnuje z przejrzenia akt. Dopiero z uzasadnienia decyzji organu I instancji z dnia [...] listopada 2022 r. skarżąca dowiedziała się, że organ zebrał mapy oraz różnego rodzaju dokumentację fotograficzną. Nie znając tych dokumentów, nie mogła się do nich ustosunkować, tym niemniej posiadana dokumentacja pozwoliła poddać pod ocenę Sądu swój pogląd, że przedmiotowy budynek gospodarczy nie został całkowicie rozebrany.
Jako załącznik nr [...] do niniejszej skargi skarżąca dołączyła zdjęcie wykonane w dniu [...] sierpnia 2015 r., na którym uwieczniono północną ścianę budynku wciąż pozostającą na swoim miejscu, zaś jako załącznik nr [...] zdjęcie zrobione w dniu [...] marca 2023 r. Zestawiając ze sobą obydwa zdjęcia, w ocenie skarżącej trzeba dojść do wniosku, że północna ściana budynku nadal istniała zarówno w 2015 r., jak i osiem lat później - w 2023 r. Różnica polega jedynie na tym, że obecnie ściana jest całkowicie porośnięta bluszczem. Gdyby nie była nim porośnięta wyglądałaby tak jak północna ściana także rzekomo rozebranego budynku mieszkalnego przedstawiona na zdjęciu z [...] marca 2023r. (załącznik nr [...]). Postępowanie w sprawie rozbiórki budynku mieszkalnego również zostało umorzone przez Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w I. z powodu rzekomej jego całkowitej rozbiórki.
Dla lepszego zobrazowania całej sytuacji skarżąca wyjaśniła, że w czasie II wojny światowej jej rodzice oraz poprzedni właściciele działki nr [...] zostali wysiedleni do innych wiosek. Nowo przybyli osadnicy niemieccy wybudowali omawiany budynek łącząc go z domem rodziców skarżącej. Po powrocie wysiedleńców po zakończeniu wojny postanowili oni pozostawić budynek i dopiero nowy właściciel - Pan Kosiński zadecydował, żeby go rozebrać, lecz nie całkowicie. Budynek jest zdaniem bydgoskich organów nadzoru budowlanego całkowicie rozebrany, jednak dla skarżącej północno-zachodni narożnik jej domu wciąż pozostaje niedostępny, gdyż jest do niego przymurowana pozostawiona ściana budynku Pana Kosińskiego. Gdyby budynek był rzeczywiście całkowicie rozebrany, to mogłaby - kierując się od północy, od strony drogi powiatowej (działka ewidencyjna 10/2) - bez problemu przejść po swojej działce nr [...] wzdłuż granicy z działką nr [...] aż do jej południowo-zachodniego narożnika. Na załączonych zdjęciach widać, że jest to oczywiście niemożliwie, gdyż pozostawiona północna ściana budynku to uniemożliwia.
Skarżąca zauważyła ponadto, że będąca w jej dyspozycji mapa ewidencji gruntów z [...] listopada 2015 r. (załącznik nr [...]) przedstawia stan niezgodny ze stanem faktycznym na gruncie- na mapie nie ma ani północnej ściany budynku gospodarczego, ani północnej ściany budynku mieszkalnego, choć obydwie ściany zostały sfotografowane w ciągu ostatnich trzech tygodni, dlatego nie wiadomo na podstawie jakich danych i przez kogo dostarczonych sporządzono tę mapę. Na mapie sytuacyjno-wysokościowej z 2013 r. (załącznik nr [...]) z jeszcze niepoddanym częściowej rozbiórce budynkiem gospodarczym, kolorem czerwonym oznaczyła nierozebraną północną ścianę budynku.
Widoczne na zdjęciach ogrodzenie z płyt żelbetowych wykonane przez sąsiada w 2015 r. przebiega dokładnie po linii granicznej, z tą jednak uwagą, że jego stopy fundamentowe zostały wykonane przy znacznym przekroczeniu linii granicznej - około 1/3 każdej stopy znajduje się na działce nr [...]. Przebieg ogrodzenia na samej granicy świetnie oddaje kolejny problem polegający na tym, że fragment nierozebranej ściany znajduje się także na tej działce. Na przestrzeni 8-letniego postępowania obydwa organy w ogóle nie wypowiedziały się w tej kwestii. Tym bardziej więc zastanawiać musi fakt, iż pomimo kilku oględzin przeprowadzonych przez organ I instancji na przestrzeni tych lat, do udziału w żadnej z nich, nie została zaproszona strona skarżąca.
O ile kwestia dalszego istnienia północnej ściany jest prosta do wykazania, o tyle sprawa pozostawionych fundamentów i posadzki wymaga w ocenie skarżącej przeprowadzenia oględzin, w ramach których organ dokonałby ich odkrywki z uwagi na to, iż posadzka i fundamenty zostały pokryte gruzem, a następnie warstwą żużla. W tym wypadku zdjęcia i mapy nie są w niczym pomocne. Skarżąca stwierdziła, że fundamenty ogrodzenia zostały wykute w pozostawionych fundamentach budynku gospodarczego, które z kolei są połączone z fundamentami jej budynku mieszkalnego - w ten sposób ogrodzenie, pozostałości budynku gospodarczego i dom skarżącej stanowią w pewnym sensie jedną budowlę.
W odpowiedzi na skargę organ, nie znajdując podstaw do jej uwzględnienia, wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Przepis art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (obecnie t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) stanowi, iż sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Zgodnie z art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 259, dalej w skrócie: "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie, nie będąc przy tym związanymi granicami skargi (art. 134 p.p.s.a.).
Stosownie do treści art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji bądź postanowienia w całości lub w części następuje wtedy, gdy sąd stwierdzi: a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi, Sąd oddala skargę w oparciu o art. 151 p.p.s.a.
Kontrolowane obecnie rozstrzygnięcie poprzedzało uchylenie wyrokiem tutejszego Sądu z dnia 26.11.2019 r. sygn. akt II SA/Bd 785/19 postanowienia K.-P. Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego utrzymującego w mocy postanowienie Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w I. o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie rozbiórki budynku mieszkalnego i budynków gospodarczych. Zasadniczy zarzut Sądu dotyczył niedopuszczalnego działania organu, które polegało na gromadzeniu dowodów i ustalaniu stanu faktycznego sprawy bez formalnego wszczęcia postępowania, a następnie - po stwierdzeniu, że brak jest podstaw do prowadzenia postępowania - wydanie postanowienia o odmowie jego wszczęcia "z innych uzasadnionych przyczyn" na podstawie art. 61a § 1 K.p.a. Jak podkreślił Sąd, odmowa wszczęcia postępowania administracyjnego na podstawie art. 61a § 1 K.p.a. z "innych uzasadnionych przyczyn" nie może być rozumiana jako sytuacja, w której odmawia się wszczęcia postępowania na podstawie oceny materialnoprawnego elementu sytuacji prawnej strony.
Sąd wskazał, by przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ I instancji, uwzględniając ocenę prawną Sądu, dokonał formalnego zawiadomienia o wszczęciu postępowania i określił jego przedmiot, a następnie - w zależności od oceny dopuszczalności prowadzenia tego postępowania - zakończył postępowanie stosowną decyzją podjętą w oparciu o uzupełniony materiał dowodowy (w szczególności o dowód zgłoszenia przez inwestora rozbiórki budynku mieszkalnego). Zwrócił też uwagę, że ewentualne uznanie wydania rozstrzygnięcia merytorycznego za bezprzedmiotowe, skutkować powinno wydaniem decyzji o umorzeniu postępowania administracyjnego na podstawie art. 105 § 1 K.p.a.
Przedmiotem niniejszej skargi jest decyzja K.-P. Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] marca 2023 r., na podstawie której utrzymano w mocy decyzję umarzającą w całości jako bezprzedmiotowe postępowanie administracyjne prowadzone przez organ I instancji w sprawie samowolnej rozbiórki budynku gospodarczego.
W okolicznościach rozpoznawanej sprawy wchodzi więc w grę ocena robót rozbiórkowych. Organ ustalił, że rozebrany budynek gospodarczy był usytuowany przy granicy działek nr [...] Na dokonanie rozbiórki budynku gospodarczego na działce nr [...] nie została wydana decyzja o pozwoleniu na rozbiórkę. Rozbiórka obiektu bez stosownego pozwolenia uzasadniała w ocenie organu umorzenie postępowania.
Organ nadzoru budowlanego, powołany jest do kontroli inwestycji budowlanych i w sytuacji stwierdzonych naruszeń prawa budowlanego, obowiązany jest do podjęcia działań zmierzających do przywrócenia stanu zgodnego z prawem. Doprowadzenie do zgodności z prawem naruszenia prawa budowlanego przy wykonywaniu robót budowlanych jest możliwe w postępowaniu naprawczym, prowadzonym w oparciu o przepisy art. 50 i 51 tej ustawy. Dotyczy to niewątpliwie robót możliwych do wykonania. W sytuacji nielegalnej rozbiórki obiektu budowlanego, w ramach postępowania naprawczego nie wchodzi w grę jego odbudowa.
W ocenie Sądu wydane jednak rozstrzygnięcie jest przynajmniej przedwczesne, a przeprowadzone postępowanie w następstwie wydanego wyroku zawiera szereg wad i niewyjaśnionych okoliczności.
1. wątpliwości budzi zakres przedmiotowy rozpoznawanej sprawy. Przed uchyleniem postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie rozbiórki określono jako przedmiot sprawy, rozbiórkę budynku mieszkalnego i budynków gospodarczych. W tym postępowaniu, organ ograniczył się do prowadzenia postępowania w sprawie samowolnej rozbiórki budynku gospodarczego, nie wyjaśniając jakie są losy objętej przedmiotem pierwotnie określonego zakresu sprawy, w której odmówiono wszczęcia postępowania, czy organ prowadzi w tym przedmiocie inne postępowania.
2. organ zaniechał przedstawienia i omówienia wszystkich dowodów wskazujących na to, że doszło do rozbiórki budynku gospodarczego. Przedłożono zdjęcia i mapy potwierdzające fakt uprzedniego istnienia obiektu ale nie ustalono jaki jest stan po rozbiórce na działce i czy była ona całkowita. Zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a. sąd orzeka na podstawie akt sprawy, a więc bazuje na materiale dowodowym zgromadzonym w postępowaniu administracyjnym. Rolą sądu administracyjnego jest jedynie kontrola legalności działania organów administracji publicznej według stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie wydania zaskarżonej decyzji. Oznacza to, że sąd zobligowany jest badać z urzędu całokształt danej sprawy na dzień orzekania przez organ administracji publicznej. Z art. 133 § 1 p.p.s.a. wynika nakaz wyprowadzania oceny prawnej z faktów i dowodów znajdujących odzwierciedlenie w aktach sprawy. W orzecznictwie administracyjnym podkreśla się, że orzekanie "na podstawie akt sprawy" oznacza, że sąd przy ocenie legalności decyzji lub postanowienia bierze pod uwagą okoliczności, które z akt tych wynikają i które legły u podstaw zaskarżonego aktu. Podstawą orzekania przez sąd administracyjny jest materiał dowodowy zgromadzony przez organ administracji publicznej w toku postępowania. W niniejszej sprawie nie załączono do akt protokołów oględzin ani ich nie omówiono. Należy podkreślić, że ponownie prowadząc postępowanie, organ ocenia sprawę w całokształcie okoliczności faktycznych i zebranych dowodów. Nie może się ograniczyć do czynności uzupełniających wskazanych w wyroku Sądu, gdyż poprzednie rozstrzygnięcie nie dość, że miało charakter formalny, to zostało wyeliminowane z obrotu. W tych okolicznościach nie ma podstaw do pominięcia oceny dowodów, na które wskazano poprzednio. Jeśli zaś chodzi o zakres uzupełnienia materiału dowodowego, to Sąd użył sformułowania dotyczącego konieczności uzupełnienia materiału dowodowego "w szczególności" o dowód zgłoszenia rozbiórki, co nie tylko nie zamyka drogi do włączenia innych dowodów ale wymaga omówienia wszystkich dostępnych dowodów, mających istotny wpływ na wynik rozstrzygnięcia a więc np. związanych z oględzinami nieruchomości (14.01.2015r., [...].10.2015 r. i [...].05.2016 r.), o których była mowa w wyroku.
3. nie ustosunkowano się do stanowiska skarżącej, że rozbiórka dotyczy tylko części obiektu, gdyż zdaniem skarżącej nie rozebrano jednej ze ścian i posadzki. Jeśli do takiej sytuacji doszło, należałoby dodatkowo zbadać, czy rozebrany obiekt powstał legalnie czy też został zbudowany bez pozwolenia budowę, gdyż to również wpływałoby na zakres czynności naprawczych. Czynności naprawcze polegają na przywróceniu stanu poprzedniego a mogą też polegać na doprowadzeniu robót do stanu zgodnego z prawem. W przypadku częściowej rozbiórki pozostaje nierozebrana część danego obiektu. O ile w ramach postępowania naprawczego nie jest możliwa odbudowa obiektu, o tyle jest możliwe doprowadzenie części obiektu (nierozebranego) przez "odpowiednie stosowanie", o którym mowa w art. 51 ust. 7, przepisów art. 51 ust. 1 pkt 1 i 2 oraz ust. 3. Pr. bud. do doprowadzenia robót do stanu zgodnego z prawem. Stan zgodny z prawem będzie osiągnięty wówczas, gdy nierozebrana część obiektu, który powstał legalnie nie zagraża bezpieczeństwu w związku z istnieniem tej reszty budynku, natomiast gdy rozebrany prawie całkowicie obiekt powstał nielegalnie, to w ramach postepowania naprawczego będzie możliwy ewentualny nakaz rozbiórki i może on mieć różny zakres. Może on dotyczyć całości lub części nierozebranego obiektu, przy czym musi być on adekwatny do stwierdzonego zakresu samowoli budowlanej i celu regulacji w postaci doprowadzenia obiektu do stanu zgodnego z prawem. Dlatego doprowadzenie do stanu zgodności z prawem, poprzez rozbiórkę może obejmować taki zakres, jaki jest niezbędny do przywrócenia stanu zgodnego z prawem. Wprawdzie inną sprawą jest legalizacja nielegalnie powstałego obiektu, inną, nielegalnie wykonane roboty w takim obiekcie a jeszcze inną, nielegalna rozbiórka, lecz przy obiekcie już rozebranym w znacznej części (gdy legalizacja nie wchodzi w grę, gdyż została tylko ściana), to zasadne w ocenie Sądu byłoby podjęcie czynności naprawczych w ramach prowadzonego postępowania naprawczego dotyczącego rozbiórki w odniesieniu do nielegalnej pozostałości po tym obiekcie, gdyż nie było odrębnych robót budowlanych w odniesieniu do pozostałości obiektu (nielegalnie budowano cały obiekt). Gdyby zatem obiekt powstał nielegalnie, zasadne byłoby podjęcie czynności w ramach postępowania naprawczego do pozostałego fragmentu. Gdyby zaś obiekt powstał legalnie, należałoby ocenić możliwość podjęcia dalszych czynności przez pryzmat warunków zachowania zasad bezpieczeństwa dla obiektu do którego został dobudowany ten częściowo rozebrany budynek (ale tylko w odniesieniu do istnienia bądź nie tego fragmentu obiektu, gdyż co do zasady innym postępowaniem jest postępowanie dotyczące stanu technicznego obiektu- tu budynku sąsiada). Jeśli zaś obiekt został w całości rozebrany, to oczywistym zakończeniem sprawy byłoby umorzenie postępowania. Nie zwalnia to jednak organu od poczynienia rzetelnych ustaleń, co musi znaleźć odzwierciedlenie w zgromadzonym materiale dowodowym, uzupełnionym o ustalenia kontroli w terenie w postaci protokołu oględzin. W przeciwnym razie niniejsze rozstrzygnięcie jest przedwczesne.
4. akta sprawy są niekompletne. Brakuje w nich wniosku, na który powołuje się skarżąca jako inicjującego postępowanie. Obowiązkiem organu administracji co do zasady jest w pierwszej kolejności zweryfikowanie każdego wniosku kierowanego do niego w oparciu o przesłanki określone w art. 61a § 1 K.p.a. Dla potrzeb rozpatrywanej sprawy wskazać trzeba, że w procedurze administracyjnej zasadą jest, że postępowanie administracyjne wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu (art. 61 § 1 K.p.a.). Gdy żądanie, o którym mowa w art. 61, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. W odniesieniu do czynności związanych m.in. z rozbiórką obiektu budowlanego, na podstawie art. 52 Prawa budowlanego, stroną takiego postępowania jest inwestor, właściciel lub zarządca obiektu budowlanego, przy poszanowaniu występujących w obszarze oddziaływania obiektu uzasadnionych interesów osób trzecich, w tym zapewnienie dostępu do drogi publicznej (art. 5 ust. 1 pkt 9 Prawa budowlanego). Słuszne są zatem uwagi organu, że gdy stwierdzi występowanie nieprawidłowości to prowadzi postępowanie z urzędu. Z powodu braku wniosku skarżącej nie wiadomo natomiast na jakie nieprawidłowości wymagające sprawdzenia ona wskazywała. W okolicznościach niniejszej sprawy, uwaga o wszczęciu postępowania odnosi się do podejmowania czynności o charakterze merytorycznym w prowadzonym postępowaniu a nie "przed jego wszczęciem". Natomiast decyzja o umorzeniu postępowania odnosi się do ustalonego w sprawie przedmiotu i zakresu postępowania administracyjnego przed określonym organem.
Zaskarżoną decyzją Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego umorzył postępowanie administracyjne w sprawie nielegalnej rozbiórki obiektu gospodarczego z uwagi na jego bezprzedmiotowość. W sytuacji natomiast, gdy skarżąca twierdzi, że doszło do naruszenia jej prawa własności to może domagać się ochrony prawnej i wystąpić z powództwem w tym zakresie do sądu powszechnego. W niniejszej sprawie Sąd administracyjny dokonuje jedynie kontroli działalności organów administracji publicznej w danej sprawie, a nie rozpatruje kwestii ewentualnego naruszenia prawa własności.
5. w aktach organu I instancji nie ma dowodów, które omawiano przed uchyleniem postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania. Nie ma też postanowień, które wyrokiem z dnia 26. 11.2019r. sygn. akt II SA/Bd 785/19 zostały uchylone. Sąd wprawdzie dokonuje kontroli ostatnio wydanych rozstrzygnięć organu I i II instancji ale w przypadku ich wydania po uprzednim uchyleniu wydanych pierwotnie orzeczeń, powinny być one dołączone w celu kontroli poprawności wykonania zaleceń Sądu, który je uchylił.
W toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.).
Zgodnie z treścią art. 104 K.p.a. "Organ administracji publicznej załatwia sprawę przez wydanie decyzji, chyba że przepisy kodeksu stanowią inaczej". (§ 1) "Decyzje rozstrzygają sprawę co do jej istoty w całości lub w części albo w inny sposób kończą sprawę w danej instancji". (§2) Jednym z dopuszczonych przez ustawodawcę w kodeksie postępowania administracyjnego sposobów innego niż rozstrzygnięcie merytoryczne zakończenia sprawy administracyjnej w danej instancji jest umorzenie postępowania, dla którego warunki określone zostały w art. 105 K.p.a. Przepis ten ustanawia dwa tryby umorzenia postępowania – obligatoryjny w § 1 i fakultatywny w § 2.
Podstawę prawną decyzji PINB stanowił przepis art. 105 § 1 K.p.a., z którego wynika, że organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania, gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe.
Zgodnie z przyjętą w doktrynie i zaakceptowaną przez praktykę orzeczniczą organów i sądów administracyjnych koncepcją bezprzedmiotowości, sytuacja ta oznacza, że brak jest jednego z elementów materialnego stosunku prawnego, co uniemożliwia wydanie decyzji rozstrzygającej sprawę, co do jej istoty. Przesłanka umorzenia postępowania może istnieć przed wszczęciem danego postępowania albo zostać ujawniona w jego toku, ale może również powstać w czasie prowadzenia postępowania w określonej sprawie.
Bezprzedmiotowość rozpatrywać można zarówno w toku postępowania zwykłego – orzekającego, jak i w czasie trwania nadzwyczajnego postępowania weryfikacyjnego. W nauce i judykaturze rozróżnia się aspekt podmiotowy bezprzedmiotowości, dotyczący sfery podmiotowej danej sprawy administracyjnej (np. strona, organ) i aspekt przedmiotowy, dotyczący szeroko rozumianego przedmiotu konkretnej sprawy administracyjnej. Jednym z przypadków bezprzedmiotowości postępowania o charakterze przedmiotowym będzie sytuacja polegająca na niemożności skonkretyzowania praw lub obowiązków określonego podmiotu, która obliguje do zakończenia postępowania w sprawie administracyjnej w inny sposób niż poprzez wydanie rozstrzygnięcia, co do istoty sprawy. Oznacza ona brak legalnej możliwości ingerowania właściwego organu w sferę prawną jednostki i kształtowania jej sytuacji prawnej w nowy – w porównaniu ze stanem sprzed wszczęcia postępowania – sposób.
Zważyć przy tym należy, że stwierdzona przez organy właściwe instancyjnie bezprzedmiotowość odnosi się do postępowania prowadzonego w warunkach procedury mającej na celu ewentualne doprowadzenie samowolnie zrealizowanych robót budowlanych do stanu zgodności z prawem. Istotą czynności i robót budowlanych, do wykonania których obliguje inwestora właściwy organ nadzoru budowlanego, orzekający w toku tzw. procedury naprawczej (legalizacyjnej) jest to, że warunkują one uzyskanie zgodności z prawem zrealizowanych samowolnie przez inwestora robót budowlanych. Oznacza to, że są one niezbędne dla uzyskania takiego stanu. Brak konieczności podjęcia czynności lub wykonania przez inwestora jakichkolwiek robót budowlanych w celu doprowadzenia zrealizowanych samowolnie robót budowlanych do stanu zgodności z prawem skutkuje brakiem możliwości merytorycznego orzekania w tym zakresie przez właściwy organ nadzoru budowlanego w toku prowadzonej procedury legalizacyjnej/naprawczej, a w konsekwencji koniecznością zakończenia postępowania w sposób inny niż orzeczeniem rozstrzygającym o istocie sprawy tzn. poprzez orzeczenie nie merytoryczne czyli umarzające postępowanie.
Przedmiotem oceny dokonywanej przez właściwe w sprawie organy w administracyjnym postępowaniu instancyjnym były roboty polegające na nielegalnej rozbiórce obiektu budowlanego. Wydane jednak orzeczenie o umorzeniu postępowania i samo postępowanie, które podlegało kontroli Sądu wykazało szereg nieprawidłowości na które wskazano powyżej.
W ponownie prowadzonym postępowaniu organ usunie te nieprawidłowości, uzupełni materiał dowodowy, dokona właściwej subsumpcji i właściwie skompletuje akta sprawy.
Mając na uwadze powyższe Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.
Sąd rozpoznał sprawę na posiedzeniu niejawnym, w składzie trzech sędziów w trybie przewidzianym w art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020r., poz. 1842 , ze zm.)

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI