II SA/Bd 469/24
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuWojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy uchylił decyzje Zakładu Ubezpieczeń Społecznych dotyczące świadczenia wychowawczego dla M. P., która sprawowała pieczę nad wnuczką na mocy postanowienia sądu opiekuńczego. ZUS pierwotnie przyznał świadczenie, ale następnie uchylił je, uznając za nienależnie pobrane, ponieważ skarżąca nie spełniała definicji opiekuna faktycznego ani prawnego zawartej w ustawie o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Sąd administracyjny uznał, że decyzje ZUS były wadliwe z kilku powodów. Po pierwsze, organ nieprawidłowo zastosował art. 27 ustawy, cofając świadczenie z mocą wsteczną (ex tunc), podczas gdy decyzja uchylająca prawo do świadczenia ma charakter konstytutywny i działa na przyszłość (ex nunc). Po drugie, Sąd podkreślił, że ścisła, literalna wykładnia przepisów ustawy, która wykluczała osoby sprawujące faktyczną pieczę nad dzieckiem na mocy orzeczenia sądu, była niezgodna z Konstytucją RP i Konwencją o Prawach Dziecka, które gwarantują ochronę praw dziecka i obowiązek państwa do zapewnienia pomocy opiekunom faktycznym. Sąd wskazał, że państwo ma obowiązek zapewnić pomoc materialną osobom, którym powierzono pieczę nad dzieckiem, a odmowa świadczenia narusza zasadę równego traktowania. W związku z uchyleniem decyzji, Sąd umorzył postępowanie administracyjne.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja przepisów dotyczących świadczenia wychowawczego w kontekście osób sprawujących faktyczną pieczę nad dzieckiem na mocy orzeczenia sądu, a także kwestia skutku wstecznego uchylania świadczeń.
Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji prawnej opiekuna faktycznego na mocy orzeczenia sądu, a nie ogólnej sytuacji opiekunów faktycznych.
Zagadnienia prawne (2)
Czy możliwe jest uchylenie prawa do świadczenia wychowawczego z mocą wsteczną (ex tunc) na podstawie art. 27 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, jeśli świadczenie zostało już skonsumowane?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, uchylenie prawa do świadczenia wychowawczego na podstawie art. 27 ustawy ma charakter konstytutywny i działa na przyszłość (ex nunc), nie można nim objąć świadczeń już wypłaconych i skonsumowanych.
Uzasadnienie
Decyzja uchylająca prawo do świadczenia wychowawczego jest decyzją konstytutywną, która zmienia stan prawny na przyszłość. Nie można nią cofnąć skutków prawnych decyzji, które już się zrealizowały, w tym wypłaconych i skonsumowanych świadczeń.
Czy osoba sprawująca faktyczną pieczę nad dzieckiem na mocy orzeczenia sądu opiekuńczego, która nie jest opiekunem prawnym ani faktycznym w rozumieniu ustawy (nie wystąpiła o przysposobienie), ma prawo do świadczenia wychowawczego?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, taka osoba powinna mieć prawo do świadczenia wychowawczego, ponieważ ścisła wykładnia przepisów wykluczająca ją jest niezgodna z Konstytucją RP i Konwencją o Prawach Dziecka, które nakazują ochronę praw dziecka i wsparcie dla opiekunów faktycznych.
Uzasadnienie
Konstytucja RP i Konwencja o Prawach Dziecka nakładają na państwo obowiązek ochrony praw dziecka i zapewnienia pomocy osobom sprawującym nad nim pieczę. Wykluczenie z świadczenia wychowawczego osób, którym sąd powierzył bieżącą pieczę, narusza te zasady oraz zasadę równego traktowania, ponieważ nie uwzględnia istoty świadczenia i faktycznych potrzeb dziecka oraz opiekuna.
Przepisy (17)
Główne
u.p.p.w.d. art. 4 § ust. 2
Ustawa o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci
Świadczenie wychowawcze przysługuje matce, ojcu, opiekunowi faktycznemu lub prawnemu dziecka. Definicja opiekuna faktycznego (art. 2 pkt 10) wymaga wniosku o przysposobienie, co Sąd uznał za zbyt wąskie.
u.p.p.w.d. art. 27
Ustawa o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci
Podstawa materialnoprawna do uchylenia lub zmiany prawa do świadczenia wychowawczego, której Sąd zarzucił niewłaściwą wykładnię (zastosowanie ze skutkiem wstecznym).
Konstytucja RP art. 8
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Nadrzędność Konstytucji i jej bezpośrednie stosowanie.
Konstytucja RP art. 72 § ust. 1 i 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Ochrona praw dziecka i prawo dziecka pozbawionego opieki rodzicielskiej do pomocy władz publicznych.
Pomocnicze
u.p.p.w.d. art. 2 § pkt 10
Ustawa o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci
Definicja opiekuna faktycznego, która została uznana przez Sąd za zbyt wąską w kontekście osób sprawujących bieżącą pieczę na mocy orzeczenia sądu.
u.p.p.w.d. art. 25
Ustawa o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci
Przepis dotyczący nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego, który został zastosowany przez ZUS, ale Sąd zakwestionował podstawę do jego zastosowania w kontekście wstecznego uchylenia prawa.
u.p.p.w.d. art. 13a § ust. 1
Ustawa o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci
Wskazuje, że przyznanie świadczenia nie wymaga decyzji, ale zmiana lub uchylenie wymaga decyzji.
u.p.p.w.d. art. 13a § ust. 4
Ustawa o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci
Wskazuje, że w sprawach odmowy, uchylenia lub zmiany prawa do świadczenia wydaje się decyzję.
k.p.a. art. 107 § § 1 pkt 4-6
Kodeks postępowania administracyjnego
Wymogi formalne decyzji administracyjnej, których naruszenie stwierdzono w decyzjach ZUS.
k.p.a. art. 138 § § 1 pkt 1
Kodeks postępowania administracyjnego
Utrzymanie w mocy decyzji organu pierwszej instancji.
k.p.a. art. 138 § § 1 pkt 2
Kodeks postępowania administracyjnego
Uchylenie decyzji organu pierwszej instancji.
k.p.a. art. 105 § § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
Umorzenie postępowania administracyjnego.
p.u.s.a. art. 1 § § 1 i § 2
Prawo o ustroju sądów administracyjnych
Zakres kontroli sądów administracyjnych.
p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. a-c
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawy uchylenia decyzji przez sąd administracyjny.
p.p.s.a. art. 134 § § 1
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Granice rozpoznania sprawy przez sąd administracyjny.
p.p.s.a. art. 145 § § 3
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Obowiązek umorzenia postępowania administracyjnego przez sąd w przypadku uchylenia decyzji.
p.p.s.a. art. 119 § pkt 2
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Decyzja ZUS o uchyleniu świadczenia z mocą wsteczną jest niezgodna z prawem, gdyż świadczenie zostało już skonsumowane, a decyzja uchylająca ma skutek ex nunc. • Ścisła interpretacja definicji opiekuna faktycznego w ustawie jest niezgodna z Konstytucją RP i Konwencją o Prawach Dziecka, które nakazują ochronę praw dziecka i wsparcie dla opiekunów faktycznych. • Osoba sprawująca pieczę nad dzieckiem na mocy orzeczenia sądu opiekuńczego powinna mieć prawo do świadczenia wychowawczego.
Godne uwagi sformułowania
Decyzja uchylająca lub zmieniająca prawo do świadczenia wychowawczego ma charakter konstytutywny i działa ze skutkiem ex nunc (z mocą na przyszłość od daty wydania decyzji). • W tym zakresie wydanie decyzji wymaga uprzedniego przeprowadzenia właściwego postępowania dowodowego zgodnie z regułami określonymi w k.p.a. • Niezgodne z konstytucyjną zasadą ochrony praw dziecka byłoby zawężenie grupy osób legitymowanych do otrzymania świadczenia wychowawczego wyłącznie do osób, które z jednej strony faktycznie opiekują się dzieckiem, a z drugiej jedynie pod warunkiem, że wystąpiły do sądu opiekuńczego o przysposobienie dziecka. • Państwo ma obowiązek zapewnić pomoc materialną, a więc przynajmniej w zakresie częściowego pokrycia kosztów utrzymania dziecka.
Skład orzekający
Katarzyna Korycka
przewodniczący
Joanna Janiszewska-Ziołek
sędzia
Mariusz Pawełczak
sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących świadczenia wychowawczego w kontekście osób sprawujących faktyczną pieczę nad dzieckiem na mocy orzeczenia sądu, a także kwestia skutku wstecznego uchylania świadczeń."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji prawnej opiekuna faktycznego na mocy orzeczenia sądu, a nie ogólnej sytuacji opiekunów faktycznych.
Wartość merytoryczna
Ocena: 8/10
Sprawa porusza ważny społecznie temat ochrony praw dziecka i wsparcia dla osób, które faktycznie opiekują się dziećmi na mocy orzeczeń sądowych, kwestionując wąskie interpretacje przepisów prawa rodzinnego i socjalnego.
“Babcia sprawująca pieczę nad wnuczką wygrała z ZUS o świadczenie wychowawcze – sąd stanął po stronie dziecka i opiekuna.”
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.