II SA/Bd 47/24

II SA/Bd 47/24 - Wyrok WSA w Bydgoszczy
Data orzeczenia
2024-03-19
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-01-17
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Sędziowie
Grzegorz Saniewski /przewodniczący sprawozdawca/
Jerzy Bortkiewicz
Joanna Janiszewska - Ziołek
Symbol z opisem
6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne
Nieruchomości
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
uchylono decyzje II instancji i I w części
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 344
art. 136 ust. 3, art. 229
Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Grzegorz Saniewski (spr.) Sędziowie sędzia WSA Jerzy Bortkiewicz sędzia WSA Joanna Janiszewska – Ziołek po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 19 marca 2024 r. sprawy ze skargi W. W., M. S. na decyzję Wojewody z dnia [...] listopada 2023 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości 1. uchyla zaskarżoną decyzję w części, w jakiej utrzymuje w mocy punkt 1 lit. b) – d) decyzji Prezydenta M. T. z dnia [...] czerwca 2023 r. nr [...], 2. w pozostałej części oddala skargę, 3. zasądza od Wojewody na rzecz skarżących solidarnie 697 (sześćset osiemdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Prezydent M. T. decyzją z [...] czerwca 2023 r. nr [...].DS, działając na podstawie art. 9a, art. 136 ust. 3, art. 137, art. 216 ust. 1 i art. 142 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz. U. z 2023 poz. 344, zwanej w skrócie "u.g.n."), po rozpoznaniu wniosku W. W. i M. S. o zwrot nieruchomości położonej w T. przy ul. [...]:
1) odmówił zwrotu części nieruchomości wywłaszczonej aktem notarialnym Rep. A nr [...] z [...] grudnia 1979 r. na podstawie ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości pod budowę bazy W. P. T. "D." z siedzibą w T., zgodnie z decyzją o ustaleniu miejsca i warunków realizacji inwestycji pod nazwą baza WPT "D. ", wydaną przez Wojewódzkie Biuro Planowania Przestrzennego [...] lutego 1979 r. nr [...] położonej obecnie w T. przy ul. gen. J. D. i ul. [...], oznaczonej w chwili wywłaszczenia nr [...] i [...] o łącznej powierzchni 0,6039 ha, oznaczonej na mapie kolorem pomarańczowym, stanowiącej załącznik nr [...] do decyzji, a wchodzącej obecnie w skład nieruchomości oznaczonych geodezyjnie w obrębie 68 jako:
a) działka nr [...] (dawna [...], zapisana obecnie w księdze wieczystej nr KW [...]
b) działka nr [...] (w tym dawna 63/2), zapisana obecnie w księdze wieczystej nr KW [...];
c) działka nr [...] (w tym dawna 63/2), zapisana obecnie w księdze wieczystej nr KW [...];
d) działka nr [...] (w tym dawna 63/2), zapisana obecnie w księdze wieczystej nr KW [...],
stanowiących obecnie własność Skarbu Państwa (użytek drogi) w trwałym zarządzie M. D. w T..
2) umorzył postępowanie w części dotyczącej działki nr [...] (w tym dawna 63/2 po zmianie numeracji 70/5), zapisanej obecnie w księdze wieczystej nr KW [...], stanowiącej obecnie własność Skarbu Państwa (użytek drogi) w trwałym zarządzie M. D. w T..
W wyniku rozpatrzenia sprawy w postępowaniu odwoławczym Wojewoda K. – P. decyzją z [...] listopada 2023 r. nr [...] utrzymał w mocy ww. decyzję Prezydenta.
Wojewoda wskazał, że wnioskiem z [...] maja 2020 r. W. W., K. W. i D. S., jako spadkobiercy A. W., byłego właściciela w udziale 1/2 części nieruchomości, wystąpili o zwrot udziału nieruchomości położonej w T. przy ul. [...], oznaczonej w dacie nabycia tj. [...] grudnia 1979 r. w ewidencji gruntów jako działki nr [...] i nr [...] obr. 68 o łącznej powierzchni 0,6039 ha, dla której prowadzona była księga wieczysta Rudak nr [...]. Zdaniem wnioskodawców na przedmiotowej nieruchomości nie został zrealizowany cel w postaci budowy bazy techniczno-warsztatowej dla Wojewódzkiego P. T. ,,[...]".
Spadkobiercy drugiego współwłaściciela nieruchomości C. Ł. zmarłej [...] lipca 2009 r. nie wystąpili z wnioskiem o zwrot. Z postanowienia Sądu Rejonowego w T. sygn. akt X Ns 521/21 z [...] października 2021 r. wynika, że spadkobiercami po zmarłym A. W. są: żona K. W. oraz dzieci: D. S. i W. W., po 1/3 części każdy z nich. W punkcie II. Postanowienia Sąd stwierdził, że spadek po zmarłej K. W. nabył W. W.. Zgodnie z Europejskim Poświadczeniem Spadkowym sporządzonym przez Sąd Rejonowy w W. w [...] spadek po zmarłej D. S. nabył mąż M. S..
Organ ustalił, że [...] grudnia 1979 r. został zawarty akt notarialny Rep. A nr [...] w sprawie sprzedaży nieruchomości zabudowanej, położonej w T. przy ul. [...] oznaczonej w dacie wywłaszczenia, w ewidencji gruntów działkami nr [...] i nr [...] o łącznej powierzchni 0,6039 ha, dla której to prowadzona była księga wieczysta Rudak nr [...]. Stronami aktu byli m.in. A. W. współwłaściciel przedmiotowej nieruchomości oraz osoby reprezentujące Państwo [...], uprawnione do składania oświadczeń woli w imieniu W. P. T. "D." w T.. Nabycie nieruchomości nastąpiło na podstawie ustawy z dnia [...] marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości.
Zgodnie z decyzją o ustalaniu miejsca i warunków realizacji inwestycji znak: [...] z [...] lutego 1979 r. pod nazwą - baza WPT "D."", wydaną przez Wojewódzkie Biuro Planowania Przestrzennego w T., nieruchomość przy ul. [...] nr [...] w T. przeznaczono pod budowę bazy techniczno-warsztatowej Wojewódzkiego P. T. ,,D. " z siedzibą W T..
Zgodnie z ewidencją gruntów Urzędu M. T. obecnie nieruchomość objęta wnioskiem o zwrot położona jest w T. przy ul. [...]. J. D. i ul. [...] i wchodzi w skład nieruchomości, oznaczonych geodezyjnie w obrębie 68 jako:
- działka nr [...] (dawna działka nr [...]), zapisana w księdze wieczystej nr [...];
- działka nr 241 i nr [...] (w tym dawna działka nr [...]), zapisana w księdze wieczystej nr [...];
- działka nr [...] (w tym dawna działka nr [...]), zapisana w księdze wieczystej [...] oraz
- działka nr [...] (w tym dawna działka nr [...]), zapisana w księdze wieczystej nr [...],
stanowiące obecnie własność Skarbu Państwa (użytek drogi), w trwałym zarządzie M. D. w T..
Zgodnie ze zgromadzoną dokumentacją tj. wykazem zmian gruntowych z 1989 r., działka nr 63/2 i nr [...] zostały podzielone na działki nr [...], nr [...] i nr [...].
Decyzją z [...] czerwca 1992 r. znak: [...] stwierdzono nabycie przez P. T. "H." w T. prawa użytkowania wieczystego na okres 99 lat nieruchomości gruntowej położonej w T. przy ul. [...] obejmującej m.in. działkę nr 63/3 i nr [...]. Zawiadomieniem Sądu Rejonowego Wydział Wieczystych w T. z [...] lipca 1992 r. poinformowano, że dla działek nr 63/3 i nr [...] w dziale II wpisano Skarb Państwa oraz P. T. "H." jako użytkownik wieczysty.
Z decyzji z [...] stycznia 1994 r. znak: [...], zatwierdzającej projekt podziału nieruchomości ujętej w księdze wieczystej nr [...] wynika, że działka nr [...] oznaczona została działką nr [...], działka nr [...] zmieniła numer na 70/3, działka [...] na numer [...], działka nr [...] to działka [...], działka nr [...] na nr [...], a działka nr [...] na nr [...].
Z kolei z wykazu zmian gruntowych z [...] stycznia 1994 r. wynika, że działka nr [...] stanowi działkę nr [...], działka nr [...] - działkę nr [...], działka nr [...] - działkę nr [...], a działka nr [...] - działkę nr 70/7 i są one własnością Skarbu Państwa w użytkowaniu wieczystym P. T. "[...]" w T..
Z zawiadomienia Sądu Rejonowego w T. z [...] czerwca 1994 r. wynika, że dla działek nr 70/4 i nr [...] w dziale II wpisano Skarb Państwa - B. M. C., córka M. i T. jako użytkownik i właściciel baraku wpisanego w Dziale I-O.
Ponadto z decyzji Urzędu Miejskiego w T. z [...] września 1994 r. znak: [...] wynika, że na podstawie porozumienia zawartego między Wojewodą T., a Prezydentem T. z [...] grudnia 1993 r. (Dz. Urz. Woj. Toruńskiego nr [...] z 1993 r.) zatwierdzono projekt podziału działek nr [...], nr 80/4 i nr [...] położonych w T. przy ul. [...], zapisanych w księdze wieczystej nr [...] na Skarb Państwa - wieczysty użytkownik Przedsiębiorstwo Turystyki "[...]", polegający na wydzieleniu działki nr 70/8 oraz działki nr [...] jako droga dojazdowa do wspólnego użytkowania i działki nr [...] pozostającej u dotychczasowego właściciela.
Z zawiadomienia Sądu Rejonowego w T. z [...] września 1995 r. wynika, że dla działki nr [...] w dziale II wpisano Skarb Państwa - B. G. C., córka W. i J., G. S., syn S. i S., J. T., syn B. i H. - wspólnicy Spółki Cywilnej ,,[...]" z siedzibą w T. we współwłasności łącznej jako wieczyści użytkownicy w 1/2 części, W. G., syn S. i K. oraz jego żona M. G., córka R. i C. - we wspólności ustawowej jako wieczyści użytkownicy w 1/2 części.
Z kolei z zawiadomienia z [...] września 1995 r. wynika, że dla działki nr [...] w dziale II wpisano Skarb Państwa - B. G. C., córka W. i J., G. S., syn S. i S., J. T., syn B. i H. - Wspólnicy Spółki Cywilnej "[...]" z siedzibą w T. we współwłasności łącznej jako wieczyści użytkownicy i właściciele budynków wpisanych w dziale I-O.
Organ stwierdził, że w powyższych ustaleń wynika, że ówczesne działki nr 63/2 i nr [...] oddane zostały w użytkowanie wieczyste.
Wobec tego zdaniem organu zastosowanie ma art. 229 u.g.n. zgodnie z którym roszczenie, o którym mowa w art. 136 ust. 3 (o zwrot wywłaszczonej nieruchomości) nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej. Organ podkreślił przy tym, że błędny jest pogląd, jakoby z punktu widzenia art. 229 u.g.n. istotny był stan prawny nieruchomości w dniu wydawania decyzji o jej zwrocie. Wskazany przepis tam samo odnosi się do prawa własności osoby trzeciej, ponieważ za osobę trzecią należy uznać także Skarb Państwa lub jednostkę samorządu terytorialnego, jeżeli nabyli prawo w drodze właściwej sferze dominium, dostępnej dla każdego podmiotu. Dowodzi to słuszności tezy, że miarodajnym dla oceny, czy w świetle art. 229 u.g.n. przysługuje roszczenie o zwrot, jest tylko stan prawny nieruchomości na dzień [...] stycznia 1998 r. Przyjęcie koncepcji, że o przysługiwaniu roszczenia o zwrot decyduje stan prawny nieruchomości z dnia wydania decyzji o zwrocie nie jest zasadne również z tego powodu, iż roszczenie o zwrot nie mogłoby "odżywać" i za jakiś czas, po dacie [...] stycznia 1998 r., gdy tylko Skarb Państwa czy jednostka samorządu terytorialnego nabyłaby własność takiej nieruchomości. Koncepcja ta prowadzić mogłaby do absurdalnych sytuacji, gdyby po dacie 1 styczna 1998 r. nieruchomość, o której mowa w art. 229 u.g.n. zostałaby wywłaszczona od osoby, która była właścicielem na dzień [...] stycznia 1998 r., a cel tego wywłaszczenia nie zostałby zrealizowany. Powstałby problem, komu służyłoby wtedy roszczenie o zwrot. Czy osobie wywłaszczonej przed dniem [...] stycznia 1998 r., czy osobie wywłaszczonej po tej dacie? Która z tych osób dysponowałaby "lepszym" roszczeniem o zwrot nieruchomości. Zatem pogląd o czasowym charakterze negatywnej przesłanki zwrotu nieruchomości nie broni się.
Organ wskazał, że przeciwko możliwości odżywania roszczenia o zwrot wypowiedział się Sąd Najwyższy już w postanowieniu z dnia 29 czerwca 2001 r. sygn. akt. III CZP 20/01, w którym wskazał, że kategoryczne brzmienie przepisu art. 229 u.g.n. wyłącza taką jego interpretację, w myśl której odżywa roszczenie byłego właściciela (spadkobiercy) o zwrot wywłaszczonej nieruchomości w okolicznościach w tym przepisie wymienionych.
Wobec tego Wojewoda stwierdził, że skoro działki nr 63/2 i nr [...] zostały oddane w użytkowanie wieczyste przed dniem [...] stycznia 1998 r., to że roszczenie o ich zwrot nie przysługuje.
Wojewoda ponadto zauważył, że z akt sprawy wynika również, że ww. działki stanowią własność Skarbu Państwa w trwałym zarządzie M. D. w T. i są częścią układu komunikacyjnego zaliczonego do kategorii dróg krajowych.
Zgodnie z decyzją Wojewody K.-P. z [...] października 2007 r. Nr [...], lokalizacja drogi dla zamierzenia polegającego na budowie nowego przebiegu drogi krajowej Nr [...] z mostem drogowym przez W. w T. - etap I - budowa mostu drogowego wraz z dojazdami łączącymi drogę krajową Nr [...] z drogą krajową Nr 15 i Nr [...] obejmowała działki: nr [...], nr [...], nr [...], nr 70/8 i nr [...] obręb 68. Dokonane [...] kwietnia 2023 r. oględziny nieruchomości potwierdzają, że na ww. gruncie znajduje się układ komunikacyjny, w skład którego wchodzą drogi, ścieżka rowerowa, chodnik, parking, skarpy przyuliczne i zieleń drogowa (mapy i dokumentacja fotograficzna).
Mając na względzie powyższe Wojewoda uznał, że świetle art. 2a ustawy o drogach publicznych oraz orzecznictwa sądów administracyjnych wskazującego na wyłącznie z obrotu nieruchomości zajętych pod drogi publiczne - zadośćuczynienie roszczenia o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, która obecnie jest zajęta pod drogę publiczną prowadziłoby do skutku sprzecznego z prawem, polegającego na nabyciu przez osobę fizyczną nieruchomości stanowiącej część drogi publicznej, co jest niezgodne z wykładnią systemową art. 136 ust. 3 u.g.n.
Odnośnie działki nr [...] (w tym dawnej 63/2, po zmianie numeracji 70/5) Wojewoda stwierdził, że postępowanie w sprawie tej nieruchomości zostało zakończone wydaniem prawomocnej decyzji z [...] września 1996 r. znak G.G. 7221-3/2/96 o odmowie zwrotu nieruchomości, z uwagi na ustanowienie prawa użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej. Przedmiotowa sprawa została zatem już rozstrzygnięta inną decyzją administracyjną, co powoduje konieczność umorzenia tego postępowania jako bezprzedmiotowego na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. Niedopuszczalne bowiem jest ponowne rozstrzyganie sprawy już rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną, gdyż prowadziłoby to do naruszenia obowiązującej również w postępowaniu administracyjnym zasady res iudicata oraz do wydania decyzji nieważnej z mocy art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a.
Odnosząc się do zarzutu Skarżących w kwestii realizacji celu i zbędności nieruchomości na ten cel, Wojewoda zauważył, że w określonych sytuacjach zasada ta podlega wyłączeniu, w sytuacjach określonych m.in. w art. 229 u.g.n. lub w wypadku zajęcia nieruchomości pod drogę publiczną.
W ocenie Wojewody zgromadzony materiał dowodowy potwierdza, że przedmiotowe działki zostały oddane w użytkowanie wieczyste przed dniem wejścia w życie ustawy z dnia [...] sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, a więc zgodnie z art. 229 u.g.n. roszczenie o zwrot przedmiotowych nieruchomości nie przysługuje. Ponadto ww. nieruchomości stanowią część pasa drogi publicznej i układu komunikacyjnego, co wyklucza ich zwrot.
W skardze do sądu W. W. i M. S. zarzucili decyzji Wojewody:
1) naruszenie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., które miało wpływ na wynik sprawy tj. zastosowanie i uznanie, iż decyzja Prezydenta M. T. z [...] czerwca 2023 r. jest zgodna z prawem, podczas gdy w niniejszej sprawie nie występuje res iudicata (powaga rzeczy osądzonej), część wywłaszczonych nieruchomości w rzeczywistości nie stanowią użytku drogowego, a cel na który nieruchomości zostały wywłaszczone nie został zrealizowany,
- art. 7, 77 i 80 k.p.a. przez dokonanie dowolnej, a nie swobodnej oceny materiału dowodowego w sprawie i uznanie, iż w części dotyczącej działki nr [...] występuje stan powagi rzeczy osądzonej (res iudicata), a także pominięcie okoliczności niezrealizowania celu, na który zostały wywłaszczone przedmiotowe nieruchomości oraz pominięcie faktu, iż wywłaszczona nieruchomość nie jest w całości wykorzystywana pod drogi publiczne;
- art. 107 § 3 k.p.a przez pominięcie w uzasadnieniu faktu niezrealizowania celu, na który zostały wywłaszczone nieruchomości, określenia czy powstałe drogi miały związek z celem wywłaszczenia, a także uznanie stanowiska organu I instancji za zgodne z prawem;
- art. 105 § 1 k.p.a. poprzez błędne uznanie, iż organ I instancji słusznie umorzył postępowanie dotyczące zwrotu działki nr [...], uznając, iż w przypadku tej nieruchomości została wydana już decyzja o odmowie zwrotu,
2) naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj: - art. 137 ust 1 i 2 u.g.n. przez odmowę zwrotu części działek nr [...] o powierzchni 0,6573 ha, nr [...] o powierzchni 0,0539 ha, nr [...] o powierzchni 0,3424 ha, nr [...] o powierzchni 0,3302 ha, oznaczonej w chwili wywłaszczenia nr [...], które jedynie w części zostały zajęte pod infrastrukturę drogową, zaś część (ok. 2500 m2) w rzeczywistości nie stanowi użytku drogowego.
Podnosząc powyższe zarzuty Skarżący wnieśli o uchylenie decyzji Wojewody oraz poprzedzającej ją decyzji Prezydenta.
Skarżący podnieśli, iż na przedmiotowej nieruchomości nie został zrealizowany cel w postaci budowy bazy techniczno - warsztatowej dla Wojewódzkiego P. T., a zatem można przyjąć, iż wywłaszczenie nieruchomości przy ul. [...] nie było niezbędne do realizacji celu będącego podstawą wywłaszczenia. Organ II instancji pominął przy tym kwestię, czy w ogóle zrealizowano chociażby w części cel, na który została wywłaszczona nieruchomość.
Zdaniem Skarżących nie było przesłanek do umorzenia postępowania dotyczącego zwrotu działki nr [...], gdyż nie zaszła tożsamość spraw administracyjnych: podstawą odmowy zwrotu działki w roku 1996 r. była okoliczność znajdowania się działki w użytkowaniu wieczystym, a podstawą prawną ówczesnej decyzji były przepisy ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości; obecne postępowanie jest zaś prowadzone na podstawie przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami. Skarżący wskazali na wyrok Sądu Najwyższego z 6 lipca 2001 r. sygn. III RN 116/00, w którym wskazano, że nie zachodzi stan rzeczy osądzonej, gdy właściciel wystąpił o zwrot wywłaszczonej nieruchomości opierając żądanie na podstawie art. 216 w zw. z art. 136 ust. 3 i art. 137 u.g.n., jeżeli wcześniej wystąpił z żądaniem zwrotu tej samej nieruchomości, ale na innej podstawie (art. 69 ust. 1 i 3 poprzednio obowiązującej ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości).
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga jest częściowo zasadna.
Słuszne jest stanowisko Skarżących, że w sprawie nie miała miejsce sytuacja res iudicata odnośnie zwrotu tej części nieruchomości, która stanowi obecnie działkę nr [...]. Wskazana przez organ decyzja Kierownika Urzędu Rejonowego w T. z [...] września 1996 r. (k. 145 akt administracyjnych) odmawiająca zwrotu działki nr [...] (czyli obecnej działki nr [...]) została wydana na podstawie art. 69 § 1 ustawy z dnia [...] kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości. Obecnie organ rozpatruje żądanie zwrotu nieruchomości, w którym jest zobowiązany rozpatrzeć przesłanki zwrotu określone w inny sposób tj. przepisami ustawy o gospodarce nieruchomościami. Zgodzić się wobec tego należy ze stanowiskiem prezentowanym we wskazanym przez Skarżących wyroku Sądu Najwyższego z 6 lipca 2001 r. sygn. III RN 116/00, że w takim przypadku nie mamy do czynienia ze stanem rzeczy osądzonej tj. z sytuacją kiedy sprawa została już rozstrzygnięta inną ostateczną decyzją administracyjną, a tym samym nie ma przesłanek do jej umorzenia.
Istotną kwestią w sprawie jest ustalenie, czy i jaka część przedmiotowej nieruchomości znajdowała się w dniu [...] stycznia 1998 r. w użytkowaniu wieczystym. Wynika to z tego, że roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, o którym mowa w art. 136 ust. 3 u.g.n. nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie tej ustawy ustanowiono na nieruchomości prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej (art. 229 u.g.n.). Zawarte w art. 229 u.g.n. wyłączenie możliwości dochodzenia roszczenia z art. 136 ust. 3 u.g.n. stanowi samodzielną, negatywną przesłankę zwrotu nieruchomości. Organy administracji publicznej są zwolnione w takim wypadku od obowiązku zbadania, czy nieruchomość stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, skoro uwzględnienie roszczenia jest niemożliwe z uwagi na realizację przesłanek z art. 229 u.g.n. (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 25 stycznia 2021 r. sygn. I OSK 2569/20, LEX nr 3336667).
Organ w zaskarżonej decyzji stwierdził, że obie działki objęte umową wywłaszczeniową tj. zarówno działka nr [...] jak i [...] zostały oddane w użytkowanie wieczyste.
Z akt sprawy nie wynika tymczasem, aby działka nr [...] kiedykolwiek została oddana w użytkowanie wieczyste. Należy zauważyć, że jak ustalił organ w roku 1989 r. doszło do podziału działki nr [...] na działki nr [...] Działka nr [...] nie zmieniła swoich granic, nie uległa nigdy podziałowi, była odnotowywana pod tym samym numerem jeszcze w roku 1997 (k. 98 akt administracyjnych), a jedynie wskutek modernizacji operatu ewidencyjnego w roku 2008 r. otrzymała nowy numer ewidencyjny tj. została oznaczona jako działka nr [...] (por. pkt 16 pisma Wydziału Geodezji i Kartografii Urzędu M. T. k. 112 akt administracyjnych).
Odnośnie działki nr [...] tak jak wskazał organ ulegała ona podziałom. W dniu [...] stycznia 1998 r. tj. po podziałach z 1989 r,. z [...] stycznia 1994 r. (k. 79 akt administracyjnych) i [...] września 1994 r. (k. 65 akt administracyjnych) teren dawnej działki nr [...] przynależał do 4 działek o numerach: 70/4, 70/5, 70/8 i 70/9, aczkolwiek nie obejmował całości powierzchni działek o numerach 70/4, 70/5, 70/8 i 70/9 (por. rysunek na mapie geodezyjnej obrazującej podziały nieruchomości – k. 23 akt organu I instancji przy piśmie Wydziału Geodezji i Kartografii UM T. z [...] maja 2020 r.).
Odnośnie działki nr [...] (która nie uległa podziałowi) brak jest w aktach sprawy jakichkolwiek dokumentów, z których by wynikało, że po nabyciu na mocy umowy wywłaszczeniowej została ona oddana w użytkowanie wieczyste.
Odnośnie pozostałych ww. działek organ prawidłowo ustalił, że w dniu [...] stycznia 1998 r. znajdowały się one w użytkowaniu wieczystym, które to prawo zostało ujawnione w księgach wieczystych:
- działki nr [...] znajdowały się w użytkowaniu wieczystym B. M. C. (k. 66 – 73),
- działka nr [...] znajdowała się w użytkowaniu wieczystym B. G. C., G. S., J. T. - wspólników Spółki Cywilnej "[...]" z siedzibą w T. we współwłasności łącznej (k. 60 akt administracyjnych)
- działka nr [...] znajdowała się w użytkowaniu wieczystym B. G. C., G. S., J. T. - wspólników Spółki Cywilnej ,,[...]" z siedzibą w T. we współwłasności łącznej jako wieczyści użytkownicy w 1/2 części oraz W. G. i żony M. G. - we wspólności ustawowej jako wieczyści użytkownicy w 1/2 części (k. 62 akt administracyjnych).
Z akt sprawy wynika, że wszystkie te wymienione prawa użytkowania wieczystego zostały ujawnione w księgach wieczystych.
W tym zatem zakresie, tak jak stwierdził organ, spełnione są przesłanki z art. 229 u.g.n.
Tak jak ustalił organ, ww. działki wskutek modernizacji operatu ewidencyjnego w 2008 otrzymały nowe numery:
- działka nr [...] – numer [...],
- działka nr [...] – numer [...],
- działka nr [...] – numer [...],
- działka nr [...] – numer [...].
Zaistnienie przeszkody w zwrocie ww. części nieruchomości tj. obecnych części działek nr [...] i [...] w związku z treścią art. 229 u.g.n. nie powinna jednakże skutkować odmową zwrotu nieruchomości, ale umorzeniem postępowania.
Z przepisu art. 229 u.g.n. wynika jednoznacznie, że nieruchomości wywłaszczone, jeżeli zostały sprzedane lub oddane w użytkowanie wieczyste, nie podlegają zwrotowi i to niezależnie od tego, czy stały się zbędne na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. W przypadku ustalenia zaistnienia negatywnej przesłanki z art. 229 ustawy przepisy art. 136 i art. 137 u.g.n. nie mają więc zastosowania. Jakkolwiek w praktyce organów i judykaturze nie ma zgodności co do prawidłowej formy rozstrzygnięcia w takim przypadku – umorzenie postępowania czy odmowa zwrotu nieruchomości – to Sąd podziela wyrażony w orzecznictwie sądów administracyjnych pogląd, według którego, w przypadku ziszczenia się przesłanki z art. 229 u.g.n. postępowanie administracyjne powinno ulec umorzeniu, ponieważ w takiej sytuacji dochodzi do braku przedmiotu sprawy, a więc jednego - obok przedmiotu i podstawy prawnej – z podstawowych elementów stosunku administracyjnoprawnego (por. wyrok NSA z 6 listopada 2019 r., I OSK 3013/18, wyrok WSA w Poznaniu z 28 listopada 2022 r. sygn. I SA/Po 894/22).
Powyższe skutkuje stwierdzeniem, że odnośnie żądania zwrotu działek nr [...] i [...] organ winien umorzyć postępowanie. Takie rozstrzygnięcie – aczkolwiek z błędnie wskazanym uzasadnieniem, co nie miało wpływu na wynik sprawy – organ I instancji podjął odnośnie części działki nr [...] (pkt 2 decyzji organu I instancji utrzymanego przez Wojewodę). Natomiast błędnie organ I instancji w pkt 1 lit. a) – d) odmówił zwrotu części działek nr [...] i 237. W tym zatem zakresie Wojewoda, utrzymując w mocy decyzję organu I instancji, dopuścił się naruszenia art. 105 § 1 k.p.a. w zw. z art. 229 u.g.n.
Niezasadna jest natomiast skarga w zakresie, w jakim Wojewoda utrzymał w mocy pkt 1 lit. a) decyzji organu I instancji. Odnośnie tej działki nie budzą wątpliwości ustalenia organu, że znajduje się ona w pasie drogowym drogi publicznej. Jak wynika z akt sprawy, w szczególności z mapy zasadniczej k. 228 – większa część działki nr [...] znajduje się bezpośrednio pod jezdniami drogi publicznej, a mniejsza jej część stanowi pas zieleni rozdzielający jezdnie oraz przylegający bezpośrednio do jednej z jezdni. Należy wskazać, że w myśl art. 2 u.g.n., ustawa ta nie narusza innych ustaw w zakresie dotyczącym gospodarki nieruchomościami. W odniesieniu do wskazanego stanu faktycznego zasadnie zatem organ uwzględnił treść art. 2a ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (Dz. U. z 2013 r., poz. 260), który stanowi, że drogi krajowe stanowią własność Skarbu Państwa, a drogi wojewódzkie, powiatowe i gminne - własność właściwych samorządów województw, powiatów i gmin. Przepis ten ustanawia ograniczenie w obrocie nieruchomościami zajętymi pod drogi publiczne, wykluczając możliwość zwrotu takiej nieruchomości poprzednim właścicielom.
Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 2 września 2016 r. sygn.. I OSK 2820/14 dokonanie zwrotu części nieruchomości, znajdującej się w pasie drogowym drogi publicznej, nie jest możliwe – z uwagi na treść art. 2a ustawy o drogach publicznych. Wprawdzie pojęcie pasa drogowego nie jest tożsame z pojęciem drogi, to jednak pas drogowy jest z drogą integralnie związany. Decydujące znaczenie dla określenia czy dana infrastruktura, urządzenie czy też obiekt stanowią fragment drogi jest umiejscowienie ich wewnątrz pasa drogowego. Zieleń przydrożna, czyli roślinność umieszczona w pasie drogowym, mającą na celu w szczególności ochronę użytkowników drogi przed oślepianiem przez pojazdy nadjeżdżające z kierunku przeciwnego, ochronę drogi przed zawiewaniem i zaśnieżaniem, ochronę przyległego terenu przed nadmiernym hałasem, zanieczyszczeniem powietrza, wody i gleby, jest też częścią pasa drogowego (art. 4 pkt 22 ustawy o drogach publicznych). Analiza przytoczonych przepisów uprawnia do stwierdzenia, że zajęcie nieruchomości pod drogę publiczną oznacza urządzenie na niej drogi zaliczanej do odpowiedniej kategorii dróg publicznych, przy czym przez określenie to należy rozumieć zajęty pas gruntu w ramach linii rozgraniczających drogę obejmujący zarówno jezdnie, jak i chodniki, ścieżki rowerowe, miejsca postojowe i parkingi, latarnie, zieleń przydrożną, sieci: wodociągowe, ciepłownicze, kanalizacji deszczowej i ściekowej, usytuowane na nim obiekty budowlane i urządzenia techniczne związane z prowadzeniem, zabezpieczeniem i obsługą ruchu. Innymi słowy, pojęcie to wyczerpuje usytuowanie na nieruchomości pasa drogowego lub jego części.
Stwierdzenie zatem, że działki nr [...] stanowi część pasa drogowego uzasadniało odmowę zwrotu tej części nieruchomości.
Ze względu na powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 z późn. zm.) należało orzec jak w pkt 1 sentencji wyroku, natomiast na podstawie art. 151 ww. ustawy Sąd orzekł jak w pkt 2 wyroku.
W ponownym postępowaniu organ winien rozstrzygnąć sprawę uwzględniając powyższe stanowisko Sądu.
O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 265 z późn. zm.), uwzględniając wysokość wniesionego wpisu oraz opłaty skarbowej od pełnomocnictwa.